Æóë Âåðí

ÊÀÏÈÒÀÍ ÍÅÌÎ



ÑÚÄÚÐÆÀÍÈÅ

ÏÚÐÂÀ ×ÀÑÒ

ÃËÀÂÀ 1 ÅÄÈÍ ÐÈÔ, ÊÎÉÒÎ ÑÅ ÄÂÈÆÈ
ÃËÀÂÀ II ÇÀ È ÏÐÎÒÈÂ
ÃËÀÂÀ III "ÊÀÊÒÎ ÊÀÆÅ ÃÎÑÏÎÄÀÐßÒ"
ÃËÀÂÀ IV ÍÅÄ ËÀÍÄ
ÃËÀÂÀ V ÍÀÑËÓÊÀ
ÃËÀÂÀ VI Ñ ÏÚËÍÀ ÏÀÐÀ
ÃËÀÂÀ VII ÊÈÒ ÎÒ ÍÅÈÇÂÅÑÒÅÍ ÂÈÄ
ÃËÀÂÀ VIII MOBILIS IN MOBILI
ÃËÀÂÀ IX ßÄÎÂÅÒÅ ÍÀ ÍÅÄ ËÀÍÄ
ÃËÀÂÀ X ×ÎÂÅÊÚÒ ÍÀ ÄÚËÁÎ×ÈÍÈÒÅ
ÃËÀÂÀ XI "ÍÀÓÒÈËÓÑ"
ÃËÀÂÀ XII ÂÑÈ×ÊÎ ×ÐÅÇ ÅËÅÊÒÐÈ×ÅÑÒÂÎ
ÃËÀÂÀ XIII ÍßÊÎËÊÎ ÖÈÔÐÈ
ÃËÀÂÀ XIV ×ÅÐÍÀÒÀ ÐÅÊÀ
ÃËÀÂÀ XV ÏÈÑÌÅÍÀ ÏÎÊÀÍÀ
ÃËÀÂÀ XVI ÐÀÇÕÎÄÊÀ ÈÇ ÐÀÂÍÈÍÀÒÀ
ÃËÀÂÀ XVII ÅÄÍÀ ÏÎÄÂÎÄÍÀ ÃÎÐÀ
ÃËÀÂÀ XVIII ×ÅÒÈÐÈ ÕÈËßÄÈ ËÅÂÃÈ ÏÎÄ ÒÈÕÈß ÎÊÅÀÍ
ÃËÀÂÀ XIX ÂÀÍÈÊÎÐÎ
ÃËÀÂÀ XX ÒÎÐÅÑÎÂÈßÒ ÏÐÎÒÎÊ
ÃËÀÂÀ XXI ÍßÊÎËÊÎ ÄÍÈ ÍÀ ÑÓØÀ
ÃËÀÂÀ XXII ÌÚËÍÈßÒÀ ÍÀ ÊÀÏÈÒÀÍ ÍÅÌÎ
ÃËÀÂÀ XXIII AEGRI SOMNIA
ÃËÀÂÀ XXIV ÖÀÐÑÒÂÎÒÎ ÍÀ ÊÎÐÀËÈÒÅ

ÂÒÎÐÀ ×ÀÑÒ

ÃËÀÂÀ I ÈÍÄÈÉÑÊÈß ÎÊÅÀÍ
ÃËÀÂÀ II ÍÎÂÎ ÏÐÅÄËÎÆÅÍÈÅ ÍÀ ÊÀÏÈÒÀÍ ÍÅÌÎ
ÃËÀÂÀ III ÁÈÑÅÐ, ÊÎÉÒÎ ÑÒÐÓÂÀ ÄÅÑÅÒ ÌÈËÈÎÍÀ
ÃËÀÂÀ IV ×ÅÐÂÅÍÎ ÌÎÐÅ
ÃËÀÂÀ V ÀÐÀÁÑÊÈßÒ ÒÓÍÅË
ÃËÀÂÀ VI ÃÐÚÖÊÈßÒ ÀÐÕÈÏÅËÀÃ
ÃËÀÂÀ VII ÏÐÅÇ ÑÐÅÄÈÇÅÌÍÎ ÌÎÐÅ ÇÀ 48 ×ÀÑÀ
ÃËÀÂÀ VIII ÇÀËÈÂÚÒ ÂÈÃÎ
ÃËÀÂÀ IX ÅÄÈÍ ÈÇ×ÅÇÍÀË ÊÎÍÒÈÍÅÍÒ
ÃËÀÂÀ X ÏÎÄÂÎÄÍÈÒÅ ÊÀÌÅÍÍÈ ÂÚÃËÈÙÀ
ÃËÀÂÀ XI ÑÀÐÃÀÑÎÂÎ ÌÎÐÅ
ÃËÀÂÀ XII ÊÀØÀËÎÒÈ È ÊÈÒÎÂÅ
ÃËÀÂÀ XIII ËÅÄÅÍÀÒÀ ÑÒÅÍÀ
ÃËÀÂÀ XIV ÞÆÍÈßÒ ÏÎËÞÑ
ÃËÀÂÀ XV ÇËÎÏÎËÓÊÀ ÈËÈ ÑËÓ×ÊÀ
ÃËÀÂÀ XVI ÂÚÇÄÓÕ ËÈÏÑÂÀ
ÃËÀÂÀ XVII ÎÒ ÍÎÑ ÕÎÐÍ ÄÎ ÀÌÀÇÎÍÊÀ
ÃËÀÂÀ XVIII ÎÊÒÎÏÎÄÈÒÅ
ÃËÀÂÀ XIX ÃÚËÔÑÒÐÈÉÌ
ÃËÀÂÀ XX ÍÀ 47 ÃÐÀÄÓÑÀ 24' ØÈÐÈÍÀ È 17 ÃÐÀÄÓÑÀ 28' ÄÚËÆÈÍÀ
ÃËÀÂÀ XXI ÓÍÈÙÎÆÅÍÈÅ
ÃËÀÂÀ XXII ÏÎÑËÅÄÍÈÒÅ ÄÓÌÈ ÍÀ ÊÀÏÈÒÀÍ ÍÅÌÎ
ÃËÀÂÀ XXIII ÇÀÊËÞ×ÅÍÈÅ
ÏÎÑËÅÑËÎÂ ÎÒ ÂÅÑÅËÈÍ ÐÀÄÊÎÂ


ÏÚÐÂÀ ×ÀÑÒ


I

ÅÄÈÍ ÐÈÔ, ÊÎÉÒÎ ÑÅ ÄÂÈÆÈ

1866 ãîäèíà áå îçíàìåíóâàíà îò åäíî ñòðàííî ñúáèòèå, ñ åäèí íåîáÿñíåí è íåîáÿñíèì ôåíîìåí, êîéòî íàâÿðíî íèêîé íå å çàáðàâèë è äîñåãà. Ñëóõîâåòå îêîëî òîâà ñúáèòèå ðàçâúëíóâàõà æèòåëèòå íà ïðèñòàíèùíèòå ãðàäîâå è âúçáóäèõà äóõà íà íàñåëåíèåòî âúâ âúòðåøíîñòòà íà êîíòèíåíòèòå, íî îñîáåíî îáåçïîêîèõà ìîðÿöèòå. Åäðèòå òúðãîâöè, êîðàáîñòðîèòåëèòå, êàïèòàíèòå íà òúðãîâñêèòå êîðàáè, ñîáñòâåíèöèòå íà êîðàáè â Åâðîïà è Àìåðèêà, îôèöåðèòå îò âîåííèÿ ôëîò íà âñè÷êè ñòðàíè, êàêòî è ïðàâèòåëñòâàòà íà ðåäèöà äúðæàâè îò äâàòà êîíòèíåíòà ñå áÿõà çàèíòåðåñóâàëè èçâúíðåäíî ìíîãî îò ñòðàííîòî ÿâëåíèå.
È íàèñòèíà, îò èçâåñòíî âðåìå ìíîãî êîðàáè áÿõà ñðåùíàëè â ìîðåòî "íåùî îãðîìíî", íÿêàêúâ äúëúã, âðåòåíîâèäåí, ïîíÿêîãà ôîñôîðåñöèðàù ïðåäìåò, äàëå÷ ïî ãîëÿì è ïî-áúðç îò êèò.
Ñâåäåíèÿòà çà òàÿ ïîÿâà, îòáåëÿçàíè â ðàçëè÷íèòå áîðäîâè äíåâíèöè, ñå ñúãëàñóâàõà ïî÷òè íàïúëíî îòíîñíî âúíøíèÿ âèä íà âúïðîñíèÿ ïðåäìåò èëè æèâî ñúùåñòâî, íåèç÷èñëèìàòà ñêîðîñò íà äâèæåíèÿòà ìó, ñìàéâàùàòà ìó äâèãàòåëíà ìîù è îñîáåíèÿ æèâîò, ñ êîéòî èçãëåæäàøå íàäàðåíî òîâà ñúùåñòâî. Àêî áåøå êèò, òîé íàäìèíàâàøå ïî ðàçìåðè âñè÷êè êèòîâå, èçâåñòíè äîòîãàâà íà íàóêàòà. Íèòî Êþâèå, íèòî Ëàñåïåä, íèòî Äþìåðèë, íèòî Êàòðüîôàæ* áèõà äîïóñíàëè ñúùåñòâóâàíåòî íà ïîäîáíî ÷óäîâèùå - ïîíå äîêàòî íå ñà ãî âèäåëè, êàêòî ñå êàçâà, ñúñ ñîáñòâåíèòå ñè î÷è íà ó÷åíè.
Âçåìàøå ëè ñå ñðåäíîòî îò íàïðàâåíèòå íà íÿêîëêî ïúòè íàáëþäåíèÿ, êàòî â ñúùîòî âðåìå ñå îòõâúðëåõà áîÿçëèâèòå ïðåöåíêè, êîèòî òâúðäÿõà, ÷å òîÿ ïðåäìåò å äúëúã äâåñòà ñòúïêè è êàòî íå ñå ïðèåìàõà ïðåóâåëè÷åíèÿòà, ñïîðåä êîèòî òîé áèë øèðîê åäíà ìèëÿ, à äúëúã òðè - âñå ïàê ìîæåøå äà ñå ïîääúðæà, ÷å òîâà íåîáèêíîâåíî ñúùåñòâî äàëå÷ íàäõâúðëÿøå âñè÷êè ðàçìåðè, ïðèåòè äîòîãàâà îò èõòèîëîçèòå , àêî òî èçîáùî ñúùåñòâóâàøå.
Íî òî ñúùåñòâóâàøå, ôàêòúò ñàì ïî ñåáå ñè íå ìîæåøå äà ñå îòðå÷å è ïîðàäè ñêëîííîñòòà íà ÷îâåøêèÿ óì êúì íåîáèêíîâåíîòî ìîæåøå äà ñå ðàçáåðå âúëíåíèåòî, êîåòî ïðåäèçâèêà â ñâåòà òàÿ ñâðúõåñòåñòâåíà ïîÿâà. Ïðåäïîëîæåíèåòî, ÷å òÿ áåøå îò îáëàñòòà íà ïðèêàçêèòå, òðÿáâàøå äà áúäå îòõâúðëåíî.
Äåéñòâèòåëíî íà 20 þëè 1866 ãîäèíà ïàðàõîäúò "Ãóáåðíàòîð Õèãåíñúí" îò "Êàëêóòñêîòî è Áúðíàõñêîòî ïàðàõîäíî äðóæåñòâî" áåøå ñðåùíàë íà 5 ìèëè èçòî÷íî îò áðåãîâåòå íà Àâñòðàëèÿ òàÿ ïîäâèæíà ãðàìàäà. Îòíà÷àëî êàïèòàí Áåêåð ïîìèñëèë ÷å òîâà å íåïîçíàò ðèô. Òîé äîðè ñå ãîòâåë äà îïðåäåëè òî÷íîòî ìó ìåñòîïîëîæåíèå, êîãàòî äâà âîäíè ñòúëáà, èçõâúðëåíè îò íåîáÿñíèìèÿ ïðåäìåò, ñå èçäèãíàëè ñúñ ñâèñòåíå íà 150 ñòúïêè âèñî÷èíà. Òàêà ÷å àêî òîâà íå å áèëî ðèô ñ ïåðèîäè÷íè èçðèãâàíèÿ íà íÿêîé ãåéçåð â íåãî "Ãóáåðíàòîð Õèãåíñúí" ïîëîæèòåëíî áå ñðåùíàë íÿêàêâî âîäíî, íåïîçíàòî äîòîãàâà ìëåêîïèòàåùî, êîåòî èçõâúðëÿ ïðåç íîçäðèòå ñè ñòúëáîâå âîäà, ïðèìåñåí ñ âúçäóõ è ïàðà.
Ïîäîáíî íåùî áèëî íàáëþäàâàíî íà 23 þëè ñúùàòà ãîäèíà âúâ âîäèòå íà Òèõèÿ îêåàí îò "Êðèñòîáàë Êîëîí" îò "Èçòî÷íîèíäèéñêîòî è Òèõîîêåàíñêî ïàðàõîäíî äðóæåñòâî". Çíà÷è òîÿ íåîáèêíîâåí êèò ìîæåë äà ñå ïðåõâúðëÿ îò åäíî ìÿñòî íà äðóãî ñ øåìåòíà áúðçèíà, òúé êàòî â ïðîìåæäóòúêà îò òðè äíè "Ãóáåðíàòîð Õèãåíñúí" è "Êðèñòîáàë Êîëîí" ãî íàáëþäàâàëè â äâå òî÷êè îò çåìíîòî êúëáî, íà ïîâå÷å îò 700 ìîðñêè ëåâãè* åäíà îò äðóãà.
Ïåòíàäåñåò äíè ïî-êúñíî, íà 2000 ëåâãè îò òîâà ìÿñòî, "Õåëâåöèÿ" îò "Íàöèîíàëíîòî äðóæåñòâî" è "Øàíîí" îò "Ðîéåë Ìåéë", êîèòî ïëàâàëè åäèí ñðåùó äðóã â îíàÿ ÷àñò îò Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí, êîÿòî å ìåæäó Ñúåäèíåíèòå ùàòè è Åâðîïà, ñè ñúîáùèëè âçàèìíî, ÷å ÷óäîâèùåòî ñå íàìèðà íà 42 ãðàäóñà 15' ñåâåðíà øèðèíà è 60 ãðàäóñà 35' çàïàäíà äúëæèíà ïî Ãðèíóè÷êèÿ ìåðèäèàí. Îò òèÿ åäíîâðåìåííè íàáëþäåíèÿ è òúé êàòî "Øàíîí" è "Õåëâåöèÿ" áèëè ïî-êúñè îò íåãî, ìàêàð ÷å èìàëè ñòî ìåòðà îò ôîðùåâåíà äî àõòåðùåâåíà*, ïðåñìåòíàëè, ÷å ìèíèìàëíàòà äúëæèíà íà ìëåêîïèòàåùîòî å ïîâå÷å îò 350 àíãëèéñêè ñòúïêè*. Àëà íàé-ãîëåìèòå êèòîâå, êîèòî ñå ñðåùàõà âúâ âîäèòå íà Àëåóòñêèòå îñòðîâè - Êóëàìîê è Óìùëèë, íèêîãà íå áèâàõà ïî-äúëãè îò 56 ìåòðà, àêî èçîáùî ñòèãàõà äî òàêèâà ðàçìåðè.
Òèÿ ñúîáùåíèÿ, êîèòî ïðèñòèãàõà åäíî ñëåä äðóãî, íîâèòå íàáëþäåíèÿ îò áîðäà íà àòëàíòè÷åñêèÿ ïàðàõîä "Ïåðåéðà", åäíî ñáëúñêâàíå ìåæäó ÷óäîâèùåòî è ïàðàõîäà "Åòíà" îò ëèíèÿòà "Èíìàí", ñúñòàâåíèÿò ïðîòîêîë îò îôèöåðèòå íà ôðåíñêèÿ âîåíåí êîðàá "Íîðìàíäèÿ" è òâúðäå ñåðèîçíèòå ñâåäåíèÿ, ñúîáùåíè íà ãåíåðàëíèÿ ùàá îò êàïèòàíà íà ïàðàõîäà "Ëîðä ÊëàÉä" - Ôðèö Äæåéìñ, ðàçâúëíóâàõà äúëáîêî îáùåñòâåíîòî ìíåíèå. Â íÿêîè ñòðàíè ïî÷íàõà äà ñå ïîäèãðàâàò ñ òîâà ñòðàííî ÿâëåíèå, íî â äðóãè, ñ îæèâåíà ìîðñêà òúðãîâèÿ, æèâî ñå èíòåðåñóâàõà îò íåãî.
Âúâ âñè÷êè ãîëåìè öåíòðîâå ÷óäîâèùåòî ñòàíà íà ìîäà. Âúçïÿâàõà ãî ïî åñòðàäèòå íà çàâåäåíèÿòà, îñìèâàõà ãî âúâ âåñòíèöèòå, ïðåäñòàâÿõà ãî â òåàòðèòå. Áåøå ñãîäåí ñëó÷àé äà ñå ïðúñêàò âñåâúçìîæíè èçìèñëèöè. Êîãàòî íÿìàøå ìàòåðèàë, âúâ âåñòíèöèòå îòíîâî ïî÷íàõà äà ñå ÿâÿâàò âñè÷êè âúîáðàæàåìè è ãèãàíòñêè æèâîòíè, êàòî ñå ïî÷íå îò áåëèÿ êèò, ñòðàøíèÿ "Ìîáè Äèê" îò ñåâåðíèòå êðàèùà, äî îãðîìíèÿ
* Ìîðñêà ëåâãà - 5550 ìåòðà.
* ôîðùåâåí è àõòåðùåâåí - íàé-ïðåäíàòà è íàé-çàäíàòà ÷àñò íà êîðàáà.
* Àíãëèéñêà ñòúïêà èëè ôóò - 30, 40 ñì. Á. ïð. 
îêòîïîä, ïèïàëàòà íà êîéòî ìîãëè äà îáõâàùàò öÿë ïàðàõîä îò 500 òîíà è äà ãî çàâëåêàò â áåçäíèòå íà îêåàíà. Ïðåïå÷àòâàõà äîðè äîêóìåíòè îò äðåâíè âðåìåíà, ìíåíèÿòà íà Àðèñòîòåë è íà Ïëèíèé, êîèòî äîïóñêàõà ñúùåñòâóâàíåòî íà òèÿ ÷óäîâèùà, êàêòî è íîðâåæêèòå ðàçêàçè íà åïèñêîï Ïîíòî-ïèäàí, ñúîáùåíèÿòà íà Ïîë Åãæåä è íàé-ñåòíå èçëîæåíèÿòà íà ãîñïîäèí Õàðèíãòúí â ÷èÿòî äîáðîñúâåñòíîñò íå ìîæåøå äà èìà ñúìíåíèå, êîãàòî òâúðäåøå, ÷å ïðåç 1857 ãîäèíà, êàòî áèë íà áîðäà íà "Êàñòèëèÿí", âèäÿë ãðàìàäíèÿ çìåé, êîéòî äîòîãàâà ñå ñðåùàøå ñàìî âúâ âîäèòå íà íÿêîãàøíèÿ âåñòíèê "Êîíñòèòþñèîíåë".
Òîãàâà ìåæäó âÿðâàùèòå è íåâÿðâàùèòå ñðåä íàó÷íèòå äðóæåñòâà è íàó÷íèòå ñïèñàíèÿ èçáóõíàõà áåçêðàéíè ñïîðîâå. "Âúïðîñúò çà ÷óäîâèùåòî" ðàçïàëè óìîâåòå. Ïî÷íà ñå èñòèíñêî ñðàæåíèå ìåæäó æóðíàëèñòèòå, êîèòî äúðæàõà çà íàóêàòà, è æóðíàëèñòèòå, êîèòî áÿõà çà îñòðîóìèåòî; ïîòîöè ìàñòèëî ñå ïðîëÿõà ïðåç òîâà ïàìåòíî ñðàæåíèå è äîðè íÿêîè îò òÿõ ïðîëÿõà äâå-òðè êàïêè êðúâ, çàùîòî îò ìîðñêèÿ çìåé ñòèãíàõà äî íÿêîè ëè÷íè íàé-îñêúðáèòåëíè íàïàäêè.
Âîéíàòà, ñ ðàçëè÷íè èçãëåäè çà óñïåõ, ïðîäúëæè øåñò ìåñåöà. Ñðåùó ïðèíöèïíèòå ñòàòèè íà Áðàçèëñêèÿ ãåîãðàôñêè èíñòèòóò, íà Áåðëèíñêàòà êðàëñêà íàó÷íà àêàäåìèÿ, íà Áðèòàíñêîòî äðóæåñòâî, íà Ñìèòñúíîâèÿ èíñòèòóò âúâ Âàøèíãòîí, ñðåùó äèñêóñèèòå íà "Èíäèéñêèÿ àðõèïåëàã", íà "Êîñìîñ" íà îòåö Ìîàíüî, íà "Èçâåñòèÿòà" íà Ïåòåðìàí, ñðåùó íàó÷íèòå õðîíèêè íà ãîëåìèòå ôðåíñêè è ÷óæäè âåñòíèöè æúëòàòà ïðåñà îòâðúùàøå ñ íåèç÷åðïàåìî âúîäóøåâëåíèå. Îñòðîóìíèòå âåñòíèêàðè, êàòî ïðàâåõà ïàðîäèÿ îò åäèí èçðàç íà Ëèíåé*, öèòèðàí îò ïðîòèâíèöèòå íà ÷óäîâèùåòî, òâúðäÿõà, ÷å íàèñòèíà "ïðèðîäàòà íå ñúçäàâà ãëóïöè" è çàêëèíàõà ñúâðåìåííèöèòå ñè äà íå îïðîâåðãàâàò ïðèðîäàòà, êàòî äîïóñêàò ñúùåñòâóâàíåòî íà îãðîìíè ÷óäîâèùíè îêòîïîäè, íà ìîðñêè çìåéîâå, íà "Ìîáè Äèê" è íà äðóãè óìîòâîðåíèÿ - ïëîä íà âúîáðàæåíèåòî íà ïèÿíè ìîðÿöè. Íàé-ñåòíå ñúñ ñòàòèÿ â åäèí ìíîãî îïàñåí ñàòèðè÷åí âåñòíèê íàé-èçâåñòíèÿò îò
* Êàðë Ëèíåé (1707-1778) - øâåäñêè ïðèðîäîèçñëåäîâàòåë. Á. ïð.
íåãîâèòå ñúòðóäíèöè ñå ïðèñúåäèíè êúì òÿõ, íàõâúðëè ñå êàòî Èïîëèò ñðåùó ÷óäîâèùåòî, íàíåñå ìó ïîñëåäåí óäàð è ãî äîóáè ñðåä ãðúìëèâèÿ ñìÿõ íà öÿë ñâÿò. Îñòðîóìèåòî ïîáåäè íàóêàòà.
Ïðåç ïúðâèòå ìåñåöè íà 1867 ãîäèíà âúïðîñúò êàòî ÷å áå ïîãðåáàí, ñÿêàø áåç íàäåæäà äà âúçêðúñòíå, àëà íîâè ôàêòè ñòàíàõà èçâåñòíè íà ïóáëèêàòà. Ñåãà âå÷å íå ñòàâàøå äóìà äà ñå ðàçðåøè åäèí íàó÷åí âúïðîñ, à äà ñå èçáåãíå åäíà äåéñòâèòåëíà è ñåðèîçíà îïàñíîñò. Ðàáîòàòà äîáè ñúâñåì äðóã îáðàç. ×óäîâèùåòî ñå ïðåâúðíà â îñòðîâ÷å, â ñêàëà, â ðèô, íî äâèæåù ñå ðèô, íåîïðåäåëèì è íåóëîâèì.
Ïðåç íîùòà íà 5 ìàðò 1867 ãîäèíà ïàðàõîäúò "Ìîðàâèÿ" îò "Ìîíòðåàëñêîòî îêåàíñêî äðóæåñòâî", íàìèðàéêè ñå íà 27 ãðàäóñà 30' øèðèíà è 72 ãðàäóñà 15' äúëæèíà ñå íàòúêíàë ñ äåñíèÿ ñè áîðä íà íÿêàêâà ñêàëà, íåîòáåëÿçàíà â íèêàêâà êàðòà íà òèÿ ìåñòà. Áëàãîäàðåíèå íà ñúâìåñòíîòî äåéñòâèå íà âÿòúðà è íà ñâîèòå 400 êîíñêè ñèëè òîé ñå äâèæåë ñúñ ñêîðîñò 13 âúçëè. Íåñúìíåíî áèëî, ÷å àêî "Ìîðàâèÿ" ïðîáèò îò óäàðà, íÿìàë èçâúíðåäíî çäðàâ êîðïóñ, ùÿë äà ïîòúíå çàåäíî ñ äâåñòà òðèäåñåò è ñåäåìòå ïúòíèêà, êîèòî áèë âçåë îò Êàíàäà.
Çëîïîëóêàòà ñòàíàëà êúì 5 ÷àñà çàðàíòà, êîãàòî ïî÷âàëî äà ñå çàçîðÿâà. Äåæóðíèòå îôèöåðè ñå âòóðíàëè êúì êúðìàòà íà ïàðàõîäà. Òå èçñëåäâàëè ñ íàé-ãîëÿìî âíèìàíèå âîäèòå íà îêåàíà. È íå âèäåëè íèùî îñâåí ñèëíî âúëíåíèå íà îêîëî òðè êàáåëòà, ñÿêàø âîäíàòà ïîâúðõíîñò áèëà ðàçäâèæåíà îò ñèëíî âèòëî. "Ìîðàâèÿ" îïðåäåëèë òî÷íî ìÿñòîòî è ïðîäúëæèë ïúòÿ ñè áåç âèäèìè ïîâðåäè. Äàëè ñå å íàòúêíàë íà ïîäâîäíà ñêàëà èëè íà íÿêîÿ îñòàíêà îò ïîòúíàë êîðàá - íå ìîãëî äà ñå óçíàå. Íî êîãàòî â ñóõèÿ äîê ïðîâåðèëè ïîäâîäíàòà ÷àñò íà ïàðàõîäà, óñòàíîâèëè, ÷å åäíà ÷àñò îò êèëà å ñòðîøåíà.
Òîÿ ôàêò, èçâúíðåäíî âàæåí ñàì ïî ñåáå ñè, ùåøå ìîæå áè äà ñå çàáðàâè,êàêòî òîëêîâà äðóãè,àêî ñëåä òðè ñåäìèöè íå áå ñå ïîâòîðèë ïðè òî÷íî ñúùèòå îáñòîÿòåëñòâà. Ñàìî ÷å áëàãîäàðåíèå íà íàöèîíàëíîñòòà íà ïàðàõîäà, êîéòî áå ñòàíàë
* Êàáåëò - ìîðñêà ìÿðêà çà äúëæèíà íà êúñè ðàçñòîÿíèÿ - 185,2 ì.
æåðòâà íà òîâà íîâî ñáëúñêâàíå, êàêòî è íà èçâåñòíîñòòà íà äðóæåñòâîòî, ñîáñòâåíîñò íà êîåòî áå òîé, ñúáèòèåòî ïðåäèçâèêà íåáèâàë îòçâóê.
Âñåêè çíàå èìåòî íà àíãëèéñêèÿ êîðàáîïðèòåæàòåë, èíäóñòðèàëåöà Êóíàðä, êîéòî ïðåç 1840 ãîäèíà îñíîâà ïîùåíñêà ñëóæáà ìåæäó Ëèâåðïóë è Õàëèôàêñ ñ òðè äúðâåíè êîðàáà ñ êîëåëà, ñ ìîùíîñò 400 êîíñêè ñèëè è ñ âìåñòèìîñò 1162 òîíà âñåêè åäèí. Ñëåä îñåì ãîäèíè èìóùåñòâîòî íà äðóæåñòâîòî ñå áå óâåëè÷èëî ñ îùå ÷åòèðè êîðàáà ïî 650 êîíñêè ñèëè è 1820 òîíà, à äâå ãîäèíè ïî-êúñíî - ñ äðóãè äâà, ïîìîùíè è ïî-ãîëåìè ïî òîíàæ. Â 1853 ãîäèíà äðóæåñòâîòî "Êóíàðä", êîåòî òîêó-ùî áå ïîäíîâèëî ïðàâîòî çà ïðåâîç íà ïîùàòà, óâåëè÷è ïîñëåäîâàòåëíî èìóùåñòâîòî ñè ñ "Àðàáèÿ", "Ïåðñèÿ", "Êèòàé", "Øîòëàíäèÿ", "ßâà", "Ðóñèÿ" - íàé-áúðçèòå è íàé-ãîëåìè ïàðàõîäè, êîèòî ñëåä "Ãîëåìèÿ- èçòî÷åí ïàðàõîä" áÿõà áðàçäèëè äîòîãàâà ìîðåòàòà. Òàêà ÷å ïðåç 1867 ãîäèíà äðóæåñòâîòî ïðèòåæàâàøå äâàíàäåñåò ïàðàõîäà - îñåì ñ êîëåëà è ÷åòèðè ñ âèòëà.
Äàâàì òèÿ ìíîãî êðàòêè ïîäðîáíîñòè, òà âñåêè äà çíàå çíà÷åíèåòî íà òîâà äðóæåñòâî çà ìîðñêè ïðåâîç, èçâåñòíî â öåëèÿ ñâÿò ñúñ ñâîåòî óìíî ðúêîâîäñòâî. Íèêîå ïðåäïðèÿòèå çà ïðåçîêåàíñêî ïëàâàíå íå å áèëî óïðàâëÿâàíî ñ ïîâå÷å óìåíèå. Íèêîÿ ñäåëêà íå ñå å óâåí÷àâàëà ñ ïî-ãîëÿì óñïåõ. Çà äâàäåñåò è øåñò ãîäèíè ïàðàõîäèòå Êóíàðä ñà ïðåêîñèëè 2000 ïúòè Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí è íè åäíî ïúòóâàíå íå å áèëî îòìåíåíî, íè åäíî çàêúñíåíèå íå ñå å ñëó÷èëî è íèêîãà íè åäíî ïèñìî, íè åäèí ÷îâåê, íè åäèí êîðàá íå ñà áèëè çàãóáåíè. Çàòîâà âúïðåêè ñèëíàòà êîíêóðåíöèÿ íà Ôðàíöèÿ ïúòíèöèòå îùå ïðåäïî÷èòàò äðóæåñòâîòî "Êóíàðä", êàêòî ëè÷è îò ñâåäåíèÿòà â îôèöèàëíèòå äîêóìåíòè ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè. Ñëåä âñè÷êî òîâà íèêîé íå ùå ñå çà÷óäè íà îòçâóêà, êîéòî ïðåäèçâèêà çëîïîëóêàòà ñ åäèí îò íàé-õóáàâèòå ïàðàõîäè íà äðóæåñòâîòî.
Íà 13 àïðèë 1867 ãîäèíà ìîðåòî áèëî ñïîêîéíî, âÿòúðúò áëàãîïðèÿòåí è "Øîòëàíäèÿ" ñå íàìèðàëà íà 15 ãðàäóñà 12' äúëæèíà è íà 45 ãðàäóñà 37' øèðèíà. Äâèæåí îò ñâîèòå 1000 êîíñêè ñèëè, òîé ïëàâàë ñúñ ñêîðîñò 13,43 âúçëè. Êîëåëàòà ìó öåïåëè ìîðåòî ñúñ ñúâúðøåíà ðàâíîìåðíîñò. Âîäàòà ñòèãàëà äî 6,70 ìåòðà íàä äúíîòî, à âîäîèçìåñòèìîñòòà ìó áèëà 6624 êóáè÷åñêè ìåòðà.
Â ÷åòèðè ÷àñà è ñåäåìíàäåñåò ìèíóòè ñëåäîáåä, êîãàòî ïúòíèöèòå çàêóñâàëè â ãîëåìèÿ ñàëîí, åäèí íå ìíîãî ñèëåí óäàð, çàñåãíàë êîðïóñà íà "Øîòëàíäèÿ" âñòðàíè è ìàëêî çàä ëÿâîòî êîëåëî.
"Øîòëàíäèÿ" íå áëúñíàë íèùî, òîé ñàìèÿò áèë áëúñíàò è íàâÿðíî íå îò íåùî òúïî, à îò ðåçëèâ èëè ïðîáèâàø ïðåäìåò. Ñáëúñêâàíåòî èçãëåæäàëî òîëêîâà ëåêî, ÷å íà áîðäà íèêîé íÿìàëî äà ñå îáåçïîêîè, àêî îõðàíàòà íà ñêëàäîâåòå íå èçòè÷àëà íà ïàëóáàòà è íå ñå ðàçâèêàëà: "Ïîòúâàìå! Ïîòúâàìå!"
Îòíà÷àëî ïúòíèöèòå ìíîãî ñå èçïëàøèëè, íî êàïèòàí Àíäåðñåí ïîáúðçàë äà ãè óñïîêîè. Íàèñòèíà, îïàñíîñòòà íå áèëà íåïîñðåäñòâåíà. "Øîòëàíäèÿ", ðàçäåëåí ÷ðåç íåïðîíèöàåìè ïðåãðàäè íà ñåäåì îòäåëåíèÿ, íå ìîãúë äà ñå ñòðàõóâà îò åäíà äóïêà â êîðïóñà.
Êàïèòàí Àíäåðñåí âåäíàãà ñëÿçúë â òðþìà. Òîé óñòàíîâèë, ÷å ïåòîòî îòäåëåíèå ñå çàëèâà ñ âîäà, è òî ñ áúðçèíà, êîÿòî ïîêàçâàëà, ÷å ïðîáèâúò å çíà÷èòåëåí. Çà ãîëÿìî ùàñòèå â òîâà îòäåëåíèå íÿìàëî ïàðíè êîòëè, èíà÷å îãúíÿò âåäíàãà ùÿë äà óãàñíå.
Êàïèòàí Àíäåðñåí íàðåäèë âåäíàãà êîðàáúò äà ñïðå è åäèí îò ìàòðîñèòå ñå ãìóðíàë âúâ âîäàòà, çà äà âèäè êàêâà å ïîâðåäàòà. Ñëåä íÿêîëêî ìèãà ñå óñòàíîâèëî, ÷å â ïîäâîäíàòà ÷àñò íà ïàðàõîäà å ïðîáèòà ãîëÿìà äóïêà, øèðîêà äâà ìåòðà. Ïîäîáíà äóïêà íå ìîæåëî äà áúäå çàïóøåíà è "Øîòëàíäèÿ" òðÿáâàëî äà ïðîäúëæè ïúòÿ ñè òàêà ñ ïîëóïîòîïåíè êîëåëà. Â òîâà âðåìå òîé ñå íàìèðàë íà 300 ìèëè äàëå÷ îò íîñ Êëèð è ñëåä êàòî çàêúñíÿë òðè äíè, êîåòî ìíîãî ðàçòðåâîæèëî Ëèâåðïóë, âëÿçúë â áàñåéíèòå íà äðóæåñòâîòî.
"Øîòëàíäèÿ" áèë çàêàðàí â ñóõ äîê è èíæåíåðèòå ãî ïðåãëåäàëè. Òå íå ïîâÿðâàëè íà î÷èòå ñè. Åäèí ïðàâèëåí ïðîáèâ ñ ôîðìà íà ðàâíîáåäðåí òðèúãúëíèê çååë äâà ìåòðà è ïîëîâèíà ïîä âîäîëèíèÿòà. Ïðîáèâúò íà ìåòàëíàòà îáâèâêà áèë ñúâñåì ðàâåí è íå ìîãúë äà áúäå èçâúðøåí ïî-äîáðå äîðè îò ñïåöèàëåí èíñòðóìåíò. Î÷åâèäíî ñå÷èâîòî, êîåòî íàïðàâèëî ïðîáèâà, å áèëî ïîäëîæåíî íà èçêëþ÷èòåëíî çàêàëÿâàíå è ñëåä êàòî ñå óñòðåìèëî ñ íåèìîâåðíà ñèëà è ïðîáèëî ÷åòèðè- ñàíòèìåòðîâàòà îáâèâêà, ñàìî ñå îòäðúïíàëî íàçàä ñ åäíî íàèñòèíà íåîáÿñíèìî äâèæåíèå.
Òàêúâ áåøå ïîñëåäíèÿò ôàêò, ñëåäñòâèå íà êîéòî îáùåñòâåíîòî ìíåíèå íàíîâî ñå ðàçâúëíóâà. Îò òîÿ äåí íàòàòúê ìîðñêèòå çëîïîëóêè, íà êîèòî íå ñå çíàåõà ïðè÷èíèòå, áèâàõà ïðèïèñâàíè íà ÷óäîâèùåòî. Âúðõó òîâà çàãàäú÷íî æèâîòíî áÿõà îòðóïàíè îòãîâîðíîñòèòå íà âñè÷êè òèÿ êîðàáîêðóøåíèÿ, áðîÿò íà êîèòî çà íåùàñòèå å çíà÷èòåëåí; îò òðèòå õèëÿäè êîðàáà, çà êîèòî âñÿêà ãîäèíà "Ñëóæáàòà Èñòèíà" ñúîáùàâà, ÷å ñà ïîòúíàëè, çà íå ïî-ìàëêî îò äâåñòà ëèïñâàò ñâåäåíèÿ è ïîðàäè òîâà ñå ñìÿòàò çà çàãóáåíè.
Ñ ïðàâî èëè áåç ïðàâî çà òÿõíîòî èç÷åçâàíå áå îáâèíåíî "÷óäîâèùåòî" è òúé êàòî ïîðàäè íåãî ñúîáùåíèÿòà ìåæäó êîíòèíåíòèòå ñòàâàõà âñå ïî-îïàñíè, îáùåñòâåíîòî ìíåíèå ñå íàìåñè è ïîèñêà íàñòîé÷èâî ìîðåòàòà äà áúäàò íàé-ñåòíå ïðî÷èñòåíè îò òîÿ óæàñåí êèò.

II
ÇÀ È ÏÐÎÒÈÂ

Ïî âðåìåòî, êîãàòî ñòàâàõà òèÿ ñúáèòèÿ, àç ñå âðúùàõ îò åäíî íàó÷íî èçñëåäâàíå èç îïàñíèòå êðàèùà íà ùàòà Íåáðàñêà â Ñúåäèíåíèòå ùàòè. Ôðåíñêîòî ïðàâèòåëñòâî ìå áå èçïðàòèëî â òàÿ åêñïåäèöèÿ êàòî èçâúíðåäåí ïðîôåñîð ïðè Ìóçåÿ ïî åñòåñòâåíà èñòîðèÿ â Ïàðèæ. Ñëåä øåñò ìåñåöà, ïðåêàðàíè â Íåáðàñêà, îòðóïàí ñ öåííè êîëåêöèè, àç ïðèñòèãíàõ â Íþ Éîðê êúì êðàÿ íà ìàðò. Çàìèíàâàíåòî ìè çà Ôðàíöèÿ áå îïðåäåëåíî çà íà÷àëîòî íà ìàé. Î÷àêâàéêè äåíÿ íà òðúãâàíåòî, àç ñå çàíèìàâàõ ñ ïîäðåæäàíå íà ìîèòå ìèíåðàëîãè÷íè, áîòàíè÷íè è çîîëîãè÷íè áîãàòñòâà, êîãàòî ñòàíà ñëó÷êàòà ñ "Øîòëàíäèÿ".
Áÿõ íàïúëíî â òå÷åíèå íà òîÿ âúïðîñ íà äåíÿ, à è êàê áè ìîãëî äà áúäå èíà÷å! Áÿõ ÷åë è ïðåïðî÷åë âñè÷êè àìåðèêàíñêè è åâðîïåéñêè âåñòíèöè, íî íå çíàåõ íåùî ïîâå÷å. Òàÿ çàãàäêà ìå çàíèìàâàøå. Ïîðàäè íåâúçìîæíîñòòà äà ñè ñúñòàâÿ îïðåäåëåíî ìíåíèå àç ñå ìÿòàõ îò åäíà êðàéíîñò íà äðóãà. Íå ìîæåøå äà èìà íèêàêâî ñúìíåíèå, ÷å òóê èìàøå íåùî, è íåâåðíèöèòå áÿõà ïîêàíåíè äà ñëîæàò ïðúñò â ðàíàòà íà "Øîòëàíäèÿ." Êîãàòî ïðèñòèãíàõ â Íþ Éîðê, âúïðîñúò áåøå íàøóìÿë. Ïîääúðæàíîòî îò íÿêîè íå ìíîãî îñâåäîìåíè ëèöà ïðåäïîëîæåíèå çà ïëàâàùî îñòðîâ÷å, çà íåóëîâèì ðèô, áå èçîñòàâåíî. È íàèñòèíà, êàê òîÿ ðèô áè ìîãúë äà ñå ïðèäâèæâà îò åäíî ìÿñòî íà äðóãî ñ òàêàâà èçêëþ÷èòåëíà áúðçèíà, àêî íÿìàøå â íåäðàòà ñè íÿêàêâà ìàøèíà?
Ïîðàäè áúðçèíàòà íà ïðèäâèæâàíåòî îòõâúðëåíî áå ñúùî è ïðåäëîæåíèåòî, ÷å òîâà å ïëàâàù êîðïóñ íà ïîòúíàë êîðàá, íÿêàêâà îãðîìíà êîðàáíà ðàçâàëèíà.
Òàêà ÷å îñòàâàõà âúçìîæíè äâå ðàçðåøåíèÿ íà âúïðîñà, êîèòî ñúçäàâàõà äâå ñúâñåì ÿðêî ðàçãðàíè÷åíè ãðóïè îò ïðèâúðæåíèöè: îò åäíà ñòðàíà òèÿ, êîèòî òâúðäÿõà, ÷å òîâà å ÷óäîâèùå ñ íåèìîâåðíà ñèëà, îò äðóãà - îíèÿ, êîèòî ïîääúðæàõà, ÷å å "ïîäâîäåí êîðàá*" ñ èçâúíðåäíî ìîùåí äâèãàòåë. Àëà ïîñëåäíîòî ïðåäïîëîæåíèå, ìàêàð è ïðèåìëèâî áå îòõâúðëåíî ñëåä ðàçñëåäâàíèÿòà, êîèòî ñå èçâúðøèõà â äâåòå ÷àñòè íà ñâåòà. Ìàëêî âåðîÿòíî áåøå ÷àñòíî ëèöå äà ðàçïîëàãà ñ ïîäîáíî ñúîðúæåíèå. Äå è êîãà áè ãî ïîñòðîèëî è êàê áè çàïàçèëî ïîñòðîÿâàíåòî ìó â òàéíà?
Åäèíñòâåíî íÿêîÿ äúðæàâà ìîæåøå äà ïðèòåæàâà òàêàâà ðàçðóøèòåëíà ìàøèíà è â òèÿ ïðèñêúðáíè âðåìåíà, êîãàòî ÷îâåêúò ñòàâà âñå ïî-èçîáðåòàòåëåí â óâåëè÷àâàíå ñèëàòà íà áîéíèòå îðúæèÿ, ìîæå áè íÿêîÿ äúðæàâà áåç çíàíèåòî íà îñòàíàëèòå îïèòâàøå òîâà îïàñíî áîéíî ñúîðúæåíèå. Ñëåä ñêîðîñò ðåäíàòà ïóøêà - òîðïèëàòà; ñëåä òîðïèëàòà - ïîäâîäíèÿò êðúñòîñâà÷; ïîñëå - ñðåäñòâàòà çà îòáðàíà. Àç ïîíå ñå íàäÿâàì, ÷å ùå áúäå òàêà. Íî ïðåäëîæåíèåòî çà âîåííî îðúæèå ïàäíà, òúé êàòî ïðàâèòåëñòâàòà îòðåêîõà òîâà. Âúïðîñúò áå îò îáùåñòâåí èíòåðåñ, çàùîòî ñòðàäàõà ïðåçîêåàíñêèòå ñúîáùåíèÿ è íå ìîæåøå äà èìà ñúìíåíèå â èñêðåíîñòòà íà ïðàâèòåëñòâàòà. À îò äðóãà ñòðàíà, êàê äà ñå äîïóñíå, ÷å ïîñòðîÿâàíåòî íà òîÿ ïîäâîäåí êîðàá áè ìîãëî äà íå ñå çàáåëåæè îò îáùåñòâîòî? Ìíîãî òðóäíî å çà ÷àñòíî ëèöå äà çàïàçè òàéíà ïðè òèÿ îáñòîÿòåëñòâà, à çà åäíà äúðæàâà, âñè÷êèòå äåéñòâèÿ íà êîÿòî ñå ñëåäÿò óïîðèòî îò ñòðàíèòå, êîèòî é ñúïåðíè÷àò, òîâà íàèñòèíà å íåâúçìîæíî. È òúé ñëåä ðàçñëåäâàíèÿòà â Àíãëèÿ, Ôðàíöèÿ, Ðóñèÿ, Ïðóñèÿ, Èñïàíèÿ, Èòàëèÿ, Àìåðèêà, äîðè è â Òóðöèÿ ïðåäëîæåíèåòî çà ïîäâîäåí êîðàá áå îêîí÷àòåëíî îòõâúðëåíî.
Ïðî÷åå ÷óäîâèùåòî îòíîâî èçïëóâà âúïðåêè íåïðåñòàííèòå ïîäèãðàâêè, ñ êîèòî ãî îáñòðåëâàøå âòîðîñòåïåííàòà ïðåñà, è ñêîðî âúîáðàæåíèÿòà ñå óâëÿêîõà â íàé-íåâúçìîæíè èçìèñëèöè íà åäíà ôàíòàñòè÷íà èõòèîëîãèÿ.
Îùå ùîì ïðèñòèãíàõ â Íþ Éîðê, ìíîçèíà ìè ñòîðèõà ÷åñòòà äà ìå çàïèòàò êàêâî ìèñëÿ ïî âúïðîñíîòî íåîáèêíîâåíî ÿâëåíèå. Àç áÿõ îáíàðîäâàë âúâ Ôðàíöèÿ åäíî äâóòîìíî ñú÷èíåíèå â ãîëÿì ôîðìàò, îçàãëàâåíî "Ïîòàéíîñòèòå íà ìîðñêîòî äúíî". Ìîÿòà êíèãà, êîÿòî ìíîãî ñå õàðåñà íà ó÷åíèòå, ìå íàïðàâè ñïåöèàëèñò â òàÿ äîñòà òúìíà îáëàñò íà åñòåñòâåíàòà èñòîðèÿ. Ïîèñêàõà ìíåíèåòî ìè. Äîêàòî ìîæåõ äà îòðè÷àì äåéñòâèòåëíîñòòà íà ôàêòèòå, îòðè÷àõ íàïúëíî. Íî ñêîðî, ïðèòèñíàò äî ñòåíàòà, òðÿáâàøå áåçäðóãî äà ñå èçêàæà. "Íþ Éîðê õåðàëä" äîðè ïîèñêà îò óâàæàâàíèÿ Ïèåð Àðîíàêñ, ïðîôåñîð ïðè Ïàðèæêèÿ ìóçåé, äà èçïúëíè ñâîÿ äúëã, êàòî èçêàæå êàêâî äà å ìíåíèå. Ïðèåõ. Çàãîâîðèõ, çàùîòî íå ìè áå âúçìîæíî äà ìúë÷à. Ðàçãëåäàõ âúïðîñà îò âñè÷êèòå ìó ñòðàíè, ïîëèòè÷åñêè è íàó÷íî, è òóê äàâàì çàêëþ÷åíèåòî íà åäíà äîáðå îáîñíîâàíà ñòàòèÿ, êîÿòî áå íàïå÷àòàíà â áðîÿ íà âåñòíèêà îò 30 àïðèë.
"È òúé - êàçàõ àç, ñëåä êàòî áÿõ ðàçãëåäàë ïîñëåäîâàòåëíî ðàçëè÷íèòå õèïîòåçè, - ïîíåæå âñÿêî äðóãî ïðåäïîëîæåíèå ñå îòõâúðëÿ, òðÿáâà ïî íåîáõîäèìîñò äà ñå äîïóñíå ñúùåñòâóâàíåòî íà íÿêàêâî íåîáèêíîâåíî ñèëíî ìîðñêî æèâîòíî.
Ãîëåìèòå äúëáî÷èíè íà îêåàíà ñà íàïúëíî íåïîçíàòè.
Ñîíäàòà íå å ñòèãíàëà äî òÿõ. Êàêâî ñòàâà â òèÿ ãëóõè áåçäíè? Êàêâè ñúùåñòâà îáèòàâàò è ìîãàò äà îáèòàâàò äúëáî÷èíè îò 12-15 ìèëè ïîä âîäàòà? Êàêúâ å îðãàíèçìúò íà òèÿ ÷óäîâèùà? Òðóäíî áè áèëî äà ñå ïðàâÿò äîðè ïðåäïîëîæåíèÿ.
Íî ðàçðåøàâàíåòî íà ïðîáëåìà, êîéòî íè å ïîñòàâåí, ìîæå äà ñòàíå ïî äâà íà÷èíà.
Íèå èëè ïîçíàâàìå âñè÷êè âèäîâå ñúùåñòâà, êîèòî íàñåëÿâàò íàøàòà ïëàíåòà, èëè íå ãè ïîçíàâàìå.
Àêî íå ïîçíàâàìå âñè÷êèòå, àêî â íàóêàòà çà ðèáèòå ïðèðîäàòà îùå èìà òàéíè,íÿìà íèùî ïî-ïðèåìëèâî îò òîâà äà ñå äîïóñíå, ÷å ñúùåñòâóâàò ðèáè èëè êèòîâå îò íîâè âèäîâå, ÷å äîðè è ðîäîâå, ñ ÷èñòî "ãëúáèííî" óñòðîéñòâî, êîèòî æèâåÿò â íåäîñòèæèìè çà ñîíäàòà âîäíè ïëàñòîâå è êîèòî íÿêîå ñúáèòèå, íÿêîÿ ôàíòàçèÿ, íÿêîÿ ïðèùÿâêà, àêî ùåòå, èçäèãà ïðåç äúëãè ïðîìåæäóòúöè êúì ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà.
Àêî ïúê, íàïðîòèâ, ïîçíàâàìå âñè÷êè æèâè âèäîâå, áåç äðóãî òðÿáâà äà ïîòúðñèì âúïðîñíîòî æèâîòíî ìåæäó êëàñèôèöèðàíèòå âå÷å ìîðñêè æèâîòíè è â òîÿ ñëó÷àé àç ñúì ñêëîíåí äà ïðèåìà ñúùåñòâóâàíåòî íà åäèí "ãèãàíòñêè íàðâàë".
Îáèêíîâåíèÿ íàðâàë èëè ìîðñêèÿò åäèíîðîã ñòèãà ïîíÿêîãà íà äúëæèíà äî øåñòäåñåò ñòúïêè. Óâåëè÷åòå ïåò, äåñåò ïúòè òîÿ ðàçìåð, äàéòå íà òîÿ êèò ñèëà, ñúîòâåòíà íà òÿëîòî ìó, óâåëè÷åòå íåãîâèòå íàïàäàòåëíè ñðåäñòâà è ùå ïîëó÷èòå èñêàíîòî æèâîòíî. Òî ùå èìà ïîñî÷åíèòå îò îôèöåðèòå íà "Øàíîí" ðàçìåðè, ñå÷èâîòî, êîåòî å áèëî íåîáõîäèìî çà ïðîáèâàíåòî íà "Øîòëàíäèÿ", ìîùòà, êîÿòî å ïîòðåáíà, çà äà ïîâðåäè êîðïóñà íà ïàðàõîä.
Íàèñòèíà, íàðâàëúò å âúîðúæåí ñ åäèí âèä ñàáÿ îò êîñò, ñ àëåáàðäà, êàêòî êàçâàò íÿêîè åñòåñòâåíèöè. Òîâà å åäèí îò ãëàâíèòå çúáè, êîéòî å òâúðä êàòî ñòîìàíà. Íàìåðåíè ñà íÿêîëêî òàêèâà çúáà, çàáèòè â òåëàòà íà êèòîâå, êîèòî íàðâàëúò íàïàäà âèíàãè óñïåøíî. Äðóãè ñà áèëè èçìúêâàíè ñ ãîëåìè óñèëèÿ îò ïîäâîäíèòå ÷àñòè íà êîðàáè, ïðîáèòè îò òÿõ íàïðåêî - îò åäèíèÿ áîðä äî äðóãèÿ, êàêòî ñâðåäåë ïðîáèâà áóðå. Ìóçåÿò íà Ìåäèöèíñêèÿ ôàêóëòåò â Ïàðèæ ïðèòåæàâà åäèí òàêúâ çúá, äúëúã äâà ìåòðà è äâàäåñåò è ïåò ñàíòèìåòðà è øèðîê â îñíîâàòà ñè ÷åòèðèäåñåò è îñåì ñàíòèìåòðà!
Ñåãà ïðåäñòàâåòå ñè äåñåòîðíî ïî-ñèëíî îðúæèå è äåñåòîðíî ïî-ìîùíî æèâîòíî, õâúðëåòå ãî ñ áúðçèíà äâàäåñåò
* Íàðâàë - âèä êèò îò ïîëÿðíèòå ìîðåòà. Íàðè÷àò ãî îùå ìîðñêè "åäèíîðîã", çàùîòî ëåâèÿò ìó êó÷åøêè çúá ñòèãà ïîíÿêîãà äî 3 ì äúëæèíà.
ìèëè íà ÷àñ, óìíîæåòå íåãîâàòà ìàñà ñ êâàäðàòà íà ñêîðîñòòà ìó è ùå ïîëó÷èòå óäàð, ãîäåí äà ïðîèçâåäå äàäåíà êàòàñòðîôà.
Òúé ÷å, äîêàòî ñå ïîëó÷àò ïî-ïîäðîáíè ñâåäåíèÿ,àç ùå ïðîäúëæàâàì äà ìèñëÿ, ÷å òîâà å ìîðñêè åäèíîðîã ñ ãèãàíòñêè ðàçìåðè, âúîðúæåí íå ñ àëåáàðäà, à ñ èñòèíñêè áðîíèðàí íîñ, êàêúâòî èìàò âîåííèòå áðîíèðàíè êîðàáè, íà êîèòî òîé ïðèòåæàâà åäíîâðåìåííî îãðîìíîòî òÿëî è äâèãàòåëíàòà ìîù.
Òàêà áè ìîãëî äà ñå îáÿñíè òîâà íåîáÿñíèìî ÿâëåíèå, îñâåí àêî èçîáùî íÿìà íèùî òàêîâà, ìàêàð äà ñå òâúðäè, ÷å å áèëî âèäÿíî, ïî÷óâñòâóâàíî âåäíúæ è äâàæ, êîåòî å òâúðäå âúçìîæíî!
Ïîñëåäíèòå äóìè áÿõà îò ìîÿ ñòðàíà ïðîÿâà íà ïîäëîñò, íî àç èñêàõ äà çàïàçÿ äî èçâåñòíà ñòåïåí äîñòîéíñòâîòî ñè íà ïðîôåñîð è äà íå äàâàì ìíîãî ìàòåðèàë çà ñìÿõ íà àìåðèêàíöèòå, êîèòî, êîãàòî ñå ñìåÿò, çíàÿò äîáðå äà ñå ñìåÿò. Çàïàçâàõ ñè åäíà ïúòå÷êà çà îòñòúïëåíèå. Â ñúùíîñò ïðèåìàõ ñúùåñòâóâàíåòî íà "÷óäîâèùåòî".
Ìîÿòà ñòàòèÿ ïðåäèçâèêà ãîðåùè ñïîðîâå è çàòîâà ñïå÷åëè ãîëÿìà èçâåñòíîñò. Òÿ ñïå÷åëè è íåìàëúê áðîé ïðèâúðæåíèöè. À è ðàçðåøåíèåòî, êîåòî òÿ ïðåäëàãàøå, îñòàâÿøå ñâîáîäà íà âúîáðàæåíèåòî. ×îâåøêèÿò óì îáè÷à òèÿ âåëè÷åñòâåíè ïðåäñòàâè çà ñâðúõåñòåñòâåíè ñúùåñòâà. À òúêìî ìîðåòî å òÿõíàòà ñðåäà, åäèíñòâåíàòà ñðåäà, äåòî ìîãàò äà ñå ðàæäàò è ðàçâèâàò òèÿ ãèãàíòñêè ñúùåñòâà, â ñðàâíåíèå ñ êîèòî çåìíèòå æèâîòíè - ñëîíîâå èëè íîñîðîçè - ñà ñàìî äæóäæåòà. Âúâ âîäíèòå ìàñè æèâåÿò ïîçíàòèòå íàé-ãîëåìè âèäîâå ìëåêîïèòàåùè. Â òÿõ ìîæå áè ñå êðèÿò è ìåêîòåëè ñ íåñðàâíèìè ðàçìåðè, ñòðàøíè çà ãëåäàíå ðàêîâèäíè æèâîòíè, êàêâèòî áèõà áèëè îìàðè îò ïî ñòî ìåòðà, èëè êðàáîâå, êîèòî òåæàò äâà òîíà! Çàùî íå? Åäíî âðåìå çåìíèòå æèâîòíè, ñúâðåìåííèöè íà ãåîëîãè÷íèòå åïîõè-÷åòèðèíîãè, ÷åòèðèðúêè,âëå÷óãè, ïòèöè - ñà áèëè ñúçäàäåíè ïî ãèãàíòñêè îáðàçöè. Ñúçäàòåëÿò ãè å èçëÿë â êîëîñàëíè êàëúïè, êîèòî âðåìåòî ïîñòåïåííî å ñìàëèëî. Çàùî â ñâîèòå íåïîçíàòè äúëáî÷èíè ìîðåòî äà íå å çàïàçèëî òèÿ ãðàìàäíè îáðàçöè îò æèâîòà ïðåç äðóãèòå åïîõè, ñúùîòî òîâà ìîðå, êîåòî íèêîãà íå ñå ïðîìåíÿ, äîêàòî çåìíàòà òâúðä ïî÷òè íåïðåêúñíàòî ñå ìåíè? Çàùî òî äà íå êðèå â íåäðàòà ñè ïîñëåäíèòå ðàçíîâèäíîñòè îò òèÿ èñïîëèíñêè æèâîòíè, ÷èèòî ãîäèíè ñà âåêîâå, à âåêîâåòå èì - õèëÿäîëåòèÿ?
Íî àç ñå îòâëÿêîõ â ìå÷òàíèÿ, êîèòî íå ìè ïîäîáàâàò âå÷å. Ñòèãà òèÿ èëþçèè, êîèòî çà ìåíå âðåìåòî ïðîìåíè â ñòðàøíà äåéñòâèòåëíîñò. Ïîâòàðÿì, ñúçäàäåíî áå åäíî óáåæäåíèå çà ñúùèíàòà íà òîâà íåîáèêíîâåíî ÿâëåíèå è îáùåñòâîòî áåçïðåêîñëîâíî âúçïðèå ñúùåñòâóâàíåòî íà íÿêàêâî ïðèêàçíî ñúçäàíèå, êîåòî íÿìàøå íèùî îáùî ñ áàñíîñëîâíèòå ìîðñêè çìåéîâå. Àëà àêî çà íÿêîè òîâà áåøå ñàìî åäèí ÷èñòî íàó÷åí ïðîáëåì çà ðàçðåøàâàíå, äðóãè, ïî-ïðàêòè÷íè, îñîáåíî â Àìåðèêà è Àíãëèÿ, ñìÿòàõà, ÷å îêåàíúò òðÿáâà äà áúäå î÷èñòåí îò òîâà îïàñíî ÷óäîâèùå, çà äà ìîãàò äà ñå îñèãóðÿò ïðåçîêåàíñêèòå ñúîáùåíèÿ. Èíäóñòðèàëíèòå è òúðãîâñêè âåñòíèöè ðàçãëåäàõà âúïðîñà ãëàâíî îò òîâà ãëåäèùå. "Ìîðñêè è òúðãîâñêè âåñòíèê", "Ëîéä", "Ïàðàõîä", "Ìîðñêè è êîëîíèàëåí ïðåãëåä", âñè÷êè âåñòíèöè, ñâúðçàíè ñúñ çàñòðàõîâàòåëíèòå äðóæåñòâà, êîèòî ïúê çàïëàøâàõà, ÷å ùå óâåëè÷àò îñèãóðèòåëíèòå âíîñêè, áÿõà åäèíîäóøíè ïî òîÿ âúïðîñ.
Ùîì îáùåñòâåíîòî ìíåíèå ñå áå èçêàçàëî, îòäåëíèòå ùàòè íà Ñåâåðíà Àìåðèêà ïúðâè îáÿâèõà ñâîåòî ðåøåíèå. Â Íþ Éîðê ñå íàïðàâèõà ïðèãîòîâëåíèÿ çà åäíà åêñïåäèöèÿ, ïðåäíàçíà÷åíà äà óíèùîæè íàðâàëà. Åäíà áúðçà ôðåãàòà ñúñ ñïåöèàëíî óêðåïåí íîñ - "Àáðàõàì Ëèíêîëí" - ñå ïðèãîòâè äà îòïëàâà êîëêîòî ìîæå ïî-ñêîðî. Àðñåíàëèòå áÿõà îñòàâåíè íà ðàçïîëîæåíèå íà êàïèòàí Ôàðàãóò, êîéòî ñ òðåñêàâà áúðçèíà çàïî÷âà âúîðúæàâàíåòî íà êîðàáà.
Àëà êàêòî ñòàâà âèíàãè, ùîì áå ðåøåíî äà ïî÷íå ïðåñëåäâàíåòî íà ÷óäîâèùåòî, ÷óäîâèùåòî âå÷å íå ñå ïîÿâè. Öåëè äâà ìåñåöà, íèêîé íå ÷ó íèùî çà íåãî. Íèêîé êîðàá íå áå ãî âèäÿë. Ñÿêàø åäèíîðîãúò áå óçíàë çà çàãîâîðà, êîéòî ñå ïëåòåøå ñðåùó íåãî. Òîëêîâà ñå áå ïðèêàçâàëî çà òîâà, ÷å äîðè è-ïî ïðåçîêåàíñêèÿ êàáåë! Øåãîáèéöèòå òâúðäÿõà, ÷å òîÿ õèòðåö áèë çàëîâèë ïî êàáåëà íÿêàêâà òåëåãðàìà è ñåãà ÿ èçïîëçóâàë.
Òàêà âúîðúæåíèÿò çà äàëå÷åí ïîõîä è ñíàáäåí ñ âñè÷êè ñòðàøíè ëîâíè ñúîðúæåíèÿ êîðàá íå çíàåøå âå÷å íàêúäå äà ñå íàñî÷è. Íåòúðïåíèåòî ñòàâàøå âñå ïî-ãîëÿìî, êîãàòî íà 2 þëè ñå óçíà, ÷å "Òàìïèêî", ïúòíè÷åñêè êîðàá îò ëèíèÿòà Ñàí Ôðàíöèñêî - Øàíõàé, âèäÿë æèâîòíîòî ïðåäè òðè ñåäìèöè â ñåâåðíèòå âîäè íà Òèõèÿ îêåàí. Òàÿ íîâèíà ïðè÷èíè èçâúíðåäíî ãîëÿìî âúëíåíèå. Íå ïîçâîëèõà íà êàïèòàí Ôàðàãóò äà ñå çàáàâè äîðè 24 ÷àñà. Õðàíèòåëíèòå ïðîäóêòè áÿõà íàòîâàðåíè. Òðþìúò áå ïðåïúëíåí ñ âúãëèùà. Íè åäèí ÷îâåê îò åêèïàæà íå ëèïñâàøå. Íà êàïèòàíà îñòàâàøå ñàìî äà çàïàëè ïåùèòå, äà äèãíå ïàðà è äà îòïëàâà. È ïîëîâèí äåí çàêúñíåíèå íÿìàøå äà ìó áúäå ïðîñòåíî. Âïðî÷åì æåëàíèåòî íà ñàìèÿ êàïèòàí Ôàðàãóò áåøå äà òðúãíå êîëêîòî å âúçìîæíî ïî-ñêîðî.
Òðè ÷àñà ïðåäè "Àáðàõàì Ëèíêîëí" äà íàïóñíå ñïåöèàëíèÿ êåé â Áðóêëèí, ïîëó÷èõ ïèñìî ñúñ ñëåäíîòî ñúäúðæàíèå:
Äî ãîñïîäèí Àðîíàêñ, ïðîôåñîð ïðè Ïàðèæêèÿ ìóçåé õîòåë "Ïåòî àâåíþ" Íþ Éîðê
"Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå,
Àêî èñêàòå äà ñå ïðèñúåäèíèòå êúì åêñïåäèöèÿòà íà "Àáðàõàì Ëèíêîëí", ïðàâèòåëñòâîòî íà Ñåâåðîàìåðèêàíñêèòå ùàòè ùå ïðèåìå ñ óäîâîëñòâèå äà áúäåòå ïðåäñòàâèòåë íà Ôðàíöèÿ â òîÿ ïî÷èí. Êàïèòàí Ôàðàãóò äúðæè íà Âàøå ðàçïîëîæåíèå åäíà êàþòà.
Ñúðäå÷íî Âàø
Äæ. Â. Õîáñúí, ìèíèñòúð íà ìàðèíàòà"

III
"ÊÀÊÒÎ ÊÀÆÅ ÃÎÑÏÎÄÀÐßÒ"

Òðè ñåêóíäè ïðåäè ïîëó÷àâàíåòî íà ïèñìîòî íà Äæ. Â. Õîáñúí àç òîëêîâà âúçíàìåðÿâàõ äà ãîíÿ åäèíîðîãà, êîëêîòî è äà ñå îïèòàì äà ïðåìèíà Ñåâåðîçàïàäíèÿ ïðîõîä. Òðè ñåêóíäè ñëåä ïðî÷èòàíåòî íà ïèñìîòî íà óâàæàâàíèÿ ìèíèñòúð íà ìàðèíàòà ðàçáðàõ, ÷å ìîåòî èñòèíñêî ïðèçâàíèå, åäèíñòâåíàòà öåë íà æèâîòà ìè å áèëà äà ó÷àñòâóâàì â çàëàâÿíåòî íà òîâà îïàñíî ÷óäîâèùå è äà îñâîáîäÿ ñâåòà îò íåãî.
Àëà àç ñå âðúùàõ îò åäíî òåæêî ïúòåøåñòâèå, óìîðåí, æàäåí çà ïî÷èâêà. Èìàõ åäíè÷êî æåëàíèå äà âèäÿ îòå÷åñòâîòî ñè, ïðèÿòåëèòå ñè, ìàëêîòî ñè æèëèùå äî Áîòàíè÷åñêàòà ãðàäèíà è ìîèòå ìèëè è ñêúïîöåííè ñáèðêè! Íî íèùî íå ìîæåøå äà ìå çàäúðæè. Çàáðàâèõ âñè÷êî - óìîðà, ïðèÿòåëè, ñáèðêè - è áåç äà ìèñëÿ ïîâå÷å, ïðèåõ ïðåäëîæåíèåòî íà àìåðèêàíñêîòî ïðàâèòåëñòâî.
"Âïðî÷åì - ìèñëåõ ñè àç - âñåêè ïúò âîäè êúì Åâðîïà è åäèíîðîãúò ùå áúäå äîñòàòú÷íî ëþáåçåí è ùå ìå îòâåäå êúì áðåãîâåòå íà Ôðàíöèÿ. Òîâà óâàæàåìî æèâîòíî ùå ïîçâîëè - çà ìîå ëè÷íî óäîâîëñòâèå - äà ãî õâàíåì â åâðîïåéñêèòå âîäè è àç ùå ìîãà äà çàíåñà â Ìóçåÿ ïî åñòåñòâåíà èñòîðèÿ ïîíå ïîëîâèí ìåòúð îò íåãîâàòà àëåáàðäà îò ñëîíîâà êîñò."
Íî çàñåãà òðÿáâàøå äà òúðñÿ íàðâàëà â ñåâåðíàòà ÷àñò íà Òèõèÿ îêåàí, êîåòî çíà÷åøå, ÷å çà äà ñòèãíà äî Ôðàíöèÿ, òðÿáâàøå äà îáèêîëÿ ñâåòà, êàòî òðúãíà â îáðàòíà ïîñîêà. - Êîíñåé! - èçâèêàõ àç íåòúðïåëèâî. Êîíñåé áåøå ìîÿò ïðèñëóæíèê. Ïðåäàí ìîìúê, êîéòî ìå ïðèäðóæàâàøå âúâ âñè÷êèòå ìè ïúòåøåñòâèÿ, ñëàâåí ôëàìàíäåö, êîãîòî àç îáè÷àõ è êîéòî ìè îòâðúùàøå ñúñ ñúùîòî; ÷îâåê îòïóñíàò ïî ïðèðîäà, èçïúëíèòåëåí ïî íà÷àëî, óñúðäåí ïî íàâèê, êîéòî íå ñå ó÷óäâàøå ìíîãî íà èçíåíàäèòå â æèâîòà, ìíîãî ñðú÷åí, ãîòîâ íà âñÿêàêâè óñëóãè è êîéòî,
ïðîòèâíî íà èìåòî ñè,* íèêîãà íå äàâàøå ñúâåòè, äîðè êîãàòî ìó ãè èñêàø.
Îò äîñåãà ñè ñ ó÷åíèòå îò íàøèÿ ìàëúê ñâÿò ïðè Áîòàíè÷åñêàòà ãðàäèíà Êîíñåé áå íàó÷èë íÿêîè íåùà. Çà ìåíå òîé áåøå åäèí âåù ñïåöèàëèñò ïî êëàñèôèêàöèèòå â åñòåñòâåíàòà èñòîðèÿ è òè÷àøå ñ ëîâêîñòòà íà àêðîáàò ïî âñè÷êè ñòúïàëà íà ðàçêëîíåíèÿòà, êëàñîâåòå, ïîäêëàñîâåòå, îòäåëèòå, ñåìåéñòâàòà, ðîäîâåòå, ïîäðîäîâåòå, âèäîâåòå è ðàçíîâèäíîñòèòå. Íî íåãîâàòà íàóêà ñòèãàøå ñàìî äîòàì. Äà êëàñèôèöèðà, òîâà çà íåãî áå ñúùèíà íà æèâîòà ìó, íî ïîâå÷å íå çíàåøå. Òâúðäå îïèòåí â òåîðèÿòà íà êëàñèôèêàöèÿòà, íî ñúâñåì ìàëêî â ïðàêòèêàòà, ñòðóâà ìè ñå, ÷å òîé íå áè ìîãúë äà îòëè÷è åäèí êàøàëîò îò åäèí êèò! È âñå ïàê êàêúâ âåëèêîëåïåí è äîñòîåí ìîìúê áåøå òîé!
Îò äåñåò ãîäèíè íàñàì Êîíñåé âèíàãè ìå ïðèäðóæàâàøå íàâñÿêúäå, äåòî ìå îòâåæäàøå íàóêàòà. Íè âåäíúæ íå ÷óõ îò íåãî íè åäíà çàáåëåæêà çà ïðîäúëæèòåëíîñòòà èëè çà óìîðèòåëíîñòòà íà íÿêîå ïúòåøåñòâèå. Íè åäíà äóìà, êîãàòî òðÿáâàøå äà ñòÿãà êóôàðà ñè çà êîÿòî è äà áèëî ñòðàíà, Êèòàé èëè Êîíãî, êîëêîòî è äàëå÷ äà ñå íàìèðàøå òÿ. Òðúãâàøå çàêúäåòî è äà å, áåç äà ïîïèòà. À ïúê áåøå òîëêîâà çäðàâ, ÷å íå èñêàøå è äà çíàå çà íèêàêâè áîëåñòè; èìàøå ÿêè ìóñêóëè, íî íèêàêâè íåðâè, íèòî ñëåäà îò íåðâè.
Òîÿ ìîìúê áåøå íà òðèäåñåò ãîäèíè è íåãîâàòà âúçðàñò ñå îòíàñÿøå êúì âúçðàñòòà íà ãîñïîäàðÿ ìó, êàêòî ÷èñëîòî 15 êúì 20. Ìîëÿ äà áúäà èçâèíåí, äåòî êàçâàì ïî òîÿ íà÷èí, ÷å ñúì íà ÷åòèðèäåñåò ãîäèíè.
Êîíñåé èìàøå ñàìî åäèí íåäîñòàòúê. ßðîñòåí ôîðìàëèñò, òîé âèíàãè ìè ãîâîðåøå â òðåòî ëèöå, òàêà ÷å ìîæåøå äà ñòàíå äîñàäåí.
- Êîíñåé! - ïîâòîðèõ àç, êàòî ïî÷âàõ âå÷å òðåñêàâî äà ñå ãîòâÿ çà ïúò.
Íàèñòèíà àç áÿõ ñèãóðåí â òîÿ òîëêîâà ïðåäàí ìîìúê. Îáèêíîâåíî íèêîãà íå ãî ïèòàõ èñêà ëè èëè íå äà ìå ïðèäðóæàâà â ïúòóâàíèÿòà ìè; àëà òîÿ ïúò ñå îòíàñÿøå çà åêñïåäèöèÿ, êîÿòî ìîæåøå äà ïðîäúëæè áåçêðàé, çà åäíî äðúçêî
* Êîíñåé - íà ôðåíñêè - ñúâåò. Á. ïð. .
íà÷èíàíèå, çà ïðåñëåäâàíåòî íà åäíî æèâîòíî, êîåòî ìîæåøå äà ïîòîïè âîåííè êîðàáè êàòî îðåõîâà ÷åðóïêà. Òóê äîðè è íàé-ðàâíîäóøíèÿò ÷îâåê èìàøå çà êàêâî äà ïîìèñëè. Êàêâî ëè ùåøå äà êàæå Êîíñåé?
- Êîíñåé! - èçâèêàõ òðåòè ïúò. Êîíñåé äîéäå.
- Ãîñïîäàðÿò ìå âèêà? - ðå÷å òîé, âëèçàéêè.
- Äà, ìîåòî ìîì÷å. Ïðèãîòâè ìè íåùàòà, ïðèãîòâè ñå è òè. Ñëåä äâà ÷àñà çàìèíàâàìå.
- Êàêòî êàæå ãîñïîäàðÿò - îòãîâîðè Êîíñåé ñïîêîéíî.
- Íÿìàìå íèòî ìèíóòà çà ãóáåíå. Ñëîæè â êóôàðà âñè÷êèòå ìè ïðèáîðè çà ïúòóâàíå, äðåõè, ðèçè, ÷îðàïè, áåç äà áðîèø, íî êîëêîòî ìîæå ïîâå÷å, è áúðçàé!
- Àìè ñáèðêèòå íà ãîñïîäàðÿ? - çàáåëÿçà Êîíñåé.
- Ïîñëå ùå ïîìèñëèì çà òÿõ.
- Êàêâî? Àðõèîòåðèóìèòå, õèðàêîòåðèóìèòå, îðåîäîíèòå, õåðîïîòàìóñèòå è äðóãèòå ñêåëåòè íà ãîñïîäàðÿ?
- Ùå ãè îñòàâèì íà ñúõðàíåíèå â õîòåëà.
- Àìè áàáèðóñà* íà ãîñïîäàðÿ?
- Ùå ãî õðàíÿò, äîêàòî îòñúñòâóâàìå. Âïðî÷åì ùå ïîðú÷àì äà èçïðàòÿò âúâ Ôðàíöèÿ öÿëàòà íàøà ìåíàæåðèÿ.
- Çíà÷è íå ñå âðúùàìå â Ïàðèæ? - ïîïèòà Êîíñåé. - Äà ... ðàçáèðà ñå ... - îòãîâîðèõ àç íåîïðåäåëåíî. - Íî ìàëêî ùå ïîèçáèêîëèì.
- Ùå èçáèêîëèì, êîëêîòî êàæå ãîñïîäàðÿò.
- Î! Äðåáíà ðàáîòà! Íå ïî ñúâñåì êðàòúê ïúò, òîâà å âñè÷êî. Ùå ïúòóâàìå ñ "Àáðàõàì Ëèíêîëí".
- Êàêòî å óäîáíî íà ãîñïîäàðÿ - îòãîâîðè êðîòêî Êîíñåé.
- Âèæ êàêâî, äðàãè, âúïðîñúò å çà ÷óäîâèùåòî ... çà ïðî÷óòèÿ íàðâàë ... Îòèâàìå äà îñâîáîäèì ìîðåòàòà îò íåãî!... Àâòîðúò íà äâóòîìíîòî ñú÷èíåíèå îò ãîëÿì ôîðìàò çà "Ïîòàéíîñòèòå íà ìîðñêîòî äúíî" íå ìîæå äà ïðîïóñíå ñëó÷àÿ è äà íå îòïëàâà ñ êàïèòàí Ôàðàãóò. Ñëàâíà ìèñèÿ ... íî è îïàñíà. Íå çíàåì êúäå îòèâàìå. Òèÿ æèâîòíè ìîæå äà ñà ìíîãî êàïðèçíè. Àëà âúïðåêè òóé ùå âúðâèì. Íàøèÿò
* Áàáèðóñ - ñâèíÿ-åëåí ïî Èíäèéñêèòå îñòðîâè. Á. ïð.
êàïèòàí å ÷îâåê, êîìóòî îêîòî íå òðåïâà îò íèùî.
- Êàêâîòî ñòîðè ãîñïîäàðÿò, òîâà ùå ñòîðÿ è àç - îòãîâîðè Êîíñåé.
- Ðàçìèñëè õóáàâî! Íå èñêàì äà êðèÿ íèùî îò òåáå. Òîâà å ïúòåøåñòâèå, îò êîåòî ÷îâåê íå å ñèãóðåí äàëè ùå ñå âúðíå.
- Êàêòî êàæå ãîñïîäàðÿò.
Ñëåä ÷åòâúðò ÷àñ êóôàðèòå íè áÿõà ãîòîâè. Êîíñåé ãè áå ñòåãíàë ìíîãî áúðçî è àç áÿõ ñèãóðåí, ÷å íèùî íå ëèïñâà, çàùîòî ìîìúêúò ïîäðåæäàøå ðèçèòå è äðåõèòå òúé õóáàâî, êàêòî ïòèöèòå è ìëåêîïèòàåùèòå.
Àñàíñüîðúò íà õîòåëà íè ñâàëè â ãîëåìèÿ âåñòèáþë íà ìåöàíèíà. Àç ñëÿçîõ ïî ñòúïàëàòà, êîèòî âîäåõà êúì ïàðòåðà. Ðàçïëàòèõ ñå â îíàÿ øèðîêà êàíöåëàðèÿ, êîÿòî âèíàãè å ïðåòúïêàíà ñ ìíîãî õîðà. Íàðåäèõ äà èçïðàòÿò â Ïàðèæ äåíêîâåòå íè ñ ïðåïàðèðàíè æèâîòíè è èçñóøåíè ðàñòåíèÿ. Îñòàâèõ äîñòàòú÷íà ñóìà çà áàáèðóñà è çàåäíî ñ Êîíñåé âçåõ åäèí ôàéòîí.
Êîëàòà, åäèí êóðñ íà êîÿòî ñòðóâàøå äâàäåñåò ôðàíêà, ñëåçå ïî Áðîäóåé äî Þíèîí Ñêóåéåð, ìèíà ïî ×åòâúðòîòî àâåíþ äî ñëèâàíåòî ìó ñ Áîâåðè ñòðèéò, ïîå ïî Êåòðèí ñòðèéò è ñïðÿ íà Òðèäåñåò è ÷åòâúðòèÿ êåé. Îòòàì ôåðèáîòúò Êåòðèí ïðåíåñå âñè÷êè íè - õîðà, êîíå è êîëè - â Áðóêëèí, ãîëÿìîòî ïðåäãðàäèå íà Íþ Éîðê, ðàçïîëîæåíî íà ëåâèÿ áðÿã íà Èçòî÷íàòà ðåêà, è ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè ñòèãíàõìå íà êåÿ, áëèçî äî êîéòî "Àáðàõàì Ëèíêîëí" áúëâàøå ïðåç äâàòà ñè êîìèíà êúëáà ÷åðåí äèì.
Áàãàæèòå íè âåäíàãà áÿõà ïðåõâúðëåíè âúðõó ïàëóáàòà íà ïàðàõîäà. Ïîáúðçàõ äà ñå êà÷à. Ïîòúðñèõ êàïèòàí Ôàðàãóò. Åäèí ìàòðîñ ìå çàâåäå íà þòà, äåòî ñå íàìåðèõ ñðåùó åäèí îôèöåð ñ ïðèÿòíî ëèöå, êîéòî ìè ïîäàäå ðúêà.
- Ãîñïîäèí Ïèåð Àðîíàêñ, íàëè? - êàçà ìè òîé.
- Ñúùèÿò - îòãîâîðèõ àç. - Êàïèòàí Ôàðàãóò, íàëè?
- Òîé ñàìèÿò. Äîáðå äîøëè, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. Âàøàòà êàþòà âè ÷àêà.
Àç ñå ïîêëîíèõ, îñòàâèõ êàïèòàíà äà ñå çàíèìàâà ñ ãðèæèòå îêîëî òðúãâàíåòî è ïîìîëèõ äà ìå çàâåäàò â îòðåäåíàòà çà ìåíå êàþòà.
"Àáðàõàì Ëèíêîëí" áå îòëè÷íî èçáðàí è ïðèãîäåí çà íîâîòî ñè ïðåäíàçíà÷åíèå. Òîé áåøå êîðàá ñ ãîëÿìà ñêîðîñò, ñíàáäåí ñ àïàðàòè çà ñâðúõíàãðÿâàíå, êîèòî ìó ïîçâîëÿâàõà äà âäèãà ïàðà äî 7 àòìîñôåðè.
Ïðè òîâà íàëÿãàíå "Àáðàõàì Ëèíêîëí" äîñòèãàøå ñðåäíà ñêîðîñò 18,3 ìèëè â ÷àñ, ñêîðîñò çíà÷èòåëíà è âñå ïàê íåäîñòàòú÷íà çà áîðáà ñ ãèãàíòñêèÿ êèò.
Âúòðåøíàòà óðåäáà íà ôðåãàòàòà îòãîâàðÿøå íà íåéíèòå ìîðåïëàâàòåëíè êà÷åñòâà. Àç áÿõ ìíîãî äîâîëåí îò êàþòàòà ñè, êîÿòî áå ðàçïîëîæåíà â êúðìàòà äî îòäåëåíèåòî çà îôèöåðèòå.
- Äîáðå ùå áúäåì òóê - êàçàõ àç íà Êîíñåé.
- Àêî ãîñïîäàðÿò ïîçâîëè äà ñå èçðàçÿ òàêà - îòâúðíà Êîíñåé, - òóê ùå íè áúäå òîëêîâà äîáðå, êîëêîòî íà ðàêà-îòøåëíèê â ÷åðóïêàòà íà îõëþâ.
Îñòàâèõ Êîíñåé äà ðàçïàêîâà êóôàðèòå è ïîäðåäè íåùàòà íè è îòíîâî ñå èçêà÷èõ íà ïàëóáàòà, çà äà íàáëþäàâàì ïðèãîòîâëåíèåòî íà îòïëàâàíåòî.
Òúêìî â òîÿ ìèã êàïèòàí Ôàðàãóò íàðåæäàøå äà ñå ïðèáåðàò ïîñëåäíèòå âúæåòà, êîèòî êðåïÿõà "Àáðàõàì Ëèíêîëí" êúì Áðóêëèíñêèÿ êåé. Çíà÷è, àêî áÿõìå çàêúñíåëè ñàìî ÷åòâúðò ÷àñ è äîðè ïî-ìàëêî, ôðåãàòàòà ùåøå äà òðúãíå áåç ìåíå, à àç ùÿõ äà ïðîïóñíà òàÿ íåîáèêíîâåíà, ñâðúõåñòåñòâåíà, íåâåðîÿòíà åêñïåäèöèÿ, ïðàâäèâàòà ïîâåñò çà êîÿòî ìîæå âñå ïàê äà áúäå ïîñðåùíàòà íåäîâåð÷èâî îò íÿêîè õîðà.
Íî êàïèòàí Ôàðàãóò íå èñêàøå äà ãóáè íè åäèí äåí, íè åäèí ÷àñ, çà äà îòèäå â ìîðåòàòà, äåòî íåîòäàâíà áÿõà âèäåëè æèâîòíîòî. Òîé ïðàòè äà èçâèêàò ìåõàíèêà.
- Äîñòàòú÷íî ëè å íàëÿãàíåòî íà ïàðàòà? - ïîïèòà òîé.
- Äà, ãîñïîäèí êàïèòàí - îòãîâîðè ìåõàíèêúò.
- Go ahead! - èçâèêà êàïèòàí Ôàðàãóò. Ïðè òàÿ çàïîâåä, êîÿòî áå ïðåäàäåíà â ìàøèííîòî îòäåëåíèå ÷ðåç àïàðàò ñúñ ñãúñòåí âúçäóõ, ìàøèíèñòèòå ðàçäâèæèõà êîëåëîòî çà ïóùàíå ìàøèíàòà â õîä. Ïàðàòà çàñâèñòÿ è íàõëó â ïîëóîòâîðåíèòå ïàðîðàçïðåäåëèòåëè. Äúëãèòå õîðèçîíòàëíè áóòàëà èçñòåíàõà è
òëàñíàõà êîëåíàòà íà âàëà. Ðàçêëîíåíîòî
* Go ahead! - Íàïðåä! âèòëî çàóäðÿ âúëíèòå ñ ðàñòÿùà ñêîðîñò è "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ïîå âåëè÷àâî íàïðåä ñðåä åäíà ñâèòà îò ñòîòèíà ôåðèáîòè è òåíäåðè* íàòúïêàíè ñúñ çðèòåëè.
Êåéîâåòå íà Áðóêëèí è öÿëàòà êðàéáðåæíà ÷àñò íà Íþ Éîðê êðàé Èçòî÷íàòà ðåêà áÿõà ïîêðèòè ñ ëþáîïèòíè. Òðè ïîñëåäîâàòåëíè "óðà" ãðúìíàõà îò ïåòñòîòèí õèëÿäè ãúðäè. Õèëÿäè êúðïè÷êè ñå ðàçìàõâàõà íàä ãúñòàòà òúëïà è ïîçäðàâÿâàõà "Àáðàõàì Ëèíêîëí", äîêàòî òîé ñòèãíà âîäèòå íà Õóäçîí ïðè êðàÿ íà óäúëæåíèÿ ïîëóîñòðîâ, íà êîéòî å ïîñòðîåí ãðàäúò Íþ Éîðê.
Êàòî ïëàâàøå îòêúì Íþ Äæåðñè êðàé ÷óäíèÿ äåñåí áðÿã íà ðåêàòà, öåëèÿò îáñèïàí ñ âèëè, êîðàáúò ìèíà ìåæäó óêðåïëåíèÿòà, êîèòî ãî ñàëþòèðàõà ñ íàé-ãîëåìèòå ñè îðúäèÿ. "Àáðàõàì Ëèíêîëí" îòãîâîðè, êàòî äèãíà è ñâàëè òðè ïúòè àìåðèêàíñêèÿ ôëàã, ÷èèòî òðèäåñåò è äåâåò çâåçäè áëåñòÿõà íà âúðõà íà íåãîâàòà áèçàí-ìà÷òà;** ïîñëå ïðîìåíè õîäà ñè, çà äà âëåçå â íà÷àëîòî íà îñåÿíèÿ ñ ìîðñêè çíàöè êàíàë, êîéòî ñå èçëèâà âúâ âúòðåøíèÿ çàëèâ, îáðàçóâàí îò çàâúðøåêà íà Ñåíäè Õóê, è çàîáèêîëè òàÿ ïÿñú÷íà èâèöà, äåòî íÿêîëêî õèëÿäè çðèòåëè ãî ïîçäðàâèõà îùå åäèí ïúò.
Ñâèòàòà îò ôåðèáîòè è òåíäåðè ïðîäúëæàâàøå äà ïðèäðóæàâà ôðåãàòàòà è ÿ îñòàâè ÷àê êîãàòî ñå èçðàâíèõà ñ ïëàâàùèÿ ôàð, äâåòå ñâåòëèíè íà êîéòî ïîêàçâàõà ïúòÿ çà âëèçàíå â Íþ Éîðê.
Óäàðè òðè ÷àñúò. Ëîöìàíúò ñëåçå â ëîäêàòà ñè è ñòèãíà ñ íåÿ äî ìàëêàòà ïëàòíîõîäêà, êîÿòî ãî ÷àêàøå ñ îïúíàòè ïëàòíà. Çàñèëèõà îãúíÿ íà êîòëèòå: âèòëîòî çàöåïè âúëíèòå îùå ïî-áúðçî; ôðåãàòàòà çàïëàâà êðàé æúëòèÿ è íèñúê áðÿã íà Ëîíã Àéëàíä è â îñåì ÷àñà âå÷åðòà, ñëåä êàòî ñâåòëèíèòå íà Ôàéåð Àéëàíä èç÷åçíàõà íà ñåâåðîçàïàä, ïîå ñ ïúëíà ïàðà èç òúìíèòå âîäè íà Àòëàíòèêà.
* Òåíäåðè - ìàëêè êîðàá÷åòà, êîèòî îáñëóæâàò ãîëåìèòå ïàðàõîäè â ïðèñòàíèùàòà. Á. ïð. ) ; Áèçàí-ìà÷òà - òðåòàòà ïîðåä ìà÷òà îò íîñà êúì êúðìàòà. Á. ïð.

IV
ÍÅÄ ËÀÍÄ

Êàïèòàí Ôàðàãóò áåøå äîáúð ìîðÿê, äîñòîåí çà ôðåãàòàòà, êîÿòî êîìàíäóâàøå. Êîðàáúò è òîé áÿõà ñÿêàø åäíî. Òîé áåøå äóøàòà ìó. Òîé áåøå íàïúëíî óâåðåí â ñúùåñòâóâàíåòî íà êèòà è íå ïîçâîëÿâàøå äà ñå âîäÿò ñïîðîâå íà êîðàáà ïî òîçè âúïðîñ. Âÿðâàøå â òîâà, êàêòî íÿêîè äîáðîäóøíè æåíèöè âÿðâàò â Ëåâèàòàí* - ñ âÿðà, à íå ñ ðàçóì. ×óäîâèùåòî ñúùåñòâóâàøå è òîé ùåøå äà èçáàâè ìîðåòàòà îò íåãî - çàêëåë ñå áå çà òîâà.
Òîé áåøå íÿêàêúâ Ðîäîñêè ðèöàð, âòîðè Äèîäîíå äüî Ãîçîí, òðúãíàë ñðåùó çìåÿ, êîéòî îïóñòîøàâàøå ðîäíèÿ ìó îñòðîâ. Èëè êàïèòàí Ôàðàãóò ùåøå äà óáèå íàðâàëà, èëè íàðâàëúò ùåøå äà óáèå êàïèòàí Ôàðàãóò. Ñðåäåí ïúò íÿìàøå.
Êîðàáíèòå îôèöåðè ñïîäåëÿõà óáåæäåíèåòî íà ñâîÿ íà÷àëíèê. Òðÿáâàøå äà ãè ÷óåòå, êîãàòî ðàçãîâàðÿõà, îáñúæäàõà, ñïîðåõà, ïðåñìÿòàõà ðàçëè÷íèòå âåðîÿòíîñòè äà ñðåùíåì ÷óäîâèùåòî è îáãëåæäàõà øèðîêàòà ïîâúðõíîñò íà îêåàíà.
Ìíîçèíà îò òÿõ îòèâàõà äîáðîâîëíî äà äåæóðÿò íà ìàðñà** íåùî, êîåòî áèõà ïðîêëèíàëè ïðè âñåêè äðóã ñëó÷àé.
Ïðåç öåëèÿ äåí ìà÷òèòå áèâàõà îòðóïàíè ñ ìàòðîñè, ÷èèòî íîçå íå ìîæåõà äà òúðïÿò ïàëóáàòà. À íîñúò íà "Àáðàõàì Ëèíêîëí" îùå íå áå ïî÷íàë äà öåïè ïîäîçðèòåëíèòå âîäè íà Òèõèÿ îêåàí.
Êîëêîòî ñå îòíàñÿ äî ìàòðîñèòå, åäèíñòâåíîòî èì æåëàíèå áåøå äà ñðåùíàò åäèíîðîãà, äà ãî ïðîáîäàò ñ õàðïóí, äà ãî èçäúðïàò íà ïàðàõîäà è äà ãî íàðåæàò íà êúñîâå. Òå íàáëþäàâàõà ìîðåòî èçâúíðåäíî âíèìàòåëíî. Âïðî÷åì êàïèòàí Ôàðàãóò ñïîìåíàâàøå çà íÿêàêâà ñóìà îò 2000 äîëàðà, îïðåäåëåíà çà îíçè, þíãà èëè ìàòðîñ, áîöìàí èëè îôèöåð, êîéòî ïðúâ
* Ëåâèàòàí - îãðîìíî è ñòðàøíî ÷óäîâèùå îò áèáëèÿòà. Á. ïð.
* Ìàðñ - íàáëþäàòåëíà ïëîùàäêà âèñîêî íà ãëàâíàòà ìà÷òà. Á. ïð.
ñúîáùè çà æèâîòíîòî. Ìîæåòå äà ñè ïðåäñòàâèòå êàê èãðàåõà î÷èòå íà âñè÷êè, êîèòî áÿõà íà áîðäà íà "Àáðàõàì Ëèíêîëí".
Îò ñâîÿ ñòðàíà àç íå îñòàâàõ íàçàä îò äðóãèòå âúâ âñåêèäíåâíèòå íàáëþäåíèÿ. Ôðåãàòàòà èìàøå âñè÷êè îñíîâàíèÿ äà ñå íàðè÷à "Àðãî". Åäèíñòâåí Êîíñåé áå ðàâíîäóøåí êúì âúïðîñà, êîéòî íè âúçïëàìåíÿâàøå, è íå ñïîäåëÿøå îáùîòî âúîäóøåâëåíèå íà êîðàáà.
Êàçàõ, ÷å êàïèòàí Ôàðàãóò áå ñíàáäèë ãðèæëèâî êîðàáà ñè ñúñ ñïåöèàëíè óðåäè çà ëîâ íà ãèãàíòñêèÿ êèò. Êèòîëîâåí êîðàá íå ìîæåøå äà áúäå ïî-äîáðå âúîðúæåí. Íèå ïðèòåæàâàõìå âñè÷êè ïîçíàòè îðúæèÿ, êàòî ñå ïî÷íå îò õàðïóíà, êîéòî ñå ìÿòà ñ ðúêà, è ñå ñòèãíå äî íàçúáåíèòå ñòðåëè íà ñòðàííèòå êúñè ïóøêè è äî èçáóõâàùèòå êóðøóìè íà îðúæèÿòà çà ëîâ íà äèâè ïàòèöè.
Íà íîñà íà êîðàáà áå íàñòàíåíî óñúâúðøåíñòâóâàíî ñêîðîñòðåëíî îðúäèå,êîåòî ñå ïúëíåøå îòêúì çàòâîðà, ñ ìíîãî äåáåëè ñòåíè, ñ òâúðäå òÿñíà öåâ, îáðàçåö îò êîåòî ùåøå äà áúäå ïðåäñòàâåí íà Ñâåòîâíîòî èçëîæåíèå ïðåç 1867 ãîäèíà- Òîâà öåííî îðúäèå, èçîáðåòåíî â Àìåðèêà, èçïðàùàøå, áåç äà ñå ñòåñíÿâà, åäèí ÷åòèðèêèëîãðàìîâ êîíóñîâèäåí ñíàðÿä íà îêîëî 16 êèëîìåòðà. Òúé ÷å íà "Àáðàõàì Ëèíêîëí" íå ëèïñâàõà ðàçðóøèòåëíè îðúäèÿ. Íî òîé èìàøå íåùî îùå ïî-öåííî. Òîé èìàøå Íåä Ëàíä, öàðÿ íà êèòîëîâöèòå.
Íåä Ëàíä áåøå êàíàäåö, ÷îâåê ñ ðÿäêà ñðú÷íîñò, êîéòî íÿìàøå ñúïåðíèê â ñâîÿ îïàñåí çàíàÿò. Ñðú÷íîñò è õëàäíîêðúâèå, ñìåëîñò è õèòðèíà, òîé ïðèòåæàâàøå âñè÷êè òèÿ êà÷åñòâà è ñàìî íÿêîé ìíîãî ñúîáðàçèòåëåí êèò èëè íÿêîé îñîáåíî ëóêàâ êàøàëîò áèõà ìîãëè äà ñå ñïàñÿò îò íåãîâèÿ õàðïóí.
Íåä Ëàíä áåøå îêîëî ÷åòèðèäåñåòãîäèøåí. Òîé áåøå ñíàæåí ÷îâåê, âèñîê ïîâå÷å îò øåñò àíãëèéñêè ñòúïêè, çäðàâåíÿê, ñåðèîçåí, íå ìíîãî îáùèòåëåí, ïîíÿêîãà èçáóõëèâ, à êîãàòî ìó ïðîòèâîðå÷àõà - ìíîãî ÿðîñòåí. Âúíøíîñòòà ìó ïðèâëè÷àøå âíèìàíèåòî, à ñèëíèÿò ìó ïîãëåä äàâàøå îñîáåíà èçðàçèòåëíîñò íà ëèöåòî ìó.
Ìèñëÿ, ÷å êàïèòàí Ôàðàãóò áåøå ïîñòúïèë óìíî, êàòî áå íàåë òîÿ ÷îâåê íà ïàðàõîäà ñè. Ñ î÷èòå è ðúêàòà ñè òîé ñàì ñòðóâàøå êîëêîòî öåëèÿ åêèïàæ. Áèõ ìîãúë äà ãî óïîäîáÿ ñàìî íà ìîùåí òåëåñêîï, êîéòî â ñúùîòî âðåìå áåøå îðúäèå, âèíàãè ãîòîâî çà ñòðåëáà.
Êàíàäåö çíà÷è ôðàíöóçèí è êîëêîòî Íåä Ëàíä äà áåøå íåîáùèòåëåí, òðÿáâà äà ïðèçíàÿ, ÷å òîé ñå ïðèâúðçà êúì ìåíå. Íåñúìíåíî ôàêòúò, ÷å áÿõ ôðàíöóçèí, ãî ïðèâëè÷àøå. Çà íåãî òîâà áåøå ñãîäåí ñëó÷àé, äà ãîâîðè, à çà ìåíå - äà ÷óÿ îíÿ ñòàðèíåí åçèê íà Ðàáëå, êîéòî îùå ñå ãîâîðè â íÿêîè êàíàäñêè îáëàñòè. Ðîäúò íà êèòîëîâåöà ïðîèçõîæäàøå îò Êâåáåê è áå äàë âå÷å ìíîçèíà ñìåëè ðèáîëîâöè îùå ïî âðåìåòî, êîãàòî òîÿ ãðàä ïðèíàäëåæåøå íà Ôðàíöèÿ.
Ïîñòåïåííî Íåä Ëàíä çàïî÷íà äà ðàçãîâàðÿ ñ óäîâîëñòâèå, à àç îáè÷àõ äà ñëóøàì êàê òîé ðàçïðàâÿ çà ïðèêëþ÷åíèÿòà ñè â ïîëÿðíèòå ìîðåòà. È çà ðèáîëîâà, è çà áîðáèòå òîé ðàçêàçâàøå ìíîãî óâëåêàòåëíî. Ðàçêàçúò ìó ñòàâàøå åïè÷åí è ìåíå ìè ñå ñòðóâàøå, ÷å ñëóøàì íÿêàêúâ êàíàäñêè Îìèð, êîéòî ïåå "Èëèàäàòà" íà ïîëÿðíèòå ñòðàíè.
Îïèñâàì òîÿ ñìåë ñïúòíèê òàêúâ, êàêúâòî ãî ïîçíàâàì ñåãà. Çàùîòî íèå ñòàíàõìå ñòàðè ïðèÿòåëè, ñâúðçàíè ñ îíàÿ äðóæáà, êîÿòî ñå ðàæäà è óêðåïâà â íàé-ñòðàõîòíè îáñòîÿòåëñòâà! Àõ, òè, ïðåêðàñåí Íåä! Áèõ èñêàë äà æèâåÿ îùå ñòî ãîäèíè, çà äà ìîãà ïî-äúëãî âðåìå äà ñè ñïîìíÿì çà òåáå!
Íî êàêâî áå ìíåíèåòî íà Íåä Ëàíä ïî âúïðîñà çà ìîðñêîòî ÷óäîâèùå? Òðÿáâà äà ïðèçíàÿ, ÷å òîé ñúâñåì íå âÿðâàøå â åäèíîðîãà è åäèíñòâåí íà êîðàáà íå ñïîäåëÿøå îáùîòî óáåæäåíèå. Òîé äîðè èçáÿãâàøå äà çàñÿãà òîÿ âúïðîñ, çà êîéòî ðåøèõ, ÷å òðÿáâà äà ìó çàãîâîðÿ íÿêîé äåí.
Ïðåç åäíà âåëèêîëåïíà âå÷åð, íà 30 þëè, ò. å. òðè ñåäìèöè ñëåä íàøåòî òðúãâàíå, ôðåãàòàòà ñå íàìèðàøå óñïîðåäíî ñ íîñ Áëàí, òðèäåñåò ìèëè äàëå÷ îò ïàòàãîíñêèÿ áðÿã. Áÿõìå ïðåêîñèëè Òðîïèêà íà Êîçèðîãà è ñåãà Ìàãåëàíîâèÿ ïðîòîê áå íà ïî-ìàëêî îò 700 ìèëè þæíî îò íàñ. Ïðåäè äà èçòåêàò îñåì äíè, "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ùåøå äà áðàçäè âå÷å âîäèòå íà Òèõèÿ îêåàí.
Ñåäíàëè íà þòà, àç è Íåä Ëàíä ðàçãîâàðÿõìå çà ðàçíè íåùà, âãëåäàíè â òîâà çàãàäú÷íî ìîðå, äúëáî÷èíèòå íà êîåòî îñòàâàõà è äîñåãà íåäîñòúïíè çà ÷îâåøêîòî îêî. Ñúâñåì åñòåñòâåíî àç íàñî÷èõ ðàçãîâîðà êúì ãèãàíòñêèÿ åäèíîðîã - ïðåöåíÿâàõ ðàçëè÷íèòå âåðîÿòíîñòè çà óñïåõà èëè íåóñïåõà íà åêñïåäèöèÿòà. Íî êàòî âèäÿõ, ÷å Íåä ìå îñòàâÿ äà ãîâîðÿ, ïî÷òè áåç äà ïðîäóìà, íàïðàâî ãî çàïèòàõ.
- Êàê òàêà, Íåä - êàçàõ ìó, - êàê ìîæå äà íå ñòå óáåäåí â ñúùåñòâóâàíåòî íà êèòà, êîéòî ïðåñëåäâàìå? Èìàòå ëè íÿêàêâè îñîáåíè îñíîâàíèÿ äà ñòå òîëêîâà íåäîâåð÷èâ?
Ïðåäè äà îòãîâîðè, êèòîëîâåöúò ìå ãëåäà íÿêîëêî ìèãà, ïëåñíà ñ ðúêà øèðîêîòî ñè ÷åëî, êàêòî ïðàâåøå îáèêíîâåíî, çàìèæà, ñÿêàø çà äà ñå ñúñðåäîòî÷è, è íàé-ñåòíå êàçà:
- Èìàì ìîæå áè ìíîãî îñíîâàíèÿ, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
- Âñå ïàê, Íåä, âèå, êèòîëîâåö ïî ïðîôåñèÿ, ïîçíàâàù îòáëèçî ãîëåìèòå ìîðñêè ìëåêîïèòàåùè, âèå, ÷èåòî âúîáðàæåíèå ëåñíî ìîæå äà ïðèåìå ïðåäïîëîæåíèåòî çà ãðàìàäíè êèòîâå, íàé-ìàëêî îò âñè÷êè áè òðÿáâàëî äà ñå ñúìíÿâàòå â ïîäîáíè íåùà.
- Òúêìî çàòîâà ãðåøèòå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè Íåä. - ×å ïðîñòîëþäèåòî âÿðâà â íåîáèêíîâåíè êîìåòè, êîèòî ïðåêîñÿâàò ïðîñòðàíñòâîòî, èëè â ñúùåñòâóâàíåòî íà äîïîòîïíè ÷óäîâèùà, êîèòî íàñåëÿâàò íåäðàòà íà çåìíîòî êúëáî - òîâà, êàêòî è äà å; íî íèòî àñòðîíîìúò, íèòî ãåîëîãúò ìîãàò äà ïðèåìàò ïîäîáíè ôàíòàçèè. Ñúùîòî å è ñ êèòîëîâåöà- Àç ñúì ãîíèë ìíîãî êèòîâå, ïðîíèçâàë ñúì ñ õàðïóí ãîëÿì áðîé îò òÿõ, óáèë ñúì äîñòà, íî êîëêîòî è ñèëíè è äîáðå ïðèñïîñîáåíè çà áîðáà äà ñà òå, íèòî îïàøêèòå, íèòî êó÷åøêèòå èì çúáè áèõà ìîãëè äà ïðîáèÿò æåëÿçíàòà îáøèâêà íà åäèí ïúòíè÷åñêè ïàðàõîä.
- Íî, Íåä, èçâåñòíî å, ÷å èìà êîðàáè, êîèòî ñà áèëè ïðîáèòè îò çúáèòå íà íàðâàë íàïðåêî, îò åäíàòà ñòðàíà äî äðóãàòà.
- Äúðâåíè êîðàáè, äà, òîâà å âúçìîæíî - îòãîâîðè êàíàäåöúò - è âñå ïàê àç íèêîãà íå ñúì âèäÿë òàêèâà. Çàòîâà, äîêàòî ñå äîêàæå ïðîòèâíîòî, àç òâúðäÿ, ÷å íèòî êèò, íèòî êàøàëîò, íèòî åäèíîðîã ìîãàò äà èçâúðøàò òàêîâà íåùî.
- Ñëóøàéòå, Íåä ...
- Íå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå,íå. Âñè÷êî äðóãî, íî òîâà - íå. Ìîæå áè íÿêîé îãðîìåí ñïðóò?*
* Ñïðóò - ãðàìàäåí îêòîïîä.
- Îùå ïî-ìàëêî, Íåä. Ñïðóòúò å ìåêîòåëî, à òîâà âå÷å ïîêàçâà ñëàáàòà ïëúòíîñò íà òÿëîòî ìó- Äîðè äà áåøå äúëúã ïåòñòîòèí ñòúïêè, ïàê áè áèë áåçâðåäåí çà ïàðàõîäè êàòî "Øîòëàíäèÿ" è "Àáðàõàì Ëèíêîëí", òúé êàòî òîé íå ïðèíàäëåæè êúì ãðúáíà÷íèòå. Òðÿáâà çíà÷è äà ñå ñìÿòàò çà ëåãåíäè ïîäâèçèòå íà Êðàêåí* èëè íà äðóãè ÷óäîâèùà îò ïîäîáåí ðîä.
- Òîãàâà, ãîñïîäèí åñòåñòâîèçïèòàòåëþ - ïîäå Íåä äîñòà íàñìåøëèâî, - âèå çíà÷è ïðîäúëæàâàòå äà ïðèåìàòå ñúùåñòâóâàíåòî íà îãðîìåí êèò?
- Äà, Íåä, ïîâòàðÿì âè ãî ñ óáåæäåíèå, êîåòî ñå ïîäêðåïÿ îò ëîãèêàòà íà ôàêòèòå. Âÿðâàì, ÷å ñúùåñòâóâà ìëåêîïèòàåùî, ìîãúùî ïî ïðèðîäà, ïðèíàäëåæàùî êúì ãðúáíà÷íèòå êàòî êèòîâåòå, êàøàëîòèòå èëè äåëôèíèòå, ñíàáäåíî ñúñ çúá, êîéòî èìà ãðàìàäíà ïðîáèâíà ñèëà.
- Õì - ðå÷å êèòîëîâåöúò è ïîêëàòè ãëàâà ñ èçðàç íà ÷îâåê, êîéòî íå èñêà äà áúäå óáåäåí.
- Âèæòå êàêâî, óâàæàåìè êàíàäåöî - ïîäåõ àç. - Ùîì ïîäîáíî æèâîòíî ñúùåñòâóâà, ùîì æèâåå â äúëáî÷èíèòå íà îêåàíà, ùîì èäâà âúâ âîäíèòå ïëàñòîâå íÿêîëêî ìèëè ïîä ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî, òî áåç äðóãî ïðèòåæàâà îðãàíèçúì, çäðàâèíàòà íà êîéòî íå ìîæå äà ñå ñðàâíè ñ íèùî.
- À çàùî òðÿáâà äà èìà òàêúâ îðãàíèçúì? - ïîïèòà Íåä.
- Çàùîòî, çà äà ìîæå äà ñå äúðæè â òèÿ äúëáîêè ïëàñòîâå è äà óñòîè íà òÿõíîòî íàëÿãàíå, å íåîáõîäèìà íåèìîâåðíà ñèëà.
- Íèìà? - êàçà Íåä, êàòî ìå ãëåäàøå ñ ïðèñâèòè î÷è.
- Äà, è íÿêîëêî öèôðè ëåñíî ùå âè äîêàæàò òîâà.
- Î! Öèôðè! - îòâúðíà Íåä. - Ñ öèôðèòå ÷îâåê ìîæå äà ïðàâè, êàêâîòî ñè èñêà!
- Â ñäåëêèòå - äà, íî íå è â ìàòåìàòè÷åñêèòå èçñëåäâàíèÿ, Íåä. Ñëóøàéòå. Íåêà ïðèåìåì, ÷å íàëÿãàíåòî íà åäíà àòìîñôåðà å êîëêîòî íàëÿãàíåòî íà åäèí ñòúëá âîäà, âèñîê òðèäåñåò è äâå ñòúïêè. Â ñúùíîñò ñòúëáúò ùå áúäå ìàëêî ïî-íèñúê, çàùîòî ñòàâà äóìà çà ìîðñêà âîäà, êîÿòî å ïî-ãúñòà îò îáèêíîâåíàòà âîäà. Òà êîãàòî ñå ãìóðíåòå âúâ âîäàòà, Íåä,
* Êðàêåí - ëåãåíäàðåí îêòîïîä-÷óäîâèùå. Á. ïð.
âàøåòî òÿëî ùå èçïèòâà íàëÿãàíå îò òîëêîâà àòìîñôåðè, êîëêîòî ïúòè ïî òðèäåñåò è äâå ñòúïêè èìà íàä âàñ, ò. å. íàëÿãàíå îò òîëêîâà êèëîãðàìà íà âñåêè êâàäðàòåí ñàíòèìåòúð ïîâúðõíîñò îò òÿëîòî. Îò òîâà ñëåäâà, ÷å íà òðèñòà è äâàäåñåò ñòúïêè äúëáî÷èíà òîâà íàëÿãàíå å ðàâíî íà äåñåò àòìîñôåðè, íà ñòî àòìîñôåðè - ïðè òðè õèëÿäè è äâåñòà ñòúïêè, íà õèëÿäà àòìîñôåðè - ïðè òðèäåñåò è äâå õèëÿäè ñòúïêè èëè íà îêîëî äâå ëåâãè è ïîëîâèíà. Êîåòî çíà÷è, ÷å àêî ìîæåòå äà äîñòèãíåòå òàÿ äúëáî÷èíà â îêåàíà, âñåêè êâàäðàòåí ñàíòèìåòúð îò ïîâúðõíîñòòà íà òÿëîòî âè ùå èçïèòâà íàëÿãàíå îò õèëÿäà êèëîìåòðà. Íî, äðàãè Íåä, çíàåòå ëè êîëêî êâàäðàòíè ñàíòèìåòðà èìà ïîâúðõíîñòòà íà âàøåòî òÿëî?
- Íÿìàì ïîíÿòèå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
- Îêîëî ñåäåìíàäåñåò õèëÿäè.
- Òîëêîâà ìíîãî ëè?
- À òúé êàòî â äåéñòâèòåëíîñò àòìîñôåðíîòî íàëÿãàíå å ìàëêî ïî-ãîëÿìî îò òåæåñòòà íà åäèí êèëîãðàì âúðõó åäèí êâàäðàòåí ñàíòèìåòúð, âàøèòå ñåäåìíàäåñåò õèëÿäè êâàäðàòíè ñàíòèìåòðà èçïèòâàò â òîÿ ìèã íàëÿãàíå îò ñåäåìíàäåñåò õèëÿäè ïåòñòîòèí øåñòäåñåò è îñåì êèëîãðàìà.
- Áåç àç äà óñåùàì?
- Áåç äà óñåùàòå. È àêî íå ñòå ïðåìàçàí îò òîëêîâà ñèëíî íàëÿãàíå, òî å, çàùîòî âúçäóõúò ïðîíèêâà âúâ âúòðåøíîñòòà íà òÿëîòî âè ñúñ ñúùîòî íàëÿãàíå. Îò òîâà ïðîèçëèçà ïúëíî ðàâíîâåñèå ìåæäó âúòðåøíèÿ è âúíøíèÿ íàòèñê, êîèòî ñå óíèùîæàâàò âçàèìíî è âèå ãè ïîíàñÿòå ëåñíî. Íî âúâ âîäàòà íå å òúé.
- Äà, ðàçáèðàì - îòãîâîðè Íåä, êîéòî ñëóøàøå âå÷å ïî-âíèìàòåëíî. - Çàùîòî âîäàòà ìå îáãðúùà, íî íå ïðîíèêâà â ìåíå.
- Òî÷íî òúé, Íåä. Òà çíà÷è íà òðèäåñåò è äâå ñòúïêè ïîä ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî âèå ùå èçïèòàòå íàëÿãàíå îò ñåäåìíàäåñåò õèëÿäè ïåòñòîòèí øåñòäåñåò è îñåì êèëîãðàìà; íà òðèñòà è äâàäåñåò ñòúïêè - äåñåòîêðàòíî ïî-ñèëíî íàëÿãàíå èëè ñòî ñåäåìäåñåò è ïåò õèëÿäè è øåñòñòîòèí è îñåìäåñåò êèëîãðàìà; íà òðè õèëÿäè è äâåñòà ñòúïêè - ñòî ïúòè ïî-ãîëÿìî íàëÿãàíå èëè ìèëèîí ñåäåìñòîòèí ïåòäåñåò è øåñò õèëÿäè è îñåìñòîòèí êèëîãðàìà; íà òðèäåñåò è äâå õèëÿäè ñòúïêè - õèëÿäà ïúòè ïî-ãîëÿìî íàëÿãàíå èëè ñåäåìíàäåñåò ìèëèîíà ïåòñòîòèí øåñòäåñåò è îñåì õèëÿäè êèëîãðàìà: òîåñò âèå ùå áúäåòå íàïðàâåí íà ïèòà, ñúùî êàêòî àêî ñòå ìèíàëè ïðåç õèäðàâëè÷íà ìàøèíà!
- Äÿâîë äà ãî âçåìå! - ðå÷å Íåä.
- Òîãàâà, óâàæàåìè êèòîëîâåöî, àêî ãðúáíà÷íèòå æèâîòíè, äúëãè ïî íÿêîëêîñòîòèí ìåòðà îáèòàâàò òàêàâà äúëáî÷èíà, òå ñúñ ñâîÿòà ïîâúðõíîñò îò ìèëèîíè êâàäðàòíè ñàíòèìåòðè ùå ïîíàñÿò íàòèñê, èç÷èñëåí íà ìèëèàðäè êèëîãðàìè. Ïðåñìåòíåòå òîãàâà êàêâà òðÿáâà äà å èçäðúæëèâîñòòà íà òåõíèÿ êîñòåí ñêåëåò è ìîùòà íà îðãàíèçìà èì, çà äà èçäúðæàò ïîäîáíî íàëÿãàíå!
- Áè òðÿáâàëî - îòãîâîðè Íåä - äà ñà èçôàáðèêóâàíè ñ æåëåçíè ïëî÷è, äåáåëè îñåì ïðúñòà, êàêòî ñà áðîíèðàíèòå âîåííè êîðàáè.
- Òàêà å, Íåä, è ïðåäñòàâåòå ñè òîãàâà îïóñòîøåíèÿòà, êîèòî ìîæå äà ïðè÷èíè ïîäîáíà ìàñà, óñòðåìåíà ñúñ ñêîðîñòòà íà áúðç âëàê, âúðõó êîðïóñà íà åäèí êîðàá.
- Äà ... íàèñòèíà ... ìîæå áè ... - îòãîâîðè êàíàäåöúò, ðàçêîëåáàí îò òèÿ öèôðè, íî íåæåëàåù âñå ïàê äà ñå ïðèçíàå çà ïîáåäåí.
- Å, óáåäèõ ëè âè?
- Óáåäèõòå ìå â åäíî íåùî, ãîñïîäèí åñòåñòâîèçïèòàòåëþ, à èìåííî, ÷å àêî íà äúíîòî íà ìîðåòàòà ñúùåñòâóâàò òàêèâà æèâîòíè, òå áåç äðóãî òðÿáâà äà ñà òîëêîâà ñèëíè, êîëêîòî âèå êàçâàòå.
- Íî àêî íå ñúùåñòâóâàò, óïîðèò êèòîëîâåöî, êàê ùå îáÿñíèòå çëîïîëóêàòà ñ "Øîòëàíäèÿ"? - Ìîæå áè ... - êàçà êîëåáëèâî Íåä.
- Å, êàæåòå!
- Çàùîòî ... íå å âÿðíî! - îòãîâîðè êàíàäåöúò, êàòî, áåç äà çíàå, ïîâòîðè çíàìåíèòèÿ îòãîâîð íà Àðàãî.
Íî òîÿ îòãîâîð äîêàçâàøå óïîðèòîñòòà íà êèòîëîâåöà - è íèùî ïîâå÷å. Ïðåç òîÿ äåí àç íå ïðîäúëæèõ ðàçãîâîðà. Çëîïîëóêàòà ñ "Øîòëàíäèÿ" íå ìîæåøå äà ñå îòðè÷à. Äóïêàòà ñúùåñòâóâàøå òàêà î÷åâèäíî, ÷å òðÿáâàøå äà áúäå çàïóøåíà, è àç íå çíàì ïî êàêúâ äðóã íà÷èí áè ìîãëî äà ñå óñòàíîâè ïî-ïîëîæèòåëíî ñúùåñòâóâàíåòî íà åäíà äóïêà. Íî òàÿ äóïêà íå ñå áå ïðîáèëà ñàìà è òúé êàòî íå áå ïðè÷èíåíà îò ïîäâîäíè ñêàëè, òÿ áåçäðóãî ñå äúëæåøå íà ïðîáèâ îò çúá íà íÿêîå æèâîòíî.
È ñïîðåä ìåíå ïî âñè÷êèòå ñïîìåíàòè âå÷å ñúîáðàæåíèÿ òîâà æèâîòíî ïðèíàäëåæåøå êúì íÿêîÿ ðàçíîâèäíîñò íà ãðúáíà÷íèòå îò êëàñà íà ìëåêîïèòàåùèòå, îò ãðóïàòà íà ðèáîâèäíèòå è íàé-ñåòíå îò ðàçðåäà íà êèòîâåòå. Êîëêîòî çà ñåìåéñòâîòî, êúì êîåòî ïðèíàäëåæåøå, äàëè áåøå ñåìåéñòâî êèòîâå, êàøàëîòè, èëè äåëôèíè, êàêòî è çà ðîäà, êúì êîéòî ñïàäàøå, à ñúùî òàêà è çà âèäà, â êîéòî òðÿáâàøå äà ñå îòíåñå, òîâà áåøå âúïðîñ, êîéòî ùåøå äà ñå èçÿñíè äîïúëíèòåëíî. À çà äà ñå ðàçðåøè òîÿ âúïðîñ, íåïîçíàòîòî æèâîòíî òðÿáâàøå äà áúäå ðàçñå÷åíî, à çà äà áúäå ðàçñå÷åíî, òðÿáâàøå äà ñå õâàíå, à çà äà ñå õâàíå, òðÿáâàøå äà áúäå ïðîíèçàíî ñ õàðïóí, êîåòî áåøå ðàáîòà íà Íåä Ëàíä, à çà äà ñå ïðîíèæå, òðÿáâàøå äà áúäå âèäÿíî, êîåòî áå ðàáîòà íà åêèïàæà, à çà äà áúäå âèäÿíî, òðÿáâàøå äà ñå ñðåùíå, êîåòî áå ðàáîòà íà ñëó÷àÿ.

V
ÍÀ ÑËÓÊÀ

Çà èçâåñòíî âðåìå ïúòóâàíåòî íà "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ìèíà áåç âñÿêàêâî ïðîèçøåñòâèå. Íî ñå ñëó÷è íåùî, êîåòî èçòúêíà íåîáèêíîâåíàòà ñðú÷íîñò íà Íåä Ëàíä è ïîêàçà êàêâî äîâåðèå òðÿáâàøå äà èìà ÷îâåê â íåãî.
Íà 30 þíè îêîëî Ôîëêëàíäñêèòå îñòðîâè ïàðàõîäúò ñðåùíà àìåðèêàíñêè êèòîëîâíè êîðàáè è îò òÿõ íàó÷èõìå, ÷å íå áÿõà è ÷óâàëè çà íàðâàëà. Íî êàïèòàíúò íà åäèí îò òÿõ, èìåííî íà êîðàáà "Ìúíðî", êîéòî çíàåë, ÷å Íåä Ëàíä å íà "Àáðàõàì Ëèíêîëí", ïîìîëè Íåä äà èì ïîìîãíå â ëîâà íà åäèí êèò, êîéòî ñå âèæäàøå. Êàïèòàí Ôàðàãóò, êîéòî ñå èíòåðåñóâàøå äà âèäè êàê ðàáîòè Íåä, ìó ïîçâîëè äà îòèäå íà "Ìúíðî". È ñëó÷àÿò òàêà ïîìîãíà íà íàøèÿ êàíàäåö, ÷å âìåñòî åäèí êèò ñ åäèí äâîåí óäàð íà õàðïóíà ñè òîé ïðîíèçà äâà, êàòî óëó÷è åäèíèÿ ïðàâî â ñúðöåòî, à äîâúðøè äðóãèÿ ïîäèð íÿêîëêîìèíóòíî ïðåñëåäâàíå!
Íàèñòèíà, àêî ÷óäîâèùåòî ñðåùíå íÿêîé äåí õàðïóíà íà Íåä Ëàíä, àç íå áèõ ñå îáçàëîæèë â ïîëçà íà ÷óäîâèùåòî.
Ôðåãàòàòà ïðîäúëæè äà ïëàâà ñ ãîëÿìà ñêîðîñò êðàé þãîèçòî÷íèÿ áðÿã íà Àìåðèêà. Íà 3 þëè íèå áÿõìå äî âõîäà íà Ìàãåëàíîâèÿ ïðîòîê, ðåäîì ñ íîñ Äåâèöè. Íî êàïèòàí Ôàðàãóò íå èñêàøå äà ìèíå ïî òîÿ ëúêàòóøåí ïúò è íàñî÷è êîðàáà òàêà, ÷å äà çàîáèêîëè íîñ Õîðí.
Åêèïàæúò åäèíîäóøíî îäîáðè ðåøåíèåòî ìó. È íàèñòèíà, âúçìîæíî ëè áå äà ñðåùíåì íàðâàëà â òîÿ òåñåí ïðîëèâ? Ìíîçèíà îò ìàòðîñèòå òâúðäÿõà, ÷å ÷óäîâèùåòî íå ùå ìîæå äà ìèíå îòòàì, ÷å òî å ïðåìíîãî äåáåëî, çà äà ìîæå äà ìèíå.
Íà 6 þëè, êúì òðè ÷àñà ñëåäîáåä, "Àáðàõàì Ëèíêîëí", êîéòî áåøå íà ïåòíàäåñåò ìèëè þæíî îò íîñà, çàîáèêîëè òîâà óñàìîòåíî îñòðîâ÷å, òàÿ çàãóáåíà â êðàÿ íà àìåðèêàíñêèÿ êîíòèíåíò ñêàëà, êîÿòî õîëàíäñêèòå ìîðÿöè íàðåêîõà íà èìåòî íà ñâîÿ ðîäåí ãðàä Õîðí. Äàäåíà áå ïîñîêà êúì ñåâåðîçàïàä è íà äðóãèÿ äåí âèòëîòî íà ôðåãàòàòà çàöåïè íàé-ñåòíå âîäèòå íà Òèõèÿ îêåàí.
"Îòâàðÿéòå ñè î÷èòå! Îòâàðÿéòå ñè î÷èòå!" - ïîâòàðÿõà ìàòðîñèòå.
È ãè îòâàðÿõà ïðåêàëåíî ìíîãî. Î÷èòå è äàëåêîãëåäèòå, ìàëêî çàñëåïåíè íàèñòèíà îò âúçìîæíîñòòà äà ñå ïîëó÷àò äâå õèëÿäè äîëàðà, íå îñòàâàõà íèòî çà ìèã ñïîêîéíè. Äåíåì è íîùåì, òå íàáëþäàâàõà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà è íèêòàëîïèòå,* ÷èÿòî îñîáåíîñò äà âèæäàò â ìðàêà óâåëè÷àâàøå èçãëåäèòå ñ ïåòäåñåò íà ñòî, èìàõà ïî-ãîëÿìà âåðîÿòíîñò äà ñïå÷åëÿò íàãðàäàòà.
Ìàêàð ïðèìàìêàòà äà íå ìå ñúáëàçíÿâàøå, àç áÿõ íå ïî-ìàëêî âíèìàòåëåí îò äðóãèòå. Çàäîâîëÿâàéêè ñå ñàìî ñ íÿêîëêî ìèíóòè çà ÿäåíå, íÿêîëêî ÷àñà çà ñúí, áåç äà îáðúùàì âíèìàíèå êàêâî å âðåìåòî, ñëúí÷åâî èëè äúæäîâíî, àç íå ñå îòêúñâàõ âå÷å îò ïàëóáàòà. Íàâåäåí íàä ïåðèëàòà èëè îïðÿí íà áîðäà ïðè êúðìàòà, àç ïîãëúùàõ ñ æàäíè î÷è ïîáåëÿëîòî îò
* Íèêòàëîï - êîéòî âèæäà íîùåì ïî-äîáðå, îòêîëêîòî äåíåì., Á. ïð.
ðàçïåíåíè áðàçäè ìîðå, ÷àê äîêúäåòî ïîãëåä ñòèãà. È êîëêî ïúòè ñå âúëíóâàõ çàåäíî ñ îôèöåðèòå è åêèïàæà, êîãàòî íÿêîé ñâîåíðàâåí êèò èçäèãàøå òúìíèÿ ñè ãðúá íàä âúëíèòå! Â ìèã ïàëóáàòà ñå èçïúëâàøå ñ õîðà. Ëîäêèòå èçáúëâàõà âúëíà îò ìàòðîñè è îôèöåðè. Âñåêè çàäúõàí, ñúñ ñìóòåí ïîãëåä íàáëþäàâàøå äâèæåíèÿòà íà êèòà. Àç ñå âçèðàõ äî áîëêà â î÷èòå, äî îñëåïÿâàíå, äîêàòî ÊîíñåÉ, âèíàãè ðàâíîäóøåí, ìè ïîâòàðÿøå ñïîêîéíî:
- Àêî ãîñïîäàðÿò áè èìàë äîáðèíàòà äà íå ñè êîêîðè òîëêîâà î÷èòå, áè âèæäàë ìíîãî ïî-õóáàâî!
Íî - íàïðàçíî âúëíåíèå! "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ïðîìåíÿøå ïúòÿ ñè, óñòðåìÿâàøå ñå ñðåùó ïîñî÷åíîòî æèâîòíî - íÿêîé ïðîñò êèò èëè îáèêíîâåí êàøàëîò, êîéòî ñêîðî èç÷åçâàøå ñðåä õîð îò ïðîêëÿòèÿ!
Âðåìåòî ïðîäúëæàâàøå äà å áëàãîïðèÿòíî. Ïúòóâàíåòî ñòàâàøå ïðè íàé-ñãîäíè óñëîâèÿ. Áåøå ëîøèÿò ñåçîí íà Þæíîòî ïîëóêúëáî, çàùîòî â òàÿ îáëàñò þëè ñúîòâåòñòâóâà íà íàøèÿ ÿíóàðè â Åâðîïà; íî ìîðåòî ñè îñòàâàøå ñïîêîéíî è ìîæåøå ëåñíî äà ñå íàáëþäàâà â íàé-øèðîê îáñåã.
Íåä Ëàíä ïðîÿâÿâàøå âñå ñúùàòà íàé-óïîðèòà íåäîâåð÷èâîñò; òîé äîðè ñúçíàòåëíî èçáÿãâàøå äà íàáëþäàâà ìîðñêàòà ïîâúðõíîñò îñâåí ïðåç âðåìåòî, êîãàòî áèâàøå äåæóðåí èëè êîãàòî íå ñå âèæäàøå íèêàêúâ êèò. À íåãîâîòî íåîáèêíîâåíî çðåíèå áè ìîãëî äà îêàæå ãîëåìè óñëóãè. Íî îñåì ÷àñà îò äâàíàäåñåòòå òîÿ óïîðèò êàíàäåö èëè ÷åòåøå, èëè ñïåøå â êàþòàòà ñè. Ñòî ïúòè ãî óêîðÿâàõ çà ðàâíîäóøèåòî ìó.
- Õå! - îòãîâàðÿøå òîé. - Íÿìà íèùî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, à ïúê àêî èçîáùî èìà íÿêàêâî æèâîòíî, êàêâà å âåðîÿòíîñòòà äà ãî ñðåùíåì? Òà íèìà íå âúðâèì íàñëóêà? Ïðèåìàì, êàêòî ñå ðàçïðàâÿ, ÷å ñà âèäåëè òîâà íåóëîâèìî æèâîòíî â ñåâåðíèòå âîäè íà Òèõèÿ îêåàí; íî îòòîãàâà ñà ìèíàëè âå÷å äâà ìåñåöà è àêî ñå ñúäè ïî õàðàêòåðà íà âàøèÿ íàðâàãà, òîé íå îáè÷à äà ñå çàñòîÿâà äúëãî âðåìå â åäíè è ñúùè âîäè! Òîé èìà ñïîñîáíîñò äà ñå äâèæè ñ èçâúíðåäíà ñêîðîñò. À âèå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, çíàåòå ïî-äîáðå îò ìåíå, ÷å ïðèðîäàòà íå âúðøè íèùî áåç ñìèñúë è òÿ íå áè íàäàðèëà åäíî æèâîòíî, ïî ñúùèíàòà ñè ëåíèâî, ñúñ ñïîñîáíîñòòà äà ñå äâèæè áúðçî, àêî íÿìà íóæäà îò òîâà. Çíà÷è, àêî æèâîòíîòî ñúùåñòâóâà, òî å âå÷å äàëå÷!
Ñðåùó òîâà íÿìàøå êàêâî äà îòãîâîðÿ. Î÷åâèäíî íèå âúðâÿõìå ñëåïåøêàòà. Íî êàê áè ìîãëî èíà÷å? Çàòîâà âåðîÿòíîñòòà íè çà óñïåõ áåøå òâúðäå îãðàíè÷åíà. È âñå ïàê íèêîé íå ñå ñúìíÿâàøå, ÷å ùå óñïååì, è íè åäèí ìàòðîñ íà áîðäà íå áè ñå îáçàëîæèë, ÷å íàðâàëúò íå ñúùåñòâóâà è ÷å íÿìà äà ñå ïîÿâè.
Íà 20 þëè Òðîïèêúò íà Êîçèðîãà áå ïðåêîñåí íà ñòî è ïåò ãðàäóñà äúëæèíà, à íà 27 ñúùèÿ ìåñåö ïðåñÿêîõìå Åêâàòîðà íà ñòî è äåñåòèÿ ìåðèäèàí. Ñëåä òîâà ôðåãàòàòà ïîå ïî-îïðåäåëåíî íà çàïàä è íàâëåçå â öåíòðàëíèòå âîäè íà Òèõèÿ îêåàí. Êàïèòàí Ôàðàãóò ñ îñíîâàíèå ñìÿòàøå, ÷å èìà ïîâå÷å ñìèñúë äà ïëàâàìå èç äúëáîêèòå âîäè è äà ñå îòäàëå÷àâàìå îò êîíòèíåíòèòå è îñòðîâèòå, äî êîèòî æèâîòíîòî ñÿêàø îòáÿãâàøå äà ñå ïðèáëèæè "áåç ñúìíåíèå, çàùîòî òàì íÿìà äîñòàòú÷íî âîäà çà íåãî!" - êàêòî êàçâàøå íàøèÿò áîöìàí. Ñëåä êàòî âçå âúãëèùà, êîðàáúò ìèíà êðàé Ïîìîòó, êðàé Ìàðêèçêèòå è Ñàíäâè÷åâèòå îñòðîâè, ïðåñå÷å Òðîïèêà íà Ðàêà íà ñòî òðèäåñåò è âòîðèÿ ãðàäóñ äúëæèíà è ñå îòïðàâè êúì Êèòàéñêî ìîðå.
Ñòèãíàõìå íàé-ïîñëå äî ìÿñòîòî íà ïîñëåäíîòî ïîÿâÿâàíå íà ÷óäîâèùåòî! È íåêà ñè ïðèçíàÿ, íà êîðàáà âå÷å íÿìàøå æèâîò. Ñúðöàòà áèåõà ñòðàøíî, òàêà ÷å áúäåùèòå íåèçëå÷èìè ñúðäå÷íè çàáîëÿâàíèÿ áÿõà ñèãóðíè. Öåëèÿò åêèïàæ èçïèòâàøå íåðâíà ñâðúõâúçáóäà, êîÿòî íå áèõ ìîãúë äà îïèøà. Õîðàòà íå ÿäÿõà, íå ñïÿõà. Ïî äâàäåñåò ïúòè íà äåí íÿêîÿ ãðåøêà ïðè íàáëþäåíèåòî, íÿêîÿ çðèòåëíà èçìàìà íà ìàòðîñ, ïðèâåäåí íàä ïåðèëàòà, ïðè÷èíÿâàøå íåïîíîñèìè ñòðàäàíèÿ è òèÿ äâàäåñåò ïúòè ïîâòàðÿíè âúëíåíèÿ íè äúðæàõà â ñúñòîÿíèå íà êðàéíî íåðâíî íàïðåæåíèå, êîåòî ñêîðî ùåøå äà ñå çàïëàòè ñêúïî.
È íàèñòèíà ïîñëåäñòâèÿòà íå ñå çàáàâèõà. Â ïðîäúëæåíèå íà òðè ìåñåöà - òðè ìåñåöà, âñåêè äåí îò êîèòî áå öÿë âåê - "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ïëàâà èç âñè÷êè ñåâåðíè âîäè íà Òèõèÿ îêåàí, ãîíè âñè÷êè êèòîâå, çà êîèòî ìó ñå ñúîáùàâà, êàòî ñå îòêëîíÿâàøå âíåçàïíî îò ïúòÿ ñè èëè âúçâèâàøå íåî÷àêâàíî îò åäíà ïîñîêà â äðóãà, êàòî òó çàñèëâàøå, òó íàìàëÿâàøå ïàðàòà, ñ ðèñê äà ðàçñòðîè ìàøèíàòà ñè, è íå îñòàâè íåèçñëåäâàíà íè åäíà òî÷êà - îò ÿïîíñêèòå áðåãîâå äî àìåðèêàíñêîòî êðàéáðåæèå. È - íèùî! Íèùî äðóãî, îñâåí áåçïðåäåëíèòå ïóñòèííè âúëíè! Íèùî, êîåòî äà ïðèëè÷à íà ãèãàíòñêè íàðâàë, íèòî íà ïîäâîäíî îñòðîâ÷å, íèòî íà îñòàíêè îò ïîòúíàë êîðàá, íèòî íà ïîäâèæåí ðèô, íèòî íà íåùî äðóãî, íåùî ñâðúõåñòåñòâåíî.
È òúé ïîñëåäñòâèÿòà íå çàêúñíÿõà. Íàé-íàïðåä äîéäå îò÷àÿíèåòî è ïðîáè ïúò çà íåâåðèåòî. Íà ïàðàõîäà ñå ïîÿâè íîâî ÷óâñòâî, êîåòî áåøå ñúñòàâåíî îò òðè äåñåòè ñðàì è ñåäåì äåñåòè ÿðîñò. Íàìèðàõà, ÷å å áèëî "ñúâñåì ãëóïàâî", äåòî ñà ñå îñòàâèëè äà áúäàò îáçåòè îò ôàíòàçèè, íî îùå ïî-ñèëíà áåøå ÿðîñòòà! Êóïèùàòà äîâîäè, òðóïàíè îò åäíà ãîäèíà, ðóõíàõà îòâåäíúæ è âñåêè ãëåäàøå ñàìî äà íàâàêñà ïðåç ÷àñîâåòå çà ÿäåíå è çà ñúí âðåìåòî, êîåòî áåøå ïîæåðòâóâàë òîëêîâà ãëóïàâî ïî-ðàíî.
Ïîðàäè åñòåñòâåíàòà ïîäâèæíîñò íà ÷îâåøêèÿ óì õîðàòà ñå õâúðëèõà îò åäíà êðàéíîñò íà äðóãà. Íàé-ãîðåùèòå ïðèâúðæåíèöè íà åêñïåäèöèÿòà ñòàíàõà íåâîëíî íåéíè íàé-ÿðîñòíè îòðèöàòåëè. Òàÿ ðåàêöèÿ îáõâàíà öåëèÿ êîðàá - îò òðþìà äî îòäåëåíèåòî íà îôèöåðèòå - è áåç èçâúíðåäíàòà óïîðèòîñò íà êàïèòàí Ôàðàãóò ôðåãàòàòà íåñúìíåíî áè ñå íàñî÷èëà îêîí÷àòåëíî êúì þã.
Àëà òîâà áåçïîëåçíî òúðñåíå íå ìîæåøå äà ïðîäúëæè ïîâå÷å. "Àáðàõàì Ëèíêîëí" íå ìîæåøå äà áúäå óêîðåí â íèùî, òúé êàòî áå ñòîðèë âñè÷êî, çà äà óñïåå. Íèêîãà åêèïàæ íà êîðàá îò àìåðèêàíñêàòà ôëîòà íå áå ïîêàçâàë ïîâå÷å òúðïåíèå è ïîâå÷å óñúðäèå, íåóñïåõúò íå ìîæåøå äà ñå âìåíè â íåãîâà âèíà; íå îñòàâàøå íèùî äðóãî, îñâåí äà ñå âúðíå.
È òàêîâà èñêàíå áå îòïðàâåíî äî êàïèòàíà. Íî êàïèòàíúò äúðæåøå íà ñâîåòî. Ìîðÿöèòå íå ñêðèâàõà íåäîâîëñòâîòî ñè è îò òîâà ïîñòðàäà ñëóæáàòà. Íå èñêàì äà êàæà, ÷å íà êîðàáà èçáóõíà áóíò, íî ñëåä èçâåñòíî âðåìå íà ðàçóìíî óïîðñòâî êàïèòàí Ôàðàãóò ïîèñêà, êàêòî íÿêîãà Êîëóìá, òðè äíè ñðîê. Àêî ïðåç òèÿ äíè ÷óäîâèùåòî íå ñå ïîÿâè, êîðì÷èÿòà ùå çàâúðòè òðè ïúòè ùóðâàëà è "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ùå ïîåìå ïúòÿ êúì åâðîïåéñêèòå ìîðåòà.
Òîâà îáåùàíèå áå íàïðàâåíî íà 2 íîåìâðè. Íà ïúðâî ìÿñòî òî ïîâäèãíà îòïàäíàëèÿ äóõ íà åêèïàæà. Îêåàíúò áå íàáëþäàâàí ñ íîâî óñúðäèå. Âñåêè èñêàøå äà ìó õâúðëè îíÿ ïîñëåäåí ïîãëåä, â êîéòî ñå âêëþ÷âàò âñè÷êè ñïîìåíè. Äàëåêîãëåäèòå äåéñòâóâàõà òðåñêàâî. Òîâà áåøå âúðõîâíî ïðåäèçâèêàòåëñòâî êúì ãèãàíòñêèÿ íàðâàë è òîé íÿìàøå íèêàêâî ðàçóìíî îñíîâàíèå äà íå îòãîâîðè íà òàÿ ïîêàíà "äà ñå ÿâè".
Ìèíàõà äâà äíè. "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ïëàâàøå áàâíî. Õèëÿäè ñðåäñòâà áÿõà óïîòðåáåíè, çà äà îáúðíàò âíèìàíèåòî èëè äà ðàçñåÿò ðàâíîäóøèåòî íà æèâîòíîòî, â ñëó÷àé ÷å òî ñå íàìèðàøå íÿêúäå íàáëèçî. Ãðàìàäíè êúñîâå ñëàíèíà áÿõà âëà÷åíè çàä êîðàáà - çà íàé-ãîëÿìî óäîâîëñòâèå íà àêóëèòå. Ëîäêèòå áðàçäÿõà ìîðåòî âúâ âñè÷êè ïîñîêè îêîëî "Àáðàõàì Ëèíêîëí", äîêàòî òîé ñïèðàøå õîäà ñè, è íå îñòàâÿõà íåèçñëåäâàíî íè åäíî êúò÷å îò ìîðåòî. Íàñòúïè âå÷åðòà íà 4 íîåìâðè, íî òàÿ ïîäâîäíà çàãàäêà îñòàíà íåðàçêðèòà.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 5 íîåìâðè ïî îáÿä, áå êðàÿ íà îïðåäåëåíèÿ ñðîê. Ñëåä òîÿ ìîìåíò êàïèòàí Ôàðàãóò, âåðåí íà îáåùàíèåòî ñè, òðÿáâàøå äà çàïîâÿäà äà çàâèåì íà þãîèçòîê è äà íàïóñíåì îêîí÷àòåëíî ñåâåðíèòå îáëàñòè íà Òèõèÿ îêåàí.
Ôðåãàòàòà ñå íàìèðàøå òîãàâà íà 31 ãðàäóñà 15' ñåâåðíà øèðèíà è 136 ãðàäóñà 42' èçòî÷íà äúëæèíà. Äî ßïîíèÿ íè îñòàâàõà ïî-ìàëêî îò äâåñòà ìèëè. Íîùòà ïðèáëèæàâàøå. Òîêó-ùî áå óäàðèë îñåì ÷àñúò. Ãîëåìè îáëàöè çàáóëâàõà ëóíàòà, êîÿòî áå â ïúðâà ÷åòâúðò. Ìîðåòî òèõè÷êî ñå âúëíóâàøå ïîä íîñà íà êîðàáà.
Â òîÿ ìèã àç ñå áÿõ ïðèâåë, îáëåãíàò íà ïåðèëàòà íà äåñíèÿ áîðä. Äî ìåíå Êîíñåé ãëåäàøå ïðåä ñåáå ñè. Íàêàöàëè ïî âúæåòàòà ìåæäó ìà÷òèòå, ìàòðîñèòå èçñëåäâàõà õîðèçîíòà, êîéòî ïîñòåïåííî ñå ñòåñíÿâàøå è ïðèòúìíÿâàøå. Îôèöåðèòå ñ íîùíèòå ñè äàëåêîãëåäè â ðúêà ñå âçèðàõà â ðàñòÿùèÿ ìðàê. Îò âðåìå íà âðåìå òúìíèÿò îêåàí áëÿñâàøå îò íÿêîé ëóíåí ëú÷ ïðîíèêíàë ìåæäó äâà ïðîêúñàíè îáëàêà. Ñëåä òîâà âñÿêàêâà ñâåòëà äèðÿ óãàñâàøå â ìðà÷èíèòå.
Ãëåäàõ Êîíñåé è óñòàíîâèõ, ÷å òîÿ äîáúð ìîìúê ñå ïîääàâàøå, ìàêàð è ñúâñåì ñëàáî, íà îáùîòî âúëíåíèå. Ïîíå òúé ìè ñå ñòîðè. Çà ïðúâ ïúò ìîæå áè íåãîâèòå íåðâè òðúïíåõà îò íÿêàêâî ÷óâñòâî íà ëþáîïèòñòâî.
- Êîíñåé - êàçàõ ìó àç, - èìàø ïîñëåäíà âúçìîæíîñò äà ñïå÷åëèø äâå õèëÿäè äîëàðà.
- Àêî ãîñïîäàðÿò ïîçâîëè äà êàæà - îòãîâîðè Êîíñåé, - àç ïúê íå ñúì ðàç÷èòàë íà òàÿ íàãðàäà è àêî ïðàâèòåëñòâîòî íà Ùàòèòå îáåùàåøå è ñòî õèëÿäè äîëàðà, ïàê íÿìàøå äà ãè çàãóáè.
- Ïðàâ ñè, Êîíñåé. Â êðàÿ íà êðàèùàòà òîâà å åäíà ãëóïàâà ðàáîòà, çà êîÿòî ñå çàëîâèõìå ìíîãî ëåêîìèñëåíî. Êîëêî ïðàõîñàíî âðåìå, êîëêî èçëèøíè âúëíåíèÿ! Îùå ïðåäè øåñò ìåñåöà ùÿõìå äà ñìå ñå âúðíàëè âúâ Ôðàíöèÿ...
- Â ìàëêîòî æèëèùå íà ãîñïîäàðÿ - îòâúðíà Êîíñåé, - â ìóçåÿ íà ãîñïîäàðÿ! È àç ùÿõ äà ñúì êëàñèôèöèðàë èçêîïàåìèòå îò ñáèðêèòå íà ãîñïîäàðÿ! È áàáèðóñúò íà ãîñïîäàðÿ ùåøå äà áúäå íàñòàíåí â êëåòêà â Çîîëîãè÷åñêàòà ãðàäèíà è ùåøå äà ïðèâëè÷à âñè÷êè ëþáîïèòíè îò ñòîëèöàòà!
- Òî÷íî òàêà, Êîíñåé, à îñâåí òîâà ìèñëÿ, ÷å ùå íè ñå ïîäèãðàâàò!
- Íàèñòèíà - îòãîâîðè ñïîêîéíî Êîíñåé. - Ìèñëÿ, ÷å ùå ñå ïîäèãðàâàò ñ ãîñïîäàðÿ è ... Ìîãà ëè äà êàæà? - Ìîæåø, Êîíñåé.
- Ùîì ìîãà, ùå êàæà, ÷å íà ãîñïîäàðÿ ìó ñå ïàäà.
- Òàêà ëè?
- Êîãàòî ÷îâåê èìà ÷åñòòà äà áúäå òàêúâ ó÷åí, êàêúâòî å ãîñïîäàðÿò, íå áèâà äà ñå èçëàãà...
Êîíñåé íå óñïÿ äà äîâúðøè ñâîÿòà ëþáåçíîñò. Ïîñðåä îáùàòà òèøèíà ñå ÷ó ãëàñ. Ãëàñúò íà Íåä Ëàíä. Íåä Ëàíä âèêàøå:
- Õåé-õåé! Òîâà, êîåòî òúðñèì, å íàñðåùà íè, â ïîñîêà íà âÿòúðà!

VI
Ñ ÏÚËÍÀ ÏÀÐÀ

Ïðè òîÿ âèê öåëèÿò åêèïàæ ñå óñòðåìè êúì êèòîëîâåöà - êàïèòàíúò, îôèöåðèòå, áîöìàíèòå, ìàòðîñèòå, þíãèòå, äîðè è ìåõàíèöèòå, êîèòî îñòàâèõà ìàøèíèòå ñè, è îãíÿðèòå, êîèòî áÿõà çàðÿçàëè ïåùèòå ñè. Äàäå ñå çàïîâåä çà ñïèðàíå è ôðåãàòàòà çàïëàâà ñàìî ïî èíåðöèÿ.
Òúìíèíàòà áå ìíîãî ãúñòà è êîëêîòî è ñèëíè äà áÿõà î÷èòå íà êàíàäåöà, àç ñå ïèòàõ êàê å ìîãúë äà âèäè è êàêâî áå âèäÿë, Ñúðöåòî ìè áèåøå äî ïóêâàíå.
Íî Íåä Ëàíä íå áå ñå èçëúãàë è íèå âñè÷êè ñúçðÿõìå ïðåäìåòà, êîéòî òîé íè ñî÷åøå ñ ðúêà.
Íà äâà êàáåëòà îò "Àáðàõàì Ëèíêîëí",îòêúì äåñíèÿ áîðä, ìîðåòî èçãëåæäàøå îñâåòåíî îòäîëó. Òîâà ñúâñåì íå áåøå îáèêíîâåíî ÿâëåíèå íà ôîñôîðåñöèðàíå è ÷îâåê íå ìîæåøå äà ñå èçëúæå. ×óäîâèùåòî, ïîòîïåíî íÿêîëêî ìåòðà ïîä âîäàòà, ðàçïðúñâàøå òîÿ ïëúòåí íåîáÿñíèì áëÿñúê, çà êîéòî ñå ñïîìåíàâàøå â äîêëàäèòå íà ìíîçèíà êàïèòàíè. Òîâà âåëèêîëåïíî èçëú÷âàíå ñèãóðíî ñå ïðîèçâåæäàøå îò ìîãúù èçòî÷íèê íà ñâåòëèíà. Îñâåòåíàòà ÷àñò î÷åðòàâàøå âúðõó ìîðåòî ãîëÿì, ìíîãî óäúëæåí îâàë è â íåãîâèÿ öåíòúð ñå âèæäàøå ïëàìòÿùî îãíèùå, íåïîíîñèìèÿò áëÿñúê íà êîåòî ïîñòåïåííî íàìàëÿâàøå - ñúîòâåòíî ðàçñòîÿíèåòî.
- Òîâà ñà êóï ôîñôîðåñöèðàùè îðãàíèçìè - èçâèêà åäèí îò îôèöåðèòå.
- Íå, ãîñïîäèíå - îòãîâîðèõ óáåäåíî àç. - Íèêîãà ìåêîòåëèòå íå èçïóñêàò òîëêîâà ñèëíà ñâåòëèíà. Òîÿ áëÿñúê å îò ÷èñòî åëåêòðè÷åñêè ïðîèçõîä ... Íî ãëåäàéòå, ãëåäàéòå! Òî ñå äâèæè! Òî ìúðäà íàïðåä, íàçàä! Òî òðúãâà ñðåùó íàñ!
Îáù âèê åêíà îò ôðåãàòàòà.
- Òèøèíà - êàçà êàïèòàí Ôàðàãóò. - Êîðìèëîòî âëÿâî! Çàäåí õîä!
Ìàòðîñèòå îòúð÷àõà êúì êîðìèëîòî, ìåõàíèöèòå - ïðè ìàøèíèòå. Âåäíàãà äàäîõà çàäåí õîä è êàòî ñå íàêëîíè âëÿâî, "Àáðàõàì Ëèíêîëí" îïèñà ïîëóêðúã.
- Êîðìèëîòî âäÿñíî! Ïðåäåí õîä! - èçâèêà êàïèòàí Ôàðàãóò.
Çàïîâåäèòå áÿõà èçïúëíåíè è ôðåãàòàòà áúðçî ñå îòäàëå÷è îò èçòî÷íèöèòå íà ñâåòëèíàòà.
Ãðåøà. Òÿ èñêàøå äà ñå îòäàëå÷è, íî ñâðúõåñòåñòâåíîòî æèâîòíî ñå ïðèáëèæè ñúñ ñêîðîñò, äâîéíî ïî-ãîëÿìà îò íåéíàòà.
Íèå áÿõìå ïðèòàèëè äúõ. Ïîâå÷å ñìàÿíè, îòêîëêîòî óïëàøåíè, ñòîÿõìå îíåìåëè, íåïîäâèæíè. Æèâîòíîòî íè íàñòèãàøå òúé ëåêî, ñÿêàø ñè èãðàåøå. Òî çàîáèêîëè ôðåãàòàòà, êîÿòî ïëàâàøå ñ ÷åòèðèíàäåñåò âúçëè, è ÿ îáãúðíà ñúñ ñâîÿòà åëåêòðè÷åñêà ïîêðèâêà êàòî ñ íÿêàêúâ ëú÷åçàðåí ïðàõ. Ïîñëå ñå îòäàëå÷è íà äâå-òðè ìèëè, îñòàâÿéêè ôîñôîðåñöèðàùà äèðÿ, êîÿòî ïðèëè÷àøå íà êúëáàòà ïàðà, êîèòî èçõâúðëÿ íàçàä ëîêîìîòèâúò íà áúðç âëàê. Èçâåäíúæ îò íàé-îòäàëå÷åíèÿ êðàé íà õîðèçîíòà ÷óäîâèùåòî íåî÷àêâàíî ñå âòóðíà ñúñ ñòðàõîòíà áúðçèíà ñðåùó "Àáðàõàì Ëèíêîëí", ñïðÿ èçâåäíúæ íà äâàäåñåò ñòúïêè îò íåãî è óãàñíà, íî íå çàùîòî ïîòúíà ïîä âîäàòà, òúé êàòî áëÿñúêúò ìó íå ñå íàìàëè ïîñòåïåííî, íî âíåçàïíî, ñÿêàø èçòî÷íèêúò íà íåãîâèÿ òîê ñå áå èç÷åðïàë ìèãíîâåíî! Ñëåä òîâà ñå ïîêàçà îò äðóãàòà ñòðàíà íà êîðàáà - ìîæå áè ãî áå èçáèêîëèëî, à ìîæå è äà ñå áå ãìóðíàëî ïîä êîðïóñà ìó. Âñåêè ìèã ìîæåøå äà ñòàíå ñáëúñêâàíå, êîåòî áè áèëî ãèáåëíî çà íàñ.
×óäåõ ñå íà ìàíåâðèòå íà ôðåãàòàòà. Òÿ áÿãàøå è íå íàïàäàøå. Âìåñòî äà ïðåñëåäâà, òÿ áå ïðåñëåäâàíà. Êàçàõ òîâà íà êàïèòàí Ôàðàãóò, Ïî íåãîâîòî ëèöå, îáèêíîâåíî ñúâñåì áåçñòðàñòíî ñåãà áå èçïèñàíî áåçïðåäåëíî ó÷óäâàíå.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè ìè òîé, - íå çíàÿ êàêâî ñòðàõîòíî ñúùåñòâî èìàì íàñðåùà ñè è íå èñêàì äà èçëàãàì íåáëàãîðàçóìíî ôðåãàòàòà ñè ñðåä òàÿ òúìíèíà. Îò äðóãà ñòðàíà, êàê ìîæåø äà íàïàäàø íåùî, êîåòî íå ïîçíàâàø, êàê ìîæåø äà ñå çàùèùàâàø îò íåãî? Íåêà ïî÷àêàìå äà ñúìíå è òîãàâà ðîëèòå ùå ñå ïðîìåíÿò.
- Íå ïîäîçèðàòå ëè êàêâî å òîâà æèâîòíî, êàïèòàíå?
- Íå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, î÷åâèäíî òîâà å ãèãàíòñêè íàðâàë, íî â ñúùîòî âðåìå è åëåêòðè÷åñêè íàðâàë.
- Ìîæå áè - äîáàâèõ àç - íå áèâà äà ñå ïðèáëèæàâàìå äî íåãî, ñúùî êàêòî è äî åëåêòðè÷åñêà çìèîðêà èëè äî íÿêîÿ òîðïèëà.
- Íàèñòèíà - îòãîâîðè êàïèòàíúò. - È àêî ïðèòåæàâà ñâåòêàâè÷íà ñèëà, òî ñèãóðíî ùå å íàé-óæàñíîòî æèâîòíî, ñúòâîðåíî îò ñúçäàòåëÿ. Åòî çàùî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, àç ùå áúäà íàùðåê.
Ïðåç íîùòà öåëèÿò åêèïàæ áå íà êðàê. Íèêîé íå ïîìèñëè çà ñúí. Òúé êàòî "Àáðàõàì Ëèíêîëí" íå ìîæåøå äà ñå áîðè ñúñ ñêîðîñò, òîé çàáàâè õîäà ñè è ïëàâàøå ñúñ ñëàáà ïàðà. Îò ñâîÿ ñòðàíà è íàðâàëúò, êàòî ïîäðàæàâàøå íà ôðåãàòàòà, ñå áå îñòàâèë íà âúëíèòå, ðåøåí ñÿêàø äà íå íàïóñêà ïîëåñðàæåíèåòî.
Àëà êúì ïîëóíîù òîé èç÷åçíà èëè, äà ñå èçðàçÿ ïî-òî÷íî, "óãàñíà" êàòî ãðàìàäíà ñâåòóëêà. Äàëè áåøå èçáÿãàë? Áè òðÿáâàëî äà ñå ñòðàõóâàìå îò òîâà, íå äà ãî æåëàåì. Íî â åäèí ÷àñà áåç ñåäåì ìèíóòè â ïîëóíîù ñå ÷ó îãëóøèòåëíî ñâèñòåíå, ïîäîáíî íà ñâèñòåíå, êîãàòî ñòðóÿ ñå èçõâúðëÿ ñ èçâúíðåäíà ñèëà. Ïî òîâà âðåìå êàïèòàí Ôàðàãóò, Íåä Ëàíä è àç áÿõìå íà þòà è ñå âçèðàõìå æàäíî â äúëáîêèÿ ìðàê.
- Íåä Ëàíä - ïîïèòà êàïèòàíúò, - ÷åñòî ëè ñòå ÷óâàëè êàê ìó÷àò êèòîâåòå?
- ×åñòî, ãîñïîäèí êàïèòàí, íî íèêîãà íå ñúì ñðåùàë êèò, îò êîéòî äà ñïå÷åëÿ äâå õèëÿäè äîëàðà, ñàìî êàòî ãî âèäÿ.
- Íàèñòèíà, âèå èìàòå ïðàâî íà íàãðàäàòà. Íî êàæåòå ìè, òîÿ øóì íå å ëè ñúùèÿò, êîéòî ñå ÷óâà, êîãàòî êèòîâåòå èçõâúðëÿò âîäàòà ïðåç íîçäðèòå ñè?
- Ñúùèÿò øóì, ãîñïîäèí êàïèòàí, ñàìî ÷å òîçè å íåñðàâíèìî ïî-ñèëåí. Òúé ÷å íå å âúçìîæíî äà ñå ëúæåì. Òîâà íàèñòèíà å êèò, êîéòî ñå íàâúðòà â òèÿ âîäè. Ñ âàøå ïîçâîëåíèå, ãîñïîäèí êàïèòàí, óòðå ïðèçîðè àç ùå ìó êàæà äâå äóìè÷êè! - äîáàâè êèòîëîâåöúò.
- Àêî òîé èìà íàñòðîåíèå äà âè ñëóøà, ìàéñòîð Ëàíä -îòãîâîðèõ àç íå ìíîãî óâåðåíî.
- Ùîì ñå ïðèáëèæà íà ðàçñòîÿíèå, ÷åòèðè ïúòè ïî-äúëãî îò õàðïóíà - âúçðàçè êàíàäåöúò, - òîé ùå òðÿáâà äà ìå èçñëóøà!
- Íî çà äà ñå ïðèáëèæèòå äî íåãî, àç ùå òðÿáâà äà âè äàì ëîäêà, íàëè? - êàçà êàïèòàíúò.
- Åñòåñòâåíî, ãîñïîäèí êàïèòàí.
- È äà èçëàãàì æèâîòà íà ñâîèòå õîðà?
- È ìîÿ! - îòâúðíà ïðîñòè÷êî êèòîëîâåöúò.
Êúì äâà ÷àñà ñëåä ïîëóíîù ñâåòëèííèÿò èçòî÷íèê îòíîâî ñå ïîÿâè, âñå òîëêîâà ñèëåí, íà ïåò ìèëè îò "Àáðàõàì Ëèíêîëí" îòêúÌ ñòðàíàòà íà âÿòúðà. Âúïðåêè ðàçñòîÿíèåòî è øóìà îò âÿòúðà è ìîðåòî ÿñíî ñå ÷óâàøå ñòðàõîòíîòî óäðÿíå íà îïàøêàòà íà æèâîòíîòî è äîðè çàäúõàíîòî ìó äèøàíå. Èçãëåæäàøå, ÷å êîãàòî îãðîìíèÿò íàðâàë èçëèçàøå äà äèøà íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà, âúçäóõúò íàõëóâàøå â äðîáîâåòå ìó êàêòî ïàðàòà â ãîëåìèòå öèëèíäðè íà ìàøèíà ñ ìîùíîñò äâå õèëÿäè êîíñêè ñèëè.
"Õì - ïîìèñëèõ ñè àç. - Êèò, êîéòî èìà ñèëà êîëêîòî öÿë êàâàëåðèéñêè ïîëê; õóáàâ êèò, áèâà ñè ãî!"
Äî çàðàíòà áäÿõìå êàòî ÷àñîâîè è ñå ïðèãîòâÿõìå çà áèòêàòà. Óðåäèòå çà ðèáîëîâ áÿõà íàðåäåíè êðàé ïåðèëàòà. Ïîìîùíèê-êàïèòàíúò íàïúëíè ïóøêèòå, êîèòî õâúðëÿò õàðïóíà íà ðàçñòîÿíèå åäíà ìèëÿ, êàêòî è äúëãèòå ñòàðèííè ïóøêè ñ åêñïëîäèðàùè êóðøóìè, ðàíèòå îò êîèòî ñà ñìúðòîíîñíè äîðè è çà íàé-ñèëíèòå æèâîòíè. Íåä Ëàíä ñå çàäîâîëè ñàìî äà íàîñòðè õàðïóíà ñè, êîéòî â íåãîâèòå ðúöå áåøå ñòðàøíî îðúæèå.
Â øåñò ÷àñà ïî÷íà äà ñå ðàçñúìâà è çàåäíî ñ ïúðâèòå ëú÷è íà çîðàòà èç÷åçíà åëåêòðè÷åñêèÿò áëÿñúê íà íàðâàëà. Â ñåäåì ÷àñà áåøå âå÷å äîñòàòú÷íî ñâåòëî, íî òâúðäå ãúñòà óòðèííà ìúãëà ñòåñíÿâàøå êðúãîçîðà è íàé-ñèëíèòå äàëåêîãëåäè íå ìîæåõà äà ïðîíèêíàò ïðåç íåÿ. Òîâà ïðè÷èíè îáúðêâàíå è ÿä.
Àç ñå êà÷èõ äî íàáëþäàòåëíàòà ïëîùàäêà íà áèçàí-ìà÷òàòà. Íåêîëöèíà îôèöåðè áÿõà âå÷å íàêàöàëè ïî âúðõà íà ìà÷òàòà.
Â îñåì ÷àñà ìúãëàòà áàâíî ñå ïîâëå÷å ïî âúëíèòå è åäðèòå è êúëáà ñå äèãàõà ïîñòåïåííî. Õîðèçîíòúò ñå ðàçøèðÿâàøå è èç÷èñòâàøå â åäíî è ñúùî âðåìå. Íåî÷àêâàíî, êàêòî è ïðåäèøíàòà âå÷åð, ÷óõìå ãëàñà íà Íåä Ëàíä:
- Òîâà, êîåòî òúðñèì, å çàä ëåâèÿ áîðä!
Âñè÷êè ïîãëåäè ñå íàñî÷èõà êúì ïîêàçàíàòà òî÷êà.
Òàì, íà ìèëÿ è ïîëîâèíà îò ôðåãàòàòà, åäíî äúëãî òúìíî òÿëî ñå ïîäàâàøå íà îêîëî åäèí ìåòúð íàä âúëíèòå. Ñèëíî äâèæåùàòà ìó ñå îïàøêà ïðè÷èíÿâàøå çíà÷èòåëíî âúëíåíèå. Íèêîãà îïàøêà íà æèâîòíî íå ìîæåøå äà óäðÿ òúé ñèëíî. Áåçêðàéíà, îñëåïèòåëíî áÿëà áðàçäà áåëåæåøå ïúòÿ íà æèâîòíîòî è îïèñâàøå äúëãà êðèâà ëèíèÿ.
Ôðåãàòàòà ïðèáëèæè äî êèòà. Àç ãî íàáëþäàâàõ ñúâñåì ñïîêîéíî è òðåçâî. Ðàïîðòèòå íà "Øàíîí" è íà "Õåëâåöèÿ" áÿõà ìàëêî ïðåóâåëè÷èëè ðàçìåðèòå ìó. Àç îïðåäåëÿõ äúëæèíàòà ìó ñàìî íà äâåñòà è ïåòäåñåò ñòúïêè. Êîëêîòî çà øèðèíàòà, ìú÷íî ìîæåõ äà ÿ ïðåöåíÿ; íî ñòîðè ìè ñå, ÷å æèâîòíîòî èçîáùî áå óäèâèòåëíî ñúðàçìåðíî â ñâîèòå òðè èçìåðåíèÿ.
Äîêàòî íàáëþäàâàõ òîâà íåîáèêíîâåíî ñúùåñòâî, äâå ñòðóè îò ïàðà è âîäà èçõâðúêíàõà îò íîçäðèòå ìó è ñå èçäèãíàõà íà âèñî÷èíà äî ÷åòèðèäåñåò ìåòðà, êîåòî ìèïîìîãíà äà îïðåäåëÿ íåãîâèÿ íà÷èí íà äèøàíå. Îò òîâà îêîí÷àòåëíî çàêëþ÷èõ, ÷å òî ïðèíàäëåæåøå êúì ðàçíîâèäíîñòòà íà ãðúáíà÷íèòå, êëàñ - ìëåêîïèòàåùè, ïîäêëàñ - äåëôèíîîáðàçíè, ãðóïà - ðèáîâèäíè, ðàçðåä- êèòîâå, ñåìåéñòâî ... - ïî-íàòàòúê íå ìîæàõ äà îïðåäåëÿ. Ðàçðåäúò íà êèòîîáðàçíèòå îáãðúùà òðè ñåìåéñòâà - êèòîâå, êàøàëîòè è äåëôèíè - è íàðâàëè-òå ñïàäàò êúì ïîñëåäíèòå. Âñÿêî îò òèÿ òðè ñåìåéñòâà ñå ïîäðàçäåëÿ íà ìíîãî ðîäîâå, âñåêè ðîä - íà âèäîâå, âñåêè âèä - íà ðàçíîâèäíîñòè. Àç îùå íå ìîæåõ äà îïðåäåëÿ ðàçíîâèäíîñòòà, âèäà, ðîäà è ñåìåéñòâîòî, íî íå ñå ñúìíÿâàõ, ÷å áëàãîäàðåíèå íà ñëó÷àÿ è íà êàïèòàí Ôàðàãóò ùå ìîãà äà äîïúëíÿ ìîÿòà êëàñèôèêàöèÿ.
Åêèïàæúò î÷àêâàøå íåòúðïåëèâî çàïîâåäèòå íà íà÷àëíèêà ñè. À òîé, ñëåä êàòî íàáëþäàâà âíèìàòåëíî æèâîòíîòî, çàïîâÿäà äà ïîâèêàò ìåõàíèêà. Ìåõàíèêúò äîòúð÷à.
- Ãîñïîäèíå - êàçà êàïèòàíúò, - èìà ëè ãîòîâà ïàðà?
- Äà, ãîñïîäèí êàïèòàí - îòãîâîðè ìåõàíèêúò.
- Äîáðå. Çàñèëåòå îãúíÿ è ñ ïúëíà ïàðà! Òðèêðàòíî "óðà" ïîñðåùíà òàÿ çàïîâåä. ×àñúò íà áîðáàòà áå óäàðèë. Ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè äâàòà êîìèíà íà ôðåãàòàòà çàáúëâàõà êúëáà ÷åðåí äèì è êóâåðòàòà ïî÷íà äà òðúïíå îò íàïðåæåíèåòî íà ïàðíèòå êîòëè.
"Àáðàõàì Ëèíêîëí", òëàñíàò íàïðåä îò ñâîåòî ìîùíî âèòëî, ñå íàñî÷è ïðàâî ñðåùó æèâîòíîòî. Òî ðàâíîäóøíî ãî îñòàâè äà ïðèáëèæè äî íåãî íà ïîëîâèí êàáåëò; ïîñëå, áåç äà ñè ïðàâè òðóä äà ñå ãìóðâà, îòáÿãíà ñ áàâåí õîä, êàòî âíèìàâàøå äà çàïàçè ðàçñòîÿíèåòî.
Òîâà ïðåñëåäâàíå ïðîäúëæè îêîëî òðè ÷åòâúðòè ÷àñ, íî ôðåãàòàòà íå óñïÿ äà ñå ïðèáëèæè äîðè ñ äâà ðàçòåãà êúì íåãî. Î÷åâèäíî áå ÷å àêî âúðâè òúé, òÿ íèêîãà íå ìîæåøå äà ãî äîñòèãíå.
Êàïèòàí Ôàðàãóò ÿðîñòíî ñêóáåøå ãúñòèòå êîñìè ïîä áðàäè÷êàòà ñè.
- Íåä Ëàíä - ïîïèòà êàïèòàíúò, - îùå ëè äúðæèòå äà ñïóñíà ëîäêà â ìîðåòî?
- Íå, ãîñïîäèí êàïèòàí - îòãîâîðè Íåä Ëàíä. - Çàùîòî òîâà æèâîòíî ìîæå äà áúäå õâàíàòî ñàìî àêî òî ñàìî ñå äàäå.
- Å, òîãàâà?
- Óñèëåòå ïàðàòà, àêî å âúçìîæíî, ãîñïîäèí êàïèòàí. À ïúê àç, ñ âàøå ðàçðåøåíèå, ðàçáèðà ñå, ùå ñå íàñòàíÿ íà íîñà ïîä áóøïðèòà è ùîì ïðèáëèæèì òîëêîâà, ÷å õàðïóíúò äà ìîæå äà ãî ñòèãíå, ùå õâúðëÿ õàðïóíà.
- Äîáðå, Íåä - îòãîâîðè êàïèòàí Ôàðàãóò. - Ìåõàíèê - èçâèêà òîé, - óâåëè÷åòå ïàðàòà!
Íåä Ëàíä îòèäå íà ïîñòà ñè. Îãúíÿò áå áúðçî çàñèëåí, âèòëîòî ñòèãíà ÷åòèðèäåñåò è òðè îáîðîòà â ìèíóòà è ïàðàòà ïî÷íà äà ìèíàâà ïðåç êëàïèòå. Õâúðëåíèÿò âúâ âîäàòà ëàã ïîêàçà, ÷å "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ñå äâèæè ñ îñåìíàäåñåò ìèëè è ïîëîâèíà â ÷àñ.
Ôðåãàòàòà ïëàâà ñ òàÿ áúðçèíà îùå åäèí ÷àñ, áåç äà ñïå÷åëè äîðè åäèí ðàçòåã! Òîâà áåøå óíèçèòåëíî çà åäèí îò íàé-áúðçèòå ïàðàõîäè íà àìåðèêàíñêàòà ôëîòà. Ãëóõ ãíÿâ îáçåìàøå åêèïàæà. Ìàòðîñèòå ðóãàåõà ÷óäîâèùåòî, êîåòî è íå áëàãîâîëÿâàøå äà èì îòâðúùà. Êàïèòàí Ôàðàãóò ñåãà âå÷å íå ñêóáåøå ìàëêàòà ñè áðàäà, à ÿ õàïåøå.
Îòíîâî ïîâèêàõà ìåõàíèêà.
- Ñòèãíàõòå ëè íàé-âèñîêîòî ïàðíî íàëÿãàíå? - ïîïèòà êàïèòàíúò.
- Äà, ãîñïîäèí êàïèòàí - îòãîâîðè ìåõàíèêúò.
- Äî êîëêî àòìîñôåðè ñòèãíàõòå?
- Øåñò è ïîëîâèíà.
- Äàéòå äåñåò àòìîñôåðè. - Òîâà áåøå ÷èñòî àìåðèêàíñêà çàïîâåä. Òî÷íî òúé áèõà ñòîðèëè ïî Ìèñèñèïè, çà äà íàñòèãíàò íÿêîé êîíêóðåíò. - Êîíñåé - êàçàõ àç íà ìîÿ ïðåäàí ñëóæèòåë, êîéòî áå äî ìåíå, - çíàåø ëè, ÷å âåðîÿòíî ùå õâðúêíåì âúâ âúçäóõà?
- Êàêòî êàæå ãîñïîäàðÿò! - îòãîâîðè Êîíñåé. È äà ñè ïðèçíàÿ, òàÿ ñìåëîñò ìè õàðåñâàøå. Êëàïèòå áÿõà ïðèòåãíàòè. Âúãëèùàòà èçïúëíèõà ïåùèòå. Âåíòèëàòîðèòå èçïðàùàõà ñòðóè âúçäóõ âúðõó æàðòà. Ñêîðîñòòà íà "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ñå óâåëè÷è. Ìà÷òèòå òðåïòÿõà ÷àê äî îñíîâèòå, à âèõðóøêèòå ïóøåê åäâà óñïÿâàõà äà ìèíàâàò ïðåç òâúðäå òåñíèòå êîìèíè. Îòíîâî õâúðëèõà ëàãà. - Å, êîðì÷èÿ? Êîëêî å? - ïîïèòà êàïèòàí ôàðàãóò..
- Äåâåòíàäåñåò ìèëè è òðè äåñåòè, ãîñïîäèí êàïèòàí.
- Çàñèëåòå îãúíÿ. - Ìåõàíèêúò ñå ïîä÷èíè. Ìàíîìåòúðúò îòáåëÿçà äåñåò àòìîñôåðè. Àëà è êèòúò íåñúìíåíî áå "óâåëè÷èë ïàðàòà", çàùîòî ñúâñåì ëåêè÷êî è òîé ïî÷íà äà ñå äâèæè ñ äåâåòíàäåñåò ìèëè è òðè äåñåòè.
Êàêâà ãîíèòáà! Íå, íå ìîãà äà îïèøà âúëíåíèåòî, îò êîåòî öÿë èçòðúïâàõ. Íåä Ëàíä, ñ õàðïóíà â ðúêà, ñòîåøå íà ïîñòà ñè. Íà íÿêîëêî ïúòè æèâîòíîòî ïîçâîëè äà ãî äîáëèæèì.
- Íàñòèãàìå ãî! Íàñòèãàìå ãî! - èçâèêà êàíàäåöúò. Íî òúêìî êîãàòî ïîìåðâàøå äà ãî óäàðè, êèòúò ñå îòäàëå÷àâàøå ñúñ ñêîðîñòòà, êîÿòî ñïîðåä ìåíå áåøå íå ïî-ìàëêà îò òðèäåñåò ìèëè â ÷àñ. È äîðè ïðè íàøàòà ìàêñèìàëíà ñêîðîñò òîé ñå ïîäèãðà ñ ôðåãàòàòà, êàòî îïèñà îêîëî íåÿ åäèí êðúã! ßðîñòåí âèê ñå èçòðúãíà îò âñè÷êè ãúðäè.
Ïî îáåä íå áÿõìå óñïåëè äà ñå ïðèáëèæèì ïîâå÷å, îòêîëêîòî â îñåì ÷àñà ñóòðèíòà. Êàïèòàí Ôàðàãóò ðåøè äà óïîòðåáè ïî-ïðåêè ñðåäñòâà.
- Äîáðå - ðå÷å òîé. - Òîâà æèâîòíî ñå äâèæè ïî-áúðçî îò "Àáðàõàì Ëèíêîëí". Íî ùå âèäèì äàëè ùå ìîæå äà èçáåãíå êîíóñîâèäíèòå ñíàðÿäè íà êîðàáà. Áîöìàí, õîðàòà - ïðè îðúäèåòî íà íîñà!
Íîñîâîòî îðúäèå áå âåäíàãà çàðåäåíî è ïðèöåëåíî. Äàäå ñå èçñòðåë, íî ñíàðÿäúò ìèíà íÿêîëêî ñòúïêè íàä êèòà, êîéòî áåøå íà ïîëîâèí ìèëÿ.
- Äðóã ìåðà÷, ïî-ñðú÷åí! - èçâèêà êàïèòàíúò. - È ïåòñòîòèí äîëàðà íà îíÿ, êîéòî óëó÷è òîÿ ïúêëåí ãàä!
Ñòàð àðòèëåðèñò ñ ïîáåëÿëà áðàäà - è ñåãà ãî âèæäàì - ñúñ ñïîêîåí ïîãëåä è ñòóäåíî ëèöå ñå ïðèáëèæè äî îðúäèåòî, íàãëàñè ãî, è äúëãî ñå ïðåìåðâà. ×ó ñå ñèëåí ãúðìåæ, êîéòî ñå ñìåñè ñ óðà-òî íà åêèïàæà.
Ñíàðÿäúò óëó÷è, óäàðè æèâîòíîòî, àëà íå êàêòî òðÿáâà, à ñå ïëúçíà ïî çàîáëåíàòà ìó ïîâúðõíîñò è ïîòúíà äâå ìèëè ïî-äàëå÷ â ìîðåòî.
- À-õà! - êàçà âáåñåí ñòàðèÿò àðòèëåðèñò. - Òîÿ ãàä ìàé èìà áðîíÿ îò ïëî÷êè, äåáåëè øåñò ïðúñòà!
- Ïðîêëÿòèå! - èçâèêà êàïèòàí Ôàðàãóò. Ïðåñëåäâàíåòî ïî÷íà îòíîâî è êàïèòàí Ôàðàãóò ñå íàâåäå êúì ìåíå è ìè êàçà:
- Ùå ãî ãîíÿ, äîêàòî ôðåãàòàòà õâðúêíå âúâ âúçäóõà!
- Äà - îòãîâîðèõ àç. - È òúé òðÿáâà!
Ìîæåõìå äà ñå íàäÿâàìå, ÷å æèâîòíîòî ùå ñå èçòîùè è ÷å íÿìà äà áúäå íå÷óâñòâèòåëíî êúì óìîðàòà, êàêòî ïàðíàòà ìàøèíà. Àëà íèùî ïîäîáíî. ×àñîâåòå ñå èçíèçâàõà áåç íèêàêúâ ïðèçíàê, ÷å òî ñå å èçòîùèëî.
Íî çà ÷åñò íà "Àáðàõàì Ëèíêîëí" òðÿáâà äà êàæà, ÷å òîÿ õðàáúð êîðàá ñå áîðè ñ íåóìîðíî óïîðñòâî. Ìèñëÿ, ÷å ïðåç òîÿ çëîïîëó÷åí äåí, øåñòè íîåìâðè, òîé èçìèíà íå ïî-ìàëêî îò ïåòñòîòèí êèëîìåòðà ðàçñòîÿíèå! Àëà íîùòà ñå ñïóñíà è îáãúðíà ñ ìðàêà ñè êèïíàëèÿ îêåàí.
Â òîÿ ìèã ïîìèñëèõ, ÷å íàøàòà åêñïåäèöèÿ å çàâúðøåíà è ÷å íèêîãà âå÷å íÿìà äà âèäèì çàãàäú÷íîòî æèâîòíî. Ëúãàë ñúì ñå.
Êúì äåñåò ÷àñà è ïåòäåñåò ìèíóòè âå÷åðòà åëåêòðè÷åñêàòà ñâåòëèíà îòíîâî ñå ïîÿâè íà òðè ìèëè îò ôðåãàòàòà, ïàê òúé áèñòðà è òîëêîâà ñèëíà, êàêòî è ïðåäíàòà íîù.
Íàðâàëúò èçãëåæäàøå íåïîäâèæåí. Ìîæå áè óìîðåí îò äåíÿ, òîé ñïåøå, îòïóñíàò è ëþëÿí îò âúëíèòå. Ñåãà èìàøå åäíà âúçìîæíîñò çà ñïîëóêà, êîÿòî êàïèòàí Ôàðàãóò ðåøè äà èçïîëçóâà.
Òîé äàäå çàïîâåäèòå ñè, "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ñå çàäâèæè ñ ìàëêà ñêîðîñò è ïðèáëèæè ïðåäïàçëèâî, çà äà íå ñúáóäè ïðîòèâíèêà ñè. Íåðÿäêî ñðåä îêåàíà ñå ñðåùàò äúëáîêî çàñïàëè êèòîâå è òîãàâà ãè íàïàäàò óñïåøíî: Íåä Ëàíä áå ïðîíèçâàë ñ õàðïóíà ñè íå åäèí êèò ïðåç âðåìå íà ñúíÿ ìó. Êàíàäåöúò îòèäå äà çàåìå ïîñòà ñè ïîä ïðåäíàòà ìà÷òà.
Ôðåãàòàòà ïðèáëèæè áåçøóìíî, ñïðÿ íà äâà êàáåëòà îò æèâîòíîòî è ïðîäúëæè äà ñå äâèæè ïî èíåðöèÿ. Íà ïàëóáàòà íèêîé íå äèøàøå. Íà ìîñòèêà öàðåøå äúëáîêà òèøèíà. Íÿìàøå è ñòî ñòúïêè ìåæäó íàñ è ñâåòíàëèÿ èçòî÷íèê, áëÿñúêúò íà êîéòî ðàñòåøå è çàñëåïÿâàøå î÷èòå.
Â òîÿ ìèã, ïðèâåäåí íàä ïåðèëàòà íà íîñà, âèäÿõ ïîä ñåáå ñè Íåä Ëàíä, âêîï÷åí ñ åäíà ðúêà çà âúæåòî ïîä íîñà, à ñ äðóãàòà ðàçìàõâàù ñòðàøíèÿ ñè õàðïóí. Îò íåïîäâèæíîòî æèâîòíî ãî îòäåëÿõà ñàìî äâàäåñåò ñòúïêè.
Èçâåäíúæ ðúêàòà ìó ñèëíî çàìàõíà è õàðïóíúò áå õâúðëåí. ×óõ çâúíëèâèÿ óäàð îò îðúæèå, êîåòî èçãëåæäà áåøå ñðåùíàëî òâúðäî òÿëî.
Íåî÷àêâàíî åëåêòðè÷åñêàòà ñâåòëèíà èçãàñíà è äâå ãðàìàäíè ñòðóè âîäà ñå èçëÿõà âúðõó ïàëóáàòà íà ôðåãàòàòà è ïîòåêîõà êàòî ïîðîé îò íîñà êúì êúðìàòà, ñúáàðÿéêè õîðàòà è êúñàéêè âúæåòàòà, ñ êîèòî áÿõà âúðçàíè ìà÷òèòå.
Óñåòèõ ñòðàõîòåí óäàð è áåç äà óñïåÿ äà ñå õâàíà çà íåùî, áÿõ ìåòíàò íàä ïåðèëàòà íà íîñà è õâúðëåí â ìîðåòî.

VII
ÊÈÒ ÎÒ ÍÅÈÇÂÅÑÒÅÍ ÂÈÄ

Ìàêàð ÷å áÿõ èçíåíàäàí îò òîâà íåî÷àêâàíî ïàäàíå, âñå ïàê àç ìíîãî ÿñíî ñúçíàâàõ êàêâî ñòàâà ñ ìåíå.
Èçïúðâî ïîòúíàõ íà îêîëî äâàäåñåò ñòúïêè. Àç ñúì äîáúð ïëóâåö, áåç äà èñêàì äà ñå ñðàâíÿâàì ñ ëîðä Áàéðîí è Åäãàð Ïî, êîèòî áÿõà ìàéñòîðè, è îò òîâà ãìóðâàíå íå ñè çàãóáèõ óìà.
Ñ äâà óäàðà íà ïåòàòà îòíîâî ñå íàìåðèõ íà ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî.
Ïúðâàòà ìè ãðèæà áå äà ïîòúðñÿ ñ ïîãëåä ôðåãàòàòà. Äàëè åêèïàæúò áå çàáåëÿçàë èç÷åçâàíåòî ìè? Ñïóñíàë ëè å êàïèòàí Ôàðàãóò ëîäêà â ìîðåòî? Äà ñå íàäÿâàì ëè, ÷å ùå áúäà ñïàñåí?
Ìðàêúò áå ìíîãî ãúñò. Ñúçðÿõ íÿêàêâà ÷åðíà ãðàìàäà, êîÿòî èç÷åçâàøå êúì èçòîê, ñèãíàëíèòå ñâåòëèíè íà êîÿòî óãàñíàõà â äàëå÷èíàòà. Áåøå ôðåãàòàòà. Ðàçáðàõ, ÷å ñúì èçãóáåí.
- Ïîìîù! Ïîìîù! - èçâèêàõ àç, êàòî ïëóâàõ îò÷àÿíî êúì "Àáðàõàì Ëèíêîëí".
Äðåõèòå ìè ïðå÷åõà. Âîäàòà ãè çàëåïÿøå î òÿëîòî. Òå ñïúâàõà äâèæåíèÿòà ìè. Ïîòúâàõ! Çàäàâÿõ ñå!...
- Ïîìîù!
Òîâà áå ïîñëåäíèÿò ìè âèê. Óñòàòà ìè ñå íàïúëíè ñ âîäà. Àç ñå çàäàâÿõ, ïîòúâàéêè â áåçäíàòà.
Íåî÷àêâàíî äðåõèòå ìè áÿõà õâàíàòè îò ñèëíà ðúêà. Óñåòèõ ñå èçäèãíàò çäðàâî íà ïîâúðõíîñòòà è ÷óõ, äà, ÷óõ òèÿ äóìè, ïðîèçíåñåíè íà óõîòî ìè:
- Àêî ãîñïîäàðÿò áëàãîâîëè äà ñå îáëåãíå íà ðàìîòî ìè, ùå ìîæå äà ïëóâà ìíîãî ïî-ëåêî.
Ñ åäíàòà ñè ðúêà õâàíàõ ðúêàòà íà ìîÿ âåðåí Êîíñåé.
- Òè ëè ñè - êàçàõ àç, - òè?
- Àç ñúì, àç - îòãîâîðè Êîíñåé. - È ÷àêàì çàïîâåäèòå íà ãîñïîäàðÿ.
- Îò ñáëúñêâàíåòî ëè ïàäíà â ìîðåòî çàåäíî ñ ìåíå?
- Ñúâñåì íå. Íî òúé êàòî ñëóæà íà ãîñïîäàðÿ, ïîñëåäâàõ ãî.
- Àìè ôðåãàòàòà? - ïîïèòàõ àç.
- Ôðåãàòàòà ëè? - îòãîâîðè Êîíñåé, êàòî ñå îáúðíà ïî ãðúá. - Ìèñëÿ, ÷å ãîñïîäàðÿò ùå íàïðàâè äîáðå äà íå ðàç÷èòà ìíîãî íà íåÿ.
- Íî çàùî?
- Çàùîòî, êîãàòî ñå õâúðëèõ â ìîðåòî ÷óõ, ÷å êîðì÷èèòå èçâèêàõà: "Âèòëîòî è êîðìèëîòî ñà ñ÷óïåíè!..."
- Ñ÷óïåíè ëè?
- Äà, ñ÷óïåíè îò çúáà íà ÷óäîâèùåòî. Ìèñëÿ, ÷å "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ïðåòúðïÿ ñàìî òàÿ ïîâðåäà. Íî ëîøîòî çà íàñ å, ÷å êîðàáúò íå ìîæå äà áúäå âå÷å óïðàâëÿâàí.
- Íî òîãàâà ñìå çàãóáåíè!
- Ìîæå áè - îòãîâîðè ñïîêîéíî Êîíñåé. - Âñå ïàê èìàìå îùå íÿêîëêî ÷àñà, à çà íÿêîëêî ÷àñà ìíîãî íåùà ñòàâàò.
Íåïîêîëåáèìîòî õëàäíîêðúâèå íà Êîíñåé ìå îáîäðè. Ïî÷íàõ äà ïëóâàì ïî-æèâî; àëà äðåõèòå ìå ñòÿãàõà, êàòî êóðøóìåíà îáâèâêà è ñàìî ñ èçâúíðåäíè óñèëèÿ ìîæåõ äà ñå äúðæà íà ïîâúðõíîñòòà. Êîíñåé çàáåëÿçà òîâà.
È êàòî ìóøíà åäèí íîæ ïîä äðåõèòå ìè, òîé ãè ñðÿçà îò ãîðå äî äîëó. Ñëåä òîâà ìå îñâîáîäè ñðú÷íî îò òÿõ, à ïðåç òîâà âðåìå àç ãî ïîääúðæàõ äà íå ïîòúíå.
Íà ñâîé ðåä àç íàïðàâèõ ñúùàòà óñëóãà íà Êîíñåé è íèå ïðîäúëæèõìå äà "ïúòóâàìå" åäèí äî äðóã.
Àëà òîâà íå îáëåê÷è ïîëîæåíèåòî. Ìîæå áè íå áÿõà âèäåëè, ÷å ñìå èç÷åçíàëè, à è äà áÿõà âèäåëè, ôðåãàòàòà íå ìîæåøå äà ñå âúðíå êúì íàñ, ñðåùó âÿòúðà, òúé êàòî êîðìèëîòî áå ïîâðåäåíî. Ìîæåõìå äà ñå íàäÿâàìå ñàìî, ÷å ùå èçïðàòÿò ëîäêè.
Êîíñåé îáñúäè õëàäíîêðúâíî òîâà ïðåäïîëîæåíèå è ñúñòàâè ïëàíà ñè. Èçóìèòåëíî ñúùåñòâî! Òîÿ îòïóñíàò ìîìúê ñå ÷óâñòâóâàøå òóê êàòî ó äîìà ñè!
È òúé êàòî ðåøèõìå, ÷å åäèíñòâåíàòà âåðîÿòíîñò çà ñïàñåíèå ìîæåõà äà áúäàò èçïðàòåíèòå îò "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ëîäêè, òðÿáâàøå äà ïîñòúïèì òàêà, ÷å äà ìîæåì äà ãè ÷àêàìå êîëêîòî å âúçìîæíî ïî-äúëãî. Òîãàâà àç ðåøèõ, ÷å òðÿáâà äà ðàçïðåäåëèì ñèëèòå ñè, òà äà íå ñå èçòîùèì åäíîâðåìåííî, è ñå óñòàíîâèõìå íà ñëåäíîòî: äîêàòî åäèíèÿò îò íàñ ëåæè íåïîäâèæíî íà ãðúá, ñ èçïúíàòè íîçå è ñêðúñòåíè ðúöå, äðóãèÿò ùå ïëóâà è ùå ãî áóòà íàïðåä. Òàÿ ðîëÿ íà âëåêà÷ íå áèâàøå äà ïðîäúëæàâà ïîâå÷å îò äåñåò ìèíóòè. È êàòî ñå ñìåíÿìå òàêà, áèõìå ìîãëè äà ñå äúðæèì íà ïîâúðõíîñòòà íÿêîëêî ÷àñà, à ìîæå áè è äî ñúìâàíå.
Ïî÷òè íåâåðîÿòíî! Íî íàäåæäàòà å òîëêîâà çäðàâî âêîðåíåíà â ÷îâåøêîòî ñúðöå! Îñâåí òîâà íèå áÿõìå äâàìèíà. È äðóãî îùå - òâúðäÿ òîâà, êîëêîòî è íåâåðîÿòíî äà èçãëåæäà, äîðè è äà èñêàõ äà óáèÿ ó ñåáå ñè âñÿêà íàäåæäà, äîðè äà èñêàõ äà ñå "îò÷àÿ", íå ìîæåõ!
Ñáëúñêâàíåòî íà ôðåãàòàòà ñ êèòà áå ñòàíàëî êúì åäèíàäåñåò ÷àñà âå÷åðòà. Ïðåñìåòíàõ, ÷å ùå òðÿáâà äà ïëóâàìå îñåì ÷àñà äî èçãðÿâàíåòî íà ñëúíöåòî. Íåùî, êîåòî áå íàïúëíî âúçìîæíî, àêî ñå ñìåíÿâàìå. Ìîðåòî, êîåòî áåøå äîñòà òèõî, íå íè èçìîðÿâàøå ìíîãî. Îò âðåìå íà âðåìå àç ñå îïèòâàõ äà ïðîáèÿ ñ ïîãëåä ãúñòèòå ìðà÷èíè, ðàçêúñâàíè ñàìî îò ôîñôîðåñöèðàíåòî, êîåòî ïðåäèçâèêâàõà íàøèòå äâèæåíèÿ. Ãëåäàõ òèÿ ëú÷èñòè âúëíè, êîèòî ñå ðàçáèâàõà â ðúêàòà ìè, è íà÷óïåíàòà èì îãëåäàëíà ïîâúðõíîñò. Áè êàçàë ÷îâåê, ÷å áÿõìå ïîòîïåíè âúâ âàíà ñ æèâàê.
Êúì åäèí ÷àñà ñëåä ïîëóíîù áÿõ îáçåò îò êðàéíà óìîðà. Ðúöåòå è êðàêàòà ìè ñå ñõâàíàõà îò ñèëíè ãúð÷îâå. Êîíñåé òðÿáâàøå äà ìå êðåïè è öÿëàòà ãðèæà çà äâàìà íè ëåãíà ñàìî âúðõó íåãî. Ñêîðî ÷óõ êàê êëåòèÿò ìîìúê ñå çàäúõâà; äèøàíåòî ìó ñòàíà êúñî è áúðçî. Ðàçáðàõ, ÷å íå ìîæåøå äà óäúðæè ïîâå÷å.
- Îñòàâè ìå! Îñòàâè ìå! - êàçàõ ìó àç.
- Äà èçîñòàâÿ ãîñïîäàðÿ? Íèêîãà? - îòãîâîðè òîé. - Ïî-ñêîðî áèõ ñå óäàâèë ïðåäè íåãî!
Â òîÿ ìèã ëóíàòà ñå ïîêàçà ïðåç ðàçêúñàí ãîëÿì îáëàê, äâèæåí îò âÿòúðà êúì èçòîê. Îò íåéíèòå ëú÷è ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî ñå ðàçèñêðè. Òàÿ áëàãîäàòíà ñâåòëèíà ñúæèâè ñèëèòå íè. Ãëàâàòà ìè ñå èçïðàâè. Î÷èòå ìè îãëåäàõà öåëèÿ êðúãîçîð. Ñúçðÿõ ôðåãàòàòà. Òÿ áåøå íà ïåò ìèëè îò íàñ è ñå î÷åðòàâàøå ñàìî êàòî òúìíà, åäâà çàáåëåæèìà ãðàìàäà. Àëà íÿìàøå íèêàêâè ëîäêè!
Ïîíå÷èõ äà âèêàì, íî êàêâà ïîëçà - ïðè òàêîâà ðàçñòîÿíèå! Ïîäóòèòå ìè óñòíè íå ïîçâîëÿâàõà äà èçëåçå íèêàêúâ çâóê. Êîíñåé ìîæà äà ïðîìúëâè íÿêîëêî äóìè è ÷óõ, ÷å íÿêîëêî ïúòè ïîâòîðè:
- Ïîìîù! Ïîìîù!
Çà ìèã ñïðÿõìå äà ñå äâèæèì è ñå âñëóøâàõìå. Ìîæå áè òîâà áå íÿêàêâî áó÷åíå íà êðúâòà â óøèòå ìè, íî ñòîðè ìè ñå, ÷å â îòãîâîð íà Êîíñåé ÷óõ íÿêàêúâ âèê.
- Òè ÷ó ëè? - ïðîìúëâèõ àç.
- Äà! Äà!
È Êîíñåé îòïðàâè â ïðîñòðàíñòâîòî íîâ, áåçíàäåæäåí çîâ. Òîÿ ïúò íå ñå ëúæåõìå! ×îâåøêè ãëàñ îòãîâàðÿøå íà íàøèÿ. Äàëè íå áå ãëàñúò íà íÿêîé êëåòíèê, çàõâúðëåí ñðåä îêåàíà, íÿêîÿ äðóãà æåðòâà íà ñáëúñêâàíåòî íà êîðàáà? Èëè ìîæå áè íÿêîÿ èçïðàòåíà îò ôðåãàòàòà ëîäêà íè çîâåøå ñðåä ìðàêà?
Êîíñåé íàïðàâè êðàéíè óñèëèÿ è êàòî ñå îïðÿ íà ðàìîòî ìè, äîêàòî â ïîñëåäíà ñïàçìà àç ñå äúðæàõ äà íå ïîòúíà, èçëåçå íàïîëîâèíà íàä âîäàòà è îòíîâî ïàäíà èçòîùåí.
- Êàêâî âèäÿ?
- Âèäÿõ... - ïðîìúëâè òîé - âèäÿõ ... íî ïî-äîáðå äà íå ïðèêàçâàìå ... äà ïàçèì âñè÷êèòå ñè ñèëè!...
Êàêâî ëè áå âèäÿë òîé? È íå çíàÿ çàùî, òîãàâà çà ïðúâ ïúò ìè õðóìíà ìèñúëòà çà ÷óäîâèùåòî!... Íî â òàêúâ ñëó÷àé - òîÿ ãëàñ? ... Íå ñà âå÷å îíèÿ âðåìåíà, êîãàòî õîðàòà ñå êðèåõà êàòî ïðîðîê Éîí â óòðîáèòå íà êèòîâåòå!
À ïðåç òîâà âðåìå Êîíñåé ïðîäúëæàâàøå äà ìå òëàñêà íàïðåä. Ïîíÿêîãà òîé äèãàøå ãëàâà, ïîãëåæäàøå ïðåä ñåáå ñè è íàäàâàøå âèê, íà êîéòî îòâðúùàøå ãëàñ, âñå ïî-áëèçúê è ïî-áëèçúê. Àç åäâà ãî ÷óâàõ. Ñèëèòå ìè ñå èç÷åðïâàõà; ïðúñòèòå ìè ñå ðàçòâàðÿõà; ðúêàòà ìè íå áå âå÷å îïîðíà òî÷êà; óñòàòà ìè, îòâîðåíà îò ñïàçìà, ñå èçïúëâàøå ñúñ ñîëåíà âîäà. Ñòóäúò
ìå ïðîíèçâàøå. Çà ïîñëåäåí ïúò âäèãíàõ ãëàâà è ñëåä òîâà ïîòúíàõ...
Â òîÿ ìèã íÿêàêâî òâúðäî òÿëî ìå áëúñíà. Àç ñå âêîï÷èõ â íåãî. Ñëåä òîâà ïî÷óâñòâóâàõ, ÷å ìå èçìúêâàò, ÷å ìå èçäèãàò íà ïîâúðõíîñòòà, ÷å ãúðäèòå ìè ñå îòïóñêàò è çàãóáèõ ñúçíàíèå ... íî ñêîðî äîéäîõ íà ñåáå ñè áëàãîäàðåíèå íà ñèëíè ðàçòðèâêè ïî öÿëîòî ìè òÿëî. Ïîëóîòâîðèõ î÷è...
- Êîíñåé! - ïðîøåïíàõ àç.
- Âèêà ëè ìå ãîñïîäàðÿò? - îòãîâîðè Êîíñåé. È ñåãà ïðè ïîñëåäíèòå çàðè íà ëóíàòà, êîÿòî ñëèçàøå êúì õîðèçîíòà, ñúçðÿõ åäíî ëèöå, êîåòî íå áå ëèöåòî íà Êîíñåé è êîåòî âåäíàãà ïîçíàõ.
- Íåä! - èçâèêàõ àç.
- Ñúùèÿò, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, õóêíàë ïîäèð íàãðàäàòà ñè! - îòãîâîðè êàíàäåöúò.
- Äà íå ñòå áèëè èçõâúðëåí â ìîðåòî ïðè ñáëúñêâàíåòî íà ôðåãàòàòà?
- Äà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, íî áÿõ ïî-îáëàãîäåòåëñòâóâàí îò âàñ, çàùîòî ïî÷òè âåäíàãà ìîæàõ äà êàöíà íà åäíî ïëàâàùî îñòðîâ÷å.
- Îñòðîâ÷å ëè?
- Èëè ïî-òî÷íî - íà âàøèÿ ãèãàíòñêè íàðâàë.
- Îáÿñíåòå, Íåä.
- Ñàìî ÷å ñêîðî ðàçáðàõ çàùî ìîÿò õàðïóí íå ìîæà äà ãî çàñåãíå, à ñå ïëúçíà ïî êîæàòà ìó.
- Çàùî, Íåä? Çàùî?
- Çàùîòî òîâà æèâîòíî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, å íàïðàâåíî îò ñòîìàíåíà ëàìàðèíà!
Ñåãà òðÿáâàøå äà èçáèñòðÿ ìèñëèòå ñè, äà ñúæèâÿ ñïîìåíèòå ñè è äà ïðîâåðÿ òâúðäåíèÿòà ñè.
Ïîñëåäíèòå äóìè íà êàíàäåöà ïðîèçâåäîõà âíåçàïåí îáðàò â ìèñëèòå ìè. Àç ñå èçïðàâèõ áúðçî âúðõó ïîëóïîòîïåíîòî âúâ âîäàòà æèâî ñúùåñòâî èëè ïðåäìåò, íà êîéòî áÿõìå íàìåðèëè óáåæèùå. Ïîòóïàõ ãî ñ êðàê. Î÷åâèäíî òî áåøå òâúðäî, íåïîäàòëèâî òÿëî, à íå ìåêî êàòî òåëàòà íà ãðàìàäíèòå ìîðñêè ìëåêîïèòàåùè.
Íî òîâà òâúðäî òÿëî ìîæåøå äà áúäå êîñòåíà ÷åðóïêà íà äîïîòîïíèòå æèâîòíè è ïðîñòî ùÿõ äà ãî êëàñèðàì êàòî çåìíîâîäíî âëå÷óãî, êàêâèòî ñà êîñòåíóðêèòå è àëèãàòîðèòå.
Íî íå. Òúìíèÿò ãðúá,âúðõó êîéòî ñòîÿõ,áå ãëàäúê è ëúñêàâ, à íå ëþñïåñò. Ïðè óäàð òîé êúíòåøå ñ ìåòàëåí çâúí è êîëêîòî è íåâåðîÿòíî äà áåøå, èçãëåæäà - êàêâî êàçâàì? - áåøå íàïðàâåíî îò ñêðåïåíè ñ âèíòîâå ïëî÷êè.
Íå ìîæåøå âå÷å äà èìà ñúìíåíèå! Æèâîòíîòî, ÷óäîâèùåòî, "íåîáèêíîâåíîòî" ïðèðîäíî ÿâëåíèå, êîåòî áå çàèíòðèãóâàëî öåëèÿ ó÷åí ñâÿò, ñìóòèëî è çàáëóäèëî âúîáðàæåíèåòî íà ìîðÿöèòå îò äâåòå ïîëóêúëáà - òðÿáâàøå âå÷å äà ñå ïðèçíàå - áåøå îùå ïî-íåîáèêíîâåí ôåíîìåí, ôåíîìåí - ïëîä íà ÷îâåøêà ðúêà.
Àêî áÿõ îòêðèë ñúùåñòâóâàíåòî íà íàé-ëåãåíäàðíîòî, íàé-ìèòîëîãè÷íîòî æèâîòíî, òîâà íå áè ìå èçíåíàäàëî òîëêîâà ìíîãî. Íÿìà íèùî ÷óäíî, ÷å ïðèðîäàòà òâîðè ÷óäåñà. Íî äà âèäèø âíåçàïíî ñ î÷èòå ñè íåâúçìîæíîòî, îñúùåñòâåíî ïî çàãàäú÷åí íà÷èí, è òî îò ÷îâåêà, òîâà íàèñòèíà ìîæåøå äà îáúðêà óìà!
Íî íÿìàøå êàêâî äà ñå ñúìíÿâàì. Áÿõìå âúðõó ãúðáà íà íåùî êàòî ïîäâîäåí êîðàá, êîéòî èìàøå, äîêîëêîòî ìîæåõ äà ñúäÿ òîãàâà, ôîðìàòà íà íåîáèêíîâåíî ãîëÿìà ñòîìàíåíà ðèáà. Íåä Ëàíä èìàøå âå÷å óñòàíîâåíî ìíåíèå çà òîâà. Êîíñåé è àç ìîæåõìå ñàìî äà ñå ñúãëàñèì ñ íåãî.
- Íî òîãàâà - êàçàõ àç-â òîÿ àïàðàò òðÿáâà äà èìà äâèãàòåëåí ìåõàíèçúì è åêèïàæ äà ãî óïðàâëÿâà?
- Î÷åâèäíî - îòãîâîðè êèòîëîâåöúò, - ìàêàð ÷å ïðåç òèÿ òðè ÷àñà, îòêàê ñúì íà òîÿ ïëàâàù îñòðîâ, òîé íå äàäå íèêàêúâ ïðèçíàê íà æèâîò.
- Òîÿ êîðàá íå ñå äâèæè?
- Íå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Òîé ñå îñòàâÿ äà ãî ëþëåÿò âúëíèòå, íî íå ïîìðúäâà.
- À íèå çíàåì ìíîãî äîáðå, ÷å òîé ìîæå äà ñå äâèæè ñ ãîëÿìà ñêîðîñò. Íî òúé êàòî çà òàêàâà ñêîðîñò å ïîòðåáíà ìàøèíà è ìåõàíèê, çà äà óïðàâëÿâà òàÿ ìàøèíà, àç ìèñëÿ, ÷å ñìå ñïàñåíè.
- Õì - ðå÷å âúçäúðæàíî Íåä Ëàíä.
Â òîÿ ìèã, ñÿêàø çà äà ïîòâúðäè ìîèòå äîâîäè, êúì çàäíàòà ÷àñò íà òîÿ ñòðàíåí àïàðàò ïî÷íà íÿêàêâî êèïåíå, êîåòî î÷åâèäíî ñå ïðè÷èíÿâàøå îò âèòëî, è àïàðàòúò ïî÷íà äà ñå äâèæè. Íèå óñïÿõìå ñàìî äà ñå âêîï÷èì íà ãîðíàòà ìó ÷àñò, êîÿòî ñòúð÷åøå îêîëî îñåìäåñåò ñàíòèìåòðà íàä âîäàòà. Çà ùàñòèå ñêîðîñòòà íå áå ìíîãî ãîëÿìà.
- Äîêàòî ñå äâèæè õîðèçîíòàëíî - èçìúðìîðè Íåä Ëàíä, - íÿìà êàêâî äà êàæà. Íî àêî ìó õðóìíå äà ñå ãìóðíå, íå áèõ äàë âå÷å è äâà äîëàðà çà êîæàòà ñè!
Êàíàäåöúò ìîæåøå äà ïðåäëîæè è îùå ïî-íèñêà öåíà. Î÷åâèäíî òðÿáâàøå, êîëêîòî ìîæå ïî-ñêîðî, äà âëåçåì âúâ âðúçêà ñ õîðàòà, êîèòî áÿõà âúòðå â òàÿ ìàøèíà. Ïîòúðñèõ âúðõó íåéíàòà ïîâúðõíîñò íÿêàêúâ îòâîð, íÿêàêúâ ëþê, íÿêîÿ "äóïêà çà õîðà" - êàêòî êàçâàò òåõíèöèòå, íî ðåäîâåòå íà âèíòîâåòå, ñêðåïåíè çäðàâî ïî êðàèùàòà íà ñòîìàíåíàòà ëàìàðèíà, áÿõà ðàâíè è åäíàêâè.
Îò äðóãà ñòðàíà, ñåãà ëóíàòà ñå ñêðè è íè îñòàâè â äúëáîê ìðàê. Òðÿáâàøå äà ÷àêàìå äà ñúìíå è òîãàâà äà ïîìèñëèì êàê äà ïðîíèêíåì âúâ âúòðåøíîñòòà íà òîÿ ïîäâîäåí êîðàá.
Òàêà ÷å íàøåòî ñïàñåíèå çàâèñåøå åäèíñòâåíî îò ïðèùÿâêàòà íà çàãàäú÷íèòå êîðì÷èè, êîèòî óïðàâëÿâàõà òîÿ àïàðàò, è àêî òå ñå ãìóðíåõà, áÿõìå çàãóáåíè. Àêî òîâà íå ñòàíåøå, íå ñå ñúìíÿâàõ, ÷å ùå ìîæåì äà âëåçåì âúâ âðúçêà ñ òÿõ. Àêî òå ñàìè íå ñè ïðîèçâåæäàõà êèñëîðîä ùåøå äà èì ñå íàëîæè äà èçëèçàò îò âðåìå íà âðåìå âúðõó ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà, çà äà âúçîáíîâÿò çàïàñà ñè îò âúçäóõ, À çà òîâà áå íåîáõîäèìî îòâîð, êîéòî äà ñâúðçâà âúòðåøíîñòòà íà êîðàáà ñ âúçäóõà.
Òðÿáâàøå îêîí÷àòåëíî äà ñå îòêàæåì è îò íàäåæäàòà äà áúäåì ñïàñåíè îò êàïèòàí Ôàðàãóò. Áÿõìå ïîíåñåíè êúì çàïàä è àç ïðåñìåòíàõ, ÷å ñå äâèæèì ñúñ ñðàâíèòåëíî óìåðåíà ñêîðîñò,äîñòèãàùà äî äâàíàäåñåò ìèëè â ÷àñ. Âèòëîòî öåïåøå âúëíèòå ñ ìàòåìàòè÷åñêà îòìåðåíîñò, ïî íÿêîé ïúò èçëèçàøå íàä âîäàòà è îòõâúðëÿøå ôîñôîðåñöèðàùè ñòðóè íà ãîëÿìà âèñî÷èíà.
Êúì ÷åòèðè ÷àñà ñóòðèíòà áúðçèíàòà íà àïàðàòà ñå óâåëè÷è. Øèáàíè îò âúëíèòå êàòî ñ êàìøèê, íèå åäâà óñòîÿâàõìå íà òîâà øåìåòíî äâèæåíèå.
Çà ùàñòèå Íåä íàïèïà íÿêàêâà øèðîêà õàëêà, ñêðåïåíà êúì ãîðíàòà ÷àñò íà ñòîìàíåíèÿ ãðúá, è íèå óñïÿõìå äà ñå çàëîâèì çäðàâî çà íåÿ.
Íàé-ñåòíå òàÿ äúëáîêà íîù ñå ñâúðøè. Íå ìîãà äà ñè ñïîìíÿ âñè÷êè òîãàâàøíè âïå÷àòëåíèÿ. Ñïîìíÿì ñè ñàìî åäíà ïîäðîáíîñò. Â íÿêîè ìîìåíòè, êîãàòî ìîðåòî è âÿòúðúò çàòèõâàõà, ñòðóâàøå ìè ñå, ÷å ÷óâàõ íà íÿêîëêî ïúòè íåÿñíè øóìîâå, íåùî êàòî áåãëî ñúçâó÷èå íà äàëå÷íè àêîðäè. Êàêâà òàéíà êðèåøå òîÿ ïîäâîäåí êîðàá, ðàçãàäêàòà íà êîÿòî íàïðàçíî òúðñåøå öÿë ñâÿò? Êàêâè ñúùåñòâà æèâååõà â òîÿ ñòðàíåí êîðàá? Êàêúâ ìåõàíè÷åí äâèãàòåë ìó äàâàøå âúçìîæíîñò äà ñå íîñè îò ìÿñòî íà ìÿñòî ñ òàêàâà íåîáèêíîâåíà áúðçèíà?
Ñúìíà ñå, óòðèííàòà ìúãëà íè îáâè, íî ñêîðî ïî÷íà äà ñå ðàçêúñâà. Êàíåõ ñå äà èçñëåäâàì âíèìàòåëíî ãîðíàòà ÷àñò íà êîðïóñà, êîÿòî îáðàçóâàøå íåùî êàòî õîðèçîíòàëíà ïëîùàäêà, êîãàòî óñåòèõ, ÷å òÿ ïî÷íà ïîñòåïåííî äà ïîòúâà.
- Äÿâîë äà ãî âçåìå! - èçâèêà Íåä Ëàíä è Çàóäðÿ ñ êðàê çâúíòÿùàòà ñòîìàíåíà îáâèâêà. - Îòâîðåòå, íåãîñòîïðèåìíè ìîðÿöè!
Àëà ñðåä çàãëóøàâàùèòå óäàðè íà âèòëîòî ãëàñúò ìó ìú÷íî ìîæåøå äà ñå ÷óå. Çà ùàñòèå ïîòúâàíåòî ñïðÿ.
Èçâåäíúæ îò âúòðåøíîñòòà íà êîðàáà ñå ÷ó øóì îò ñèëíî ðàçäâèæåíè æåëåçà. Åäèí êàïàê ñå èçäèãíà, åäèí ÷îâåê ñå ïîêàçà, èçäàäå íÿêàêúâ ñòðàíåí âèê è âåäíàãà èç÷åçíà.
Ñëåä íÿêîëêî ìèãà ñå ïîÿâèõà ìúë÷àëèâî îñåì ÿêè ìúæàãè ñúñ çàáóëåíè ëèöà è íè âìúêíàõà â òÿõíàòà ñòðàøíà ìàøèíà.

VIII
MOBILIS IN MOBILI*

Òîâà ãðóáî îòâëè÷àíå áå èçâúðøåíî ñ áúðçèíàòà íà ìúëíèÿ. Àç è ìîèòå ñïúòíèöè íÿìàõìå âðåìå äà ñå îïîìíèì. Íå çíàÿ êàêâî èçïèòâàõà òå, êîãàòî íè âìúêíàõà â òîÿ ïëàâàù çàòâîð, íî àç ïî÷óâñòâóâàõ, ÷å áúðçà òðúïêà ñìðàçè êîæàòà ìè. Ñ êàêâè õîðà èìàõìå ðàáîòà? Íåñúìíåíî ñ íÿêàêâè íîâ ðîä ïèðàòè, êîèòî èçïîëçóâàõà ìîðåòî, êàêòî òå ñè çíàÿò.
Ùîì òåñíèÿò êàïàê ñå çàõëóïè íàä ìåíå, îáãúðíà ìå ïúëåí ìðàê. Ñâèêíàëè ñ âúíøíàòà ñâåòëèíà, î÷èòå ìè íå ìîæåõà äà ñúçðàò íèùî. Óñåòèõ, ÷å áîñèòå ìè õîäèëà ñå çàëåïÿò ïî ñòúïàëàòà íà æåëÿçíàòà ñòúëáà. Íåä Ëàíä è Êîíñåé, õâàíàòè çäðàâî, âúðâÿõà ïîäèðå ìè. Â êðàÿ íà ñòúëáàòà åäíà âðàòà ñå îòâîðè è âåäíàãà ñúñ çâúíêî èçêúíòÿâàíå ñå çàòâîðè çàä íàñ. Áÿõìå ñàìè. Êúäå? Íå ìîæåõ äà êàæà, ìú÷íî ìîæåõ äà ñè ïðåäñòàâÿ. Âñè÷êî áåøå òúìíî, è òî òàêàâà ïúëíà òúìíèíà, ÷å è ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè î÷èòå ìè íå ìîæåõà äà äîëîâÿò íèòî
* Ïîäâèæåí â ïîäâèæíîòî. Á. ïð.
åäíà îò îíèÿ íåóëîâèìè ñâåòëèíè, êîèòî ñå ìÿðêàò è â íàé-÷åðíèòå íîùè.
Ïðåç òîâà âðåìå Íåä Ëàíä, êèïíàë îò ÿðîñò, ÷å ïîñòúïâàõà ïî òîÿ íà÷èí ñ íàñ, èçëèâàøå ñúâñåì ñâîáîäíî âúçìóùåíèåòî ñè.
- Äÿâîë äà ãî âçåìå! - èçâèêà òîé. - Òèÿ õîðà ñà òîëêîâà ãîñòîïðèåìíè, êîëêîòî æèòåëèòå íà Êàëåäîíèÿ! Îñòàâà ñàìî äà áúäàò è ÷îâåêîÿäöè! Òîâà íå áè ìå ó÷óäèëî, íî àç çàÿâÿâàì, ÷å íÿìà äà ñå îñòàâÿ äîáðîâîëíî äà ìå èçÿäàò!
- Óñïîêîéòå ñå, ïðèÿòåëþ Íåä, óñïîêîéòå ñå - ðå÷å ñïîêîéíî Êîíñåé. - Íåäåéòå êèïâà ïðåæäåâðåìåííî. Îùå íå ñìå ñëîæåíè íà ñêàðàòà!
- Íà ñêàðàòà íå - îòâúðíà êàíàäåöúò. - Íî â ïåùòà ñèãóðíî! Òóê å ñúâñåì òúìíî. Çà ùàñòèå ìîÿò Bowie-knife* å ñ ìåíå è ùîì òðÿáâà äà ñè ïîñëóæà ñ íåãî, âèæäàì äîñòà äîáðå. Ïúðâèÿò îò òèÿ ðàçáîéíèöè, êîéòî áè ìå äîêîñíàë...
- Íå ñå äðàçíåòå, Íåä - êàçàõ àç íà êèòîëîâåöà, - è íå íè èçëàãàéòå ñ èçëèøíè áóéñòâà. Êîé çíàå äàëè íå íè ÷óâàò! Ïî-äîáðå íåêà ñå îïèòàìå äà ðàçáåðåì êúäå ñìå!
Òðúãíàõ ïèïíåøêîì. Ñëåä ïåò êðà÷êè ñïðÿõ äî æåëÿçíà ñòåíà îò çàâèíòåíè ïëî÷êè. Êàòî ñå îáúðíàõ, áëúñíàõ ñå â ìàñà, îêîëî êîÿòî áÿõà íàðåäåíè íÿêîëêî íèñêè ñòîë÷åòà. Ïîäúò íà òàÿ òúìíèöà áåøå ïîêðèò ñ ïëúòíà ðîãîçêà, êîÿòî çàãëóøàâàøå ñòúïêèòå. Ïî ñòåíèòå íå ëè÷àõà íèêàêâè ñëåäè îò âðàòà èëè ïðîçîðåö. Êîíñåé, êîéòî áå òðúãíàë â îáðàòíà ïîñîêà, ìå ïîñðåùíà è íèå ñïðÿõìå â ñðåäàòà íà òàÿ êàþòà, êîÿòî òðÿáâà äà áåøå äâàäåñåò ñòúïêè äúëãà è äåñåò øèðîêà. Êîëêîòî äî âèñî÷èíàòà, Íåä Ëàíä âúïðåêè âèñîêèÿ ñè ðúñò íå ìîæà äà ÿ èçìåðè.
Ìèíàë áåøå âå÷å ïîëîâèí ÷àñ áåç ïðîìÿíà â ïîëîæåíèåòî, êîãàòî ñðåä ïúëíèÿ ìðàê ïðåä î÷èòå ìè âíåçàïíî áëåñíà ÿðêà ñâåòëèíà. Íàøàòà òúìíèöà èçâåäíúæ ñå îñâåòè, ò. å. èçïúëíè ñå ñ íåùî ëú÷èñòî - òîëêîâà ñèëíî, ÷å Îòíà÷àëî íå ìîæåõ äà ïîíàñÿì áëÿñúêà ìó. Ïî áåëèÿ ìó öâÿò è ïî ñèëàòà ìó ïîçíàõ îíàçè åëåêòðè÷åñêà ñâåòëèíà, êîÿòî áåøå ïðè÷èíàòà çà
* Bowie-knife - øèðîê íîæ, êîéòî àìåðèêàíöèòå íîñÿò âèíàãè ñúñ ñåáå ñè.
âåëèêîëåïíîòî ôîñôîðåñöèðàíå îêîëî ïîäâîäíèÿ êîðàá. Íåâîëíî çàòâîðèõ î÷è è êîãàòî îòíîâî ãè îòâîðèõ, âèäÿõ, ÷å èçòî÷íèêúò íà ñâåòëèíàòà áå åäèí ìàòîâ ïîëóãëîáóñ â ãîðíàòà ÷àñò íà êàþòàòà.
- Íàé-ñåòíå ìîæå äà ñå âèæäà äîáðå! - èçâèêà Íåä Ëàíä, êîéòî ñ íîæ â ðúêà áå çàñòàíàë â îòáðàíèòåëíî ïîëîæåíèå.
- Äà, íî ïîëîæåíèåòî ñè îñòàâà âñå òúé òúìíî - îòâúðíàõ àç ñ àíòèòåçà.
- Íåêà ãîñïîäàðÿò èìà òúðïåíèå - ðå÷å ðàâíîäóøíèÿò Êîíñåé.
Âíåçàïíîòî îñâåòÿâàíå íà êàþòàòà ìè ïîçâîëè äà èçñëåäâàì è íàé-ìàëêèòå ïîäðîáíîñòè. Âúòðå íÿìàøå íèùî äðóãî îñâåí ìàñàòà è ïåòòå ñòîë÷åòà. Íåâèäèìàòà âðàòà áåøå íàâÿðíî õåðìåòè÷åñêè çàòâîðåíà. Íèêàêúâ øóì íå ñòèãàøå äî óøèòå íè. Âñè÷êî â òîÿ êîðàá èçãëåæäàøå ìúðòâî. Äâèæåøå ëè ñå òîé,èëè ñå êðåïåøå íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà, èëè ïúê ïîòúâàøå â äúëáî÷èíèòå ìó? Íå ìîæåõ äà ðàçáåðà.
Íî ëú÷èñòèÿò ãëîáóñ íå ñå áå çàïàëèë áåç ïðè÷èíà. È àç ñå íàäÿâàõ, ÷å õîðàòà îò åêèïàæà ñêîðî ùå ñå ïîÿâÿò. Êîãàòî èñêàò äà çàáðàâÿò íÿêîãî, íå îñâåòÿâàò ïîäçåìíàòà ìó êèëèÿ.
È íå ñå èçëúãàõ. ×ó ñå øóì îò êëþ÷àëêàòà, âðàòàòà ñå îòâîðè è âëÿçîõà äâàìà äóøè.
Åäèíèÿò áåøå íèñúê, ìíîãî ìóñêóëåñò, ñ øèðîêè ðàìåíå, ÿêè êðàéíèöè, ñ áóéíà ÷åðíà êîñà, ãúñòè ìóñòàöè, æèâ, ïðîíèöàòåëåí ïîãëåä è â öÿëàòà ìó âúíøíîñò ëè÷åøå îíàÿ þæíÿøêà æèâîñò, ïðèñúùà âúâ Ôðàíöèÿ íà ïðîâàíñàëöèòå. Äèäðî ìíîãî îñíîâàòåëíî òâúðäè, ÷å æåñòúò íà ÷îâåêà ïîêàçâà íåãîâàòà ñúùèíà. Òîÿ ÷îâåê áå æèâî äîêàçàòåëñòâî çà òîâà. Óñåùàøå ñå, ÷å â îáèêíîâåíèòå ñè ïðèêàçêè íàâÿðíî èçîáèëíî óïîòðåáÿâà îëèöåòâîðåíèÿ è ìåòîíèìèè è ðàçìåñòâà ÷àñòèòå íà èçðå÷åíèåòî, íåùî, êîåòî â ñúùíîñò íèêîãà íå ìîæàõ äà ïðîâåðÿ, òúé êàòî ïðåä ìåíå âèíàãè ñè ñëóæåøå ñ íÿêàêúâ îñîáåí, ñúâñåì íåðàçáèðàåì åçèê.
Âòîðèÿò íåïîçíàò çàñëóæàâà ïî-ïîäðîáíî îïèñàíèå. Íÿêîé ó÷åíèê íà Ãðàñèîëå èëè íà Åíãåë* áè ÷åë ïî ëèöåòî ìó êàòî â ðàçòâîðåíà êíèãà. Àç ïî÷óâñòâóâàõ áåç êîëåáàíèå
* Èçâåñòíè ôèçèîíîìèñòè. Á. ïð.
íåãîâèòå ïðåîáëàäàâàùè êà÷åñòâà: ñàìîóâåðåíîñò, çàùîòî ãëàâàòà ìó ñå èçäèãàøå ñ áëàãîðîäñòâî íàä äúãàòà, î÷åðòàíà îò ðàìåíåòå ìó, à ÷åðíèòå ìó î÷è ãëåäàõà ñúñ ñòóäåíà óâåðåíîñò; ñïîêîéñòâèå, çàùîòî êîæàòà ìó, ïîâå÷å áëåäà, îòêîëêîòî îáàãðåíà, ïîêàçâàøå õëàäíîêðúâèå; åíåðãèÿ, êîÿòî ëè÷åøå â áúðçîòî ñâèâàíå íà ìóñêóëèòå íà âåæäèòå; è íàé-ñåòíå ñìåëîñò, çàùîòî äúëáîêîòî ìó äèøàíå ñî÷åøå ãîëÿìà æèçíåíà ñèëà.
Ùå äîáàâÿ, ÷å òîÿ ÷îâåê áåøå ãîðä, ÷å â íåãîâèÿ òâúðä è ñïîêîåí ïîãëåä ñÿêàø ñå îòðàçÿâàõà âúçâèøåíè ìèñëè è ÷å îò öåëèÿ ìó îáëèê, îò åäíàêâèÿ èçðàç íà äâèæåíèÿòà è íà ëèöåòî ñå èçëú÷âàøå íåïðèíóäåíî áåçñïîðíà èñêðåíîñò.
Ïî÷óâñòâóâàõ "íåâîëíî", ÷å â íåãîâî ïðèñúñòâèå íÿìà îò êàêâî äà ñå ñòðàõóâàì è ñè êàçàõ, ÷å íàøàòà ñðåùà ùå ñâúðøè äîáðå.
Íå áèõ ìîãúë äà îïðåäåëÿ íà êîëêî ãîäèíè áåøå òîé - äàëè íà òðèäåñåò è ïåò èëè íà ïåòäåñåò. Òîé áåøå âèñîê, ñ øèðîêî ÷åëî, ïðàâ íîñ, ÿñíî î÷åðòàíà óñòà, âåëèêîëåïíè çúáè, èçòúí÷åíè, óäúëæåíè ðúöå, ïîä÷åðòàíî "äóõîâíè", äà ñè ïîñëóæà ñ èçðàç íà õèðîìàíòèòå, ò. å. äîñòîéíè äà îáñëóæâàò åäíà ïëàìåííà äóøà. Òîÿ ìúæ íàèñòèíà áåøå íàé-î÷àðîâàòåëíèÿò òèï, êîéòî áÿõ âèæäàë äîòîãàâà. Åäíà îñîáåíà ïîäðîáíîñò: èìàøå ìàëêî ðàçäåëåíè î÷è, êîèòî ìîæåõà äà îáãúðíàò åäíîâðåìåííî ïî÷òè ÷åòâúðò îò êðúãîçîðà. Êúì òàÿ ñïîñîáíîñò - ïî-êúñíî àç ïðîâåðèõ òîâà - ñå ïðèáàâÿøå ìíîãî ñèëíî çðåíèå, ïî-ñèëíî îò çðåíèåòî íà Íåä Ëàíä. Êîãàòî íåïîçíàòèÿò ñå âãëåæäàøå â íÿêîé ïðåäìåò, âåæäèòå ìó ñå ñâèâàõà, øèðîêèòå ìó êëåïà÷è ñå ïðèòâàðÿõà ïî òàêúâ íà÷èí, ÷å îãðàíè÷àâàõà ãëåäåöà è íàìàëÿâàõà çðèòåëíîòî ïîëå, è òîé ãëåäàøå! È ñ êàêúâ ïîãëåä! Êàê òîé óâåëè÷àâàøå ñìàëåíèòå îò äàëå÷èíàòà ïðåäìåòè! Êàê ïðîíèêâàøå â äóøàòà! Êàê ïðîíèçâàøå òèÿ âîäíè ïëàñòîâå, òúé íåïðîçèðíè çà íàøèòå î÷è, è êàê ÷åòåøå è â íàé-ãîëåìèòå ìîðñêè äúëáèíè!
Äâàìàòà íåïîçíàòè íîñåõà áàðåòè îò êîæà íà ìîðñêà âèäðà è ìîðñêè áîòóøè îò ìîðæîâà êîæà, îáëå÷åíè áÿõà â äðåõè îò îñîáåíà òúêàí, êîèòî íå ñòÿãàõà ñíàãàòà è äàâàõà ïúëíà ñâîáîäà íà äâèæåíèÿòà.
Ïî-âèñîêèÿò, î÷åâèäíî íà÷àëíèê íà êîðàáà, íè èçãëåäà ñ èçâúíðåäíî âíèìàíèå, áåç äà ïðîìúëâè äóìà. Ñëåä òîâà ñå îáúðíà êúì äðóãàðÿ ñè è çàãîâîðè ñ íåãî íà åçèê, êîéòî ìè áå íåïîçíàò. Òî áåøå íÿêàêâî çâó÷íî íàðå÷èå, íàïåâíî, êðúøíî, ãëàñíèòå íà êîåòî ñÿêàø ñå ðåäÿõà ñ íàé-ðàçíîîáðàçíè óäàðåíèÿ.
Äðóãèÿò îòãîâîðè ñ ïîêëàùàíå íà ãëàâàòà è äîáàâè äâå-òðè ñúâñåì íåðàçáèðàåìè äóìè. Ñëåä òîâà êàòî ÷å ìå çàïèòà íàïðàâî ñ ïîãëåä.
Àç îòãîâîðèõ íà ÿñåí ôðåíñêè åçèê, ÷å ñúâñåì íå ðàçáèðàì íåãîâèÿ åçèê, íî èçãëåæäà, ÷å òîé íå ïðîóìÿâàøå è ïîëîæåíèåòî ñòàíà äîñòà íåïðèÿòíî.
- Íåêà ãîñïîäàðÿò ðàçêàæå âñå ïàê íàøàòà èñòîðèÿ - êàçà ìè Êîíñåé. - Ìîæå áè ãîñïîäàòà ùå ðàçáåðàò íÿêîëêî äóìè!
Ïî÷íàõ äà ðàçïðàâÿì íàøèòå ïðèêëþ÷åíèÿ, êàòî ïðîèçíàñÿõ áàâíî è ÿñíî âñè÷êè ñðè÷êè, áåç äà ïðîïóñíà íè åäíà ïîäðîáíîñò. Èçáðîèõ íàøèòå èìåíà è çâàíèÿ; ñåòíå, ïðåäñòàâèõ èì - êàêòî ìó å ðåäúò - ïðîôåñîð Àðîíàêñ, ïðèñëóæíèêà ìó Êîíñåé è ìàéñòîð Íåä Ëàíä, êèòîëîâåöà.
×îâåêúò ñ íåæíèòå è êðîòêè î÷è ìå èçñëóøà ñïîêîéíî, äîðè ó÷òèâî è ñ èçâúíðåäíî âíèìàíèå. Íî ïî ëèöåòî ìó íå ïðîëè÷à, ÷å å ðàçáðàë êàêâî ìó êàçàõ. Êîãàòî ñâúðøèõ, òîé íå ïðîìúëâè íè äóìà.
Îñòàâàøå âúçìîæíîñòòà äà ñå îáÿñíÿ íà àíãëèéñêè. Íà òîÿ åçèê òîé ìîæå áè ùåøå äà ìå ðàçáåðå. Àç çíàåõ àíãëèéñêè, êàêòî è íåìñêè äîòîëêîâà, ÷å ìîæåõ äà ÷åòà ñâîáîäíî, àëà íå è äà ãîâîðÿ ñíîñíî. À ñåãà òðÿáâàøå-ïðåäè âñè÷êî äà áúäåì ðàçáðàíè.
- Õàéäå ñåãà å âàø ðåä - êàçàõ àç íà êèòîëîâåöà. -Ïîìú÷åòå ñå äà ñå èçðàçÿâàòå íà íàé-õóáàâ àíãëèéñêè åçèê è ãëåäàéòå äà èìàòå ïî-ãîëÿì óñïåõ îò ìåíå.
Íåä íå îñòàâè äà ãî ìîëÿò è ïîâòîðè êàçàíîòî îò ìåíå, êîåòî àç ïî÷òè ðàçáðàõ. Ñúùèíàòà áå åäíàêâà, íî ôîðìàòà - ðàçëè÷íà. Êàíàäåöúò, óâëå÷åí îò òåìïåðàìåíòà ñè, ãîâîðè ìíîãî âúçáóäåíî. Òîé ñå îïëàêà ãíåâíî, ÷å å çàòâîðåí âúïðåêè ìåæäóíàðîäíîòî ïðàâî, ïîïèòà ïî ñèëàòà íà êîé çàêîí ñà ãî çàäúðæàëè, ïîçîâà ñå íà Habeas corpus* , çàïëàøè, ÷å ùå ïðåñëåäâà ñúäåáíî îíèÿ, êîèòî ñà ãî çàòâîðèëè íåçàêîííî; íå ñå ñäúðæàøå, ðúêîìàõàøå, âèêàøå è íàé-ñåòíå ñ åäíî èçðàçèòåëíî äâèæåíèå èì äàäå äà ðàçáåðàò, ÷å íèå óìèðàìå îò ãëàä.
Òîâà áåøå ñúâñåì âÿðíî, íî íèå ïî÷òè ãî áÿõìå çàáðàâèëè.
Çà ãîëÿìà èçíåíàäà íà êèòîëîâåöà è òîé íå áå ðàçáðàí. Íàøèòå ïîñåòèòåëè íå òðåïíàõà. Î÷åâèäíî òå íå ðàçáèðàõà íèòî åçèêà íà Àðàãî, íèòî åçèêà íà Ôàðàäåé.
Ñúâñåì -îáúðêàí,ñëåä êàòî áÿõìå èç÷åðïàëè íàïðàçíî ôèëîëîãè÷åñêèòå ñè âúçìîæíîñòè, àç âå÷å íå çíàåõ êàêâî äà ïðàâÿ, êîãàòî Êîíñåé ìè êàçà:
- Àêî ãîñïîäàðÿò ìè ïîçâîëè, àç ùå ðàçïðàâÿ ñëó÷àÿ íà íåìñêè.
- Êàê! Òè çíàåø íåìñêè! - èçâèêàõ àç.
- Òà íàëè ñúì ôëàìàíäåö, àêî íå ñå çëîâèäè íà ãîñïîäàðÿ.
- Íàïðîòèâ, ïðèÿòíî ìè å. Õàéäå, ìîåòî ìîì÷å! È ñúñ ñâîÿ ñïîêîåí ãëàñ Êîíñåé ðàçïðàâè çà òðåòè ïúò ðàçëè÷íèòå ñëó÷êè îò íàøàòà èñòîðèÿ. Íî âúïðåêè èçèñêàíèòå îáðàòè íà ðå÷òà è äîáðèÿ èçãîâîð íà ðàçêàçâà÷à, íåìñêèÿò åçèê íåìà íèêàêúâ óñïåõ.
Íàé-ñåòíå, ðàçñúðäåí, ñúáðàõ â ïàìåòòà ñè âñè÷êî, êîåòî ìè áå îñòàíàëî îò ó÷èëèùåòî, è ïî÷íàõ äà ðàçêàçâàì íàøèòå ïðèêëþ÷åíèÿ íà ëàòèíñêè. Öèöåðîí áè ñè çàïóøèë óøèòå è áè ìå èçãîíèë â êóõíÿòà. Íî âñå ïàê óñïÿõ äà ñå ñïðàâÿ ñ ïîëîæåíèåòî. Ñúùèÿò îòðèöàòåëåí ðåçóëòàò.
Êîãàòî è òîÿ ïîñëåäåí îïèò íå ñïîëó÷è, äâàìàòà íåïîçíàòè ðàçìåíèõà ïî íÿêîëêî äóìè íà ñâîÿ íåðàçáèðàåì åçèê è ñè èçëÿçîõà, áåç äîðè äà íè íàïðàâÿò íÿêîå îò îíèÿ óñïîêîÿâàùè äâèæåíèÿ, êîèòî ñå óïîòðåáÿâàò âúâ âñè÷êè ñòðàíè íà ñâåòà. Âðàòàòà ñå çàòâîðè.
- Òîâà å îòâðàòèòåëíî! - èçâèêà Íåä Ëàíä, êàòî èçáóõíà çà äâàäåñåòè ïúò. - Êàê! Ãîâîðÿò èì íà ôðåíñêè, íà àíãëèéñêè, íà íåìñêè, íà ëàòèíñêè, à íå ñå íàìåðè íè åäèí îò òèÿ
* Habeas corpus - àíãëèéñêàòà õàðòà íà ñâîáîäèòå.
íåõðàíèìàéêîâöè äà îòãîâîðè ïîíå îò ó÷òèâîñò!
- Óñïîêîéòå ñå, Íåä - êàçàõ àç íà êèïíàëèÿ êèòîëîâåö. - Ãíåâúò íå âîäè íàíèêúäå.
- Íî çíàåòå ëè, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - ïîäå íàøèÿò ñïðèõàâ äðóãàð, - ÷å íàèñòèíà ìîæåì äà óìðåì îò ãëàä â òàÿ æåëÿçíà êëåòêà?
- Å! - ðå÷å Êîíñåé ôèëîñîôñêè. - Íå ÷àê òîëêîâà ñêîðî!
- Ïðèÿòåëè - êàçàõ àç, - íå áèâà äà ñå îò÷àéâàìå. Âèæäàëè ñìå è ïî-òåæêè èçïèòàíèÿ. Áúäåòå ëþáåçíè è íå áúðçàéòå äà ñè ñúñòàâÿòå ìíåíèå çà êàïèòàíà è åêèïàæà íà òîÿ ïàðàõîä.
- Ìîåòî ìíåíèå å íàïúëíî ñúñòàâåíî - îòâúðíà Íåä Ëàíä. - Òîâà ñà íåõðàíèìàéêîâöè.
- Äîáðå! Îò êîÿ ñòðàíà?
- Îò ñòðàíàòà íà íåõðàíèìàéêîâöèòå!
- Äðàãè Íåä, òàÿ ñòðàíà îùå íå å îçíà÷åíà íà êàðòàòà è äà ñè ïðèçíàÿ, ìú÷íî ìîæåì äà îïðåäåëèì íàðîäíîñòòà íà äâàìàòà íåïîçíàòè. Òå íå ñà íèòî àíãëè÷àíè, íèòî ôðàíöóçè, íèòî íåìöè - ñàìî òîâà ìîæå äà ñå êàæå. Íî èñêà ìè ñå äà âÿðâàì, ÷å êàïèòàíúò è íåãîâèÿò ïîìîùíèê ñà ðîäåíè ïîä íèñêà ãåîãðàôñêà øèðèíà. Â òÿõ èìà íåùî þæíî. Íî ïî âúíøíîñòòà èì íå ìîãà äà îïðåäåëÿ äàëè ñà èñïàíöè, òóðöè, àðàáè èëè èíäèéöè. Êîëêîòî äî åçèêà èì - òîé å ñúâñåì íåðàçáèðàåì.
- Åòî íåóäîáñòâîòî äà íå çíàå ÷îâåê âñè÷êè åçèöè - îòãîâîðè Êîíñåé. - Èëè íåïðèÿòíîñòòà, ÷å õîðàòà íÿìàò åäèí åäèíñòâåí åçèê!
- È òîâà íå áè ïîìîãíàëî! - îòãîâîðè Íåä Ëàíä. - Íå âèæäàòå ëè, ÷å òèÿ õîðà ñè èìàò ñâîè ñîáñòâåí åçèê, èçìèñëåí, çà äà îò÷àéâà ÷åñòíèòå õîðà, êîèòî èñêàò äà âå÷åðÿò. Òà íèìà âúâ âñè÷êè ñòðàíè íà çåìÿòà íå ñå ðàçáèðà êàêâî çíà÷è, êîãàòî ñè îòâàðÿø óñòàòà, ìúðäàø ÷åëþñòè, çàõàïâàø ñúñ çúáè è óñòíè? Òà íèìà è â Êâåáåê, è â Ïîìîòó, è â Ïàðèæ, êàêòî è íà ïîëþñèòå òîâà íå çíà÷è: Ãëàäåí ñúì! Äàéòå ìè äà ÿì!
- Å - ðå÷å Êîíñåé, - èìà õîðà, êîèòî ìíîãî ìú÷íî ïðîóìÿâàò!
Òúêìî êîãàòî èçðè÷àøå òèÿ äóìè, âðàòàòà ñå îòâîðè. Âëåçå åäèí ñòþàðä. Òîé íè íîñåøå äðåõè, ñàêà è ïàíòàëîíè çà ìîðå, óøèòè îò íåèçâåñòåí çà ìåíå ïëàò. Ïîáúðçàõ äà ñå îáëåêà, äðóãàðèòå ìè ñòîðèõà ñúùîòî.
Ïðåç òîâà âðåìå ñòþàðäúò - íÿì è ãëóõ ìîæå áè - íàðåäè íà ìàñàòà òðè ïðèáîðà.
- Âèæ, òîâà å ñåðèîçíà ðàáîòà - êàçà Êîíñåé- è äîáðî íà÷àëî.
- Õå! - îòãîâîðè çëîïàìåòíèÿò êèòîëîâåö. - Òà êàêâî ìîæå äà ÿäå ÷îâåê òóê ñïîðåä âàñ? Äðîá îò êîñòåíóðêà, ôèëå îò àêóëà è áèôòåê îò ìîðñêî êó÷å?
ßñòèÿòà, ïîêðèòè ñúñ ñðåáúðåí êàïàê, áÿõà ñëîæåíè ñèìåòðè÷íî, âúðõó ïîêðèâêàòà è íèå íàñÿäàõìå îêîëî ìàñàòà-Íåñúìíåíî, èìàõìå ðàáîòà ñ öèâèëèçîâàíè õîðà è àêî íå áåøå åëåêòðè÷åñêàòà ñâåòëèíà, êîÿòî íè îáëèâàøå, áèõ ïîìèñëèë, ÷å ñå íàìèðàì â òðàïåçàðèÿòà íà õîòåë "Àäåëôè" â Ëèâåðïóë èëè â "Ãðàíä õîòåë" â Ïàðèæ. Íî òðÿáâà äà îòáåëåæèì, ÷å íÿìàøå íèêàêúâ õëÿá è âèíî. Âîäàòà áåøå ïðÿñíà è áèñòðà, íî âñå ïàê áåøå âîäà, êîåòî íå ñå õàðåñà íà Íåä Ëàíä. Ìåæäó ðàçëè÷íèòå ÿñòèÿ, êîèòî íè áÿõà ïîäíåñåíè, ïîçíàõ íÿêîè èçèñêàíî ñãîòâåíè ðèáè; àëà çà äðóãè, êîèòî áÿõà âåëèêîëåïíè, íå ìîæåõ äà êàæà êàêâè ñà è äîðè îò êîå öàðñòâî ïðîèçõîæäàò - îò ðàñòèòåëíîòî èëè æèâîòèíñêîòî. Êîëêîòî äî ïðèáîðèòå çà ÿäåíå - òå áÿõà èçèñêàíè è ñúñ ñúâúðøåí âêóñ. Íà âñÿêà ëúæèöà, âèëèöà, íîæ è ÷èíèÿ áå îòïå÷àòàíà åäíà áóêâà, îêîëî êîÿòî áå ãðàâèðàí ñëåäíèÿò äåâèç:
Mobilis in mobili
"Ïîäâèæåí â ïîäâèæíîòî!" Òîÿ äåâèç íàïúëíî ïîäõîæäàøå íà ïîäâîäíèÿ àïàðàò, ïðè óñëîâèå ïðåäëîãúò ø äà ñå ïðåâåäå "â", à íå "âúðõó". Áóêâàòà N. î÷åâèäíî áå íà÷àëíàòà áóêâà îò èìåòî íà çàãàäú÷íèÿò ÷îâåê, êîéòî êîìàíäóâàøå èç ìîðñêèòå äúëáî÷èíè!
Íåä è Êîíñåé íå ðàçñúæäàâàõà ìíîãî. Òå ãúëòàõà, à ñêîðî è àç íàïðàâèõ ñúùîòî. Îò äðóãà ñòðàíà, óñïîêîèõ ñå çà íàøàòà ñúäáà, à ìè ñå ñòðóâàøå è î÷åâèäíî, ÷å íàøèòå äîìàêèíè íå èñêàõà äà íè óìîðÿò îò ãëàä.
Âñå ïàê âñè÷êî íà òîÿ ñâÿò ñâúðøâà, âñè÷êî ìèíàâà, äîðè ãëàäúò íà õîðàòà, êîèòî íå ñà ÿëè ïåòíàäåñåò ÷àñà. Êîãàòî ãëàäúò íè áå óòàëîæåí, âåäíàãà ñå ïî÷óâñòâóâà íåïðåîäîëèìàòà íóæäà îò ñúí. Ñúâñåì åñòåñòâåíà ðåàêöèÿ ñëåä áåçêðàéíàòà íîù, ïðåç êîÿòî ñå áÿõìå áîðèëè ñúñ ñìúðòòà.
- Áîãà ìè, äîáðå áèõ ñè ïîñïàë - ðå÷å Êîíñåé.
- Àç âå÷å ñïÿ! - îòãîâîðè Íåä Ëàíä.
Äâàìàòà ìè ñïúòíèöè ñå ïðîñòðÿõà âúðõó êèëèìà íà êàþòàòà è ñêîðî ïîòúíàõà â äúëáîê ñúí.
Àëà àç íå îòñòúïèõ òúé ëåñíî ïðåä òàÿ ñèëíà ïîòðåáíîñò. Ìíîãî ìèñëè ñå òðóïàõà â óìà ìè, ìíîãî íåðàçðåøèìè âúïðîñè ñå òúëïÿõà, ìíîãî îáðàçè äúðæàõà êëåïà÷èòå ìè ïîëóîòâîðåíè! Êúäå áÿõìå íèå? Êàêâà ñòðàííà ñèëà íè íîñåøå? ×óâñòâóâàõ èëè ïî-òî÷íî, ñòðóâàøå ìè ñå, ÷å ÷óâñòâóâàì êàê êîðàáúò ïîòúâà â íàé-ãîëåìèòå äúëáî÷èíè íà ìîðåòî. Òåæêè êîøìàðè ìå èçìú÷âàõà. Â òîâà ïîòàéíî óáåæèùå ìè ñå ìÿðêàøå öÿë åäèí ñâÿò îò íåïîçíàòè æèâîòíè, íà êîèòî òîÿ ïîäâîäåí êîðàá ñÿêàø áå ñúáðàò, æèâ, ïîäâèæåí è ñòðàøåí êàòî òÿõ!... Ñåòíå ìîçúêúò ìè ñå óñïîêîè, ìèñëèòå ìè ñå ñòîïèõà â íÿêàêâà äðÿìêà è ñêîðî ïîòúíàõ â òåæúê ñúí.

IX
ßÄÎÂÅÒÅ ÍÀ ÍÅÄ ËÀÍÄ

Íå çíàÿ êîëêî âðåìå å ïðîäúëæèë òîÿ ñúí, íî òðÿáâà äà å áèëî äúëãî, çàùîòî áÿõìå ñúâñåì îòïî÷èíàëè. Àç ñå ñúáóäèõ ïðúâ. Ñïúòíèöèòå ìè îùå íå áÿõà ñå ïîìðúäíàëè è ëåæàõà ïðîñíàòè â ñâîÿ êúò êàòî íåïîäâèæíè òåëà.
Ùîì ñòàíàõ îò òîâà ëåãëî, êîåòî íå áåøå ìíîãî òâúðäî, ïî÷óâñòâóâàõ, ÷å óìúò ìè å îáëåê÷åí è ìèñúëòà - ÿñíà. È îòíîâî ïî÷íàõ äà èçñëåäâàì âíèìàòåëíî íàøàòà êèëèÿ. Âúòðåøíîòî ðàçïîëîæåíèå íå áå íèêàê ïðîìåíåíî. Çàòâîðúò ñè áå îñòàíàë çàòâîð è çàòâîðíèöèòå - çàòâîðíèöè. Íî ïðåç âðåìå íà ñúíÿ íè ñòþàðäúò áå ðàçòðåáèë ìàñàòà. Íèùî íå ïîêàçâàøå áëèçêà ïðîìÿíà â ïîëîæåíèåòî è àç ñå ïèòàõ çàãðèæåíî äàëè íå áÿõìå îáðå÷åíè äà æèâååì âå÷íî â òàÿ êëåòêà.
Òàçè ïåðñïåêòèâà ìè ñå ñòîðè îùå ïî-òåæêà, çàùîòî ìàêàð, ÷å ìîçúêúò ìè áå îñâîáîäåí îò ñíîùíèòå êîøìàðè, ÷óâñòâóâàõ ãúðäèòå ñè ïîäòèñíàòè îò ñòðàííà òåæåñò. Äèøàõ òðóäíî. Òåæêèÿò âúçäóõ ïðå÷åøå âå÷å íà äðîáîâåòå ìè. Íàèñòèíà êèëèÿòà áåøå ãîëÿìà, íî î÷åâèäíî íèå áÿõìå ïîãúëíàëè ãîëÿìà ÷àñò îò êèñëîðîäà â íåÿ. Äåéñòâèòåëíî âñåêè ÷îâåê èçðàçõîäâà çà åäèí ÷àñ òîëêîâà êèñëîðîä, êîëêîòî èìà â ñòî ëèòðà âúçäóõ, è ñëåä òîâà òîÿ âúçäóõ, íàïîåí ñ ïî÷òè ðàâíî êîëè÷åñòâî âúãëåðîäåí äâóîêèñ, íå ìîæå âå÷å äà ñå äèøà.
Ïðî÷åå áåøå êðàéíî íåîáõîäèìî äà ñå ïðîâåòðè âúçäóõúò. íà íàøàòà òúìíèöà, à ñúùî òàêà è âúçäóõúò íà ïîäâîäíèÿ êîðàá. Òóê â óìà ìè èçíèêíà åäèí âúïðîñ: êàê âúðøåøå òàÿ ðàáîòà êàïèòàíúò íà òîâà ïëàâàùî æèëèùå? Äàëè ïî õèìè÷åñêè íà÷èí äîáèâàøå âúçäóõ, êàòî ÷ðåç íàæåæàâàíå îòäåëÿøå êèñëîðîä îò áåðòîëåòîâàòà ñîë, à ÷ðåç ñîäà êàóñòèê ïîãëúùàøå âúãëåäâóîêèñà? Â òàêúâ ñëó÷àé òîé òðÿáâà äà ñè å çàïàçèë íÿêàêâè âðúçêè ñúñ ñóøàòà, çà äà ñè äîñòàâÿ íåîáõîäèìèòå çà öåëòà ìàòåðèàëè. Èëè ïúê ñàìî ñêëàäèðàøå âúçäóõ â ñïåöèàëíè ðåçåðâîàðè ïîä ñèëíî íàëÿãàíå è ïîñëå ãî ïóñêàøå ñïîðåä íóæäèòå íà åêèïàæà. Ìîæå áè. Èëè íàé-ñåòíå äàëè íå äåéñòâóâàøå òúé, êàêòî áè áèëî ïî-óäîáíî, ïî-åâòèíî è ïîðàäè òîâà - ïî-âåðîÿòíî, êàòî ñå çàäîâîëÿâàøå äà èçëèçà íà ïîâúðõíîñòòà, çà äà äèøà, êàêòî ïðàâÿò êèòîâåòå, è äà ñìåíÿ ïðåç äâàäåñåò è ÷åòèðè ÷àñà çàïàñà ñè îò âúçäóõ? Êàêòî è äà å, è êàêúâòî è íà÷èí äà ñå óïîòðåáÿâàøå, íàìèðàõ ÷å å ðàçóìíî íåçàáàâíî äà áúäå ïðèëîæåí.
È äåéñòâèòåëíî àç áÿõ ïðèíóäåí äà ó÷åñòÿ äèøàíåòî ñè, çà äà èçñìó÷à îò êèëèÿòà ìàëêîòî êèñëîðîä, êîéòî îñòàâàøå, êîãàòî èçâåäíúæ áÿõ îñâåæåí îò ñòðóÿ ÷èñò âúçäóõ è ïðè òîâà îò âúçäóõ ñ äúõ íà ìîðñêà ñîë. Òîâà áåøå èñòèíñêè ìîðñêè âåòðåö, íàïîåí ñ éîä, ñúæèâÿâàù. Îòâîðèõ øèðîêî óñòàòà ñè è äðîáîâåòå ìè ñå íàñèòèõà ñúñ ñâåæ âúçäóõ. Â ñúùîòî âðåìå óñåòèõ ëåêî ïîêëàùàíå, åäíî íå ìíîãî ñèëíî, íî ëåñíî óëîâèìî ïîëþëÿâàíå. Êîðàáúò, ÷óäîâèùåòî ñúñ ñòîìàíåíà áðîíÿ, î÷åâèäíî èçëèçàøå íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà, çà äà ïîäèøà êàòî êèòîâåòå. Òúé ÷å íà÷èíúò íà ïðîâåòðÿâàíå íà ïîäâîäíèÿ êîðàá ìè áå âå÷å ïîçíàò.
Êîãàòî ñ ïúëíè ãúðäè ñå íàäèøàõ ñ ÷èñò âúçäóõ, ïîòúðñèõ îòâîðà, "ïðîâåòðèòåëÿ" àêî ìîæå äà ñå êàæå òàêà, êîéòî ïðàùàøå êúì íàñ òàÿ áëàãîðîäíà ñòðóÿ, è ñêîðî ãî íàìåðèõ. Íàä âðàòàòà èìàøå åäíà äóïêà çà ïðîâåòðÿâàíå, ïðåç êîÿòî âëèçàøå ïðåñåí âúçäóõ è ïðå÷èñòâàøå ñïàðåíàòà àòìîñôåðà íà êèëèÿòà.
Òúêìî êîãàòî íàáëþäàâàõ òîâà, Íåä è Êîíñåé ñå ñúáóäèõà ïî÷òè åäíîâðåìåííî îò ñúæèâèòåëíîòî òå÷åíèå. Òå ïîòúðêàõà î÷è, èçîïíàõà ðúöå è â åäèí ìèã ñêî÷èõà íà íîçå.
- Äîáðå ëè ñïà ãîñïîäàðÿò? - ïîïèòà ìå Êîíñåé ñ âñåêèäíåâíàòà ñè ó÷òèâîñò.
- Ìíîãî äîáðå, äðàãè - îòãîâîðèõ àç. - À âèå, ìàéñòîð Ëàíä?
- Ñïàõ äúëáîêî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. Íî àêî íå ñå ëúæà, ìàé ÷å ìîðñêè âåòðåö ëúõà?
Ìîðÿêúò íå ñå èçëúãà è àç ðàçêàçàõ íà êàíàäåöà êàêâî ñå áå ñëó÷èëî, äîêàòî òîé ñïåøå.
- Äîáðå! - ðå÷å òîé. - Ñåãà íàïúëíî ñè îáÿñíÿâàì îíèÿ ìó÷åíèÿ, êîèòî ÷óâàõìå, êîãàòî ãëåäàõìå îò "Àáðàõàì Ëèíêîëí" òúé íàðå÷åíèÿ "íàðâàë".
- Äà, òî÷íî òàêà, ìàéñòîð Ëàíä, òî å áèëî íåãîâîòî äèøàíå!
- Ñàìî ÷å, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, íÿìàì íèêàêâî ïîíÿòèå êîëêî å ÷àñúò è äàëè íå å âðåìå çà âå÷åðÿ?
- Çà âå÷åðÿ ëè, ñëàâíè êèòîëîâåöî? Êàæåòå ïî-äîáðå çà îáÿä, çàùîòî å ìèíàë âå÷å öÿë äåí îò â÷åðà.
- Êîåòî ùå ðå÷å - îòãîâîðè Êîíñåé, - ÷å ñìå ñïàëè äâàäåñåò è ÷åòèðè ÷àñà.
- Íÿìà äà âè ïðîòèâîðå÷à - îòâúðíà Íåä Ëàíä. - Âñå åäíî - âå÷åðÿ èëè îáÿä, íî ñòþàðäúò ùå áúäå äîáðå äîøúë, ñòèãà äà äîíåñå åäíîòî èëè äðóãîòî.
- È åäíîòî, è äðóãîòî - ðå÷å Êîíñåé.
- Âÿðíî - îòãîâîðè êàíàäåöúò. - Íèå èìàìå ïðàâî è íà îáÿä, è íà âå÷åðÿ è àç ïîíå ùå ïî÷åòà ñ âíèìàíèåòî ñè è äâåòå.
- Äîáðå, Íåä, íî òðÿáâà äà ïî÷àêàìå - îòãîâîðèõ àç. - Î÷åâèäíî òèÿ íåïîçíàòè õîðà íÿìàò íàìåðåíèå äà íè óìîðÿò îò ãëàä, èíà÷å ñíîùíàòà âå÷åðÿ íå áè èìàëà íèêàêúâ ñìèñúë.
- Îñâåí àêî íå èñêàò äà íè óãîÿâàò! - îòâúðíà Íåä.
- Ïðîòåñòèðàì - îòãîâîðèõ àç. - Íèå ñúâñåì íå ñìå ïîïàäíàëè â ðúöåòå íà ÷îâåêîÿäöè.
- Åäèí ïúò íå çíà÷è íàâèê - îòãîâîðè ñåðèîçíî êàíàäåöúò. - Êîé çíàå äàëè òèÿ õîðà îòäàâíà íå ñà ëèøåíè îò ïðÿñíî ìåñî è â òàêúâ ñëó÷àé òðèìà çäðàâè è çàêðúãëåíè õîðà êàòî ãîñïîäèí ïðîôåñîðà, ïðèñëóæíèêà ìó è ìåíå...
- Ïðîãîíåòå òàÿ ìèñúë îò ãëàâàòà ñè, ìàéñòîð Ëàíä - îòãîâîðèõ àç íà êèòîëîâåöà. - È îñîáåíî íå ñå âîäåòå îò íåÿ, çà äà ñå íàõâúðëèòå ñðåùó íàøèòå äîìàêèíè, çàùîòî òîâà ñàìî ùå óòåæíè ïîëîæåíèåòî.
- Âúâ âñåêè ñëó÷àé - êàçà êèòîëîâåöúò - àç ñúì ñòðàøíî ãëàäåí è ìè å âñå åäíî âå÷åðÿ èëè îáÿä, íî - íà, íå ãè íîñÿò!
- Ìàéñòîð Ëàíä - îòâúðíàõ àç, - òðÿáâà äà ñå ñúîáðàçÿâàìå ñ êîðàáíèòå íàðåäáè è ìåíå ìè ñå ñòðóâà, ÷å íàøèòå ñòîìàñè èçïðåâàðâàò ÷àñîâíèêà íà ãîòâà÷à.
- Ùå òðÿáâà äà ñâåðèì ñòîìàñèòå ñè ñ íåãîâèÿ ÷àñîâíèê - - îòãîâîðè ñïîêîéíî Êîíñåé.
- Âèå ñòå âñå ñúùèÿò, äðàãè Êîíñåé - îòâúðíà íåòúðïåëèâèÿò êàíàäåö. - Âèå ïàçèòå æëú÷êàòà è íåðâèòå ñè. Âèíàãè ñïîêîåí! Ñïîñîáåí ñòå äà áëàãîäàðèòå áîãó, ïðåäè äà ñòå îáÿäâàëè è ïî-ñêîðî äà óìðåòå îò ãëàä, îòêîëêîòî äà ñå îïëà÷åòå!
- ×å êàêâî áè ïîìîãíàëî îïëàêâàíåòî? - ïîïèòà Êîíñåé.
- Ïîìàãà ïðîñòî, ÷å ñå îïëàêâàø! È òîâà å âå÷å íåùî! À àêî òèÿ ïèðàòè - êàçâàì ïèðàòè îò óâàæåíèå è çà äà íå ïðîòèâîðå÷à íà ãîñïîäèí ïðîôåñîðà, êîéòî çàáðàíÿâà äà ãè íàðè÷àì ÷îâåêîÿäöè - -òà àêî òèÿ ïèðàòè ñè ìèñëÿò, ÷å ùå ìå äúðæàò â òàÿ êëåòêà, äåòî ñå çàäóøàâàì, áåç äà ÷óÿò ðóãàòíèòå, ñ êîèòî ïîäñëàæäàì ñâîèòå èçáóõâàíèÿ - ëúæàò ñå! Ñìÿòàòå ëè, ÷å òå ùå íè äúðæàò äúëãî â òàÿ æåëÿçíà êóòèÿ?
- Ïðàâî äà ñè êàæà, àç çíàì òîëêîâà, êîëêîòî è âèå, äðàãè Ëàíä.
- Íî ïîíå êàêâî ïðåäïîëàãàòå?
- Ïðåäïîëàãàì, ÷å ñëó÷àéíî ñìå îòêðèëè åäíà âàæíà òàéíà. È àêî åêèïàæúò íà òîÿ ïîäâîäåí êîðàá èìà èíòåðåñ äà íå ÿ îòêðèâà è àêî òîÿ èíòåðåñ å ïî-âàæåí çà íåãî, îòêîëêîòî æèâîòúò íà òðèìà äóøè, ìèñëÿ, ÷å íàøèÿò æèâîò å èçëîæåí íà ãîëÿìà îïàñíîñò. Àêî íå å òàêà, ïðè ïúðâèÿ ñëó÷àé ÷óäîâèùåòî. êîåòî íè ïîãúëíà, ùå íè âúðíå â ñâåòà, îáèòàâàí îò õîðà êàòî íàñ.
- Àêî ñàìî íå íè çà÷èñëè â åêèïàæà ñè - ðå÷å Êîíñåé - è íå íè çàäúðæè òóê...
- Äî ìîìåíòà - îòâúðíà Íåä Ëàíä, - êîãàòî íÿêîÿ ôðåãàòà, ïî-áúðçà èëè ïî-ëîâêà îò "Àáðàõàì Ëèíêîëí", òóðè ðúêà íà òîâà ðàçáîéíèøêî ãíåçäî è èçáåñè åêèïàæà ìó, à çàåäíî ñ íåãî è íàñ, âúðõó íàïðå÷íàòà ãðåäà íà ãðîò-ìà÷òàòà ñè.
- Îñíîâàòåëíà çàáåëåæêà, ìàéñòîð Ëàíä - îòâúðíàõ àç. - Íî äîêîëêîòî çíàì, îùå íå ñà íè ïðåäëîæèëè ïîäîáíî íåùî. Òúé ÷å áåçïîëåçíî å äà îáñúæäàìå êàêâî áèõìå ïðàâèëè â òàêúâ ñëó÷àé. Ïîâòàðÿì âè, íåêà ïî÷àêàìå è äà íå ïðàâèì íèùî, çàùîòî â ñúùíîñò íÿìà è êàêâî äà ñå ïðàâè.
- Íàïðîòèâ, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè êèòîëîâåöúò, êîéòî âñå îùå óïîðñòâóâàøå. - Òðÿáâà äà ñå íàïðàâè íåùî.
- À êàêâî èìåííî, ìàéñòîð Ëàíä?
- Äà èçáÿãàìå.
- ×åñòî ïúòè å òðóäíî äà ñå èçáÿãà îò "çåìåí" çàòâîð, à ïúê îò ïîäâîäåí - ñòðóâà ìè ñå, ñúâñåì íåâúçìîæíî.
- Å, äðàãè Íåä - ïîïèòà Êîíñåé, - êàêâî ùå êàæåòå íà òàÿ çàáåëåæêà íà ãîñïîäàðÿ? Ìèñëÿ, ÷å åäèí àìåðèêàíåö âèíàãè ùå íàìåðè êàêâî äà âúçðàçè!
Êèòîëîâåöúò, î÷åâèäíî ñìóòåí, ìúë÷åøå. Ïðè óñëîâèÿòà, â êîèòî íè áå ïîñòàâèë ñëó÷àÿò, áÿãñòâîòî áå íàïúëíî íåâúçìîæíî. Íî êàíàäåöúò å ïîëóôðàíöóçèí è Íåä Ëàíä äîêàçà òîâà ñ îòãîâîðà ñè.
- Çíà÷è, âèå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - ïîäå òîé, ñëåä êàòî ïîìèñëè ìàëêî, - íå ñå äîñåùàòå êàêâî òðÿáâà äà ñòîðÿò õîðàòà, êîèòî íå ìîãàò äà èçáÿãàò îò çàòâîðà ñè?
- Íå, ïðèÿòåëþ.
- Ìíîãî ïðîñòî: òðÿáâà äà ñå íàñòàíÿò òúé, ÷å äà èì å ïðèÿòíî â íåãî.
- Ðàçáèðà ñå, äÿâîë ãî âçåë! - ðå÷å Êîíñåé. - Ìíîãî ïî-äîáðå å äà áúäåø âúòðå â íåãî, îòêîëêîòî ïîä èëè íàä íåãî.
- Íî ñëåä êàòî ñè èçõâúðëèë íàâúí òúìíè÷àðèòå, êëþ÷àðèòå è ïàçà÷èòå - ïðèáàâè Íåä Ëàíä.
- Íî êàêâî, Íåä? Âèå ñåðèîçíî ëè ìèñëèòå äà çàâëàäÿâàòå êîðàáà?
- Ìíîãî ñåðèîçíî - îòãîâîðè êàíàäåöúò.
- Òîâà å íåâúçìîæíî.
- ×å çàùî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå? Ìîæå äà ñå ÿâè ñãîäåí ñëó÷àé è àç íå âèæäàì êàêâî áè ìîãëî äà íè ïîïðå÷è äà ñå âúçïîëçóâàìå îò íåãî? Àêî â òîÿ êîðàá òå ñà ñàìî äâàäåñåòèíà äóøè, ìèñëÿ, ÷å íÿìà äà óïëàøàò äâàìà ôðàíöóçè è åäèí êàíàäåö!
Ìíîãî ïî-äîáðå áåøå äà ñå ïðèåìå ïðåäëîæåíèåòî íà êèòîëîâåöà, îòêîëêîòî äà ñå îñïîðâà. Çàòóé àç îòãîâîðèõ ñàìî:
- Äà äî÷àêàìå ñëó÷àÿ, ìàéñòîð Ëàíä, è ùå âèäèì. Íî äîòîãàâà, ìîëÿ âè, ñäúðæàéòå íåòúðïåíèåòî ñè. Ìîæåì äà äåéñòâóâàìå ñàìî ñ õèòðîñò: ñ ãíåâíè èçáóõâàíèÿ íÿìà äà ñúçäàäåì áëàãîïðèÿòíè âúçìîæíîñòè. Çàòîâà îáåùàéòå ìè, ÷å ùå ïðèåìåòå ñåãàøíîòî ïîëîæåíèå, áåç äà ñå ãíåâèòå ìíîãî.
- Îáåùàâàì âè, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè Íåä Ëàíä íå îñîáåíî óáåäèòåëíî. - Íÿìà äà èçðåêà íè åäíà ðóãàòíÿ, íÿìà äà íàïðàâÿ íè åäíî ãðóáî äâèæåíèå, äîðè àêî òðàïåçàòà íå áúäå ñëàãàíà ðåäîâíî è íàâðåìå, êàêòî áè áèëî æåëàòåëíî.
- Äúðæà íà îáåùàíèåòî âè, Íåä - îòãîâîðèõ àç íà êàíàäåöà.
Ñëåä òîâà ðàçãîâîðúò ñïðÿ è âñåêè îò íàñ ñå îòäàäå íà ìèñëèòå ñè. Ïðèçíàâàì, ÷å ùî ñå îòíàñÿ äî ìåíå, âúïðåêè óâåðåíèÿòà íà êèòîëîâåöà, àç íÿìàõ íèêàêâà íàäåæäà. Íå ìîæåõ äà ïðèåìà, ÷å ñúùåñòâóâàò áëàãîïðèÿòíè âúçìîæíîñòè, çà êàêâèòî ïðèêàçâàøå Íåä Ëàíä. Òîÿ ïîäâîäåí êîðàá, êîéòî ïëàâàøå òîëêîâà ñèãóðíî, áåçäðóãî èìàøå ìíîãîáðîåí åêèïàæ è ñëåäîâàòåëíî â ñëó÷àé íà áîðáà íèå ùÿõìå äà áúäåì ñðåùó ìíîãî ñèëåí ïðîòèâíèê. Îò äðóãà ñòðàíà, çà òîâà áå íåîáõîäèìî ïðåäè âñè÷êî äà ñìå ñâîáîäíè, à íèå íå áÿõìå. Àç íå âèæäàõ íèêàêúâ íà÷èí äà èçáÿãàìå îò òàÿ ñòîìàíåíà, õåðìåòè÷åñêè çàòâîðåíà êèëèÿ. È àêî ñòðàííèÿò êàïèòàí íà êîðàáà èìàøå íÿêàêâà òàéíà, êîÿòî èñêàøå äà çàïàçè - à òîâà èçãëåæäàøå âåðîÿòíî - òîé íå áè íè îñòàâèë äà äåéñòâóâàìå ñâîáîäíî íà êîðàáà. Ïèòàõ ñå äàëè òîé ùåøå äà ñå îòúðâå îò íàñ ñ íàñèëèå, èëè åäèí äåí ùåøå äà íè çàõâúðëè â íÿêîé êðàé íà çåìÿòà. Òúêìî òîâà áå íåèçâåñòíî. Âñè÷êè òèÿ ïðåäïîëîæåíèÿ ìè èçãëåæäàõà íàïúëíî ïðàâäîïîäîáíè è òðÿáâàøå äà áúäå ÷îâåê êèòîëîâåö, çà äà ñå íàäÿâà, ÷å ùå èçâîþâà îòíîâî ñâîáîäàòà ñè.
Ðàçáðàõ, ÷å ðàçäðàçíåíèåòî íà Íåä Ëàíä ðàñòåøå ñ ðàçìèñëèòå ìó. ×óâàõ ãî êàê îò ãúðëîòî ìó ïîñòåïåííî ïî÷âàõà äà èçëèçàò ðóãàòíè, âèæäàõ, ÷å äâèæåíèÿòà ìó îòíîâî ñòàâàõà çàïëàøèòåëíè. Òîé ñòàâàøå, âúðòåøå ñå êàòî çâÿð â êëåòêàòà ñè, óäðÿøå ñòåíèòå ñ êðàê è þìðóê. Ïðè òîâà âðåìåòî íàïðåäâàøå, ãëàäúò ïî÷âàøå äà íè ìú÷è æåñòîêî, ñòþàðäúò íå ñå âåñòÿâàøå è åäâà ëè ìîæåøå äà ñå äîïóñíå,÷å èìàò äîáðè íàìåðåíèÿ êúì íàñ, ùîì òîëêîâà äúëãî çàáðàâÿõà, ÷å ñìå êîðàáîêðóøåíöè.
Òåðçàí îò ãúð÷åíèÿòà íà ñâîÿ çäðàâ ñòîìàõ, ,Íåä Ëàíä êèïåøå âñå ïîâå÷å è ïîâå÷å è ìàêàð ÷å áå îáåùàë äà ñå âúçäúðæà, àç íàèñòèíà ñå ñòðàõóâàõ äà íå èçáóõíå, àêî ñðåùíå íÿêîé îò õîðàòà íà êîðàáà.
Ïðåç ñëåäíèòå äâà ÷àñà ãíåâúò íà êàíàäåöà ñå ðàçïàëè îùå ïîâå÷å. Òîé çîâåøå, âèêàøå, íî íàïðàçíî. Ñòîìàíåíèòå ñòåíè áÿõà ãëóõè. Íå ÷óâàõ è íèêàêúâ øóì â äúëáî÷èíèòå íà êîðàáà, êîéòî èçãëåæäàøå ìúðòúâ. ßâíî, òîé íå ìúðäàøå, çàùîòî èíà÷å áèõ ïî÷óâñòâóâàë òðåïåòà íà êîðïóñà îò òëàñúêà íà âèòëîòî. Íåñúìíåíî, ïîòîïåí äúëáîêî â áåçäíàòà íà âîäèòå, òîé âå÷å íå ïðèíàäëåæåøå íà çåìÿòà. Òîâà òåæêî ìúë÷àíèå áå ñòðàøíî.
À êîëêî âðåìå ùåøå äà òðàå íàøåòî èçîñòàâÿíå òîâà èçîëèðàíå â êëåòêàòà íè, íå ñå ðåøàâàõ äà ìèñëÿ. Íàäåæäèòå, êîèòî ñå áÿõà ïîðîäèëè â ìåíå îò ñðåùàòà íè ñ êàïèòàíà, ìàëêî ïî ìàëêî èç÷åçâàõà. Êðîòêèÿò ïîãëåä íà òîÿ ÷îâåê, âåëèêîäóøíèÿò èçðàç íà ëèöåòî ìó, áëàãîðîäñòâîòî íà îáíîñêèòå ìó - âñè÷êî èç÷åçâàøå â ïàìåòòà ìè. Âèæäàõ òîÿ çàãàäú÷åí ÷îâåê òàêúâ, êàêúâòî íàâÿðíî áåøå - ïî íåîáõîäèìîñò áåçìèëîñòåí è æåñòîê. ×óâñòâóâàõ, ÷å òîé å èçâúí ÷îâå÷åñòâîòî, íåäîñòúïåí çà íèêàêâî ÷óâñòâî íà ìèëîñò, íåóìîëèì âðàã íà õîðàòà, îòäàäåí íà íåóãàñèìà îìðàçà êúì òÿõ. Íî íèìà ùåøå äà íè îñòàâè äà çàãèíåì îò ãëàä, çàêëþ÷åíè â òîÿ òåñåí çàòâîð, è âúâ âëàñòòà íà óæàñíèòå èçêóøåíèÿ, êúì êîèòî òëàñêà æåñòîêèÿò ãëàä? Òàÿ óæàñíà ìèñúë äîáè ñòðàøíî íàïðåæåíèå, ÷å êàòî ñå ïðèáàâè è âúîáðàæåíèåòî ìè, áÿõ îáçåò îò áåçðàçñúäåí ñòðàõ. Êîíñåé áåøå âñå òàêà ñïîêîåí. Íåä Ëàíä ðúìæåøå.
Â òîÿ ìèã îòâúí ñå ÷ó øóì. Ïî ìåòàëíèòå ïëî÷êè îòåêíàõà ñòúïêè, êëþ÷àëêèòå ùðàêíàõà, âðàòàòà ñå îòâîðè è âëåçå ñòþàðäúò.
Ïðåäè äà óñïåÿ äà ìó ïîïðå÷à, êàíàäåöúò ñå õâúðëè âúðõó íåùàñòíèêà, ñúáîðè ãî è ãî õâàíà çà ãóøàòà. Ïîä íåãîâàòà ñèëíà ðúêà ñòþàðäúò ñå çàäóøàâàøå.
Êîíñåé ñå îïèòâàøå äà èçäúðïà ïîëóçàäóøåíàòà æåðòâà îò ðúöåòå íà êèòîëîâåöà, êàíåõ ñå äà ìó ïîìîãíà è àç, êîãàòî íåî÷àêâàíî áÿõ ïðèêîâàí íà ìÿñòîòî ñè îò òèÿ äóìè, ïðîèçíåñåíè íà ôðåíñêè:
- Óñïîêîéòå ñå, ìàéñòîð Ëàíä, à âèå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, áúäåòå ëþáåçåí äà ìå èçñëóøàòå.

X
×ÎÂÅÊÚÒ ÍÀ ÄÚËÁÎ×ÈÍÈÒÅ

Òîâà áå êàçàíî îò êàïèòàíà íà êîðàáà.
Ïðè òèÿ äóìè Íåä Ëàíä âåäíàãà ñòàíà. Ïî çíàê íà ãîñïîäàðÿ ñè ïîëóóäóøåíèÿò ñòþàðä èçëåçå ïîëèòàéêè, áåç äà ïðîÿâè äîðè ñ åäíî äâèæåíèå îçëîáëåíèåòî, êîåòî íåñúìíåíî èçïèòâàøå êúì êàíàäåöà-òàêàâà âëàñò èìàøå êàïèòàíúò âúðõó ñâîÿ êîðàá. Êîíñåé, çàèíòåðåñîâàí, âúïðåêè òåìïåðàìåíòà ñè, è àç, êîéòî áÿõ ñìàÿí, î÷àêâàõìå ìúë÷àëèâî ðàçâðúçêàòà íà òàÿ ñöåíà.
Îáëåãíàò âúðõó úãúëà íà ìàñàòà è ñúñ ñêðúñòåíè ðúöå, êàïèòàíúò íè íàáëþäàâàøå ìíîãî âíèìàòåëíî. Äàëè ñå êîëåáàåøå äà çàãîâîðè, èëè ñúæàëÿâàøå çà òîêó-ùî ïðîèçíåñåíèòå íà ôðåíñêè äóìè? Ìîæåøå äà ñå äîïóñíå.
Ñëåä íÿêîëêî ìèãà ìúë÷àíèå, êîåòî íèêîé îò íàñ íå ïîñìÿ äà íàðóøè, òîé çàãîâîðè ñúñ ñïîêîåí è äúëáîêî ïðîíèêâàù ãëàñ.
- Ãîñïîäà, àç ãîâîðÿ ôðåíñêè, àíãëèéñêè, íåìñêè è ëàòèíñêè. È îùå ïðè ïúðâàòà íè ñðåùà ìîæåõ äà âè îòãîâîðÿ, íî èñêàõ íàé-íàïðåä äà âè îïîçíàÿ, à ñëåä òîâà äà ðàçìèñëÿ. Âàøèÿò ÷åòâîðåí ðàçêàç, â ñúùèíàòà ñè ñúâñåì åäíàêúâ, ìå óâåðè â ñàìîëè÷íîñòòà âè. Ñåãà çíàì, ÷å ñëó÷àÿò ìå å ñðåùíàë ñ ãîñïîäèí Ïèåð Àðîíàêñ, ïðîôåñîð ïî åñòåñòâåíà èñòîðèÿ îò Ïàðèæêèÿ ìóçåé, íàòîâàðåí ñ íàó÷íà ìèñèÿ â ÷óæáèíà, ñ íåãîâèÿ ïðèñëóæíèê Êîíñåé è ñ Íåä Ëàíä, êàíàäåö ïî ïðîèçõîä, êèòîëîâåö, êîéòî ïúòóâà íà ôðåãàòàòà "Àáðàõàì Ëèíêîëí" îò âîåííàòà ôëîòà íà Ñúåäèíåíèòå àìåðèêàíñêè ùàòè.
Àç ñå ïîêëîíèõ â çíàê íà ñúãëàñèå. Êàïèòàíúò íå ìè çàäàâàøå íèêàêúâ âúïðîñ, çàòîâà è íÿìàøå çàùî äà îòãîâàðÿì. Òîÿ ÷îâåê ñå èçðàçÿâàøå ñ îòëè÷íà ëåêîòà, áåç íèêàêâî ÷óæäî ïðîèçíîøåíèå. Èçðàçèòå ìó áÿõà ÷èñòè, äóìèòå - òî÷íè, ëåñíîòàòà íà ãîâîðåíåòî - çàáåëåæèòåëíà. È âñå ïàê àç íå "ïî÷óâñòâóâàõ", ÷å òîé ìè å ñúíàðîäíèê.
Òîé ïðîäúëæè ñúñ ñëåäíèòå äóìè:
- Âèå ãîñïîäèí Àðîíàêñ, íåñúìíåíî ñòå ïîìèñëèëè, ÷å ñúì ìíîãî çàêúñíÿë ñ òîâà âòîðî ïîñåùåíèå. Òàêà å, çàùîòî ñëåä êàòî óñòàíîâèõ ñàìîëè÷íîñòòà âè, èñêàõ äà îáìèñëÿ çðÿëî êàê äà ñå îòíåñà êúì âàñ. Ìíîãî ñå êîëåáàõ. Íàé-íåïðèÿòíè îáñòîÿòåëñòâà âè ñáëúñêàõà ñ ÷îâåê, êîéòî å ñêúñàë ñ ÷îâå÷åñòâîòî. Âèå ñìóòèõòå ìîåòî ñúùåñòâóâàíèå...
- Íåâîëíî - êàçàõ àç.
- Íåâîëíî ëè? - îòãîâîðè íåïîçíàòèÿò, êàòî ïîâèøè ìàëêî ãëàñà ñè. - "Àáðàõàì Ëèíêîëí" íåâîëíî ëè ìå òúðñè èç âñè÷êè ìîðåòà? Íåâîëíî ëè ñå êà÷èõòå âèå íà áîðäà íà òàÿ ôðåãàòà? Âàøèòå ñíàðÿäè íåâîëíî ëè îòñêî÷èõà îò êîðïóñà íà ìîÿ êîðàá? Ìàéñòîð Ëàíä íåâîëíî ëè ãî óäàðè ñúñ ñâîÿ õàðïóí?
Â òèÿ äóìè äîëîâèõ ñäúðæàíî ðàçäðàçíåíèå. Íî ñðåùó óêîðèòå àç èìàõ åäèí ñúâñåì åñòåñòâåí îòãîâîð è ìó ãî êàçàõ:
- Ãîñïîäèíå - âúçðàçèõ àç, - âèå ñèãóðíî íå çíàåòå ñïîðîâåòå â Àìåðèêà è Åâðîïà îêîëî âàñ. Âèå íå çíàåòå, ÷å íÿêîè çëîïîëóêè, ïðè÷èíåíè îò ñáëúñêâàíåòî ñ âàøèÿ ïîäâîäåí êîðàá, ðàçâúëíóâàõà îáùåñòâåíîòî ìíåíèå â äâàòà êîíòèíåíòà. Íÿìà äà âè äîñàæäàìå ñ áåçêðàéíèòå ïðåäïîëîæåíèÿ, ÷ðåç êîèòî õîðàòà ñå îïèòâàõà äà îáÿñíÿò íåîáÿñíèìèÿ ôåíîìåí, òàéíàòà íà êîéòî çíàåòå ñàìî âèå. Íî òðÿáâà äà âè å èçâåñòíî, ÷å êîãàòî "Àáðàõàì Ëèíêîëí" âè ïðåñëåäâàøå ÷àê äî ñåâåðíèòå âîäè íà Òèõèÿ îêåàí, òîé ñìÿòàøå, ÷å ïðåñëåäâà íÿêàêâî ìîãúùî ìîðñêî ÷óäîâèùå, îò êîåòî ôðåãàòàòà íà âñÿêà öåíà òðÿáâàøå äà î÷èñòè îêåàíà.
Ïî óñòíèòå íà êàïèòàíà ñå èçïèñà ïîëóóñìèâêà è ñëåä òîâà òîé îòãîâîðè ñïîêîéíî:
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ, ùå ïîñìååòå ëè äà òâúðäèòå, ÷å âàøàòà ôðåãàòà íå áè ïðåñëåäâàëà è îáñòðåëâàëà åäèí ïîäâîäåí êîðàá, êàêòî áè ïðåñëåäâàëà è íÿêîå ìîðñêî ÷óäîâèùå?
Òîÿ âúïðîñ ìå ñìóòè, çàùîòî íåñúìíåíî êàïèòàí Ôàðàãóò íå áè ñå äâîóìèë. Òîé áè ñìåòíàë çà ñâîé äúëã äà óíèùîæè ïîäîáåí àïàðàò, ñúùî êàêòî è íÿêîé ãèãàíòñêè íàðâàë.
- Ðàçáèðàòå, íàëè ãîñïîäèíå - ïðîäúëæè íåïîçíàòèÿò, - ÷å èìàì ïðàâî äà âè ñìÿòàì çà âðàãîâå.
Íå îòãîâîðèõ íèùî, çàùîòî íÿìàøå ñìèñúë. Çàùî äà ñå âúçðàçÿâà ñðåùó ïîäîáíî ïðåäïîëîæåíèå, ùîì ñèëàòà ìîæå äà óíèùîæè è íàé-ñèëíèòå äîâîäè?
- Àç ñå êîëåáàåõ äúëãî - ïðîäúëæè êàïèòàíúò. - Íèùî íå ìå çàäúëæàâàøå äà âè îêàæà ãîñòîïðèåìñòâîòî. Àêî òðÿáâàøå äà ñå ðàçäåëÿ ñ âàñ, íÿìàøå çà êàêâî äà âè âèæäàì. Ùÿõ äà âè âúðíà íà ïàëóáàòà íà êîðàáà, êîéòî áå âàøå óáåæèùå. Ùÿõ äà ïîòúíà âúâ âîäàòà è ùÿõ äà çàáðàâÿ, ÷å ñòå ñúùåñòâóâàëè íÿêîãà. Íÿìàõ ëè ïðàâî äà ñòîðÿ òîâà?
- Òîâà ìîæå áè å ïðàâî íà äèâàê - îòãîâîðèõ àç, - íî íå è íà öèâèëèçîâàí ÷îâåê.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - âúçðàçè æèâî êàïèòàíúò, - àç ñúì öèâèëèçîâàí ÷îâåê, êàêòî âèå ðàçáèðàòå òîâà. Àç ñúì ñêúñàë ñ öÿëîòî îáùåñòâî ïî ñúîáðàæåíèÿ, êîèòî ñàìî àç ìîãà äà ïðåöåíÿ. Òúé ÷å àç íå ñå ïîä÷èíÿâàì íà íåãîâèòå çàêîíè è âè ìîëÿ íèêîãà äà íå ìè ãîâîðèòå çà òÿõ.
Òîâà áå êàçàíî ñúâñåì ÿñíî. Ìúëíèÿ îò ãíÿâ è ïðåçðåíèå ïëàìíà â î÷èòå íà íåïîçíàòèÿ è àç ðàçáðàõ, ÷å â æèâîòà íà òîÿ ÷îâåê èìàøå íÿêàêâî ñòðàøíî ìèíàëî. Òîé íå ñàìî ñå áå ïîñòàâèë èçâúí ÷îâåøêèòå çàêîíè, íî áå ñòàíàë è íåçàâèñèì, ñâîáîäåí â ïúëíèÿ ñìèñúë íà òàçè äóìà, íåäîñåãàåì! Òà êîé áè ïîñìÿë äà ãî ïðåñëåäâà â äúëáî÷èíèòå íà ìîðåòàòà, êîãàòî è íà ïîâúðõíîñòòà òîé ïðîâàëÿøå âñè÷êè îïèòè,íàñî÷åíè ñðåùó íåãî? Êàêúâ êîðàá áè óñòîÿë ïðè ñáëúñêâàíå ñ íåãîâèÿ ïîäâîäåí ìîíèòîð?* Êîÿ áðîíÿ, êîëêîòî è äåáåëà äà å, áè èçäúðæàëà óäàðèòå íà íîñà íà íåãîâèÿ êîðàá? Íèêîé ÷îâåê íå áè ìîãúë äà ïîèñêà îò íåãî ñìåòêà çà äåëàòà ìó. Àêî òîé áå âÿðâàù - áîã, èëè àêî èìàøå ñúâåñò - ñúâåñòòà ìó áèõà áèëè åäíè÷êèòå ñúäíèöè, îò êîèòî òîé ìîæåøå äà çàâèñè. Òèÿ ðàçìèñëè ìèíàõà áúðçî ïðåç óìà ìè, äîêàòî ñòðàííèÿò ÷îâåê ìúë÷åøå, ñÿêàø öÿë ïîòúíàë è ñúñðåäîòî÷åí â ñåáå ñè. Àç ãî ãëåäàõ ñ óïëàõà, ïðèìåñåíà ñ ëþáîïèòñòâî, è ñèãóðíî òàêà, êàêòî Åäèï å ãëåäàë Ñôèíêñà. Ñëåä êàòî ìúë÷à äîñòà äúëãî, êàïèòàíúò îòíîâî çàãîâîðè.
- Òà àç ñå êîëåáàõ - êàçà òîé, - íî ïîìèñëèõ, ÷å ìîèòå èíòåðåñè ìîãàò äà ñå ñúãëàñóâàò ñ åñòåñòâåíîòî ñúñòðàäàíèå, íà êîåòî âñÿêî ÷îâåøêî ñúùåñòâî èìà ïðàâî. Ùîì ñëó÷àÿò âè äîâåäå, âèå ùå îñòàíåòå òóê. Âèå ùå áúäåòå ñâîáîäíè è â çàìÿíà íà òàÿ ñâîáîäà, êîÿòî âñå ïàê ùå áúäå îòíîñèòåëíà, àç ùå âè ïîñòàâÿ ñàìî åäíî óñëîâèå. È âàøàòà äóìà, ÷å ãî ïðèåìàòå, ùå ìè áúäå äîñòàòú÷íà.
- Êàæåòå, ãîñïîäèíå - îòãîâîðèõ àç. - Ìèñëÿ, ÷å òîâà óñëîâèå ùå å òàêîâà, êàêâîòî âñåêè ÷åñòåí ÷îâåê ìîæå äà ïðèåìå.
- Äà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, è åòî êàêâî å òî. Âúçìîæíî å
* Ìîíèòîð - áðîíèðàí âîåíåí êîðàá. Á. ïð.
íÿêîè íåïðåäâèäåíè îáñòîÿòåëñòâà äà ìå ïðèíóäÿò äà âè çàòâîðÿ â êàþòèòå âè çà íÿêîëêî ÷àñà èëè çà íÿêîëêî äíè. Íå áèõ èñêàë äà óïðàæíÿâàì íèêàêâî íàñèëèå è çàòîâà ùå î÷àêâàì îò âàñ â òîÿ ñëó÷àé áåçðîïîòíî ïîä÷èíåíèå ïîâå÷å îò âñåêè äðóã ïúò. Äåéñòâóâàéêè òàêà, àç âè îñâîáîæäàâàì íàïúëíî, ñíåìàì îò âàñ âñÿêàêâà îòãîâîðíîñò, çàùîòî ùå âè ïîñòàâÿ â íåâúçìîæíîñò äà âèäèòå íåùà, êîèòî íå òðÿáâà äà âèæäàòå. Ïðèåìàòå ëè òîâà óñëîâèå?
Çíà÷è íà êîðàáà ñòàâàõà íåùà - íàé-ìàëêîòî ñòðàííè, è êîèòî ïî íèêîé íà÷èí íå áèâàøå äà áúäàò âèæäàíè îò õîðà, íåñêúñàëè ñ ÷îâåøêèòå çàêîíè! Ìåæäó èçíåíàäèòå, êîèòî ìè ãîòâåøå áúäåùåòî, òàÿ èçíåíàäà íå áå íàé-ìàëêàòà.
- Ïðèåìàìå - îòãîâîðèõ àç. - Ñàìî ÷å ùå âè ïîìîëÿ, ãîñïîäèíå, äà ìè ïîçâîëèòå åäèí âúïðîñ.
- Ãîâîðåòå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
- Âèå êàçàõòå, ÷å ùå áúäåì ñâîáîäíè íà âàøèÿ êîðàá.
- Íàïúëíî.
- Ïèòàì âè êàê ðàçáèðàòå âèå òàÿ ñâîáîäà?
- Ñâîáîäà äà ñå ðàçõîæäàòå, äà ãëåäàòå, äîðè äà íàáëþäàâàòå âñè÷êî, êîåòî ñòàâà òóê - ñ íÿêîëêî ðåäêè èçêëþ÷åíèÿ - èçîáùî, ñâîáîäà, êîÿòî èìàìå íèå ñàìèòå, ìîèòå äðóãàðè è àç.
Î÷åâèäíî áå, ÷å ñúâñåì íå áÿõìå ñå ðàçáðàëè.
- Èçâèíåòå, ãîñïîäèíå - ïîäåõ àç. - Íî òàÿ ñâîáîäà å ñâîáîäàòà íà çàòâîðíèêà äà ñå ðàçõîæäà èç öåëèÿ çàòâîð! Òÿ íå ìîæå äà íè ñòèãà.
- Ùå òðÿáâà îáà÷å äà âè ñòèãà!
- Êàêâî, íèå ùå òðÿáâà äà ñå îòêàæåì çàâèíàãè äà âèäèì íàøåòî îòå÷åñòâî, ïðèÿòåëèòå è áëèçêèòå ñè?
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Íî äà ñå îòêàæåòå äà ïîåìåòå íàíîâî òîâà íåïîíîñèìî èãî íà çåìÿòà êîåòî õîðàòà íàðè÷àò ñâîáîäà, ìîæå áè íå å òîëêîâà òåæêî, êîëêîòî ïðåäïîëàãàòå!
- È òàç äîáðà! - èçâèêà Íåä Ëàíä. - Àç íèêîãà íÿìà äà îáåùàÿ, ÷å íå ùå ñå ìú÷à äà èçáÿãàì!
- Àç íå èñêàì äà îáåùàâàòå, ìàéñòîð Ëàíä - îòãîâîðè ñòóäåíî êàïèòàíúò.
- Ãîñïîäèíå! - îòãîâîðèõ àç, êèïíàë âúïðåêè âîëÿòà ñè.
- Âèå çëîóïîòðåáÿâàòå ñ ïîëîæåíèåòî ñè ïî îòíîøåíèå íà íàñ! Òîâà å æåñòîêî!
- Íå, ãîñïîäèíå, òîâà å ñíèçõîæäåíèå! Âèå ñòå ìîè ïëåííèöè ñëåä ñðàæåíèå! Àç çàïàçèõ æèâîòà âè, êîãàòî ñàìî ñ åäíà äóìà áèõ ìîãúë äà âè ïîòîïÿ îòíîâî â áåçäíàòà íà îêåàíà! Âèå ìå íàïàäíàõòå! Âèå äîéäîõòå äà ðàçêðèåòå åäíà òàéíà, êîÿòî íèêîé â ñâåòà íå áèâà äà óçíàâà, òàéíàòà íà ìîåòî ñúùåñòâóâàíå! È âèå ñìÿòàòå, ÷å ùå âè âúðíà íà òàÿ çåìÿ, êîÿòî íå áèâà äà çíàå íèùî çà ìåíå? Íèêîãà! Êàòî âè çàäúðæàì òóê, àç íå ïàçÿ âàñ, ïàçÿ ñåáå ñè!
Òèÿ äóìè ïîêàçâàõà, ÷å êàïèòàíúò èìà òàêîâà ãëåäèùå, ñðåùó êîåòî íèêàêâè äîâîäè íå ïîìàãàò.
- È òàêà, ãîñïîäèíå - ïîäåõ àç, - âèå çíà÷è íè ïðåäëàãàòå ñúâñåì ïðîñòî - äà èçáèðàìå ìåæäó æèâîòà è ñìúðòòà?
- Òî÷íî òúé.
- Ïðèÿòåëè - êàçàõ àç, - ùîì âúïðîñúò å ïîñòàâåí òúé, íÿìà êàêâî äà ñå îòãîâàðÿ. Íèêàêâî îáåùàíèå íå íè ñâúðçâà ñ ãîñïîäàðÿ íà êîðàáà.
- Íèêàêâî, ãîñïîäèíå - îòãîâîðè íåïîçíàòèÿò.
Ïîñëå ñ ïî-ìåê ãëàñ ïðîäúëæè:
- Ñåãà ïîçâîëåòå ìè äà ñå äîèçêàæà. Àç âè çíàÿ, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Âàøèòå äðóãàðè ìîæå áè íå, íî âèå íå ùå ñúæàëÿâàòå ìíîãî, ÷å ñëó÷àÿò âè ñâúðçâà ñ ìîÿòà ñúäáà. Ìåæäó êíèãèòå, êîèòî èçïîëçóâàì çà ìîèòå ëþáèìè çàíèìàíèÿ, âèå ùå íàìåðèòå îòïå÷àòàíîòî âàøå ñú÷èíåíèå çà ìîðñêèòå äúëáî÷èíè. ×åñòî ñúì ãî ÷åë. Âúâ âàøåòî ïðîèçâåäåíèå âèå ñòå ïîñòèãíàëè îíîâà, êîåòî âè å ïîçâîëèëà çåìíàòà íàóêà. Íî âèå íå çíàåòå âñè÷êî, íå ñòå âèäåëè âñè÷êî. Ïîçâîëåòå ìè äà âè êàæà, ÷å íÿìà äà ñúæàëÿâàòå çà âðåìåòî, ïðåêàðàíî íà ìîÿ êîðàá. Âèå ùå ïúòóâàòå â ñòðàíàòà íà ÷óäåñàòà. Ó÷óäâàíåòî è ñìàéâàíåòî ùå áúäàò íàâÿðíî íåùî îáèêíîâåíî çà âàñ. Âèå íÿìà äà ñå ïðåñèòèòå ëåñíî îò íåïðåêúñíàòîòî çðåëèùå, êîåòî ùå áúäå ïðåä î÷èòå âè. Â åäíà íîâà è êîé çíàå, ìîæå áè ïîñëåäíàòà ïîäâîäíà îáèêîëêà àç ùå âèäÿ îòíîâî âñè÷êî, êîåòî ñúì ìîãúë äà ïðîó÷à â äúíîòî íà òèÿ òîëêîâà ïúòè ïðåêîñÿâàíè ìîðåòà, è âèå ùå áúäåòå ìîé äðóãàð â ïðîó÷âàíèÿòà. Îò äíåñ íàòàòúê âèå âëèçàòå â åäèí íîâ ñâÿò, ùå âèäèòå íåùà, êîèòî íå å âèäÿë îùå íèêîé ÷îâåê - çàùîòî, íå ñòàâà äóìà çà ìåíå è çà ìîèòå õîðà - è íàøàòà ïëàíåòà áëàãîäàðåíèå íà ìåíå ùå âè îòêðèå ïîñëåäíèòå ñè òàéíè.
Íå ìîãà äà îòðåêà, ÷å òèÿ äóìè íà êàïèòàíà óïðàæíèõà âúðõó ìè ãîëÿìî âúçäåéñòâèå. Òîé áå íàìåðèë ñëàáîòî ìè ìÿñòî è çà ìèã àç çàáðàâèõ ÷å ñúçåðöàâàíåòî íà òèÿ ÷óäåñíè íåùà íå ìîæåøå äà èçêóïè çàãóáåíàòà ñâîáîäà. Àëà îò äðóãà ñòðàíà, íàäÿâàõ ñå, ÷å áúäåùåòî ùå ðàçðåøè òîÿ âàæåí âúïðîñ. Çàòîâà çàäîâîëèõ ñå ñàìî äà îòãîâîðÿ:
- Ãîñïîäèíå, àêî ñòå ñêúñàëè ñ ÷îâå÷åñòâîòî, èñêà ìè ñå äà âÿðâàì, ÷å íå ñòå îòðåêëè âñÿêî ÷îâåøêî ÷óâñòâî. Íèå ñìå êîðàáîêðóøåíöè, ïðèáðàíè ìèëîñòèâî íà âàøèÿ êîðàá, è íÿìà äà çàáðàâèì òîâà. Êîëêîòî ñå îòíàñÿ äî ìåíå, íÿìà äà îòðåêà, ÷å îíîâà, êîåòî ìè îáåùàâà òàÿ ñðåùà ñ âàñ, ùå áúäå åäíî ãîëÿìî óäîâëåòâîðåíèå â çàìÿíà íà ñâîáîäàòà, òúé êàòî ïîíÿêîãà èíòåðåñúò êúì íàóêàòà ìîæå äà ïîãúëíå ÷îâåêà äîòàì, ÷å äà íå ÷óâñòâóâà ëèïñàòà íà ñâîáîäà.
Ïîìèñëèõ, ÷å êàïèòàíúò ùå ìè ïîäàäå ðúêà äà ïîäïå÷àòèì íàøèÿ äîãîâîð. Òîé íå ãî ñòîðè. È àç èñêðåíî ãî ñúæàëèõ â äóøàòà ñè.
- Ïîñëåäåí âúïðîñ - êàçàõ àç, òúêìî êîãàòî òîÿ çàãàäú÷åí ÷îâåê ñå êàíåøå äà èçëåçå.
- Êàæåòå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå.
- Êàê òðÿáâà äà âè èìåíóâàì?
- Ãîñïîäèíå - îòãîâîðè êàïèòàíúò, - çà âàñ àç ñúì êàïèòàí Íåìî.* Âàøèòå äðóãàðè è âèå ñòå çà ìåíå ñàìî ïúòíèöè íà "Íàóòèëóñ".*
Êàïèòàí Íåìî ïîâèêà íÿêîãî. Âëåçå åäèí ñòþàðä. Êàïèòàíúò ìó äàäå íàðåæäàíèÿòà ñè íà ñúùèÿ íåïîçíàò çà ìåíå åçèê. Ïîñëå ñå îáúðíà êúì êàíàäåöà è Êîíñåé è èì êàçà:
- Îáåäúò âè ÷àêà âúâ âàøàòà êàþòà. Ìîëÿ ïîñëåäâàéòå òîÿ ÷îâåê.
- Íå å çà îòêàçâàíå! - îòãîâîðè êèòîëîâåöúò. Êîíñåé è òîé èçëÿçîõà íàé-ñåòíå îò êèëèÿòà, äåòî áÿõà çàòâîðåíè ïîâå÷å îò òðèäåñåò ÷àñà.
- À ñåãà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, íàøèÿò îáåä å ãîòîâ. Ïîçâîëåòå ìè äà âè çàâåäà.
- Ìîëÿ, ãîñïîäèí êàïèòàí.
Òðúãíàõ ñëåä êàïèòàí Íåìî è ùîì âëÿçîõ ïðåç âðàòàòà,
* Íåìî - íà ëàòèíñêè çíà÷è "íèêîé".
* Íàóòèëóñ - íà ëàòèíñêè çíà÷è "êîðàá÷å". Á. ïð.
ïîåõ ïî íÿêàêúâ îñâåòåí ñ åëåêòðè÷åñòâî êîðèäîð, ïîäîáåí íà ïàðàõîäíèòå êîðèäîðè. Ñëåä äåñåòèíà ìåòðà ïðåä ìåíå ñå îòâîðè âòîðà âðàòà.
Âëÿçîõ â òðàïåçàðèÿòà, óêðàñåíà è ìåáåëèðàíà ñúñ ñòðîã âêóñ. Â äâàòà êðàÿ íà òàÿ çàëà ñå èçäèãàõà âèñîêè äúáîâè åòàæåðêè, èíêðóñòèðàíè ñ àáàíîñ, è ïî òåõíèòå ëàâèöè áëåñòÿõà íåâåðîÿòíî ñêúïè ôàÿíñîâè, ïîðöåëàíîâè è êðèñòàëíè ïðåäìåòè. Ñðåáúðíè è çëàòíè ñúäîâå ãðååõà, îñâåòåíè îò ëú÷èñòèÿ òàâàí, óêðàñåí ñ èçòúí÷åíè êàðòèíè, êîèòî ñìàëÿâàõà è ñìåê÷àâàõà áëÿñúêà.
Íàñðåä òðàïåçàðèÿòà èìàøå áîãàòî íàðåäåíà ìàñà. Êàïèòàí Íåìî ìè ïîñî÷è ìÿñòîòî, êîåòî òðÿáâàøå äà çàåìà.
- Ñåäíåòå - êàçà ìè òîé - è ÿæòå êàòî ÷îâåê, êîéòî óìèðà îò ãëàä.
Îáåäúò ñå ñúñòîåøå îò íÿêîëêî ÿñòèÿ, ïðèãîòâåíè ñàìî îò ìîðñêè ïðîäóêòè, è îò íÿêîëêî äðóãè, êîèòî íå ìîæàõ äà ðàçáåðà êàêâè ñà è êàêúâ å ïðîèçõîäúò èì. Òðÿáâà äà ïðèçíàÿ, ÷å âñè÷êî áåøå âêóñíî, ñàìî ÷å ñ ìàëêî ïî-îñîáåí âêóñ, ñ êîéòî áúðçî ñâèêíàõ. Ñòîðè ìè ñå, ÷å òèÿ ÿñòèÿ ñúäúðæàò ìíîãî ôîñôîð è ÷å òðÿáâà äà ñà îò ìîðñêè ïðîèçõîä.
Êàïèòàí Íåìî ìå ãëåäàøå. Íå ãî ïîïèòàõ íèùî, íî òîé îòãàòíà ìèñëèòå ìè è ñàì îòãîâîðè íà âúïðîñèòå, êîèòî ãîðÿõ îò æåëàíèå äà ìó çàäàì.
- Ïîâå÷åòî îò òèÿ ÿñòèÿ ñà íåïîçíàòè çà âàñ - êàçà ìè òîé. - Íî ìîæåòå äà ãè ÿäåòå áåç ñòðàõ. Òå ñà áåçâðåäíè è ïèòàòåëíè. Àç îòäàâíà ñå îòêàçàõ îò çåìíèòå ÿñòèÿ è îò òîâà ñúâñåì íå ñúì ïî-çëå. Ìîÿò åêèïàæ, êîéòî ñå ñúñòîè îò ÿêè ìúæå, ñå õðàíè êàòî ìåíå.
- Çíà÷è - êàçàõ àç - âñè÷êè òèÿ õðàíè ñà ïðîäóêòè íà ìîðåòî?
- Äà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ìîðåòî ìå ñíàáäÿâà ñ âñè÷êî, êîåòî ìè å íóæíî. Ïîíÿêîãà ïîñòàâÿì ìðåæè è ãè èçäúðïâàì ïúëíè äî ñêúñâàíå. Äðóã ïúò îòèâàì íà ëîâ ñðåä âîäàòà - òàÿ ñòèõèÿ, êîÿòî èçãëåæäà íåäîñòúïíà çà ÷îâåêà - è ëîâÿ äèâå÷, êîéòî îáèòàâà ìîèòå ïîäâîäíè ãîðè. Ìîèòå ñòàäà, êàêòî ñòàäàòà íà ñòàðèÿ îâ÷àð Íåïòóí, ïàñàò èç áåçïðåäåëíèòå ïàñèùà íà îêåàíà, áåç äà ñå ñòðàõóâàò. Òóê àç èìàì îáøèðíî èìåíèå, çàñÿòî îò ïðèðîäàòà ñ âñåâúçìîæíè íåùà.
Ïîãëåäíàõ ìàëêî ó÷óäåíî êàïèòàí Íåìî è ìó îòãîâîðèõ:
- Ðàçáèðàì ìíîãî äîáðå, ãîñïîäèí êàïèòàí, ÷å ìðåæèòå âè èçìúêâàò âåëèêîëåïíè ðèáè çà âàøàòà òðàïåçà; ðàçáèðàì, íî íå òîëêîâà äîáðå, ÷å õîäèòå íà ëîâ çà ìîðñêè äèâå÷ èç âàøèòå -ïîäâîäíè ãîðè: íî ñúâñåì íå ìîãà äà ðàçáåðà êàê ìîæå äà èìà âúâ âàøèòå ÿñòèÿ è íàé-ìàëêîòî êúñ÷å ìåñî.
- Íå, ãîñïîäèíå - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî. - Àç íèêîãà íå óïîòðåáÿâàì ìåñî îò ñóõîçåìíè æèâîòíè.
- Àìè òîâà íàïðèìåð? - êàçàõ àç, êàòî ïîñî÷èõ åäíî ÿñòèå, îò êîåòî áÿõà îñòàíàëè íÿêîëêî ðåçåí÷åòà ôèëå.
- Òîâà, êîåòî ñìÿòàòå çà ìåñî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, å ôèëå îò ìîðñêà êîñòåíóðêà- Åòî ñúùî òàêà íÿêîëêî äðîá÷åòà îò äåëôèí, êîèòî ùå âè ñå ñòîðÿò êàòî ÿõíèÿ îò ñâèíñêî ìåñî. Ìîÿò ãîòâà÷ ïðèãîòâÿ îòëè÷íî è îñîáåíî îòëè÷íî êîíñåðâèðà íàé ðàçëè÷íè îêåàíñêè ïðîäóêòè. Îïèòàéòå âñè÷êè ÿñòèÿ. Åòî êîíñåðâè îò ñïåöèàëíè ìåêîòåëè, çà êîèòî ìàëàéöèòå êàçâàò, ÷å ñà íàé-âêóñíèòå â ñâåòà; åòî êðåì, íàïðàâåí îò ìëÿêî íà êèò, à çàõàðòà ìó å îò ãîëåìèòå âîäîðàñëè èç Ñåâåðíî ìîðå;
íàé-ñåòíå, ïîçâîëåòå äà âè ïðåäëîæà ñëàäêî îò àíåìîíèè, êîåòî å òîëêîâà õóáàâî, êîëêîòî ñëàäêàòà îò íàé-âêóñíèòå ïëîäîâå.
È àç îïèòâàõ ïîâå÷å îò ëþáîïèòñòâî, îòêîëêîòî îò ëàêîìñòâî, à ïðåç òîâà âðåìå êàïèòàí Íåìî ìå ñìàéâàøå ñúñ ñâîèòå áåçêðàéíè ðàçêàçè.
- Íî ìîðåòî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, òàÿ ùåäðà è íåèç÷åðïàåìà ìàéêà-êúðìà÷êà, íå ñàìî ìå õðàíè, òî ìå è îáëè÷à. Ïëàòîâåòå çà íàøåòî îáëåêëî ñà èçòúêàíè îò êîïðèíåíèòå âëàêíà, êîèòî ïîêðèâàò íÿêîè ìèäè, è ñà áîÿäèñàíè ñ ïóðïóðà íà äðåâíàòà åïîõà, ðàçíîîáðàçåí ñ ìîðàâè áîè, êîèòî èçâëè÷àì îò ñðåäèçåìíîìîðñêèòå ìèäè - àïëèçèè. Ïàðôþìèòå, êîèòî ùå íàìåðèòå âúðõó òîàëåòíàòà ìàñà â êàþòàòà ñè, ñà ïðîäóêò îò äåñòèëàöèÿòà íà íÿêîè ìîðñêè ðàñòåíèÿ. Ëåãëîòî âè å íàïðàâåíî îò íàé-ìåêèòå âîäîðàñëè íà îêåàíà. Ïåðîòî, ñ êîåòî ùå ñè ñëóæèòå, å îò êèòîâà êîñò, ìàñòèëîòî - îò òå÷íîñòòà, êîÿòî îòäåëÿ ñåïèÿòà è êàëìàðúò. Ñåãà àç ïîëó÷àâàì âñè÷êî îò ìîðåòî, òúé êàòî åäèí äåí âñè÷êî ïàê ùå ñå âúðíå â íåãî.
- Âèå îáè÷àòå ìîðåòî, êàïèòàíå?
- Äà! Îáè÷àì ãî. Ìîðåòî å âñè÷êî! Òî çàåìà ñåäåì äåñåòè îò çåìíîòî êúëáî. Íåãîâèÿò äúõ å ÷èñò è çäðàâ. Òî å áåçïðåäåëíà ïóñòèíÿ, â êîÿòî ÷îâåê íèêîãà íå ñå ÷óâñòâóâà ñàì, çàùîòî óñåùà, ÷å æèâîòúò òðåïòè îêîëî íåãî. Ìîðåòî å ñàìî íîñèòåë íà åäíî ñâðúõåñòåñòâåíî è ÷óäíî ñúùåñòâóâàíèå; òî å ñàìî äâèæåíèå è ëþáîâ; òî å æèâàòà áåçêðàéíîñò, êàêòî êàçâà åäèí îò âàøèòå ïîåòè. È äåéñòâèòåëíî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ïðèðîäàòà ñå ïðîÿâÿâà â íåãî ÷ðåç ñâîèòå òðè öàðñòâà:
ìèíåðàëíîòî, ðàñòèòåëíîòî è æèâîòèíñêîòî. Æèâîòèíñêîòî å çàñòúïåíî íàøèðîêî ñ ÷åòèðè ãðóïè çîîôèòè*, òðè êëàñà ïðåøëåíîâèäíè, ïåò êëàñà ìåêîòåëè, òðè êëàñà ãðúáíà÷íè, ìëåêîïèòàåùè, âëå÷óãè è íåèçáðîèìè ëåãèîíè ðèáè, áåçêðàåí ðàçðåä æèâîòíè, êîéòî íàáðîÿâà äî òðèíàäåñåò õèëÿäè âèäà, îò êîèòî ñàìî åäíà äåñåòà ñà ñëàäêîâîäíè. Ìîðåòî å ãîëåìèÿò ðåçåðâîàð íà ïðèðîäàòà. Îò ìîðåòî å ïî÷íàëî, òúé äà ñå êàæå, çåìíîòî êúëáî è ïàê ìîæå áè ñ íåãî ùå ñâúðøè! Â íåãî å âúðõîâíèÿò ïîêîé. -Ìîðåòî íå ïðèíàäëåæè íà äåñïîòèòå. Ïî íåãîâàòà ïîâúðõíîñò òå âñå îùå ìîãàò äà óïðàæíÿâàò ñâîèòå èçêëþ÷èòåëíè ïðàâà, ìîãàò äà ñå áèÿò, äà ñå óíèùîæàâàò, äà ïðåíàñÿò âñè÷êè çåìíè óæàñè. Àëà òðèäåñåò ñòúïêè ïî-íàäîëó òÿõíàòà âëàñò ñïèðà, âëèÿíèåòî èì ïðåñòàâà, ìîãúùåñòâîòî èì èç÷åçâà! Àõ, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, æèâåéòå, æèâåéòå â äúëáî÷èíèòå íà ìîðåòî! Ñàìî òóê ÷îâåê å íåçàâèñèì! Òóê íå ïðèçíàâàì íèêàêâè ãîñïîäàðè! Òóê àç ñúì ñâîáîäåí!
Êàïèòàí Íåìî èçâåäíúæ ìëúêíà ñðåä òîÿ âúçòîðã, êîéòî áëèêàøå îò íåãî. Íå áå ëè ñå óâëÿêúë ïîâå÷å, îòêîëêîòî ìó ïîçâîëÿâàøå íåãîâàòà îáèêíîâåíà ñäúðæàíîñò? Íå áå ëè êàçàë ïîâå÷å, îòêîëêîòî òðÿáâàøå? Íÿêîëêî ìèíóòè òîé ñå ðàçõîæäà òâúðäå âúçáóäåí. Ñåòíå íåðâèòå ìó ñå óñïîêîèõà, ëèöåòî ìó ïðèå ñâîÿ îáèêíîâåí ñòóäåí èçðàç, òîé ñå îáúðíà êúì ìåíå è êàçà:
- Ñåãà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, àêî èñêàòå äà ðàçãëåäàòå "Íàóòèëóñ" - àç ñúì íà âàøå ðàçïîëîæåíèå.
* Çîîôèòè - æèâîòíè, êîèòî ïðèëè÷àò íà ðàñòåíèÿ. Á. ïð.

XI
"ÍÀÓÒÈËÓÑ"

Êàïèòàí Íåìî ñòàíà. Àç ãî ïîñëåäâàõ. Â äúíîòî íà òðàïåçàðèÿòà ñå îòâîðè åäíà äâîéíà âðàòà è àç âëÿçîõ â ñòàÿ, ãîëÿìà êîëêîòî òàÿ, îò êîÿòî áÿõìå èçëåçëè.
Òîâà áåøå áèáëèîòåêàòà. Âúðõó øèðîêèòå ëàâèöè íà âèñîêè øêàôîâå îò ÷åðåí ïàëèñàíäúð, èíêðóñòèðàíè ñ ìåä, áÿõà íàðåäåíè ìíîãî êíèãè, åäíàêâî ïîäâúðçàíè. Øêàôîâåòå çàåìàõà öåëèòå ñòåíè íà ñòàÿòà, â äîëíàòà èì ÷àñò çàâúðøâàøå ñ øèðîêè äèâàíè, îáëå÷åíè â êàôÿâà êîæà è íàé-óäîáíà ôîðìà. Ëåêè, ïîäâèæíè ïþïèòðè ìîæåõà äà ñå íàãëàñÿâàò ïî-äàëå÷ èëè ïî-áëèçî, çà äà ñå ñëîæè êíèãàòà çà ÷åòåíå. Â ñðåäàòà èìàøå ãîëÿìà ìàñà, îòðóïàíà ñ áðîøóðè, ìåæäó êîèòî ñå âèæäàõà è íÿêîëêî ñòàðè âåñòíèöè. Åëåêòðè÷åñêàòà ñâåòëèíà, îáëèâàøå öåëèÿ òîÿ õàðìîíè÷åí êúò è ñòðóåøå îò ÷åòèðè ìàòîâè ãëîáóñè, âçèäàíè íàïîëîâèíà â ïîòîíà. Àç ãëåäàõ ñ èñòèíñêè âúçòîðã òàÿ çàëà, òîëêîâà èçêóñíî óñòðîåíà, è íå ìîæåõ äà ïîâÿðâàì íà î÷èòå ñè.
- Êàïèòàí Íåìî - êàçàõ àç íà äîìàêèíà, êîéòî òîêó-ùî ñå áå îáòåãíàë íà åäèí äèâàí, - òàÿ áèáëèîòåêà áè ïðàâèëà ÷åñò íà ìíîãî çåìíè äâîðöè è àç íàèñòèíà ñúì ïîðàçåí, êàòî ñè ïîìèñëÿ, ÷å òÿ âè ïðèäðóæàâà è â íàé-ãîëåìèòå ìîðñêè äúëáî÷èíè.
- Êúäå áèõòå íàìåðèëè ïîâå÷å ñàìîòà è ïî-ãîëÿìà òèøèíà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå? - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî. - Âàøèÿò êàáèíåò â ìóçåÿ äàâà ëè âè òàêúâ ïúëåí ïîêîé?
- Íå, ãîñïîäèí êàïèòàí, è òðÿáâà äà âè ïðèçíàÿ, ÷å å òâúðäå áåäåí â ñðàâíåíèå ñ âàøèÿ. Âèå èìàòå òóê øåñò-ñåäåì õèëÿäè òîìà...
- Äâàíàäåñåò õèëÿäè, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Òîâà å åäèíñòâåíîòî, êîåòî ìå ñâúðçâà ñúñ çåìÿòà. Íî çà ìåíå ñâåòúò èç÷åçíà â äåíÿ, êîãàòî ìîÿò "Íàóòèëóñ" ñå ãìóðíà çà ïðúâ ïúò âúâ âîäàòà. Ïðåç òîÿ äåí àç êóïèõ ïîñëåäíèòå ñè òîìîâå, ïîñëåäíèòå ñè áðîøóðè, ïîñëåäíèòå ñè âåñòíèöè è èñêàì äà âÿðâàì, ÷å îòòîãàâà ÷îâå÷åñòâîòî âå÷å íèòî å ìèñëèëî, íèòî å ïèñàëî íåùî. Òèÿ êíèãè, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ñà íà âàøå ðàçïîëîæåíèå è âèå ìîæåòå äà ãè ïîëçóâàòå ñâîáîäíî.
Àç áëàãîäàðèõ íà êàïèòàí Íåìî è ñå ïðèáëèæèõ äî ëàâèöèòå íà áèáëèîòåêàòà. Èçîáèëñòâóâàõà êíèãè ïî íàó÷íè, ôèëîñîôñêè è ëèòåðàòóðíè âúïðîñè íà âñè÷êè åçèöè; íî íå âèäÿõ íè åäíà êíèãà ïî ïîëèòè÷åñêà èêîíîìèÿ, ñÿêàø òèÿ êíèãè áÿõà ñòðîãî çàáðàíåíè íà êîðàáà. Èíòåðåñíà ïîäðîáíîñò - âñè÷êè êíèãè áÿõà ïîäðåäåíè áåçðàçáîðíî, ò. å. áåçðàçëè÷íî íà êàêúâ åçèê áÿõà íàïèñàíè, è òàÿ ñìåñèöà ïîêàçâàøå, ÷å êàïèòàíúò íà "Íàóòèëóñ" ìîæåøå äà ÷åòå ñâîáîäíî âñÿêà êíèãà, êîÿòî ìó ïîïàäíåøå ïîä ðúêà.
Ìåæäó òèÿ ïðîèçâåäåíèÿ âèäÿõ øåäüîâðèòå íà äðåâíèòå è íà ñúâðåìåííèòå çíàìåíèòè àâòîðè, ñ äðóãè äóìè, âñè÷êî íàé-õóáàâî, êîåòî ÷îâå÷åñòâîòî å ñúçäàëî â èñòîðèÿòà, â ïîåçèÿòà, â ðîìàíà è â íàóêàòà, îò Îìèð äî Âèêòîð Þãî, îò Êñåíîôîí äî Ìèøëå è îò Ðàáëå äî Æîðæ Ñàíä. Íî â áèáëèîòåêàòà ïðåîáëàäàâàøå íàóêàòà: êíèãè ïî ìåõàíèêà, ïî áàëèñòèêà, ïî õèäðîãðàôèÿ, ïî ìåòåîðîëîãèÿ, ïî ãåîãðàôèÿ, ïî ãåîëîãèÿ è ïðî÷åå çàåìàõà òîëêîâà ìÿñòî, êîëêîòî è ñú÷èíåíèÿòà ïî åñòåñòâåíà èñòîðèÿ, è àç ðàçáðàõ, ÷å êàïèòàíúò ñå çàíèìàâàøå íàé-ìíîãî ñ òÿõ. Òóê âèäÿõ öåëèÿ Õóìáîëä, öåëèÿ Àðàãî, òðóäîâåòå íà Ôóêî, íà Àíðè Ñåí Êëåð Äüîâèë, íà Øààë, íà Ìèëí Åäóàðäñ,íàÊàòðüîôàæ, íà Òèíäåë, íà Ôàðàäåé, íà Áåðòåëî, íà àáàò Ñåêêè, íà Ïåòåðìàí, íà ìàéîð Ìîðè, íà Àãàñèñ è äð., çàïèñêè íà Àêàäåìèÿòà íà íàóêèòå, áþëåòèíè íà ðàçëè÷íè ãåîãðàôñêè äðóæåñòâà è ò. í. è íà ëè÷íî ìÿñòî äâàòà òîìà, êîèòî ìîæå áè ìè áÿõà ñïå÷åëèëè ñðàâíèòåëíî ìèëîñòèâ ïðèåì îò êàïèòàí Íåìî. Ìåæäó ïðîèçâåäåíèÿòà íà Æîçåô Áåðòðàí êíèãàòà ìó, îçàãëàâåíà "Îñíîâàòåëè íà àñòðîíîìèÿòà", ìè äàâàøå è åäíà ïîëîæèòåëíà äàòà: òúé êàòî çíàåõ, ÷å òÿ áå îòïå÷àòàíà ïðåç 1865 ãîäèíà, ìîæàõ äà çàêëþ÷à, ÷å ïîñòðîÿâàíåòî íà "Íàóòèëóñ" íå å áèëî ïðåäè òàÿ ãîäèíà. Çíà÷è êàïèòàí Íåìî áå ïî÷íàë ñâîåòî ïîäâîäíî ñúùåñòâóâàíå ïðåäè òðè ãîäèíè. Îò äðóãà ñòðàíà, íàäÿâàõ ñå, ÷å ïî-ñêîðîøíè ñú÷èíåíèÿ ùå ìè ïîìîãíàò äà óñòàíîâÿ òî÷íî ãîäèíàòà; íî çà òîâà èçäèðâàíå èìàõ âðåìå è íå èñêàõ äà çàáàâÿì ïîâå÷å íàøàòà ðàçõîäêà èç ÷óäåñàòà íà "Íàóòèëóñ".
- Ãîñïîäèí êàïèòàí - êàçàõ àç, - áëàãîäàðÿ âè, ÷å îñòàâÿòå áèáëèîòåêàòà íà ìîå ðàçïîëîæåíèå. Â íåÿ èìà öåëè íàó÷íè ñúêðîâèùà è àç ùå ñå âúçïîëçóâàì îò òîâà.
- Òàÿ çàëà íå å ñàìî áèáëèîòåêà - êàçà êàïèòàí Íåìî. - Òÿ å è ïóøàëíÿ.
- Ïóøàëíÿ ëè! - âúçêëèêíàõ àç. - Çíà÷è íà êîðàáà ñå ïóøè?
- Ðàçáèðà ñå.
- Òîãàâà ïðèíóäåí ñúì äà ìèñëÿ, ÷å âèå ïîääúðæàòå âðúçêè ñ Õàâàíà.
- Íèêàêâè âðúçêè - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî. - Âçåìåòå òàÿ ïóðà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, è ìàêàð ÷å íå å îò Õàâàíà, àêî ðàçáèðàòå îò òþòþí, òÿ ùå âè õàðåñà.
Àç âçåõ ïðåäëîæåíàòà ìè ïóðà, êîÿòî ïðèëè÷àøå ïî ôîðìà íà õàâàíñêèòå, íî ñÿêàø áå íàïðàâåíà îò çëàòíè ëèñòà. Çàïàëèõ ÿ îò åäíî ìàíãàë÷å, ñëîæåíî âúðõó èçèñêàíà áðîíçîâà ïîñòàâêà, è ñìóêíàõ íÿêîëêî ïúòè ñ íàñëàäàòà íà ïóøà÷, êîéòî íå å ïóøèë äâà äåíà.
- Âåëèêîëåïíî - êàçàõ àç, - íî òîâà íå å òþòþí.
- Äà " îòãîâîðè êàïèòàíúò. - Òîâà íå å òþòþí. Íèòî îò Õàâàíà, íèòî îò Îðèåíòà, à åäèí âèä âîäîðàñëè, áîãàòè íà íèêîòèí, êîèòî ìîðåòî ìè äàâà íå îñîáåíî ùåäðî. Ñúæàëÿâàòå ëè çà õàâàíñêèòå ïóðè, ãîñïîäèí Àðîíàêñ?
- Êàïèòàíå, îò äíåñ âå÷å ãè ïðåçèðàì.
- Òîãàâà ïóøåòå êîëêîòî èñêàòå è áåç äà ðàçïèòâàòå îòäå èäàò òå. Íèêàêúâ äúðæàâåí ìîíîïîë íå ãè êîíòðîëèðà è âñå ïàê, ñòðóâà ìè ñå, ÷å ñúâñåì íå ñà ëîøè.
- Íàïðîòèâ.
Â òîÿ ìèã êàïèòàí Íåìî îòâîðè åäíà âðàòà ñðåùó îíàÿ, ïðåç êîÿòî áÿõ âëÿçúë â áèáëèîòåêàòà è àç ñå íàìåðèõ â ãðàìàäåí, áëÿñêàâî îñâåòåí ñàëîí.
Òîâà áåøå îáøèðåí ÷åòèðèúãúëíèê ñ ïðåñå÷åíè ñòåíè, äúëúã äåñåò, øèðîê øåñò è âèñîê ïåò ìåòðà. Ëú÷èñò ïîòîí, óêðàñåí ñ ëåêè àðàáåñêè, ðàçëèâàøå ÿðêà è ìåêà ñâåòëèíà âúðõó âñè÷êè ÷óäåñà, îòðóïàíè â òîÿ ìóçåé, â êîéòî åäíà ïðîñâåòåíà è ùåäðà ðúêà áå ñú÷åòàëà âñè÷êè ñúêðîâèùà íà ïðèðîäàòà è íà èçêóñòâîòî ñ îíîâà àðòèñòè÷íî áåçðåäèå, êîåòî å ïðèñúùî íà õóäîæíè÷åñêèòå àòåëèåòà.
Òðèäåñåòèíà êàðòèíè îò ãîëåìè õóäîæíèöè â åäíàêâè ðàìêè, îòäåëåíè ñ ëúñêàâè ñáèðêè îò ñòàðèííè îðúæèÿ, óêðàñÿâàõà ñòåíèòå, ïîêðèòè ñ òàïåòè, êîèòî èìàõà ñòðîãè ðèñóíêè. Òóê èìàøå íàé-ñêúïè ïëàòíà, íà ïîâå÷åòî îò êîèòî ñå áÿõ íàñëàæäàâàë â ÷àñòíèòå åâðîïåéñêè êîëåêöèè è â õóäîæåñòâåíèòå èçëîæáè. Ðàçëè÷íèòå øêîëè íà ñòàðèòå ìàéñòîðè áÿõà ïðåäñòàâåíè ñ åäíà "Ìàäîíà" îò Ðàôàåë, åäíà "Äåâèöà" îò Ëåîíàðäî äà Âèí÷è, åäíà "Íèìôà" îò Êîðåäæî, åäíà "Æåíà" îò Òèöèàí, åäíî "Ïîêëîíåíèå íà âëúõâèòå" îò Âåðîíåçå, åäíî "Âúçíåñåíèå" îò Ìóðèëüî, åäèí "Ïîðòðåò" îò Õîëáàéí, åäèí "Ìîíàõ" îò Âåëàñêåñ,åäèí "Ìú÷åíèê" îò Ðèâåéðà, åäèí "Ïàíàèð" îò Ðóáåíñ, äâà ôëàìàíäñêè ïåéçàæà îò Òåíèñ, òðè ìàëêè áèòîâè êàðòèíè îò Æåðàð Äîó, îò Ìåñòþ è îò Ïîë Ïîòåð, äâå ïëàòíà îò Æåðèêî è îò Ïðþäîí è íÿêîëêî ìîðñêè êàðòèíè îò Áåéêþèçåí è îò Âåðíå. Ìåæäó ïðîèçâåäåíèÿòà íà ñúâðåìåííàòà æèâîïèñ ëè÷àõà êàðòèíè, ïîäïèñàíè îò Äåëàêðóà, Åíãúð, Äüîêàí, Òðàéîí, Ìåéñîíèå è äðóãè, à íÿêîëêî âúçõèòèòåëíè ìàëêè êîïèÿ îò ìðàìîðíè è áðîíçîâè ñòàòóè, îò íàé-õóáàâèòå -àíòè÷íè îáðàçöè, ñå èçäèãàõà íà ïèåäåñòàëè â úãëèòå íà òîÿ âåëèêîëåïåí ìóçåé. Ñìàéâàíåòî, êîåòî ìè áå ïðåäñêàçàë êàïèòàíúò íà "Íàóòèëóñ", ïî÷âàøå äà çàïëåíÿâà äóõà ìè.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - ðå÷å òîãàâà òîÿ ñòðàíåí ÷îâåê, - èçâèíåòå çà áåçöåðåìîííîñòòà, ñ êîÿòî âè ïðèåìàì, è çà áåçðåäèåòî, êîåòî öàðè â òîÿ ñàëîí.
- Ãîñïîäèí êàïèòàí, áåç äà èñêàì äà óçíàÿ êîé ñòå âèå, ñòðóâà ìè ñå, ÷å ñòå õóäîæíèê.
- Íå, ñàìî ëþáèòåë è íèùî ïîâå÷å, ãîñïîäèíå. Íÿêîãà àç îáè÷àõ äà ñúáèðàì òèÿ ïðåêðàñíè ïðîèçâåäåíèÿ, ñúçäàäåíè îò ÷îâåøêà ðúêà. Òúðñåõ æàäíî, áÿõ íåóìîðèì ëîâåö íà ïîäîáíè íåùà è ìîæàõ äà ñúáåðà íÿêîëêî ñêúïîöåííè âåùè. Òîâà ñà ïîñëåäíèòå ìè ñïîìåíè îò çåìÿòà, êîÿòî å ìúðòâà çà ìåíå. Äîðè âàøèòå ñúâðåìåííè õóäîæíèöè ñà âå÷å äðåâíè çà ìåíå;
òå ñúùåñòâóâàò îò äâå-òðè õèëÿäè ãîäèíè âå÷å è â ìîåòî ñúçíàíèå àç ãè ñìåñâàì. Ãåíèèòå íÿìàò âúçðàñò.
- Àìè òèÿ ìóçèêàíòè? - êàçàõ àç, êàòî ïîñî÷èõ ïàðòèòóðè îò Âåáåð, Ðîñèíè, Ìîöàðò, Áåòõîâåí, Õàéäí, Ìàéåðáåð, Õåðîëä, Âàãíåð, Ãóíî, Ìàñíå è îò ìíîçèíà äðóãè, ñëîæåíè âúðõó åäíî ãîëÿìî ïèàíî-õàðìîíèóì, êîåòî çàåìàøå åäíà îò ñòåíèòå.
- Òèÿ ìóçèêàíòè - îòãîâîðè ìè êàïèòàí Íåìî - ñà ñúâðåìåííèöè íà Îðôåé, çàùîòî ðàçëèêèòå ïî âðåìå ñå çàëè÷àâàò â ïàìåòòà íà ìúðòâèòå. À àç ñúì ìúðòâåö, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ìúðòúâ êàòî îíèÿ âàøè ïðèÿòåëè, êîèòî ïî÷èâàò øåñò ñòúïêè äúëáîêî â çåìÿòà.
Êàïèòàíúò ìëúêíà è ñÿêàø ïîòúíà â äúëáîê ðàçìèñúë. Àç ãî ãëåäàõ ñèëíî ðàçâúëíóâàí, ïðîó÷âàéêè ìúë÷àëèâî îñîáåíîñòèòå íà ëèöåòî ìó. Îáëàêúòåí âúðõó úãúëà íà åäíà ñêúïà ìàñà îò ìîçàéêà, òîé íå ìå âèæäàøå, ñÿêàø áå çàáðàâèë, ÷å ñúì òàì.
Àç ñå îòíàñÿõ ñ ïî÷èò êúì íåãîâîòî ñúñðåäîòî÷àâàíå è ïðîäúëæèõ äà ðàçãëåæäàì ÷óäíèòå íåùà, êîèòî îáîãàòÿâàõà òîÿ ñàëîí.
Äî ïðîèçâåäåíèÿòà íà èçêóñòâîòî âàæíî ìÿñòî çàåìàõà ïðèðîäíèòå ðÿäêîñòè. Ïîâå÷åòî îò òÿõ áÿõà ðàñòåíèÿ, ðàêîâèíè è äðóãè ïðîèçâåäåíèÿ íà îêåàíà, è íàâÿðíî áÿõà íàìåðåíè ëè÷íî îò êàïèòàí Íåìî. Íàñðåä ñàëîíà âîäàòà íà åäèí âîäîñêîê, îñâåòåí ñ åëåêòðè÷åñòâî, ïàäàøå â êîðèòî, íàïðàâåíî îò ðàêîâèíàòà íà åäíà ñàìî òðèäàêíà. Òàÿ ðàêîâèíà îò íàé-ãîëåìèòå áåçãëàâè ìåêîòåëè ñ íåæíî èçðÿçàíè êðàèùà èìàøå îêîëî øåñò ìåòðà îáèêîëêà; è çíà÷è íàäìèíàâàøå ïî ãîëåìèíà îíèÿ ïðåêðàñíè òðèäàêíè, ïîäàðåíè îò Âåíåöèàíñêàòà ðåïóáëèêà íà Ôðàíñîà I, îò êîèòî ïî-êúñíî áÿõà íàïðàâåíè äâà ãðàìàäíè ñúäà çà ñâåòåíà âîäà íà öúðêâàòà Ñåí Ñþëïèñ â Ïàðèæ.
Îêîëî ðàêîâèíàòà â èçèñêàíè, îáêîâàíè ñ ìåä âèòðèíè áÿõà ïîäðåäåíè è íàäïèñàíè íàé-ñêúïîöåííè ìîðñêè ïðîèçâåäåíèÿ, êîèòî ñà áèëè âèæäàíè íÿêîãà îò î÷èòå íà åñòåñòâåíèêà. Ìîæåøå äà ñå ðàçáåðå ñåãà ìîÿòà ðàäîñò íà ïðîôåñîð.
Ðàçäåëúò çîîôèòè èìàøå òâúðäå èíòåðåñíè îáðàçöè îò äâåòå ãðóïè íà ïîëèïèòå è íà èãëîêîæèòå. Â ïúðâàòà ãðóïà - òîáèôîðèòå, ãîðãîíèòå, íàðåäåíè êàòî âåòðèëà, ìåêè ñþíãåðè îò Ñèðèÿ, èçèñè îò Ìîëóêñêèÿ àðõèïåëàã, ìîðñêè ïåðà, åäíà ÷óäåñíà âèðïîëåðà îò Íîðâåæêèòå ìîðåòà, ðàçëè÷íè ÷àäúðåñòè åêçåìïëÿðè, àëöèîíåðè, öÿëà ñåðèÿ êîðàëè, êîèòî ìîÿò
ó÷èòåë Ìèëí Åäóàðäñ áåøå òúé âåùî êëàñèðàë ïî ñåêöèè è ìåæäó êîèòî âèäÿõ ÷óäåñíè âåòðèëîîáðàçíè îêóëèíè îò îñòðîâ Áóðáîí, "êîëåñíèöàòà íà Íåïòóí" îò Àíòèëñêèòå îñòðîâè, âåëèêîëåïíè ðàçíîâèäíîñòè íà êîðàëè è íàé-ñåòíå âñè÷êè âèäîâå îò îíèÿ èíòåðåñíè ïîëèïè, êîèòî, ñúáðàíè íà åäíî ìÿñòî, îáðàçóâàò öåëè îñòðîâè, à åäèí äåí ùå ñòàíàò êîíòèíåíòè. Ìåæäó èãëîêîæèòå, çàáåëåæèòåëíè ñ áîäëèâàòà ñè îáâèâêà - àñòåðèèòå, ìîðñêèòå çâåçäè, ïåíòîêðèíèòå, êîìàòóëèòå, àñòåðîôàíèòå, ìîðñêèòå òàðàëåæè, õîëîòóðèèòå è äðóãè ñúñòàâÿõà ïúëíà êîëåêöèÿ îò åêçåìïëÿðèòå íà òàÿ ãðóïà.
Íÿêîé êîíõèîëîã* ñúñ ñëàáè íåðâè ïîëîæèòåëíî áè çàìðÿë ïðåä äðóãèòå, ïî-ìíîãîáðîéíè âèòðèíè, äåòî áÿõà ïîäðåäåíè îáðàçöè îò ðàçäåëà íà ìåêîòåëèòå. Âèäÿõ òàì åäíà ñáèðêà îò èçâúíðåäíî ãîëÿìà ñòîéíîñò, íî íÿìàì âðåìå äà ÿ îïèøà öÿëàòà.
Ìåæäó òèÿ ìîðñêè òâîðåíèÿ ùå ñïîìåíà ñàìî çà ñâåäåíèå åëåãàíòíàòà "êðàëñêà íàìåòêà" îò Èíäèéñêèÿ îêåàí ñ ïðàâèëíè áåëè ïåòíà, èçïúêâàùè ÿðêî âúðõó ÷åðâåí è òúìåí ôîí;
åäèí "èìïåðàòîðñêè ñïîíäèë" ñ ÿðêè áîè, öåëèÿò íàñòðúõíàë îò áîäëè, ðÿäúê åêçåìïëÿð â åâðîïåéñêèòå ìóçåè, êîéòî ñïîðåä ìåíå ñòðóâàøå äâàäåñåò õèëÿäè ôðàíêà; åäíà îáèêíîâåíà àêóëà-÷óê îò ìîðåòàòà íà Íîâà Õîëàíäèÿ, êîÿòî ìú÷íî ñå íàìèðà; åêçîòè÷íè áóêàðäè îò Ñåíåãàë; áåëè ðàêîâèíè ñ äâîéíè ÷åðóïêè, êîèòî ñàìî åäíî äóõâàíå ìîæå äà ïðúñíå êàòî ñàïóíåí ìåõóð; íÿêîëêî ðàçíîâèäíîñòè îò ßâàíñêè ëåéêè, íåùî êàòî âàðîâèòè òðúáè÷êè, ñ ëèñòîîáðàçíè ãúíêè ïî êðàèùàòà, ìíîãî òúðñåíè îò ëþáèòåëèòå; öÿëà ñåðèÿ êîðåìîíîãè, íÿêîè - æúëòîçåëåíèêàâè, óëîâåíè â àìåðèêàíñêèòå ìîðåòà, äðóãè - òúìíè, è ÷åðâåíèêàâè, êîèòî îáè÷àò âîäèòå íà Íîâà Õîëàíäèÿ, òðåòè - îò Ìåêñèêàíñêèÿ çàëèâ, çàáåëåæèòåëíè ñ êåðåìèäîîáðàçíàòà ñè ÷åðóïêà, ÷åòâúðòè - íàìåðåíè â Þæíèòå ìîðåòà, è íàé-ñåòíå- íàé-ðåäêèÿò îò âñè÷êè - âåëèêîëåïíèÿò Íîâîçåëàíäñêè øèï; ñåòíå î÷àðîâàòåëíèòå ñåðíèòåëèíè; ñêúïîöåííè âèäîâå öèòåðè è âåíåðè; ðåøåòîâèäíèÿò êðúã îò áðåãîâåòå íà Òðàíêáàð, ìðàìîðíèÿò ïóìïàë ñ áëåñòÿù ñåäåô; çåëåíèòå ìîðñêè ïàïàãàëè îò êèòàéñêèòå âîäè; ïî÷òè
* Êîíõèîëîã - ó÷åí, èçó÷àâàù ðàêîâèíèòå. Á. ïð.
íåïîçíàòàòà ðàêîâèíà êîíóñ îò ðîäà Coonobulli ñ âñè÷êè ðàçíîâèäíîñòè íà "âåíåðèíè ðàêîâèíè", êîèòî ñëóæàò çà ìîíåòè â Èíäèÿ è Àôðèêà "ñëàâàòà íà ìîðåòî" - í àé-ñêúïîöåííàòà ðàêîâèíà íà Èçòî÷íà Èíäèÿ; íàé-ñåòíå - ëèòîðèíè, äîôèíóëè, òþðèòåëè, æàèòèíè, îâóëè, ìàñëèíè, ìèòðè, êàñêè, ïóðïóðè, áþñèíè, àðôè, ñêàëè, òðèòîíè, ñåðèòè, âðåòåíà, ñòðîìáè, ïòåðîöåðè, ïàòåëè, èÿëè, êëåîäîðè - íåæíè è êðåõêè ðàêîâèíè, îçíà÷åíè îò íàóêàòà ñ í àé-î÷àðîâàòåëíè èìåíà.
Îòäåëíî, â äðóãè ñïåöèàëíè âèòðèíè, ñå ðåäóâàõà áèñåðíè áðîåíèöè ñ íåâèæäàíà êðàñîòà, â êîèòî åëåêòðè÷åñêàòà ñâåòëèíà çàïàëâàøå îãíåíè òî÷êè - ðîçîâè áèñåðè, èçâàäåíè îò ãîëåìèòå ìîðñêè ìèäè îò ×åðíî ìîðå, çåëåíè áèñåðè - îò ñåäåôåíèòå ìèäè, íàðè÷àíè "ìîðñêè óøè", æúëòè, ñèíè, ÷åðíè áèñåðè, ÷óäíîâàòè ñúçäàíèÿ íà ðàçëè÷íè ìåêîòåëè îò âñè÷êè îêåàíè è íà íÿêîè ìèäè îò âîäíèòå òå÷åíèÿ íà Ñåâåð; è íàé-ñåòíå ìíîãî îáðàçöè ñ íåñðàâíèìà öåíà, êîèòî ñà áèëè óòàÿâàíè îò íàé-ðåäêè áèñåðíè ìèäè. Íÿêîè îò òèÿ áèñåðè íàäìèíàâàõà ïî ãîëåìèíà ãúëúáîâî ÿéöå: òå ñòðóâàõà êîëêîòî, à ìîæå áè è ïîâå÷å îò áèñåðà, êîéòî ïúòåøåñòâåíèêúò Òàâåðíèå ïðîäàäå íà ïåðñèéñêèÿ øàõ çà òðè ìèëèîíà, è íàäìèíàâàõà ïî êðàñîòà áèñåðà íà èìàìà íà Ìàñêàò, êîéòî àç ñìÿòàõ çà íàé-õóáàâ â ñâåòà.
È íåâúçìîæíî áå äà ñå ïðåñìåòíå êîëêî ñòðóâà òàÿ ñáèðêà. Êàïèòàí Íåìî òðÿáâà äà å ïðúñíàë ìèëèîíè, çà äà ïðèäîáèå òèÿ ðàçëè÷íè îáðàçöè, è òúêìî êîãàòî ñå ïèòàõ îòäå âçåìà ñðåäñòâà, çà äà çàäîâîëÿâà ïðèùåâêèòå ñè íà êîëåêöèîíåð, òîé ìå ïðåêúñíà ñ äóìèòå:
- Âèå ðàçãëåæäàòå ìîèòå ðàêîâèíè, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. Òå íàèñòèíà ìîãàò äà èíòåðåñóâàò åäèí åñòåñòâåíèê, àëà çà ìåíå òå èìàò îùå ïî-ãîëÿìà ïðåëåñò, çàùîòî ñàì, ñúñ ñîáñòâåíàòà ñè ðúêà ñúì ñúáèðàë âñè÷êèòå è íÿìà ìîðå ïî çåìíîòî êúëáî, êîåòî äà íå ñúì èçñëåäâàë.
- Ðàçáèðàì, êàïèòàíå, ðàçáèðàì ðàäîñòòà äà ñå ðàçõîæäàòå ïîñðåä òèÿ ñúêðîâèùà. Âèå ñòå îò îíèÿ õîðà, êîèòî ñà ñúçäàëè ñàìè ñâîèòå ñúêðîâèùà. Íèêîé åâðîïåéñêè ìóçåé íå ïðèòåæàâà ïîäîáíà ñáèðêà îò ïðîèçâåäåíèÿ íà îêåàíà. Íî àêî ìîÿò âúçòîðã ñå èç÷åðïè ñàìî ñúñ ñáèðêàòà âè, êàêâî áè îñòàíàëî òîãàâà çà êîðàáà, êîéòî ÿ íîñè! Íå èñêàì äà ïðîíèêâàì â òàéíèòå, êîèòî ñà âàøè òàéíè È âñå ïàê ïðèçíàâàì, ÷å òîÿ "Íàóòèëóñ", äâèæåùàòà ñèëà êîÿòî òîé êðèå â ñåáå ñè, óðåäèòå çà óïðàâëåíèå, ìîùíèÿò äâèãàòåë, êîéòî ìó äàâà æèâîò - âñè÷êî òîâà âúçáóæäà äî êðàéíà ñòåïåí ìîåòî ëþáîïèòñòâî- Âèæäàì, ÷å ïî ñòåíèòå íà òîÿ ñàëîí ñà îêà÷åíè óðåäè, ïðåäíàçíà÷åíèåòî íà êîèòî íå çíàÿ. Ìîãà ëè äà ãî çíàÿ?
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè ìè êàïèòàí Íåìî, -êàçàõ âè, ÷å ùå áúäåòå ñâîáîäåí íà êîðàáà è ñëåäîâàòåëíî íèêîÿ ÷àñò îò "Íàóòèëóñ" íå å çàáðàíåíà çà âàñ. Ìîæåòå äà ãî ðàçãëåäàòå ïîäðîáíî è ìåíå ùå ìè áúäå ïðèÿòíî äà âè áúäà âîäà÷.
- Íå çíàÿ êàê äà âè áëàãîäàðÿ, ãîñïîäèí êàïèòàí, íî íÿìà äà çëîóïîòðåáÿ ñ âàøàòà ëþáåçíîñò. Ùå âè ïîïèòàì ñàìî çà êàêâî ñëóæàò òèÿ ôèçè÷åñêè óðåäè?
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ñúùî òàêèâà óðåäè èìà â ìîÿòà ñòàÿ è òàì ùå èìàì ÷åñòòà äà âè îáÿñíÿ çà êàêâî ñëóæàò. Íî ïðåäè òîâà åëàòå äà âèäèòå îïðåäåëåíàòà çà âàñ êàþòà. Òðÿáâà äà çíàåòå êàê ùå áúäåòå íàñòàíåí â "Íàóòèëóñ".
Òðúãíàõ ñëåä êàïèòàí Íåìî è ïðåç åäíà îò âðàòèòå ïî ïðåñå÷åíèòå úãëè íà ñàëîíà èçëÿçîõìå â êîðèäîðèòå íà êîðàáà. Òîé ìå ïîâåäå êúì íîñà è òàì íàìåðèõ íå êàþòà, à åäíà åëåãàíòíà ñòàÿ ñ ëåãëî, òîàëåòíà ìàñà è ðàçíè äðóãè ìåáåëè.
Ìîæåõ ñàìî äà áëàãîäàðÿ íà äîìàêèíà.
- Âàøàòà ñòàÿ å äî ìîÿòà - êàçà ìè òîé, êàòî îòâîðè åäíà âðàòà. - À îò ìîÿòà ñå îòèâà â ñàëîíà, äåòî áÿõìå ïðåäè ìàëêî.
Âëÿçîõ â ñòàÿòà íà êàïèòàíà. Òÿ áåøå òâúðäå ñêðîìíà, äîðè ìîíàøåñêà. Æåëÿçíî ëåãëî, ðàáîòíà ìàñà, íÿêîëêî òîàëåòíè ïðåäìåòè. Âñè÷êî â ïîëóìðàê. Íèêàêâè îñîáåíè óäîáñòâà. Ñàìî êðàéíî íåîáõîäèìîòî.
Êàïèòàí Íåìî ìè ïîñî÷è ñòîë÷å.
- Ìîëÿ, ñåäíåòå - êàçà òîé. Àç ñåäíàõ è òîé çàïî÷íà òàêà:

XII
ÂÑÈ×ÊÎ ×ÐÅÇ ÅËÅÊÒÐÈ×ÅÑÒÂÎ

- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà êàïèòàí Íåìî, êàòî ìè ïîñî÷è óðåäèòå, îêà÷åíè ïî ñòåíèòå íà ñòàÿòà ìó. - Òîâà ñà àïàðàòè, íåîáõîäèìè çà ïëàâàíåòî íà "Íàóòèëóñ". Òóê, ñúùî êàêòî è â ñàëîíà, òå âèíàãè ñà ïðåä î÷èòå ìè è ïîêàçâàò êúäå òî÷íî ñå íàìèðà êîðàáúò è òî÷íàòà ìó ïîñîêà. Íÿêîè ñà âè ïîçíàòè, íàïðèìåð òåðìîìåòúðúò, êîéòî ïîñî÷âà âúòðåøíàòà òåìïåðàòóðà íà "Íàóòèëóñ";
áàðîìåòúðúò, êîéòî îòìåðâà íàëÿãàíåòî íà âúçäóõà è ïðåäñêàçâà ïðîìåíèòå íà âðåìåòî; õèäðîìåòúðúò, êîéòî îòáåëÿçâà ñòåïåíòà íà âëàæíîñòòà íà àòìîñôåðàòà; ùîðìãëàñúò, ÷èÿòî ñìåñ, êàòî ñå ðàçëàãà, ïîêàçâà ïðèáëèæàâàíåòî íà áóðÿ;-êîìïàñúò, êîéòî íàïðàâëÿâà ïúòÿ ìè; ñåêñòàíòúò, êîéòî ïî âèñî÷èíàòà íà ñëúíöåòî îïðåäåëÿ øèðèíàòà, íà êîÿòî ñå íàìèðàìå; õðîíîìåòðèòå, êîèòî ìè ïîìàãàò äà èç÷èñëÿ äúëæèíàòà, íà êîÿòî ñìå, è íàé-ñåòíå - äàëåêîãëåäèòå - äíåâíè è íîùíè - êîèòî ìè ñëóæàò äà èçñëåäâàì âñè÷êè òî÷êè íà õîðèçîíòà, êîãàòî "Íàóòèëóñ" èçëèçà íà ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà.
- Òîâà ñà îáèêíîâåíèòå óðåäè çà ìîðåïëàâàíå - îòãîâîðèõ àç-è çíàÿ êàê ñå óïîòðåáÿâàò. Íî èìà è äðóãè, êîèòî íåñúìíåíî ñà çà îñîáåíèòå íóæäè íà "Íàóòèëóñ". Îíÿ öèôåðáëàò òàì, ïî êîéòî ñå äâèæè ñòðåëêàòà, íå å ëè ìàíîìåòúð?
- Äà, ìàíîìåòúð. Ïîñòàâåí â äîñåã ñ âîäàòà, òîé ïîñî÷âà íåéíîòî âúíøíî íàëÿãàíå, ñ òîâà è äúëáî÷èíàòà, íà êîÿòî ñå íàìèðà ìîÿò êîðàá.
- À òèÿ ñîíäè îò íîâ îáðàçåö?
- Òå ñà òåðìîìåòðè÷íè ñîíäè, êîèòî ïîêàçâàò òåìïåðàòóðàòà íà ðàçëè÷íèòå ïëàñòîâå âîäà.
- Àìè îíèÿ òàì óðåäè, óïîòðåáàòà íà êîèòî íå ìîãà äà îòãàòíà?
- Ïî òîÿ âúïðîñ, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - êàçà êàïèòàí Íåìî, - òðÿáâà äà âè äàì íÿêîè îáÿñíåíèÿ. Áúäåòå ëþáåçåí äà ìå èçñëóøàòå.
Òîé ïîìúë÷à è ñåòíå ïðîäúëæè:
- Èìà åäíà ìîùíà, ïîñëóøíà, áúðçà è ëåñíà çà èçïîëçóâàíå ñèëà, êîÿòî ñå ïðèãàæäà çà âñè÷êî è êîÿòî å ãîñïîäàð â ìîÿ êîðàá. Òóê âñè÷êî ñå âúðøè ÷ðåç íåÿ. Òÿ ìå îñâåòÿâà, òÿ ìå òîïëè, òÿ å äóøàòà íà ìîèòå ìåõàíè÷åñêè óðåäè. Òàÿ ñèëà å åëåêòðè÷åñòâîòî.
- Åëåêòðè÷åñòâîòî ëè? - èçâèêàõ àç äîñòà èçíåíàäàí.
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
- Íî âèå ñå äâèæèòå ñ èçâúíðåäíî ãîëÿìà ñêîðîñò, êîÿòî íå îòãîâàðÿ íà ìîùíîñòòà íà åëåêòðè÷åñòâîòî. Äî äíåñ èçïîëçóâàíåòî íà åëåêòðè÷åñòâîòî êàòî äâèãàòåë áåøå òâúðäå îãðàíè÷åíî - îò íåãî íå ìîæåøå äà ñå ïîëó÷è ãîëÿìà ìåõàíè÷åñêà ñèëà.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî, - ìîåòî åëåêòðè÷åñòâî íå å êàòî îíîâà, êîåòî âñè÷êè çíàÿò. Íî ïî òîÿ âúïðîñ íå ìîãà äà âè êàæà íèùî ïîâå÷å.
- Àç íå ùå íàñòîÿâàì, ãîñïîäèí êàïèòàí, è ùå ñå çàäîâîëÿ ñàìî äà ñå óäèâÿâàì íà óñïåõà âè. Áèõ âè çàäàë ñàìî åäèí âúïðîñ, íà êîéòî, àêî å íåñêðîìåí, ìîæåòå äà íå ìè îòãîâîðèòå. Ìàòåðèàëèòå, êîèòî èçïîëçóâàòå, çà äà ïðîèçâåæäàòå òàÿ ÷óäíà ñèëà, ñèãóðíî ñêîðî ñå èç÷åðïâàò. Íàïðèìåð öèíêúò. À îòäå ñè ãî íàáàâÿòå, ùîì íÿìàòå âå÷å íèêàêâè âðúçêè ñúñ ñóøàòà?
- Ùå îòãîâîðÿ íà âúïðîñà âè - îòâúðíà êàïèòàí Íåìî. - Íàé-íàïðåä ùå âè êàæà, ÷å ïîä ìîðñêîòî äúíî ñúùåñòâóâàò öèíêîâè, æåëåçíè, ñðåáúðíè, çëàòíè ìèíè, êîèòî ñèãóðíî áèõà ìîãëè äà áúäàò åêñïëîàòèðàíè. Àëà àç íå ñúì èçïîëçóâàë íèùî îò òèÿ çåìíè ìåòàëè è ñå îãðàíè÷èõ äà ÷åðïÿ ñàìî îò ìîðåòî ñðåäñòâàòà çà ïðîèçâåæäàíå íà ìîåòî åëåêòðè÷åñòâî.
- Îò ìîðåòî?
- Äà,ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. È ñðåäñòâàòà çà òîâà íå ìè ëèïñâàõà. Áèõ ìîãúë íàïðèìåð äà ïîëó÷à åëåêòðè÷åñòâî, êàòî ñúçäàì âåðèãà ìåæäó ïðîâîäíèöè, ïîòîïåíè íà ðàçëè÷íè äúëáî÷èíè, áëàãîäàðåíèå íà ðàçëèêàòà â òåìïåðàòóðèòå íà âîäíèòå ïëàñòîâå, â êîèòî òå ñå íàìèðàò. Íî ïðåäïî÷åòîõ äà óïîòðåáÿ äðóãà, ïî-ïðàêòè÷íà ñèñòåìà.
- Êàêâà?
- Âèå çíàåòå ñúñòàâà íà ìîðñêàòà âîäà. Â õèëÿäà ãðàìà ìîðñêà âîäà èìà äåâåòäåñåò è øåñò ñòîòíè è ïîëîâèíà âîäà è îêîëî äâå ñòîòíè è äâå òðåòè íàòðèåâ õëîðèä, ñúâñåì ìàëêè êîëè÷åñòâà ìàãíåçèåâ è êàëèåâ õëîðèä, ìàãíåçèåâ áðîìàò, ìàãíåçèåâ ñóëôàò, êàëöèåâ ñóëôàò è êàëöèåâ êàðáîíàò. Êàêòî âèæäàòå, íàòðèåâèÿò õëîðèä å â çíà÷èòåëåí ïðîöåíò. È àç èçâëè÷àì íàòðèåâèÿ õëîðèä îò ìîðñêàòà âîäà è îò íåãî ïðèãîòâÿì áàòåðèèòå ñè.
- Îò íàòðèåâ õëîðèä ëè?
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Ñìåñåí ñ æèâàê, òîé îáðàçóâà àìàëãàìà, êîÿòî ìîæå äà çàìåñòè öèíêà â áóíçåíîâèòå åëåìåíòè. Æèâàêúò íèêîãà íå ñå èçõàáÿâà. Èçðàçõîäâà ñå ñàìî íàòðèåâèÿò õëîðèä, íî ìîðåòî ìå ñíàáäÿâà ñ íåãî. Îñâåí òîâà ùå âè êàæà, ÷å áàòåðèèòå îò íàòðèåâ õëîðèä òðÿáâà äà ñå ñìÿòàò çà ïî-òðàéíè è ÷å åëåêòðîäâèãàòåëíàòà èì ñèëà å äâîéíî ïî-ãîëÿìà îò ñèëàòà íà öèíêîâèòå áàòåðèè.
- Ðàçáèðàì ìíîãî äîáðå, êàïèòàíå, ïðåäèìñòâîòî íà íàòðèåâèÿ õëîðèä ïðè óñëîâèÿòà, â êîèòî ñå íàìèðàòå. Ìîðåòî ñúäúðæà íàòðèåâ õëîðèä. Äîáðå. Íî òîé òðÿáâà è äà ñå äîáèå, ò. å. äà ñå èçâëå÷å. À êàê ïîñòèãàòå òîâà? Âàøèòå áàòåðèè î÷åâèäíî ìîãàò äà ïîñëóæàò çà òîâà èçâëè÷àíå; íî àêî íå ñå ëúæà, íåîáõîäèìèÿò çà åëåêòðè÷åñêèòå àïàðàòè íàòðèåâ õëîðèä å ïî êîëè÷åñòâî ïîâå÷å îò ïðîèçâåäåíèÿ. Òàêà ÷å âèå ùå èçðàçõîäâàòå çà ñàìîòî ïðîèçâîäñòâî ïîâå÷å, îòêîëêîòî ùå áúäå ïðîèçâåäåíî.
- Íî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, àç íå èçâëè÷àì íàòðèåâèÿ õëîðèä ÷ðåç åëåêòðè÷åñòâî, à ñúâñåì ïðîñòî, óïîòðåáÿâàì òîïëèíàòà íà çåìíè âúãëèùà.
- Íà çåìíè âúãëèùà ëè? - êàçàõ àç, êàòî ïîä÷åðòàõ "çåìíè".
- Íåêà ðå÷åì ìîðñêè, àêî èñêàòå - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî.
- Çíà÷è âèå ìîæàõòå äà åêñïëîàòèðàòå ïîäâîäíè ìèíè çà êàìåííè âúãëèùà?
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ, âèå ùå ìå âèäèòå, êîãàòî ðàáîòÿ. Ìîëÿ âè ñàìî çà ìàëêî òúðïåíèå, à âðåìå çà òúðïåíèå ùå èìàòå. Íå çàáðàâÿéòå ñàìî ñëåäíîòî: àç äúëæà âñè÷êî íà îêåàíà;
òîé ïðîèçâåæäà åëåêòðè÷åñòâîòî, à åëåêòðè÷åñòâîòî äàâà íà "Íàóòèëóñ" òîïëèíà, ñâåòëèíà, äâèæåíèå, ñ åäíà äóìà - æèâîò.
- Íî íå è âúçäóõà, êîéòî äèøàòå?
- Î! Àç ìîãà äà ïðîèçâåæäàì íåîáõîäèìèÿ ìè âúçäóõ, íî òîâà å èçëèøíî, òúé êàòî âèíàãè, êîãàòî ïîèñêàì, èçëèçàì íà ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà. Íî ìàêàð åëåêòðè÷åñòâîòî äà íå ìå ñíàáäÿâà ñ âúçäóõ çà äèøàíå, âñå ïàê òî äâèæè ìîùíè ïîìïè, êîèòî ñãúñòÿâàò âúçäóõà â ñïåöèàëíè ðåçåðâîàðè, òà ïðè íóæäà ìîãà äà ïðîäúëæà, êîëêîòî ñè ùà, ìîÿ ïðåñòîé â äúëáî÷èíèòå.
- Êàïèòàíå - êàçàõ àç, - ìîãà ñàìî äà ñå óäèâÿâàì. Î÷åâèäíî âèå ñòå îòêðèëè îíîâà, êîåòî õîðàòà íåñúìíåíî ùå îòêðèÿò åäèí äåí - èñòèíñêàòà äâèãàòåëíà ñèëà íà åëåêòðè÷åñòâîòî.
- Íå çíàÿ äàëè ùå ÿ îòêðèÿò - îòãîâîðè ñòóäåíî êàïèòàí Íåìî. - Íî êàêòî è äà å, âèå âå÷å çíàåòå ïúðâîòî ïðèëîæåíèå, èçâúðøåíî îò ìåíå íà òàÿ ñêúïîöåííà ñèëà. Òÿ íè îñâåòÿâà ðàâíîìåðíî è ïðîäúëæèòåëíî, êàêòî íå ìîæå äà ñòîðè òîâà ñëúí÷åâàòà ñâåòëèíà. Âèæäàòå ñåãà òîÿ ñòåíåí ÷àñîâíèê; òîé å åëåêòðè÷åñêè è âúðâè òúé òî÷íî, ÷å íàäìèíàâà íàé-äîáðèòå õðîíîìåòðè. Ðàçäåëèë ñúì öèôåðáëàòà íà äâàäåñåò è ÷åòèðè ÷àñà, êàêòî ñà èòàëèàíñêèòå ÷àñîâíèöè, çàùîòî çà ìåíå íÿìà íè íîù, íè äåí, íè ñëúíöå, íè ëóíà - à - ñàìî òàÿ èçêóñòâåíà ñâåòëèíà, êîÿòî âîäÿ ñúñ ñåáå ñè ÷àê äî äúíîòî íà ìîðåòî. Âèæòå, ñåãà å äåñåò ÷àñà çàðàíòà.
- Îòëè÷íî.
- Äðóãî ïðèëîæåíèå íà åëåêòðè÷åñòâîòî: îíÿ öèôåðáëàò, îêà÷åí íàñðåùà íè, ïîêàçâà ñêîðîñòòà íà "Íàóòèëóñ". Åäíà åëåêòðè÷åñêà æèöà ãî ñâúðçâà ñ âèòëîòî íà ëîêà è ñòðåëêàòà ìó ïîñî÷âà äåéñòâèòåëíàòà ñêîðîñò íà êîðàáà. Åòî ñåãà ñå äâèæèì ñ óìåðåíà ñêîðîñò îò ïåòíàäåñåò ìèëè â ÷àñ.
- Òîâà å ÷óäåñíî - îòãîâîðèõ àç-è ñåãà ðàçáèðàì, êàïèòàíå, ÷å âèå ñ îñíîâàíèå ñòå óïîòðåáèëè òàÿ ñèëà, êîÿòî òðÿáâà äà çàìåñòè âÿòúðà, âîäàòà è ïàðàòà.
- Îùå íå ñìå ñâúðøèëè, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà êàïèòàí Íåìî, êàòî ñòàíà. - È àêî îáè÷àòå äà ìå ïîñëåäâàòå, ùå ðàçãëåäàìå êúðìàòà íà "Íàóòèëóñ".
Äåéñòâèòåëíî àç ïîçíàâàõ âå÷å öÿëàòà íîñîâà ÷àñò íà ïîäâîäíèÿ êîðàá, êîÿòî, êàòî ñå òðúãíå îò ñðåäàòà êúì âúëíîðåçà, áå ðàçïðåäåëåíà òî÷íî ïî ñëåäíèÿ íà÷èí: òðàïåçàðèÿ - äúëãà ïåò ìåòðà, îòäåëåíà îò áèáëèîòåêàòà ñ íåïðîíèöàåìà çà âîäàòà ïðåãðàäà, ñàìàòà ñòàÿ íà êàïèòàíà äúëãà ïåò ìåòðà, ìîÿòà ñòàÿ, äúëãà äâà ìåòðà è ïîëîâèíà, è íàé-ñåòíå ðåçåðâîàð çà âúçäóõ - äúëúã ñåäåì ìåòðà è ïîëîâèíà, êîéòî ñòèãàøå äî ñàìèÿ íîñ. Îáùî, äúëæèíà îò òðèäåñåò è ïåò ìåòðà. Âúâ âîäîíåïðîíèöàåìèòå ïðåãðàäè èìàøå âðàòè, êîèòî ñå çàòâàðÿõà õåðìåòè÷åñêè ÷ðåç êàó÷óêîâè ïðèñïîñîáëåíèÿ è îñèãóðÿâàõà ïúëíà áåçîïàñíîñò çà âñè÷êè, â ñëó÷àé ÷å â íÿêîÿ ÷àñò íà "Íàóòèëóñ" íàõëóåøå âîäà.
Òðúãíàõ ñëåä êàïèòàí Íåìî ïî íàäëúæíèòå êîðèäîðè è ñòèãíàõ äî ñðåäàòà íà êîðàáà. Òàì èìàøå íåùî êàòî êëàäåíåö ìåæäó äâå âîäîíåïðîíèöàåìè ïðåãðàäè. Æåëÿçíà ñòúëáè÷êà, ïðèêðåïåíà äî ñòåíàòà, âîäåøå êúì ãîðíèÿ êðàé. Ïîïèòàõ êàïèòàíà çà êàêâî ñëóæè òàÿ ñòúëáè÷êà.
- Òÿ îòâåæäà äî ëîäêàòà - îòãîâîðè òîé.
- Êàê! Âèå èìàòå ëîäêà? - îòâúðíàõ àç äîñòà ó÷óäåí.
- Òî ñå çíàå. Îòëè÷íà ëîäêà, ëåêà, íåïîòúâàùà, êîÿòî ñëóæè çà ðàçõîäêà è çà ëîâ.
- Çíà÷è, êîãàòî èñêàòå äà ñå êà÷èòå â íåÿ, òðÿáâà äà èçëåçåòå íà ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî?
- Ñúâñåì íå. Ëîäêàòà å â ãîðíàòà ÷àñò íà êîðïóñà íà "Íàóòèëóñ" â ñïåöèàëíà êóõèíà, ïðåäíàçíà÷åíà çà íåÿ- Öÿëàòà å ïîêðèòà, íàïúëíî íåïðîíèöàåìà çà âîäàòà è å ïðèêðåïåíà êúì êîðïóñà ñúñ çäðàâè âèíòîâå. Òàÿ ñòúëáè÷êà âîäè äî òåñåí ëþê, ïðîáèò â êîðïóñà íà "Íàóòèëóñ", ïðåç êîéòî ìîæå äà ìèíå åäèí ÷îâåê è êîéòî å ðàçïîëîæåí òî÷íî ñðåùó äðóã òàêúâ ëþê, ïðîáèò â åäíàòà ñòðàíà íà ëîäêàòà. Àç âëèçàì â ëîäêàòà ïðåç òîÿ äâîåí îòâîð. Òîãàâà ëþêúò íà "Íàóòèëóñ" ñå çàòâàðÿ; àç çàòâàðÿì è äðóãèÿ, íà ëîäêàòà, ÷ðåç ñïåöèàëåí âèíò. Ïîñëå îòâúðòàì âèíòîâåòå, êîèòî ïðèêðåïâàò ëîäêàòà äî êîðàáà, è òÿ ñå èçäèãà íà ïîâúðõíîñòòà ñ ãîëÿìà áúðçèíà. Òîãàâà îòâàðÿì êàïàêà êúì ïàëóáàòà, êîéòî äîñåãà å áèë ãðèæëèâî çàòâîðåí, ïîñòàâÿì ìà÷òàòà, îïúâàì ïëàòíîòî èëè õâàùàì âåñëàòà è ñè ïðàâÿ ðàçõîäêàòà.
- À êàê ñå âðúùàòå íà áîðäà?
- Àç íå ñå âðúùàì, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, à "Íàóòèëóñ" èäå ïðè ìåíå.
- Ïî âàøå íàðåæäàíå ëè?
- Ïî ìîå íàðåæäàíå. Åäíà åëåêòðè÷åñêà æèöà ìå ñâúðçâà ñ íåãî. Èçïðàùàì òåëåãðàìà è òîâà å äîñòàòú÷íî.
- Íàèñòèíà - êàçàõ àç, çàìàÿí îò òèÿ ÷óäåñà. - Òîâà å ñúâñåì ïðîñòî.
Ñëåä êàòî îòìèíàõìå ìðåæåñòàòà îãðàäà íà ñòúëáàòà, êîÿòî ñòèãàøå äî ïàëóáàòà, âèäÿõ åäíà êàþòà, äúëãà äâà ìåòðà, â êîÿòî Êîíñåé è Íåä Ëàíä, âúçõèòåíè îò ñâîÿ îáÿä, ãî óíèùîæàâàõà ëàêîìî. Ïîñëå ñå îòâîðè åäíà âðàòà, êîÿòî âîäåøå çà êóõíÿòà, äúëãà òðè ìåòðà è ðàçïîëîæåíà ìåæäó ãîëåìèòå ñêëàäîâå.
Òóê öÿëîòî ãîòâåíå ñå èçâúðøâàøå ñ åëåêòðè÷åñòâî, ïîìîùíî è ïî-ïðàêòè÷íî îò âúçäóøíèÿ ãàç. Ïðîâîäíèöè, êîèòî äîñòèãàõà äî ïå÷êèòå, íàãðÿâàõà ïëàòèíåíè ìðåæè÷êè è òîïëèíàòà ñå ðàçïðåäåëÿøå è ïîääúðæàøå ðåäîâíî. Òÿ íàãðÿâàøå è åäíè äåñòèëàòîðè, êîèòî ÷ðåç èçïàðÿâàíå ïðîèçâåæäàõà ïðåâúçõîäíà âîäà çà ïèåíå. Äî êóõíÿòà áå áàíÿòà, íàãëàñåíà óäîáíî, ñ êðàíîâå çà òîïëà è ñòóäåíà âîäà - ïî æåëàíèå.
Çàä êóõíÿòà ñëåäâàøå ïîìåùåíèåòî çà åêèïàæà, äúëãî ïåò ìåòðà. Íî âðàòàòà ìó áå çàòâîðåíà è àç íå ìîæàõ äà âèäÿ íàðåäáàòà ìó, îò êîÿòî ìîæå áè ùÿõ äà ðàçáåðà áðîÿ íà õîðàòà, íåîáõîäèìè çà ðàáîòàòà â "Íàóòèëóñ".
Â äúíîòî ñå èçäèãàøå ÷åòâúðòà âîäîíåïðîíèöàåìà ïðåãðàäà, êîÿòî îòäåëÿøå ïîìåùåíèåòî íà åêèïàæà îò ìàøèííîòî îòäåëåíèå. Âðàòàòà ñå îòâîðè è àç ñå íàìåðèõ â òîâà îòäåëåíèå, äåòî êàïèòàí Íåìî - áåçñïîðíî ïúðâîêëàñåí èíæåíåð - áå íàñòàíèë ñâîèòå äâèãàòåëíè ìàøèíè.
Òîâà ìàøèííî ïîìåùåíèå èìàøå íå ïî-ìàëêî îò äâàäåñåò ìåòðà äúëæèíà è áåøå ÿðêî îñâåòåíî. Êàêòî å ðåäíî, òî áå ðàçäåëåíî íà äâå: â ïúðâàòà ÷àñò áÿõà áàòåðèèòå, êîèòî ïðîèçâåæäàõà åëåêòðè÷åñòâî, âúâ âòîðàòà - ìàøèíèòå, êîèòî äâèæåõà âèòëîòî.
Îòíà÷àëî áÿõ èçíåíàäàí îò îñîáåíàòà ìèðèçìà, êîÿòî èçïúëâàøå ïîìåùåíèåòî. Êàïèòàí Íåìî çàáåëÿçà òîâà.
- Òîâà - êàçà òîé - ñà èçïàðåíèÿ íà ãàç, êîéòî ñå îòäåëÿ ïðè óïîòðåáàòà íà íàòðèé; íî òîâà íåóäîáñòâî å ñúâñåì äðåáíî. À âñÿêà ñóòðèí íèå ïðå÷èñòâàìå êîðàáà, êàòî ãî ïðîâåòðÿâàìå íà îòêðèòî.
Ïðåç òîâà âðåìå àç ðàçãëåæäàõ ìàøèíèòå íà "Íàóòèëóñ" ñ ëåñíî îáÿñíèìî ëþáîïèòñòâî.
- Êàêòî âèæäàòå - êàçà êàïèòàí Íåìî, - ñëóæà ñè ñ áóíçåíîâè, à íå ñ ðóìêîðôîâè áàòåðèè. Ïîñëåäíèòå áèõà áèëè ñëàáè. Áóíçåíîâèòå áàòåðèè ñà ìàëêî, íî ñà ìîùíè è çäðàâè, êîåòî - êàêòî ïîêàçâà îïèòúò - å ïî-öåííî. Ïðîèçâåäåíàòà åëåêòðè÷åñêà åíåðãèÿ îòèâà â êúðìàòà, äåòî ÷ðåç ãîëåìè åëåêòðîìàãíèòè äåéñòâóâà âúðõó ñïåöèàëíà ñèñòåìà îò ëîñòîâå è çúá÷àòè êîëåëà, êîèòî ïðèäàâàò äâèæåíèå íà âèòëîòî. Âèòëîòî, ñ äèàìåòúð øåñò ìåòðà è äúëæèíà ñåäåì ìåòðà è ïîëîâèíà, ìîæå äà ïðàâè äî ñòî è äâàäåñåò îáîðîòà â ñåêóíäà.
- È ïîëó÷àâàòå?...
- Ñêîðîñò îò ïåòäåñåò ìèëè â ÷àñ.
Òóê èìàøå íÿêàêâà òàéíà, íî àç íå íàñòîÿõ äà ÿ óçíàÿ. Êàê ìîæå åëåêòðè÷åñòâîòî äà äåéñòâóâà ñ òàêàâà ìîùíîñò? Äå áåøå èçòî÷íèêúò íà òàÿ ïî÷òè áåçãðàíè÷íà ñèëà? Äàëè â èçêëþ÷èòåëíîòî íàïðåæåíèå íà áîáèíè îò íîâ âèä? Èëè â ïðåäàâàíåòî , êîåòî íÿêàêâà ñèñòåìà îò íåïîçíàòè ëîñòîâå ìîæåøå äà óñèëè äî áåçêðàéíîñò? Òîâà íå ìîæåõ äà ðàçáåðà.
- Êàïèòàí Íåìî, àç ñàìî óñòàíîâÿâàì ðåçóëòàòèòå è íå ñå ìú÷à äà ãè îáÿñíÿ - êàçàõ àç. - Âèäÿõ êàê "Íàóòèëóñ" ñå äâèæåøå ïðåä "Àáðàõàì Ëèíêîëí" è èìàì ïðåäñòàâà çà ñêîðîñòòà ìó. Íî íå å äîñòàòú÷íî ñàìî äà ñå äâèæèø. Òðÿáâà äà âèæäàø äå îòèâàø. Òðÿáâà äà ìîæåø äà ñå íàïðàâëÿâàø âäÿñíî, âëÿâî, íàãîðå, íàäîëó! Êàê ñòèãàòå äî ãîëåìèòå äúëáî÷èíè, êúäåòî ñúïðîòèâàòà ïîñòîÿííî ðàñòå è ñòèãà äî ñòîòèöè àòìîñôåðè? Êàê ñå èçäèãàòå îòíîâî íà ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî? Íàé-ñåòíå, êàê ñå çàäúðæàòå â îíÿ ïëàñò, â êîéòî æåëàåòå? Äàëè íå ñúì íåñêðîìåí, êàòî âè ïèòàì?
- Íè íàé-ìàëêî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè êàïèòàíúò ñëåä êðàòêî êîëåáàíèå, - ùîì êàòî íå òðÿáâà íèêîãà äà íàïóñêàòå òîÿ ïîäâîäåí êîðàá. Åëàòå â ñàëîíà. Òàì å èñòèíñêèÿò íàø ðàáîòåí êàáèíåò è òàì ùå íàó÷èòå âñè÷êî, êîåòî òðÿáâà äà çíàåòå çà "Íàóòèëóñ".

XIII
ÍßÊÎËÊÎ ÖÈÔÐÈ

Ñëåä ìàëêî ñåäíàõìå íà åäèí äèâàí â ñàëîíà ñ ïóðè â óñòà. Êàïèòàíúò ñëîæè ïðåä ìåíå åäèí ÷åðòåæ íà õîðèçîíòàëíèÿ è íàïðå÷åí ðàçðåç íà "Íàóòèëóñ". Ñëåä òîâà ïî÷íà èçëîæåíèåòî ñè ñúñ ñëåäíèòå äóìè:
- Åòî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, ðàçìåðèòå íà êîðàáà, â êîéòî ïúòóâàòå. Òîé å åäèí äîñòà óäúëæåí öèëèíäúð ñ êîíè÷åñêè êðàèùà. Ïî ôîðìà ïðèëè÷à ìíîãî íà ïóðà, ôîðìà, óñâîåíà âå÷å â Ëîíäîí çà ìíîãî êîíñòðóêöèè îò òîÿ ðîä. Äúëæèíàòà íà òîÿ öèëèíäúð - îò åäèíèÿ êðàé äî äðóãèÿ - å òî÷íî ñåäåìäåñåò ìåòðà, à íàïðå÷íàòà ìó ãðåäà â íàé-øèðîêàòà ìó ÷àñò å îñåì ìåòðà. Ïðè ïîñòðîÿâàíåòî ìó çíà÷è íå å òî÷íî ñïàçåíî îòíîøåíèåòî åäíî êúì äåñåò ìåæäó øèðèíàòà è äúëæèíàòà, êàêòî ïðè âàøèòå áúðçè ïàðàõîäè, íî äúëæèíàòà ìó å äîñòàòú÷íà è êîðïóñúò äîñòà óäúëæåí, òà èçìåñòâàíàòà âîäà ñå ïëúçãà ëåêî è ñúâñåì íå ïðå÷è íà äâèæåíèåòî ìó.
Òèÿ äâå èçìåðåíèÿ âè äàâàò âúçìîæíîñò äà èç÷èñëèòå ëåñíî ïîâúðõíîñòòà è îáåìà íà "Íàóòèëóñ". Ïîâúðõíîñòòà ìó å õèëÿäà è åäèíàäåñåò êâàäðàòíè ìåòðà è ÷åòèðèäåñåò è ïåò ñàíòèìåòðà, îáåìúò ìó - õèëÿäà è ïåòñòîòèí êóáè÷åñêè ìåòðà è äâå äåñåòè, êîåòî çíà÷è, ÷å êîãàòî å öåëèÿò ïîòîïåí, èçìåñòâà õèëÿäà è ïåòñòîòèí êóáè÷åñêè ìåòðà èëè òîíà âîäà.
Êîãàòî ðàáîòåõ ïëàíîâåòå íà òîÿ êîðàá, ïðåäíàçíà÷åí çà ïîäâîäíî ïëàâàíå, èñêàõ, óðàâíîâåñåí âúâ âîäàòà, äà ïîòúâà äåâåò äåñåòè, à íàä âîäàòà äà áúäå ñàìî åäíà äåñåòà îò íåãî. Ñëåäîâàòåëíî ïðè òèÿ óñëîâèÿ òîé òðÿáâàøå äà èçìåñòâà ñàìî äåâåò äåñåòè îò îáåìà ñè èëè õèëÿäà òðèñòà ïåòäåñåò è øåñò êóáè÷åñêè ìåòðà è ÷åòèðèäåñåò è îñåì ñàíòèìåòðà, ò. å. äà òåæè ñàìî òîëêîâà òîíà. Òúé ÷å íå òðÿáâàøå äà íàäõâúðëÿì òàÿ òåæåñò, êàòî ãî ñòðîÿõ â ïîñî÷åíèòå ðàçìåðè.
"Íàóòèëóñ" èìà äâà êîðïóñà, åäèí âúòðåøåí è äðóã -
âúíøåí, êîèòî ñà ñúåäèíåíè ïîìåæäó ñè ñ æåëåçà, êîèòî ìó ïðèäàâàò íåîáèêíîâåíà èçäðúæëèâîñò. È íàèñòèíà áëàãîäàðåíèå íà òîâà êëåòú÷íî óñòðîéñòâî òîé îêàçâà ñúïðîòèâëåíèå êàòî ïëúòåí áëîê. Îáøèâêàòà ìó å íåïîäàòëèâà; òÿ å ëåïåíà, à íå íèòåíà è öåëîñòòà é, êîÿòî ñå äúëæè íà îòëè÷íîòî ïàñâàíå, é ïîçâîëÿâà äà íå ñå áîè è îò íàé-áóðíèòå ìîðåòà.
Äâàòà êîðïóñà ñà íàïðàâåíè îò ñòîìàíåíè ëèñòîâå, îòíîñèòåëíîòî òåãëî íà êîèòî å ñåäåì è îñåì äåñåòè. Ïúðâèÿò êîðïóñ èìà äåáåëèíà íå ïî-ìàëêî îò ïåò ñàíòèìåòðà è òåæè òðèñòà äåâåòäåñåò è ÷åòèðè òîíà è äåâåòäåñåò è øåñò ñòîòíè. Âòîðàòà îáâèâêà - êèëúò, âèñîê ïåòäåñåò è øèðîê äâàäåñåò è ïåò ñàíòèìåòðà, òåæè øåñòäåñåò è äâà òîíà; ìàøèíèòå, áàëàñòúò, ðàçíèòå ïðèíàäëåæíîñòè è äîáàâêè, ïðåãðàäèòå è âúòðåøíèòå ïîäïîðè òåæàò äåâåòñòîòèí øåñòäåñåò è åäèí òîí è øåñòäåñåò è äâå ñòîòíè, êîèòî, ïðèáàâåíè êúì òðèñòà äåâåòäåñåò è ÷åòèðèòå òîíà è äåâåòäåñåò è øåñòòå ñòîòíè, äàâàò íåîáõîäèìàòà îáùà òåæåñò îò õèëÿäà òðèñòà ïåòäåñåò è øåñò òîíà è ÷åòèðèäåñåò è îñåì ñòîòíè. Ðàçáèðàòå ëè?
- Ðàçáèðàì - îòãîâîðèõ àç.
- Òúé ÷å - ïðîäúëæè êàïèòàíúò, - êîãàòî "Íàóòèëóñ" ïëàâà ïðè òèÿ óñëîâèÿ, åäíà äåñåòà îò íåãî îñòàâà íàä âîäàòà. Íî àêî èìàì ðåçåðâîàðè ñ îáåì, ðàâåí íà òàÿ äåñåòà ÷àñò, ò. å. ñ âìåñòèìîñò ñòî è ïåòäåñåò òîíà è ñåäåìäåñåò è äâå ñòîòíè, è àêî ãè íàïúëíÿ ñ âîäà, êîðàáúò ùå èçìåñòè òîãàâà õèëÿäà ïåòñòîòèí è ñåäåì òîíà, ò. å. ùå òåæè ñ òîëêîâà òîíà ïîâå÷å è ùå ñå ïîòîïè öåëèÿò. È òúêìî òîâà ñòàâà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. "Íàóòèëóñ" èìà òàêèâà ðåçåðâîàðè â äîëíàòà ñè ÷àñò. Îòâàðÿì êðàíîâåòå, ðåçåðâîàðèòå ñå íàïúëâàò è êîðàáúò ñå ïîòàïÿ, êàòî ïîòúâà äî ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà.
- Äîáðå, êàïèòàíå, íî ñåãà ñòèãàìå äî èñòèíñêàòà òðóäíîñò. ×å ìîæåòå äà ñå ïîòîïèòå äî ðàâíèùåòî íà îêåàíà, òîâà ðàçáèðàì. Íî ïî-äîëó, êîãàòî ïîòúíåòå ïîä ðàâíèùåòî, âàøèÿò ïîäâîäåí êîðàá íå èçïèòâà ëè íàòèñê è ñëåäîâàòåëíî - íàëÿãàíå îòäîëó íàãîðå, íàòèñê, êîéòî òðÿáâà äà âúçëèçà íà åäíà àòìîñôåðà ïðè âñåêè òðèäåñåò ñòúïêè äúëáî÷èíà èëè - îêîëî åäèí êèëîãðàì íà êâàäðàòåí ñàíòèìåòúð?
- Òî÷íî òúé, ãîñïîäèíå.
- Òîãàâà íå âèæäàì êàê áèõòå ìîãëè äà ñïóñíåòå "Íàóòèëóñ" íà ãîëÿìà äúëáî÷èíà, îñâåí àêî íå ãî íàïúëíèòå öÿë ñ âîäà.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî, - íå áèâà äà ñå ñìåñâà ñòàòèêàòà ñ äèíàìèêàòà, çàùîòî òîâà ìîæå äà äîâåäå äî âàæíè ãðåøêè. Íå ñà íóæíè ìíîãî óñèëèÿ, çà äà ñå ñòèãíå äî äúëáî÷èíèòå íà îêåàíà, çàùîòî òåëàòà èìàò òåíäåíöèÿ êúì "ðàçòîïÿâàíå". Ñëåäåòå ìîèòå ðàçñúæäåíèÿ.
- Ñëóøàì âè, êàïèòàíå.
-Êîãàòî èñêàõ äà îïðåäåëÿ ñ êîëêî òðÿáâà äà ñå óâåëè÷è òåæåñòòà íà "Íàóòèëóñ" çà ïîòîïÿâàíåòî ìó, åäèíñòâåíîòî, ñ êîåòî òðÿáâàøå äà ñå çàíèìàÿ, áå äà ïðåñìåòíà íàìàëÿâàíåòî îáåìà íà âîäàòà, êîëêîòî ñå ñëèçà íà ïî-ãîëåìè äúëáî÷èíè.
- Î÷åâèäíî - îòãîâîðèõ àç.
- Ìàêàð âîäàòà äà å ïîäàòëèâà íà ñãúñòÿâàíå, ñïîñîáíîñòòà é äà ñå ñãúñòÿâà å òâúðäå ìàëêà. È íàèñòèíà ñïîðåä íàé-ïîñëåäíè èç÷èñëåíèÿ òîâà íàìàëÿâàíå íà îáåìà å ñàìî ÷åòèðèñòîòèí òðèäåñåò è øåñò äåñåòìèëèîííè ÷àñòè ïðè åäíà àòìîñôåðà èëè íà âñåêè òðèäåñåò ñòúïêè äúëáî÷èíà. Àêî èñêàì äà ñëÿçà íà õèëÿäà ìåòðà, àç ïðåñìÿòàì íàìàëÿâàíåòî íà îáåìà ïðè íàëÿãàíå, ðàâíî íà âîäåí ñòúëá îò õèëÿäà ìåòðà, ò. å. ïðè íàëÿãàíå îò ñòî àòìîñôåðè. Òîãàâà íàìàëåíèåòî ùå áúäå ÷åòèðèñòîòèí òðèäåñåò è øåñò ñòîõèëÿäíè. Çíà÷è ùå òðÿáâà äà óâåëè÷à òåæåñòòà íà õèëÿäà ïåòñòîòèí òðèíàäåñåò òîíà è ñåäåìäåñåò è ñåäåì ñòîòíè âìåñòî íà õèëÿäà ïåòñòîòèí è ñåäåì òîíà è äâå äåñåòè. Ñëåäîâàòåëíî óâåëè÷åíèåòî å ñàìî øåñò òîíà è ïåòäåñåò è ñåäåì ñòîòíè.
- Ñàìî òîëêîâà?
- Ñàìî òîëêîâà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, è òîâà èç÷èñëåíèå ìîæå ëåñíî äà ñå ïðîâåðè. Íî àç èìàì äîïúëíèòåëíè ðåçåðâîàðè, êîèòî ìîãàò äà ïîáåðàò ñòî òîíà. Òúé ÷å ìîãà äà ñëÿçà äî äîñòà ãîëåìè äúëáî÷èíè. Êîãàòî ïîèñêàì äà ñå èçêà÷à íà ïîâúðõíîñòòà è äà îñòàíà òàì, äîñòàòú÷íî å äà èçõâúðëÿ òàÿ âîäà, à àêî èñêàì "Íàóòèëóñ" äà èçëåçå ñ åäíàòà ñè äåñåòà - äà èçïðàçíÿ âñè÷êè ðåçåðâîàðè.
Ñðåùó òèÿ ðàçñúæäåíèÿ, ïîäêðåïåíè ñ öèôðè, íå ìîæåõ äà âúçðàçÿ íèùî.
- Ïðèåìàì èç÷èñëåíèÿòà âè, êàïèòàíå - îòãîâîðèõ àç, - è áè áèëî íåîñíîâàòåëíî äà ãè îñïîðâàì, ùîì âñåêèäíåâíèÿò îïèò ãè ïîòâúðæäàâà. Íî ñåãà ïðåä ÷óâñòâóâàì åäíà èñòèíñêà òðóäíîñò.
- Êàêâà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå?
- Êîãàòî ñòå íà äúëáî÷èíà õèëÿäà ìåòðà, ñòåíèòå íà "Íàóòèëóñ" èçïèòâàò íàëÿãàíå îò ñòî àòìîñôåðè. Àêî òîãàâà ïîèñêàòå äà èçïðàçíèòå äîïúëíèòåëíèòå ðåçåðâîàðè, çà äà îáëåê÷èòå êîðàáà è äà ñå èçêà÷èòå íà ïîâúðõíîñòòà, ïîìïèòå òðÿáâà äà ïðåîäîëåÿò òîâà íàëÿãàíå îò ñòî àòìîñôåðè, êîåòî å ñòî êèëîãðàìà íà êâàäðàòåí ñàíòèìåòúð... À òîâà å òàêàâà ìîùíîñò...
- Êàêâàòî ñàìî åëåêòðè÷åñòâîòî ìîæå äà ìè äàäå - ïîáúðçà äà êàæå êàïèòàí Íåìî. - Ïîâòàðÿì âè, ÷å äâèãàòåëíàòà ìîù íà ìîèòå ìàøèíè å ïî÷òè íåîãðàíè÷åíà. Ïîìïèòå íà "Íàóòèëóñ" èìàò íåîáèêíîâåíà ñèëà è âèå íàâÿðíî ñòå ÿ ïî÷óâñòâóâàëè, êîãàòî òåõíèòå ñòúëáîâå âîäà ñå èçëÿõà êàòî ïîðîé âúðõó "Àáðàõàì Ëèíêîëí". Âïðî÷åì àç ñè ñëóæà ñ äîïúëíèòåëíèòå ðåçåðâîàðè, ñàìî êîãàòî èñêàì äà ñëÿçà ñðåäíî äî õèëÿäà è ïåòñòîòèí - äâå õèëÿäè ìåòðà, çàùîòî ïàçÿ ìàøèíèòå ñè. È çàòîâà, êîãàòî ìè õðóìíå äà ñëÿçà â îêåàíà íà äúëáî÷èíà äî äâå-òðè ëåâãè ïîä ïîâúðõíîñòòà, àç äåéñòâóâàì ïî äðóã íà÷èí - ïî-ñëîæåí, íî ñúùî òúé íåïîãðåøèì.
- Êàê, êàïèòàíå? - ïîïèòàõ àç.
- Çà òîâà ùå òðÿáâà äà âè îáÿñíÿ êàê ñå óïðàâëÿâà "Íàóòèëóñ".
- Íÿìàì òúðïåíèå äà ÷óÿ.
- Çà äà íàñî÷à êîðàáà âäÿñíî èëè âëÿâî, ñ åäíà äóìà, çà äà ñå äâèæà õîðèçîíòàëíî, àç ñè ñëóæà ñ îáèêíîâåíî êîðìèëî ñ øèðîêà ïåðêà, ïðèêðåïåíî íà êúðìàòà, êîåòî ñå äâèæè ÷ðåç êîðìèëî è ùóðòðîñè*. Íî àç ìîãà ñúùî òàêà äà äâèæà "Íàóòèëóñ" è îòâåñíî - îòäîëó íàãîðå è îòãîðå íàäîëó ÷ðåç äâå íàêëîíåíè ïëîñêîñòè, ïðèêðåïåíè êúì äâåòå ñòðàíè íà êîðïóñà ìó, äî âàòåðëèíèÿòà, ïîäâèæíè ïëîñêîñòè, êîèòî ìîãàò äà çàåìàò âñåâúçìîæíè ïîëîæåíèÿ è êîèòî ñå íàïðàâëÿâàò îòâúòðå ÷ðåç ìîùíè ëîñòîâå. Àêî ïëîñêîñòèòå ñà
* Ùóðòðîñè - âåðèãè, êîèòî ïðèäàâàò äâèæåíèåòî îò êîðìèëîòî íà êúðìàòà. Á.ïð.
óñïîðåäíè ñ êîðàáà, òîé ñå äâèæè õîðèçîíòàëíî. Àêî ñà íàêëîíåíè, "Íàóòèëóñ" ñúîáðàçíî ñ òîâà íàêëîíåíèå è îò òëàñúêà íà âèòëîòî èëè ñå íàñî÷âà íàäîëó, ïî äèàãîíàë, â ïðîäúëæåíèå íà òîëêîâà âðåìå, êîëêîòî ìè å ïîòðåáíî, èëè âúçëèçà, ñëåäâàéêè òîÿ äèàãîíàë. Íåùî ïîâå÷å: àêî èñêàì äà ñå èçêà÷à ïî-áúðçî íà ïîâúðõíîñòòà, ñïèðàì âèòëîòî è íàëÿãàíåòî íà âîäàòà èçäèãà "Íàóòèëóñ" îòâåñíî êàòî áàëîí, íàïúëíåí ñ âîäîðîä, êîéòî ñå èçäèãà áúðçî âúâ âúçäóõà.
- Áðàâî, êàïèòàíå! - èçâèêàõ àç. - Íî êàê ìîæå êîðì÷èÿòà äà ñëåäè ñðåä âîäàòà ïúòÿ, êîéòî ìó îïðåäåëÿòå âèå?
- Êîðì÷èÿòà å â ñòúêëåíà êàáèíêà, êîÿòî ñå èçäàâà â ãîðíàòà ÷àñò íà êîðïóñà íà "Íàóòèëóñ" è èìà ëåùîâèäíè ñòúêëà.
- Ñòúêëà, êîèòî ìîãàò äà èçäúðæàò ïîäîáíî íàëÿãàíå?
- Íàïúëíî. Êðèñòàëúò, êîéòî ïðè óäàð å êðåõúê, èìà çíà÷èòåëíà èçäðúæëèâîñò. Ïðè îïèòèòå çà ðèáîëîâ ïðè åëåêòðè÷åñêà ñâåòëèíà, íàïðàâåíè ïðåç 864 ãîäèíà ñðåä ñåâåðíèòå ìîðåòà, áå óñòàíîâåíî, ÷å êðèñòàëíè ïëî÷êè, äåáåëè ñàìî ñåäåì ìèëèìåòðà, èçäúðæàò íàëÿãàíå îò øåñòíàäåñåò àòìîñôåðè, êàòî â ñúùîòî âðåìå ïðîïóñêàò ñèëíè òîïëèííè ëú÷è, êîèòî ðàçïðåäåëÿò íåðàâíî òîïëèíàòà. À ñòúêëàòà, ñ êîèòî ñè ñëóæà àç, ñà íå ïî-ìàëêî îò äâàäåñåò è åäèí ñàíòèìåòúð â öåíòúðà, ò. å. òðèäåñåò ïúòè ïî-äåáåëè.
- ßñíî, êàïèòàí Íåìî, íî çà äà ìîæå äà ñå âèæäà, íåîáõîäèìî å ñâåòëèíàòà äà ðàçñåå ìðàêà è àç ñå ïèòàì êàê ñðåä òúìíèíàòà íà âîäàòà...
- Çàä êàáèíêàòà íà êîðì÷èÿòà å ïîñòàâåí ìîùåí åëåêòðè÷åñêè ðåôëåêòîð, ëú÷èòå íà êîéòî îñâåòÿâàò ìîðåòî íà ïîëîâèí ìèëÿ.
- À, áðàâî, áðàâî, êàïèòàíå! Ñåãà ñè îáÿñíÿâàì îíîâà ôîñôîðåñöèðàíå íà ïðåäïîëàãàåìèÿ íàðâàë, êîåòî òîëêîâà ìíîãî çàíèìàâàøå ó÷åíèòå! Ïî òîÿ ïîâîä ùå âè ïîïèòàì äàëè ñáëúñêâàíåòî íà "Íàóòèëóñ" ñ "Øîòëàíäèÿ", êîåòî èìà òîëêîâà ñèëåí îòçâóê, áå ðåçóëòàò íà ñëó÷àéíîñò?
- ×èñòà ñëó÷àéíîñò, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. Êîãàòî ñòàíà ñáëúñêâàíåòî, àç ïëàâàõ äâà ìåòðà ïîä ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà. Âïðî÷åì àç âèäÿõ, ÷å íÿìàøå íèêàêâà íåïðèÿòíà ïîñëåäèöà.
- Íèêàêâà, ãîñïîäèí êàïèòàí. Íî ñðåùàòà âè ñ "Àáðàõàì Ëèíêîëí"?...
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ñúæàëÿâàì çà òîÿ ïàðàõîä, êîéòî å åäèí îò íàé-õóáàâèòå ïàðàõîäè íà àìåðèêàíñêàòà ôëîòà, íî àç áÿõ íàïàäíàò è òðÿáâàøå äà ñå çàùèùàâàì! È âñå ïàê çàäîâîëèõ ñå ñàìî äà ëèøà ôðåãàòàòà îò âúçìîæíîñòòà äà ìè ïðå÷è è îùå â íàé-áëèçêîòî ïðèñòàíèùå òÿ ëåñíî ùå ïîïðàâè ïîâðåäèòå ñè.
- Î, êàïèòàíå - èçâèêàõ àç óáåäåíî, - âàøèÿò "Íàóòèëóñ" å íàèñòèíà åäèí ÷óäåñåí êîðàá!
- Äà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè èñòèíñêè ðàç÷óâñòâóâàí êàïèòàí Íåìî, - è àç ãî îáè÷àì êàòî ïëúò îò ìîÿòà ïëúò. Àêî çà âñåêè îò âàøèòå êîðàáè, òúé çàâèñèìè îò ñëó÷àéíîñòèòå â îêåàíà, âñè÷êî ïðåäñòàâëÿâà îïàñíîñò, àêî ïúðâîòî âïå÷àòëåíèå, êîãàòî ñè ïî ìîðåòî, å ÷óâñòâîòî, ÷å ñè íàä áåçäíà, òúé õóáàâî èçðàçåíî îò õîëàíäåöà ßíñåí - íà áîðäà íà "Íàóòèëóñ" ÷îâåê íÿìà îò êàêâî äà ñå ñòðàõóâà. Íå ìîæå äà èìà ñòðàõ îò èçêðèâÿâàíå íà êîðàáà, çàùîòî íåãîâèÿò äâîåí êîðïóñ èìà òâúðäîñò íà æåëÿçî; íÿìà ìà÷òè, âúæåòà è ïð., êîèòî ñå èçõàáÿâàò îò ëþøêàíåòî íà êîðàáà íàäëúæ è íà øèð; íÿìà ïëàòíà, êîèòî âÿòúðúò îòâëè÷à; íÿìà êîòëè, êîèòî åêñïëîäèðàò îò ïàðàòà; íÿìà îïàñíîñò îò ïîæàð, çàùîòî òîÿ êîðàá å íàïðàâåí îò ñòîìàíåíè ëèñòîâå, à íå îò äúðâî; íÿìà âúãëèùà, êîèòî ìîãàò äà ñå ñâúðøàò, çàùîòî òóê äâèãàòåë å åëåêòðè÷åñòâîòî; íÿìà ñáëúñêâàíèÿ, îò êîèòî òðÿáâà äà ñå ïðåäïàçâà, çàùîòî òîé åäèíñòâåí ïëàâà â òèÿ äúëáîêè âîäè;
íÿìà áóðè, íà êîèòî äà óñòîÿâà, çàùîòî ñàìî íÿêîëêî ìåòðà ïîä âîäàòà íàìèðà ïúëåí ïîêîé! Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, åòî ñúâúðøåíèÿ êîðàá! È àêî å âÿðíî, ÷å èíæåíåðúò èìà ïî-ãîëÿìà âÿðà â ïëàâàòåëíèÿ ñúä, îòêîëêîòî ñòðîèòåëÿò ìó, à ñòðîèòåëÿò - ïîâå÷å îò êàïèòàíà ìó, ìîæåòå äà ðàçáåðåòå êàêâî ïúëíî äîâåðèå èìàì àç â ìîÿ "Íàóòèëóñ", òúé êàòî àç ñúì åäíîâðåìåííî è íåãîâ êàïèòàí, è ñòðîèòåë, è èíæåíåð!
Êàïèòàí Íåìî ãîâîðåøå ñúñ çàâëàäÿâàùî êðàñíîðå÷èå. Ïëàìúêúò íà î÷èòå ìó è ñòðàñòíîñòòà íà äâèæåíèÿòà ìó ãî ïðåîáðàçÿâàõà. Äà, òîé îáè÷àøå ñâîÿ êîðàá, êàêòî áàùà îáè÷à äåòåòî ñè!
Àëà åäèí âúïðîñ, ìîæå áè íåñêðîìåí, èçíèêâàøå ñúâñåì åñòåñòâåíî è àç íå ñå ñäúðæàõ äà íå ìó ãî çàäàì.
- Çíà÷è âèå ñòå èíæåíåð, êàïèòàí Íåìî?
- Äà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè òîé. - Êîãàòî æèâååõ íà ñóøàòà, àç ó÷èõ â Ëîíäîí, â Ïàðèæ è â Íþ Éîðê.
- Íî êàê ñòå ìîãúë äà ïîñòðîèòå òàéíî òîÿ âúçõèòèòåëåí "Íàóòèëóñ"?
- Âñÿêà íåãîâà ÷àñò, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, ïðèñòèãàøå îò ðàçëè÷íè òî÷êè íà çåìíîòî êúëáî è ñ ïðèêðèòî ïðåäíàçíà÷åíèå. Íåãîâèÿò êèë áå èçðàáîòåí ó Êðüîçî, âúâ Ôðàíöèÿ: ñòåáëîòî íà âèòëîòî ìó - îò Ïåí è ñèå â Ëîíäîí;
ñòîìàíåíèòå ïëî÷è íà êîðïóñà - îò Ëèðä â Ëèâåðïóë; âèòëîòî - îò Ñêîò â Ãëàçãîó. Ðåçåðâîàðèòå ìó áÿõà ôàáðèêóâàíè îò Êàé è ñèå â Ïàðèæ, ìàøèíèòå ìó - îò Êðóï â Ïðóñèÿ, íîñîâàòà ÷àñò - îò ðàáîòèëíèöèòå íà Ìîòàëà â Øâåöèÿ, èçìåðâàòåëíèòå óðåäè - îò áðàòÿ Õàðò â Íþ Éîðê è ò. í. È âñåêè îò òèÿ äîñòàâ÷èöè áå ïîëó÷èë ìîèòå ïëàíîâå, ïîäïèñàíè ñ ðàçëè÷íè èçìèñëåíè èìåíà.
- Íî ñëåä èçðàáîòâàíåòî èì - êàçàõ àç - íàëè òèÿ ÷àñòè òðÿáâàøå äà ñå ìîíòèðàò, äà ñå ñãëîáÿâàò?
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, àç áÿõ óñòðîèë ðàáîòèëíèöàòà ñè íà åäíî ïóñòî îñòðîâ÷å, çàãóáåíî ñðåä îêåàíà. Òàì àç è ìîèòå ðàáîòíèöè, ò. å. ìîèòå âåëèêîëåïíè äðóãàðè, êîèòî áÿõ îáó÷èë è âúçïèòàë, äîâúðøèõìå ñòðîåæà íà íàøèÿ "Íàóòèëóñ". È ùîì ñâúðøèõìå - îãúíÿò óíèùîæè âñè÷êè ñëåäè îò íàøåòî ïðåáèâàâàíå íà òîâà îñòðîâ÷å, êîåòî, àêî ìîæåõ, áèõ õâúðëèë âúâ âúçäóõà.
- Òîãàâà ñòîéíîñòòà íà êîðàáà òðÿáâà äà å èçâúíðåäíî ãîëÿìà?
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ, åäèí æåëåçåí êîðàá ñòðóâà 1 125 ôðàíêà çà âñåêè òîí. À "Íàóòèëóñ" èìà 1 500 òîíà. Çíà÷è òîé ñòðóâà 1 687 000 ôðàíêà, à çàåäíî ñ îáçàâåæäàíåòî êúì äâà ìèëèîíà èëè - ÷åòèðè-ïåò ìèëèîíà, êàòî ñå âêëþ÷àò õóäîæåñòâåíèòå ïðåäìåòè è ñáèðêèòå.
- Åäèí ïîñëåäåí âúïðîñ, êàïèòàí Íåìî.
- Ìîëÿ, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå.
-Âèå çíà÷è ñòå áîãàò?
- Áåçïðåäåëíî áîãàò, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, è áèõ ìîãúë áåç çàòðóäíåíèå äà ïëàòÿ äâàíàäåñåòòå ìèëèàðäà äúëãîâå íà Ôðàíöèÿ!
Âïèõ ïîãëåä â ñòðàííèÿ ÷îâåê, êîéòî ìè ãîâîðåøå òàêà. Íå çëîóïîòðåáÿâàøå ëè òîé ñ ìîÿòà äîâåð÷èâîñò? Áúäåùåòî ùåøå äà ìè ïîêàæå òîâà.

XIV
×ÅÐÍÀÒÀ ÐÅÊÀ

Ïëîùòà îò çåìíîòî êúëáî, êîÿòî å çàåòà îò âîäà, ñå èç÷èñëÿâà íà òðè ìèëèîíà îñåìñòîòèí òðèäåñåò è äâå õèëÿäè ïåòñòîòèí ïåòäåñåò è îñåì êâàäðàòíè ìèðèàìåòðà*. Òàÿ òå÷íà ìàñà èìà îáåì äâà ìèëèàðäà äâåñòà è ïåòäåñåò ìèëèîíà êóáè÷åñêè ìåòðà è áè îáðàçóâàëà êúëáî ñ äèàìåòúð øåñòäåñåò ëåâãè ñ òåæåñò òðè êâèíòèëèîíà òîíà. À çà äà ìîæå äà ñå ïðîóìåå òîâà ÷èñëî, òðÿáâà äà êàæåì, ÷å êâèíòèëèîíúò å òîëêîâà ïúòè ïî-ãîëÿì îò ìèëèàðäà, êîëêîòî ïúòè ìèëèàðäúò å ïî-ãîëÿì îò ìèëèàðäà, êîëêîòî ïúòè ìèëèàðäúò å ïî-ãîëÿì îò åäèíèöàòà, ò. å. â êâèíòèëèîíà èìà òîëêîâà ìèëèàðäà,êîëêîòî åäèíèöè ñå ñúäúðæàò â åäèí ìèëèàðä. À òàÿ òå÷íà ìàñà å ðàâíà ïðèáëèçèòåëíî íà êîëè÷åñòâîòî âîäà,êîåòî âñè÷êè ðåêè íà çåìÿòà áèõà èçëåëè â ïðîäúëæåíèå íà ÷åòèðèäåñåò õèëÿäè ãîäèíè.
Ïðåç ãåîëîãè÷íèòå åïîõè îãíåíèÿò ïåðèîä å áèë ïîñëåäâàí îò âîäåí ïåðèîä. Îòíà÷àëî îêåàíúò å ïîêðèâàë öÿëîòî çåìíî êúëáî. Ïîñëå ïîñòåïåííî ïðåç ñèëóðèéñêèÿ ïåðèîä ñå ïîÿâÿâàò âúðõîâåòå íà ïëàíèíè, èçëèçàò íàä âîäàòà îñòðîâè, ñëåä òîâà èç÷åçâàò ïîðàäè ìåñòíè ïîòîïè, îòíîâî ñå ïîÿâÿâàò, ñëèâàò ñå, îáðàçóâàò êîíòèíåíòè è íàêðàé ñóøàòà ñå óñòàíîâÿâà ãåîãðàôè÷åñêè òàêàâà, êàêâàòî ÿ âèæäàìå ñåãà. Òÿ îòíåìà îò âîäàòà òðèäåñåò è ñåäåì ìèëèîíà øåñòñòîòèí è
* Ìèðèàìåòúð - 10 000 ìåòðà. Á. ïð.
ïåòäåñåò è ñåäåì êâàäðàòíè ìèëè èëè - äâàíàäåñåò õèëÿäè äåâåòñòîòèí è øåñòíàäåñåò ìèëèîíà õåêòàðà.
Ñïîðåä î÷åðòàíèÿòà íà êîíòèíåíòèòå âîäàòà íà çåìíîòî êúëáî ìîæå äà ñå ðàçäåëè íà ïåò ÷àñòè: Ñåâåðåí ëåäîâèò îêåàí, Þæåí Ëåäîâèò îêåàí, Èíäèéñêè îêåàí, Àòëàíòè÷åñêè îêåàí è Òèõèÿ îêåàí.
Òèõèÿ îêåàí ñå ïðîñòèðà îò ñåâåð íà þã ìåæäó äâàòà ïîëÿðíè êðúãà è îò çàïàä íà èçòîê ìåæäó Àçèÿ è Àìåðèêà è èìà ïëîù îò ñòî ÷åòèðèäåñåò è ïåò ãðàäóñà äúëæèíà. Òîé å íàé-ñïîêîéíèÿò îêåàí; òå÷åíèÿòà ìó ñà øèðîêè è áàâíè, ïðèëèâèòå è îòëèâèòå - íå ìíîãî ãîëåìè, äúæäîâåòå - èçîáèëíè. Òàêúâ å îêåàíúò, êîéòî ïî ïîâåëåíèå íà ñúäáàòà òðÿáâàøå äà ïðåáðîäÿ îùå îòíà÷àëî ïðè íàé-ñòðàííè óñëîâèÿ.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - êàçà ìè êàïèòàí Íåìî - àêî èñêàòå, ùå îïðåäåëèì òî÷íî êúäå ñå íàìèðàìå è ùå óñòàíîâèì èçõîäíàòà òî÷êà íà íàøåòî ïúòóâàíå. Ñåãà å äâàíàäåñåò áåç ÷åòâúðò. Ùå âúçëåçåì íà ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà.
Êàïèòàíúò íàòèñíà òðè ïúòè åäèí åëåêòðè÷åñêè çâúíåö. Ïîìïèòå ïî÷íàõà äà èçïîìïâàò âîäàòà îò ðåçåðâîàðèòå;
ñòðåëêàòà íà ìàíîìåòúðà îòáåëÿçà ñ ðàçëè÷íè íàëÿãàíèÿ èçêà÷âàíåòî íà "Íàóòèëóñ" è ñïðÿ.
- Èçêà÷èõìå ñå - ðå÷å êàïèòàíúò.
Îòèäîõ äî öåíòðàëíàòà ñòúëáà, êîÿòî âîäåøå íà ïàëóáàòà. Èçêà÷èõ ñå ïî ìåòàëè÷åñêèòå ñòúïàëà è ïðåç îòâîðåíèÿ ëþê èçëÿçîõ íà ïàëóáàòà íà "Íàóòèëóñ". Ïàëóáàòà áå ñàìî îñåìäåñåò ñàíòèìåòðà íàä âîäàòà. Íîñúò è êúðìàòà íà "Íàóòèëóñ" áÿõà êàòî êðàèùà íà âðåòåíî è îò òîâà òîé ñúâñåì ïðèëè÷àøå íà äúëãà ïóðà. Çàáåëÿçàõ, ÷å ñòîìàíåíèòå ìó ïëî÷è, íàðåäåíè äîíÿêúäå êàòî êåðåìèäè, ïðèëè÷àõà íà ëþñïèòå, êîèòî ïîêðèâàò òÿëîòî íà ãîëåìèòå çåìíè âëå÷óãè. Ñåãà âå÷å ñè îáÿñíèõ òâúðäå åñòåñòâåíî çàùî âúïðåêè íàé-äîáðèòå äàëåêîãëåäè òîÿ êîðàá âèíàãè å áèë âçåìàí çà ìîðñêî æèâîòíî.
Êúì ñðåäàòà íà ïàëóáàòà ëîäêàòà, ïîñòàâåíà íàïîëîâèíà â êîðàáíèÿ êîðïóñ, îáðàçóâàøå ìàëêà èçäàòèíà. Îòïðåä è îòçàä ñå èçäèãàõà íà ìàëêà âèñî÷èíà äâå êëåòêè ñ íàêëîíåíè ñòåíè è îãðàäåíè îò÷àñòè ñ äåáåëè ëåùîâèäíè ñòúêëà: åäíàòà - çà êîðì÷èÿòà íà "Íàóòèëóñ", äðóãàòà - çà ìîùíèÿ ïðîæåêòîð, êîéòî îñâåòÿâàøå íåãîâèÿ ïúò.
Ìîðåòî áåøå âåëèêîëåïíî, íåáåòî - ÷èñòî è äúëãèÿò êîðàá åäâà-åäâà ÷óâñòâóâàøå ïîëþëÿâàíèÿòà íà îêåàíà. Ëåê èçòî÷åí âåòðåö äèïëåøå âîäíàòà ïîâúðõíîñò. Êðúãîçîðúò, î÷èñòåí îò ìúãëè, ìîæåøå äà áúäå íàáëþäàâàí îòëè÷íî. Íî íå ñå âèæäàøå íèùî. Íè åäèí ðèô, íè åäíî îñòðîâ÷å. Íÿìàøå ãî è "Àáðàõàì Ëèíêîëí". Ïóñòèííà áåçêðàéíîñò.
Êàïèòàí Íåìî ñúñ ñåêñòàíòà â ðúöå óñòàíîâè âèñî÷èíàòà íà ñëúíöåòî, ïî êîÿòî ùåøå äà îïðåäåëè øèðèíàòà, íà êîÿòî ñå íàìèðàõìå. Òîé ïî÷àêà íÿêîëêî ìèíóòè, äîêàòî ñëúíöåòî ñòèãíà íàé-âèñîêàòà òî÷êà íà íåáåòî. Äîêàòî ïðàâåøå íàáëþäåíèÿòà ñè, íè åäèí íåãîâ ìóñêóë íå òðåïâàøå è óðåäúò áå òúé íåïîäâèæåí, ñÿêàø ãî äúðæåøå ðúêà îò ìðàìîð.
- Ïëàäíå - êàçà òîé. - Íå æåëàå ëè ãîñïîäèí ïðîôåñîðúò äà ñëåçåì?
Õâúðëèõ ïîñëåäåí ïîãëåä êúì òîâà æúëòåíèêàâî ìîðå íà ßïîíñêîòî êðàéáðåæèå è ñëÿçîõ â ãîëåìèÿ ñàëîí.
Òàì êàïèòàíúò îïðåäåëè ìåñòîïîëîæåíèåòî íà êîðàáà è èç÷èñëè õðîíîìåòðè÷åñêè äúëæèíàòà, êîÿòî ïðîâåðè ÷ðåç ïî-ðàíøíè ÷àñîâè, úãëîìåðíè íàáëþäåíèÿ. Ñëåä òîâà êàçà:
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ, íàìèðàìå ñå íà 137 ãðàäóñà 15'çàïàäíà äúëæèíà.
- Ïî êîé ìåðèäèàí? - ïîïèòàõ æèâî àç, íàäÿâàéêè ñå, ÷å îò îòãîâîðà íà êàïèòàíà ìîæå áè ùå ðàçáåðà íåãîâàòà íàðîäíîñò.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè òîé, - àç èìàì ðàçëè÷íè õðîíîìåòðè, íàãëàñåíè ïî Ïàðèæêèÿ, Ãðèíóè÷êèÿ è Âàøèíãòîíñêèÿ ìåðèäèàí. Íî âúâ âàøà ÷åñò ùå ñè ïîñëóæà ñ Ïàðèæêèÿ.
Îò òîÿ îòãîâîð íå ìîæàõ äà ðàçáåðà íèùî. Àç ñå ïîêëîíèõ è òîé ïðîäúëæè:
- 137 ãðàäóñà 15 çàïàäíà äúëæèíà ïî Ïàðèæêèÿ ìåðèäèàí è 30 ãðàäóñà 7' ñåâåðíà øèðèíà, êîåòî çíà÷è, ÷å ñå íàìèðàìå íà îêîëî òðèñòà ìèëè îò ÿïîíñêèòå áðåãîâå. È äíåñ, îñìè íîåìâðè ïî îáåä, çàïî÷âà íàøåòî èçñëåäîâàòåëñêî ïúòåøåñòâèå ïîä âîäàòà.
- Áîã äà íè å íà ïîìîù! - îòãîâîðèõ àç.
- À ñåãà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - äîáàâè êàïèòàíúò, - îñòàâÿì âè äà ñå çàíèìàâàòå. Íàðåäèõ äà âçåìåì êóðñ íà èçòîê-ñåâåðîèçòîê íà ïåòäåñåò ìåòðà äúëáî÷èíà. Åòî âè ïîäðîáíè êàðòè, ïî êîèòî ùå ìîæåòå äà ñëåäèòå ïúòÿ íà êîðàáà. Ñàëîíúò å íà âàøå ðàçïîëîæåíèå è ìîëÿ äà ìè ïîçâîëèòå äà ñå îòòåãëÿ.
Êàïèòàí Íåìî ñå ïîêëîíè. Îñòàíàõ ñàì. ïîòúíàë â ìèñëèòå ñè. Òå âñè÷êè ñå âúðòÿõà îêîëî êàïèòàíà íà "Íàóòèëóñ". Äàëè ùÿõ äà óçíàÿ íÿêîãà îò êîÿ íàðîäíîñò å òîÿ ñòðàíåí ÷îâåê, êîéòî ñå õâàëåøå, ÷å íå ïðèíàäëåæè íà íèêîÿ? Êîé áå ïðåäèçâèêàë ó íåãî òàÿ îìðàçà êúì ÷îâå÷åñòâîòî, íà êîÿòî öÿë ñå áå îòäàë è ïîðàäè êîÿòî çàìèñëÿøå ìîæå áè ñòðàõîòíè îòìúùåíèÿ? Äàëè íå áåøå íÿêîé îò îíèÿ íåïðèçíàòè ó÷åíè, íÿêîé îò îíèÿ äóõîâå, "êîèòî ñà áèëè íàñêúðáåíè îò õîðàòà", êàêòî êàçâàøå Êîíñåé. íÿêîé ñúâðåìåíåí Ãàëèëåé, èëè íÿêîé îò îíèÿ õîðà íà íàóêàòà êàòî àìåðèêàíåöà Ìîðè, ÷èÿòî êàðèåðà áå ðàçáèòà îò ïîëèòè÷åñêèòå ðåâîëþöèè? Îùå íå ìîæåõ äà êàæà òîâà. Ìåíå, çàõâúðëåíèÿ îò ñëó÷àÿ íà íåãîâèÿ êîðàá, ìåíå, ÷èéòî æèâîò äúðæåøå â ðúöåòå ñè - òîé ìå áå ïðèåë ñòóäåíî, íî ãîñòîïðèåìíî. Ñàìî ÷å íèêîãà íå áå ïîåë ðúêàòà, êîÿòî àç ìó ïîäàâàõ. Íèêîãà íå áå ìè ïîäàë ñâîÿòà.
Öÿë ÷àñ áÿõ ïîãúëíàò îò òèÿ ðàçìèñëè, òúðñåéêè äà ïðîíèêíà â òàÿ çàãàäêà, òîëêîâà èíòåðåñíà çà ìåíå. Ñåòíå ïîãëåäúò ìè ñå ñïðÿ íà ãîëÿìàòà êàðòà íà çåìíîòî êúëáî, ïðîñòðÿíà íà ìàñàòà, è ñëîæèõ ïðúñò òî÷íî âúðõó òî÷êàòà, äåòî ñå ïðåñè÷àõà äúëæèíàòà è øèðèíàòà.
Ìîðåòî ñúùî êàòî ñóøàòà èìà ñâîè ðåêè. Òîâà ñà îñîáåíè òå÷åíèÿ, êîèòî ñå ðàçëè÷àâàò ïî òåìïåðàòóðàòà ñè, ïî öâåòà ñè è íàé-èçâåñòíîòî îò òÿõ å ïîçíàòî ïîä èìåòî Ãúëôñòðèéì. Íàóêàòà å óñòàíîâèëà ïîñîêàòà íà ïåò ãëàâíè òå÷åíèÿ íà çåìíîòî êúëáî: åäíî - â ñåâåðíàòà ÷àñò íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí, âòîðî - â þæíàòà ÷àñò íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí, òðåòî - â ñåâåðíàòà ÷àñò íà Òèõèÿ îêåàí, ÷åòâúðòî - â þæíàòà ÷àñò íà Òèõèÿ îêåàí è ïåòî - â þæíàòà ÷àñò íà Èíäèéñêèÿ îêåàí. Âúçìîæíî å äîðè äà å ñúùåñòâóâàëî øåñòî òå÷åíèå â ñåâåðíàòà ÷àñò íà Èíäèéñêèÿ îêåàí, êîãàòî Êàñïèéñêî è Àðàëñêî ìîðå çàåäíî ñ ãîëåìèòå åçåðà â Àçèÿ ñå áèëè åäíî åäèííî âîäíî ïðîñòðàíñòâî.
Ïðåç îçíà÷åíàòà íà êàðòàòà òî÷êà, äåòî ñå íàìèðàøå ñåãà êîðàáúò, ìèíàâàøå åäíî îò òèÿ òå÷åíèÿ - íà ÿïîíñêè Êóðîñèâî èëè ×åðíàòà ðåêà - êîåòî èçëèçà îò Áåíãàëñêèÿ çàëèâ, äåòî îòâåñíèòå ëú÷è íà òðîïè÷åñêîòî ñëúíöå ãî ñãîðåùÿâàò, ïðåñè÷à Ìàëàêñêèÿ ïðîòîê, âúðâè ïîêðàé àçèàòñêèÿ áðÿã, çàâèâà â ñåâåðíàòà ÷àñò íà Òèõèÿ îêåàí äî Àëåóòñêèòå îñòðîâè, êàòî âëå÷å ñòâîëîâå íà êàìôîðîâî äúðâî è äðóãè ìåñòíè ïðîèçâåäåíèÿ, è ïðîðÿçâà âúëíèòå íà îêåàíà ñúñ ñâîèòå òîïëè è ñèíè êàòî ÷èñòî èíäèãî âîäè. Òîâà èìåííî òå÷åíèå ùåøå äà ïðåáðîäè "Íàóòèëóñ". Àç ãî ñëåäÿõ ïî êàðòàòà, âèæäàõ êàê ñå ãóáè â áåçïðåäåëíîñòòà íà Òèõèÿ îêåàí è ÷óâñòâóâàõ êàê ìå óâëè÷à ñúñ ñåáå ñè, êîãàòî Íåä Ëàíä è Êîíñåé ñå ïîÿâèõà íà ïðàãà íà ñàëîíà.
Ìîèòå ñëàâíè ñïúòíèöè ñå âêàìåíèõà, êîãàòî ñúçðÿõà îòðóïàíèòå ïðåä î÷èòå èì ÷óäåñà.
- Êúäå ñìå? Êúäå ñìå? - èçâèêà êàíàäåöúò. - Â Êâåáåêñêèÿ ìóçåé ëè?
- Àêî ãîñïîäàðÿò ïîçâîëè - îòâúðíà Êîíñåé, - ïî-ñêîðî â õîòåë Ñîìåðàð!
- Ïðèÿòåëè - îòãîâîðèõ àç, êàòî èì êèìíàõ äà âëÿçàò, - íå ñòå íèòî â Êàíàäà, íèòî âúâ Ôðàíöèÿ, à íà áîðäà íà "Íàóòèëóñ" ïåòäåñåò ìåòðà ïîä ìîðñêîòî ðàâíèùå.
- Ùîì ãîñïîäàðÿò êàçâà, òðÿáâà äà ñå âÿðâà - îòâúðíà Êîíñåé, - íî ïðàâî äà ñè êàæà, òîÿ ñàëîí ìîæå äà ó÷óäè äîðè åäèí ôëàìàíäåö êàòî ìåíå.
- ×óäè ñå, ïðèÿòåëþ, è ãëåäàé, çàùîòî òàêúâ äîáúð êëàñèôèêàòîð êàòî òåá èìà êàêâî äà ïîðàáîòè òóê.
Íÿìàøå íóæäà äà íàñúð÷àâàì Êîíñåé. Íàâåäåí íàä âèòðèíèòå, ñëàâíèÿò ìîìúê âå÷å ìúëâåøå äóìè îò åçèêà íà åñòåñòâåíèöèòå: êëàñ êîðåìîíîãè, ñåìåéñòâî áþêñèíîèäè, ðîä ïîðöåëàíè, âèäîâå Cyproea Madagascariensis è ò. í.
À ïðåç òîâà âðåìå Íåä Ëàíä, êîéòî ñëàáî ñå èíòåðåñóâàøå îò íàóêàòà çà ðàêîâèíèòå, ìå ðàçïèòâàøå çà ñðåùàòà ìè ñ êàïèòàí Íåìî. Äàëè ñúì óçíàë êîé å òîé, îòäå èäå, äå îòèâà, íà êàêâà äúëáî÷èíà ùå íè çàâëå÷å? È õèëÿäè îùå âúïðîñè, íà êîèòî íÿìàõ âðåìå äà îòãîâîðÿ.
Ñúîáùèõ ìó âñè÷êî, êîåòî çíàåõ, èëè ïî-òî÷íî âñè÷êî, êîåòî íå çíàåõ, è ãî ïîïèòàõ êàêâî å ÷óë è âèäÿë òîé ñàìèÿò.
- Íèùî íå ñúì âèäÿë, íèùî íå ñúì ÷óë - îòãîâîðè êàíàäåöúò. - Íå ñúì äîðè çúðíàë åêèïàæà íà êîðàáà. Äà íå áè ñëó÷àéíî è òîé äà å åëåêòðè÷åñêè?
- Åëåêòðè÷åñêè ëè?
- Àìè ÷å, áîãà ìè, ÷îâåê ìîæå äà ïîâÿðâà è òîâà. Íî âèå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - ïîïèòà Íåä Ëàíä, êîéòî âñå îùå íå áå ñå îòêàçàë îò íàìåðåíèåòî ñè, - íå ìîæåòå ëè ìè êàçà êîëêî õîðà èìà íà êîðàáà: äåñåò, äâàäåñåò, ïåòäåñåò, ñòî?
- Íå ìîãà äà âè êàæà, ìàéñòîð Ëàíä. Îò äðóãà ñòðàíà, ïîñëóøàéòå ìå. îòêàæåòå ñå çàñåãà îò ìèñúëòà äà ïðåâçåìåòå "Íàóòèëóñ" èëè äà áÿãàòå. Òîÿ êîðàá å åäèí øåäüîâúð íà ñúâðåìåííàòà èíäóñòðèÿ è àç áèõ ñúæàëÿâàë, àêî íå áÿõ ãî âèäÿë! Ìíîçèíà áèõà ïðèåëè äà áúäàò íà íàøå ìÿñòî, äîðè ñàìî äà ìîãàò äà ñå ðàçõîæäàò ñðåä âñè÷êè òèÿ ÷óäåñà. Òà çàïàçåòå ñïîêîéñòâèå è íåêà ñå îïèòàìå äà âèäèì êàêâî ñòàâà íàîêîëî íè.
- Äà âèäèì? - èçâèêà êèòîëîâåöúò. - Òà íèùî íå ñå âèæäà è íèêîãà íèùî íÿìà äà âèäèì íàâúí îò òàÿ ñòîìàíåíà êëåòêà! Äâèæèì ñå, ïëàâàìå ñëåïåøêàòà...
Òúêìî êîãàòî Íåä Ëàíä èçãîâàðÿøå òèÿ äóìè, âíåçàïíî ïîòúíàõìå â ìðàê - íî ïúëåí ìðàê. Ëú÷åçàðíèÿò ïîòîí óãàñíà òàêà áúðçî, ÷å î÷èòå ìå çàáîëÿõà ñúùî êàêòî çàáîëÿâàò, êîãàòî îò ïúëíà òúìíèíà èçâåäíúæ ñå íàìåðèø â îñëåïèòåëíà ñâåòëèíà.
Ñòîÿõìå çàíåìåëè, áåç äà ìðúäíåì, íå çíàåéêè êàêâà èçíåíàäà - ïðèÿòíà èëè íåïðèÿòíà - íè î÷àêâàøå. ×ó ñå íÿêàêâî ïëúçãàíå. Áè êàçàë ÷îâåê, ÷å îò äâåòå ñòðàíè îò "Íàóòèëóñ" ñå ðàçäâèæèõà êàïàöè.
- Òîâà âå÷å å êðàÿò - êàçà Íåä Ëàíä.
- Ðàçðåä õèäðîìåäóçè! - ïðîìúëâè Êîíñåé. Èçâåäíúæ ñàëîíúò ñå îñâåòè îò äâåòå ñòðàíè ïðåç äâà îâàëíè îòâîðà. Âîäíèòå ìàñè áÿõà ñèëíî îñâåòåíè îò åëåêòðè÷åñêî èçëú÷âàíå. Îò ìîðåòî íè äåëÿõà äâå êðèñòàëíè ñòåíè. Â ïúðâèÿ ìèã èçòðúïíàõ, êàòî ñè ïîìèñëèõ, ÷å òàÿ ÷óïëèâà ïðåãðàäà ìîæå äà ñå ñòðîøè; íî òÿ áå ñêðåïåíà ñ ÿêè ìåäíè ðàìêè è òå é ïðèäàâàõà ïî÷òè íåîãðàíè÷åíà çäðàâèíà.
Â ðàäèóñ îò åäíà ìèëÿ îêîëî "Íàóòèëóñ" ìîðåòî ñå âèæäàøå ÿñíî. Êàêâà ãëåäêà! Êîå ïåðî áè ìîãëî äà ÿ îïèøå! Êîé áè ñúóìÿë äà íàðèñóâà äåéñòâèåòî íà ñâåòëèíàòà âúðõó òèÿ ïðîçðà÷íè ìàñè è ìåêîòàòà íà ïîñëåäîâàòåëíèòå îòñåíêè íà ïîòúìíÿâàíåòî - äî íàé-äîëíèòå è íàé-ãîðíèòå ïëàñòîâå íà îêåàíà!
Èçâåñòíà å ïðîçðà÷íîñòòà íà ìîðåòî. Èçâåñòíà å íåãîâàòà áèñòðîòà, êîÿòî å ïî-ãîëÿìà îò áèñòðîòàòà íà èçâîðíàòà âîäà. Ìèíåðàëíèòå è îðãàíè÷åñêè âåùåñòâà, ïðèìåñåíè, íî íåðàçòâîðåíè â íåÿ, äîðè óâåëè÷àâàò ïðîçðà÷íîñòòà é. Â íÿêîè ìåñòà íà îêåàíà, êàêòî íàïðèìåð êðàé Àíòèëèòå, ïÿñú÷íîòî äúíî ñå âèæäà ñ èçóìèòåëíà ÿñíîòà ïðåç ñòî ÷åòèðèäåñåò è ïåò ìåòðà âîäà, à ñëúí÷åâèòå ëú÷è ïðîíèêâàò äî òðèñòà ìåòðà äúëáî÷èíà. Íî âúâ âîäíàòà ñðåäà, äåòî ñå äâèæåøå "Íàóòèëóñ", åëåêòðè÷åñêèÿò áëÿñúê èçëèçàøå îò ñàìèòå äúëáî÷èíè. Òîâà íå áå âå÷å ëú÷èñòà âîäà, à òå÷íà ñâåòëèíà.
Àêî ñå ïðèåìå õèïîòåçàòà íà Åðåìáåðã, ÷å ïîäâîäíèòå äúëáî÷èíè èìàò ôîñôîðåñöèðàùà ñâåòëèíà, ïðèðîäàòà íåñúìíåíî å ïðèãîòâèëà çà ìîðñêèòå îáèòàòåëè åäíî îò ñâîèòå íàé-÷óäíè çðåëèùà è àç ìîæåõ äà âèäÿ îòòóê õèëÿäè èãðè íà òàÿ ñâåòëèíà. Îò äâåòå ìè ñòðàíè èìàøå ïî åäèí ïðîçîðåö êúì òèÿ íåèçñëåäâàíè áåçäíè. Òúìíèíàòà â ñàëîíà ïîä÷åðòàâàøå âúíøíàòà ñâåòëèíà è íèå ãëåäàõìå òàêà, ñÿêàø òîÿ áèñòúð êðèñòàë áåøå ñòúêëî íà áåçïðåäåëåí àêâàðèóì.
"Íàóòèëóñ" êàòî ÷å íå ïîìðúäâàøå. Òàêà èçãëåæäàøå, çàùîòî íÿìàøå íÿêîÿ íåïîäâèæíà òî÷êà, îò êîÿòî ìîæåøå äà ïðîëè÷è, ÷å ñå äâèæèì. Àëà îò âðåìå íàâðåìå ñòðóè âîäà, ðàçñå÷åíà îò íîñà íà êîðàáà, ñå íîñåõà ïðåä î÷èòå íè èçâúíðåäíî áúðçî.
Îìàÿíè è ïðèòèõíàëè îò èçóìëåíèå, íèå ñå áÿõìå îáëàêúòèëè äî òèÿ ïðîçîðöè è Êîíñåé ïðúâ íàðóøè ìúë÷àíèåòî:
- Äðàãè Íåä, íàëè èñêàõòå äà âèäèòå, åòî íà - ãëåäàéòå!
- Ëþáîïèòíî! Ëþáîïèòíî! - ìúëâåøå êàíàäåöúò, çàáðàâèë è ãíåâà ñè, è íàìåðåíèåòî ñè çà áÿãñòâî, çàâëàäÿí îò óâëåêàòåëíàòà ãëåäêà - ÷îâåê áè äîøúë îò îùå ïî-äàëå÷ äà ñå ðàäâà íà òîâà çðåëèùå.
- Î, ðàçáèðàì æèâîòà íà òîÿ ÷îâåê! - êàçàõ àç. - Òîé ñè å
ñúçäàë ñâîé îòäåëåí ñâÿò, êîéòî êðèå íàé-èçóìèòåëíè ÷óäåñà çà íåãî!
- Àìè ðèáè? - çàáåëÿçà êàíàäåöúò. - Íå âèæäàì ðèáè.
- Çà êàêâî âè ñà, äðàãè Íåä? - îòãîâîðè Êîíñåé. - Òà âèå íå ãè ïîçíàâàòå.
- Àç ëè? Àç - ðèáîëîâåöúò! - èçâèêà Íåä Ëàíä. Ïî òîÿ ïîâîä çàïî÷íà ïðåïèðíÿ ìåæäó äâàìàòà ïðèÿòåëè, êîèòî ïîçíàâàõà ðèáèòå, íî âñåêè ïî ñúâñåì ðàçëè÷åí íà÷èí. Âñè÷êè çíàÿò, ÷å ðèáèòå ñà ÷åòâúðòèÿò è ïîñëåäåí êëàñ îò ãðúáíà÷íèòå. Òå ñå îïðåäåëÿò òàêà: "ãðúáíà÷íè ñ äâîéíî êðúâîîáðàùåíèå è ñòóäåíà êðúâ, äèøàùè ñ õðèëå è ïðåäíàçíà÷åíè äà æèâåÿò âúâ âîäàòà". Òå îáãðúùàò äâå ðàçëè÷íè ïîäåëåíèÿ: êîñòíè ðèáè, ò. å. òèÿ, êîèòî èìàò êîñòåí ñêåëåò, è õðóùÿëíè ðèáè, ò. å. êîèòî èìàò õðóùÿëåí ñêåëåò.
Êàíàäåöúò ìîæå áè çíàåøå òîâà ðàçëè÷èå, íî Êîíñåé çíàåøå ìíîãî ïîâå÷å è òúé êàòî ñåãà áåøå ïðèÿòåë ñ Íåä, íå ìîæåøå äà òúðïè Íåä äà çíàå ïî-ìàëêî îò íåãî. Çàòîâà ìó êàçà:
- Äðàãè Íåä, âèå ñòå ñìúðò çà ðèáèòå, âèå ñòå ìíîãî èçêóñåí ðèáîëîâåö. Âèå ñòå óëîâèëè ìíîãî èíòåðåñíè åêçåìïëÿðè. Íî îáçàëàãàì ñå, ÷å íå çíàåòå êàê ñå êëàñèðàò.
- Çíàÿ - îòãîâîðè ñåðèîçíî êèòîëîâåöúò. - Êëàñèðàò ñå íà ðèáè, êîèòî ñå ÿäàò, è íà ðèáè, êîèòî íå ñå ÿäàò.
- Òîâà äåëåíèå å äåëåíèå íà ëàêîìíèê - îòãîâîðè Êîíñåé. - Íî êàæåòå ìè, çíàåòå ëè ðàçëèêàòà ìåæäó êîñòíèòå è õðóùÿëíèòå ðèáè?
- Çíàì ÿ ìîæå áè, Êîíñåé.
- À ïîäðàçäåëåíèÿòà íà òèÿ äâà ãîëåìè êëàñà? - Íÿìàì ïîíÿòèå - îòãîâîðè êàíàäåöúò.
- Òîãàâà ñëóøàéòå, Íåä, è çàïîìíåòå. Êîñòíèòå ðèáè ñå äåëÿò íà øåñò ðàçðåäà: ïúðâî, àêàíòîïòåðèãèèòå, ãîðíàòà ÷åëþñò íà êîèòî å öÿëîñòíà è ïîäâèæíà, à õðèëåòå èì èìàò ôîðìà íà ãðåáåí. Òîÿ ðàçðåä îáãðúùà ïåòíàäåñåò ñåìåéñòâà, ò. å. òðè ÷åòâúðòè îò èçâåñòíèòå ðèáè. Ïðåäñòàâèòåë íà ðàçðåäà å îáèêíîâåíèÿò êîñòóð.
- Äîñòà âêóñåí - îòãîâîðè Íåä Ëàíä.
- Âòîðî - ïðîäúëæè Êîíñåé, - àáäîìèíàëíèòå, íà êîèòî êîðåìíèòå ïåðêè ñà ïîä êîðåìà, çàä ãðúäíèòå, íåñâúðçàíè ñ êîñòèòå íà ðàìîòî, ðàçðåä, êîéòî ñå ðàçäåëÿ íà ïåò ñåìåéñòâà è îáãðúùà ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò ñëàäêîâîäíèòå ðèáè. Ïðåäñòàâèòåëè: øàðàíúò, ùóêàòà.
- Ïôó! - ðå÷å êàíàäåöúò ñ èçâåñòíî ïðåçðåíèå. - Ñëàäêîâîäíè ðèáè!
- Òðåòî - êàçà Êîíñåé, - ñóááðàêèòå, ïëîñêè ðèáè, êîðåìíèòå ïåðêè íà êîèòî ñà ïîä ãðúäíèòå è íåïîñðåäíî ñâúðçàíè ñ êîñòèòå íà ïëåøêàòà. Òîÿ ðàçðåä îáãðúùà ÷åòèðè ñåìåéñòâà. Ïðåäñòàâèòåëè: âñè÷êè âèäîâå êàëêàíè.
- Âåëèêîëåïíî! Âåëèêîëåïíî! - èçâèêà êèòîëîâåöúò, êîéòî ïðåöåíÿâàøå ðèáèòå ñàìî îò ãëåäèùå çà ÿäåíå.
- ×åòâúðòî - ïðîäúëæè Êîíñåé íåâúçìóòèì, - àíîäèòå èëè çìèîðêèòå, ñ óäúëæåíî òÿëî, ëèøåíè îò êîðåìíè ïåðêè è ïîêðèòè ñ ïëúòíà è ÷åñòî ïúòè ïëúçãàâà êîæà, ðàçðåä, êîéòî ñå ñúñòîè ñàìî îò åäíî ñåìåéñòâî. Ïðåäñòàâèòåë: çìèîðêàòà.
- Ñðåäíà íà âêóñ - îòãîâîðè Íåä Ëàíä.
- Ïåòî - êàçà Êîíñåé, - ëîôîáðàíõèòå èëè ñíîï÷åñòîõðèëè,êîèòî èìàò öÿëîñòíè è ñâîáîäíè ÷åëþñòè,íî õðèëåòå íà êîèòî ñà ñúñòàâåíè îò ìàëêè ñíîï÷åòà, ïðúñíàòè äâå ïî äâå íàäëúæ ïî èçâèâêèòå íà õðèëíèòå äúãè. Òîÿ ðàçðåä ñå ñúñòîè ñàìî îò åäíî ñåìåéñòâî. Ïðåäñòàâèòåë: ìîðñêîòî êîí÷å.
- Ëîøà ðèáà, ëîøà! - îòâúðíà êèòîëîâåöúò.
- Íàé-ñåòíå, øåñòî - êàçà Êîíñåé, - ïëåêòîãíàòèòå, ÷åëþñòíàòà êîñò íà êîèòî å ñâúðçàíà ñ ìåæäó÷åëþñòíàòà, êîÿòî îáðàçóâà ÷åëþñòòà, è íåáöåòî èì å ñëåïåíî ñ ÷åðåïà, ïîðàäè êîåòî òî å íåïîäâèæíî, ðàçðåä, íà êîéòî ëèïñâàò èñòèíñêè êîðåìíè ïåðêè, è ñå ñúñòîè îò äâå ñåìåéñòâà. Ïðåäñòàâèòåë: ðèáàòà-ëóíà.
- Ìîæå ñàìî äà èçìúðñè òåíäæåðàòà! - èçâèêà êàíàäåöúò.
- Ðàçáðàõòå ëè, äðàãè Íåä? - ïîïèòà ó÷åíèÿò Êîíñåé.
- Ñúâñåì íèùè÷êî, äðàãè Êîíñåé - îòãîâîðè êèòîëîâåöúò. - Íî ïðîäúëæåòå, çàùîòî ðàçïðàâÿòå èíòåðåñíè íåùà.
- Êîëêîòî çà õðóùÿëíèòå ðèáè - ïðîäúëæè íåâúçìóòèìî Êîíñåé, - òå èìàò ñàìî òðè ðàçðåäà.
- Òîëêîâà ïî-äîáðå - ðå÷å Íåä.
- Ïúðâî, êðúãëîóñòèòå, ÷åëþñòèòå íà êîèòî ñà ñâúðçàíè ñ åäèí ïîäâèæåí ïðúñòåí, à õðèëåòå èì ñå ðàçòâàðÿò ñ ìíîæåñòâî äóïêè, ðàçðåä, â êîéòî èìà ñàìî åäíî ñåìåéñòâî.
Ïðåäñòàâèòåë: ìèíîãàòà.
- Íå å ëîøà - îòãîâîðè Íåä Ëàíä.
- Âòîðî, ñåëàõèòå, ñ õðèëå, ïîäîáíè íà êðúãëîóñòèòå, íî äîëíàòà ÷åëþñò íà êîèòî å ïîäâèæíà. Òîÿ ðàçðåä, íàé-âàæíèÿò îò öåëèÿ êëàñ, îáãðúùà äâå ñåìåéñòâà. Ïðåäñòàâèòåëè: ðàèäàòà è àêóëàòà.
- Êàêâî! - èçâèêà Íåä. - Ðàèäàòà è àêóëàòà â åäèí è ñúù ðàçðåä! Ñëóøàéòå, äðàãè Êîíñåé, çà äà íå ïîñòðàäà ðàèäàòà, ñúâåòâàì âè äà íå ÿ ñëàãàòå çàåäíî ñ àêóëàòà.
- Òðåòî - îòãîâîðè Êîíñåé, - åñåòðîâèòå, õðèëåòå íà êîèòî ñà îòâîðåíè êàêòî îáèêíîâåíî ñàìî ñ åäíà öåïíàòèíà, êîÿòî èìà ïîõëóïàê, ðàçðåä, â êîéòî èìà ÷åòèðè ðîäà. Ïðåäñòàâèòåë: åñåòðàòà.
- Î! Äðàãè Êîíñåé, âèå îñòàâèõòå çà êðàÿ íàé-õóáàâîòî - ïîíå àç òàêà ìèñëÿ. Òîâà ëè å âñè÷êî?
- Äà, äðàãè Íåä - îòãîâîðè Êîíñåé, - è çàáåëåæåòå, ÷å êîãàòî ÷îâåê çíàå òèÿ íåùà, â ñúùíîñò îùå íèùî íå çíàå, çàùîòî ñåìåéñòâàòà ñå ïîäðàçäåëÿò íà ðîäîâå, íà ïîäðîäîâå, íà âèäîâå, íà ðàçíîâèäíîñòè*...
- Äðàãè Êîíñåé - êàçà êèòîëîâåöúò, êàòî ñå íàâåäå êúì ñòúêëîòî íà îòâîðà, - åòî ìèíàâàò "ðàçíîâèäíîñòè"!
- Äà! Ðèáè - èçâèêà Êîíñåé. - ×îâåê áè êàçàë, ÷å å ïðåä àêâàðèóì.
- Íå - îòãîâîðèõ àç, - àêâàðèóìúò å êëåòêà, à òèÿ ðèáè ñà ñâîáîäíè, êàêòî ïòèöèòå âúâ âúçäóõà.
- Õàéäå, äðàãè Êîíñåé, êàçâàéòå èìåíàòà èì, êàçâàéòå! - êàçà Íåä Ëàíä.
- Àç íå ìîãà! - îòãîâîðè Êîíñåé. - Òîâà å ðàáîòà íà ãîñïîäàðÿ ìè!
È íàèñòèíà äîñòîéíèÿò ìîìúê, ñòðàñòåí êëàñèôèêàòîð, ñúâñåì íå áå åñòåñòâåíèê è íå çíàì äàëè áè ìîãúë äà ðàçëè÷è ðèáàòà òîí îò ñêóìðèÿ. Ñ åäíà äóìà - òî÷íî ïðîòèâíîòî íà êàíàäåöà, êîéòî áåç êîëåáàíèå èçðåæäàøå èìåíàòà íà âñè÷êè òèÿ ðèáè.
- Åäèí ðîãîíîñ - êàçàõ àç.
- È òî êèòàéñêè ðîãîíîñ - îòãîâîðè Íåä Ëàíä.
* Äíåñ êëàñèôèêàöèèòå íà ðèáèòå, ñïîìåíàâàíè òóê îò Æ. Âåðí, ñà âå÷å îñòàðåëè. Á. ïð.
- Ðîä ðîãîíîñè, ñåìåéñòâî òâúðäîêîæè, ðàçðåä ïëåêòîãíàòè - ïðîìúëâè Êîíñåé.
Íàèñòèíà, âçåòè çàåäíî, Íåä è Êîíñåé áèõà îáðàçóâàëè åäèí çíàìåíèò åñòåñòâåíèê.
Êàíàäåöúò íå áå ñå èçëúãàë. ßòî ðîãîíîñè ñ ïëîñêè òåëà, ñúñ çúðíåñòà êîæà, âúîðúæåíè ñ ïî åäíî îñòðèå íà ãðúáíàòà ïåðêà, ñè èãðàåõà îêîëî "Íàóòèëóñ" è ìúðäàõà ÷åòèðèòå ðåäà øèïîâå, êîèòî ñòúð÷àõà îò äâåòå ñòðàíè íà îïàøêèòå èì. Íÿìà íèùî ïî-âúçõèòèòåëíî îò òÿõíàòà êîæà - îòãîðå ñèâà, îòäîëó áÿëà, ñúñ çëàòíè òî÷êè, êîèòî áëåñòÿõà â òúìíèòå ðàçäâèæåíè âúëíè. Ìåæäó òÿõ ñå îëþëÿâàõà õèùíèòå ïëîñêè ðèáè êàòî ðàçâÿíà îò âÿòúðà ïîêðèâêà, à ñðåä òÿõ çà ãîëÿìà ìîÿ ðàäîñò ñúçðÿõ åäíà êèòàéñêà ðèáà, îòãîðå æúëòåíèêàâà è íåæíîðîçîâà ïî êîðåìà, ñ òðè øèïà çàä îêîòî: ðÿäúê âèä, çà êîéòî âúâ âðåìåòî íà Ëàñåïåä äîðè íå áåøå ñèãóðíî, ÷å ñúùåñòâóâà, òúé êàòî òîé áå ÿ âèæäàë ñàìî â åäíà ñáèðêà ÿïîíñêè ðèñóíêè.
Â ïðîäúëæåíèå íà äâà ÷àñà öÿëà âîäíà àðìèÿ ñúïðîâîæäàøå êàòî ñâèòà "Íàóòèëóñ". Ïîñðåä òåõíèòå èãðè, òåõíèòå ñêîêîâå è ñúñòåçàâàíå ïî êðàñîòà, áëÿñúê è áúðçèíà àç ðàçëè÷èõ çåëåíà ñòàð÷óãà, äðóã âèä ñ áîäëèâè ïåðêè è ñ äâîéíà ÷åðíà èâèöà, ñúñ çàêðúãëåíà îïàøêà, áÿëà, ñ âèîëåòîâè ïåòíà ïî ãúðáà, êàêòî è ÿïîíñêà ñêóìðèÿ, âåëèêîëåïíàòà ñêóìðèÿ íà òèÿ ìåñòà, áÿëà, ñúñ ñðåáðèñòà ãëàâà, ìíîæåñòâî áëåñòÿùè ëàçóðíè ðèáè, íà êîèòî äîðè èìåòî å ïî-õóáàâî îò âñÿêî îïèñàíèå, ñïàðîñè ñ èâèöè, ñ ðàçëè÷íè ïåðêè - ñèíè è æúëòè, ñïàðîñè ñ íàïðå÷íè ëèíèè è ñ ÷åðåí ïðúñòåí íà îïàøíîòî ñòúáëî, ñïàðîñè, íàøàðåíè è ñòåãíàòè åëåãàíòíî ñ øåñò ïîÿñà, îëîñòîíè, èñòèíñêè óñòè íà ôëåéòè èëè ìîðñêè áåêàñè, íÿêîè îò êîèòî äîñòèãàò äúëæèíà åäèí ìåòúð, ÿïîíñêè ñàëàìàíäðè, áîäëèâè ìþðåíè, çìèè, äúëãè øåñò ñòúïêè, ñ æèâè è ìàëêè î÷è è ãîëÿìà óñòà ñ îñòðè çúáè.
Íàøèÿò âúçòîðã íå íàìàëÿâàøå. Íàøèòå âúçêëèöàíèÿ íå ñïèðàõà. Íåä èçðåæäàøå èìåíàòà íà ðèáèòå, Êîíñåé ãè êëàñèðàøå, à àç ñå ïðåõëàñâàõ îò æèâîñòòà íà äâèæåíèÿòà è îò êðàñîòàòà íà ôîðìèòå èì. Íèêîãà äîòîãàâà íå áå ìè ñå ñëó÷âàëî äà âèäÿ òèÿ æèâîòíè, æèâè è ñâîáîäíè, â òÿõíàòà åñòåñòâåíà ñðåäà.
Íÿìà äà èçðåæäàì âñè÷êè ðàçíîâèäíîñòè, êîèòî ìèíàâàõà ïðåä íàøèòå ñìàÿíè î÷è, öÿëàòà òàÿ êîëåêöèÿ îò ßïîíñêîòî è Êèòàéñêîòî ìîðå. Òèÿ ðèáè ñå ñòè÷àõà, ïî-ìíîãîáðîéíè îò ïòèöèòå âúâ âúçäóõà, ïðèâëå÷åíè íåñúìíåíî îò îñëåïèòåëíèÿ èçâîð íà åëåêòðè÷åñêàòà ñâåòëèíà.
Èçâåäíúæ â ñàëîíà ñâåòíà. Îòâîðèòå íà ñòîìàíåíèòå ñòåíè ñå çàòâîðèõà. Âúëøåáíîòî âèäåíèå èç÷åçíà. Àëà äúëãî îùå àç ñå óíàñÿõ, äîêàòî íàé-ñåòíå î÷èòå ìè ñïðÿõà íà îêà÷åíèòå ïî ñòåíèòå óðåäè. Êîìïàñúò âñå òàêà ïîêàçâàøå ïîñîêà ñåâåð-ñåâåðîèçòîê, ìàíîìåòúðúò ñî÷åøå íàëÿãàíå îò ïåò àòìîñôåðè, êîåòî ñúîòâåòñòâóâàøå íà äúëáî÷èíà îò ïåòäåñåò ìåòðà, à åëåêòðè÷åñêèÿò-ëàã áåëåæåøå ñêîðîñò îò ïåòíàäåñåò ìèëè â ÷àñ.
Àç ÷àêàõ êàïèòàí Íåìî. Íî òîé íå äîéäå. Ñòåííèÿò ÷àñîâíèê ïîêàçâàøå ïåò ÷àñà.
Íåä Ëàíä è Êîíñåé ñè îòèäîõà â êàþòàòà. Àç ñå ïðèáðàõ â ìîÿòà ñòàÿ. Âå÷åðÿòà ìå ÷àêàøå, ñëîæåíà òàì. Òÿ áåøå: ñóïà îò íàé-âêóñíà ìîðñêà êîñòåíóðêà, áàðáóí ñ áÿëî ìåñî, ÷åðíèÿò ìó äðîá, ñãîòâåí îòäåëíî, êîéòî å âåëèêîëåïíî ÿñòèå, è ôèëå îò õîëîêàíòà-èìïåðàòîð, êîåòî ìè ñå ñòîðè ïî-âêóñíî îò ëàêåðäà..
Ïðåêàðàõ âå÷åðòà â ÷åòåíå, ïèñàíå è ðàçìèñëè. Ïîñëå, êîãàòî ñúíÿò ìå íàòèñíà, ïðîñòðÿõ ñå âúðõó ëåãëîòî îò ìîðñêà òðåâà è ñúì çàñïàë äúëáîêî, äîêàòî "Íàóòèëóñ" ñå ïëúçãàøå ïðÿêî áúðçîòî òå÷åíèå íà ×åðíàòà ðåêà.

XV
ÏÈÑÌÅÍÀ ÏÎÊÀÍÀ

Íà ñëåäíèÿ äåí, äåâåòè íîåìâðè, ñå ñúáóäèõ, ñëåä êàòî áÿõ ñïàë äâàíàäåñåò ÷àñà. Êîíñåé, ïî îáè÷àÿ ñè, äîéäå äà ïîïèòà "êàê ïðåêàðà ãîñïîäàðÿò íîùòà" è äà ìó ïðåäëîæè óñëóãèòå ñè. Òîé áå îñòàâèë ïðèÿòåëÿ ñè, êàíàäåöà, çàñïàë êàòî ÷îâåê, êîéòî öÿë æèâîò íå áå ïðàâèë íèùî äðóãî, îñâåí äà ñïè.
Îñòàâèõ äîáðèÿ ìîìúê äà áúðáîðè êîëêîòî ñè ùå, áåç äà ìó îòãîâàðÿì íà âñè÷êî. Çàíèìàâàøå ìå îòñúñòâèåòî íà êàïèòàí Íåìî, êîéòî ñíîùè íå äîéäå ïðè íàñ, è ñå íàäÿâàõ, ÷å ùå ãî âèäÿ äíåñ.
Îáëÿêîõ äðåõèòå îò áèñóñîâà ìàòåðèÿ. Êîíñåé íåâåäíúæ ïèòàøå îò êàêúâ ïëàò ñà íàïðàâåíè. Îáÿñíèõ ìó, ÷å ïëàòúò å èçðàáîòåí îò ëúñêàâèòå êîïðèíåíè âëàêíà, ñ êîèòî ñå êðåïÿò êúì ñêàëèòå åäíà ïîðîäà ìèäè, ñðåùàíè â èçîáèëèå ïî ñðåäèçåìíîìîðñêèòå áðåãîâå. Íÿêîãà îò òÿõ ñà ïðàâåëè õóáàâè ïëàòîâå, ÷îðàïè, ðúêàâèöè - çàùîòî òèÿ âëàêíà ñà è ìíîãî ìåêè, è ìíîãî òîïëè. È åêèïàæúò íà "Íàóòèëóñ" ìîæåøå äà ñå îáëè÷à åâòèíî, áåç äà èìà íóæäà íèòî îò òúðãîâöèòå íà ïàìóê, íèòî îò îâöè, íèòî îò êîïðèíåíè áóáè, êîèòî æèâåÿò íà ñóøàòà.
Êîãàòî ñå îáëÿêîõ, îòèäîõ â ãîëåìèÿ ñàëîí. Òàì íÿìàøå íèêîé.
Ïîòúíàõ öÿë â ïðîó÷âàíå íà òèÿ ñúêðîâèùà íà íàóêàòà çà ðàêîâèíèòå, ñúáðàíè âúâ âèòðèíèòå. Ðàçðîâèõ ñúùî òàêà ãîëåìèòå õåðáàðèè, ïúëíè ñ íàé-ðåäêè ìîðñêè ðàñòåíèÿ, êîèòî ìàêàð è èçñóøåíè, áÿõà çàïàçèëè ñâîèòå î÷àðîâàòåëíè öâåòîâå. Ìåæäó òèÿ öåííè õèäðîôèòè âèäÿõ êè÷åñòè êëàäîñòåôè, ïàäèí-ïàóíè, êîëåðïè ñ ëîçîâè ëèñòà, êàëèãàìè è ïð.
Öåëèÿò äåí ìèíà, áåç äà áúäà óäîñòîåí ñ ïîñåùåíèåòî íà êàïèòàí Íåìî. Êàïàöèòå ïî ñòåíèòå íà ñàëîíà íå ñå ðàçòâîðèõà. Ìîæå áè íå èñêàõà äà íè ïðåñèùàò ñ òèÿ õóáàâè íåùà.
"Íàóòèëóñ" ïðîäúëæàâàøå äà äúðæè êóðñ ñåâåð-ñåâåðîèçòîê, ñêîðîñò - äâàíàäåñåò ìèëè, äúëáî÷èíà - ìåæäó ïåòäåñåò è øåñòäåñåò ìåòðà.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 10 íîåìâðè, ñúùàòà èçîñòàâåíîñò, ñúùàòà ñàìîòà. Íå âèäÿõ íèêîãî îò åêèïàæà. Íåä è Êîíñåé ïðåêàðàõà ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò äåíÿ ñ ìåíå. Òå ñå ó÷óäèõà íà íåîáÿñíèìîòî îòñúñòâèå íà êàïèòàíà. Äàëè òîÿ ñòðàíåí ÷îâåê íå áåøå áîëåí? Äàëè íå èñêàøå äà ïðîìåíè íàìåðåíèÿòà ñè êúì íàñ? Íî â êðàÿ íà êðàèùàòà, êàêòî êàçâàøå Êîíñåé, ðàäâàõìå ñå íà ïúëíà ñâîáîäà, à áÿõìå è ãðèæëèâî õðàíåíè.
Íàøèÿò äîìàêèí ñïàçâàøå óñëîâèÿòà íà äîãîâîðà. Íå ìîæåõìå äà ñå îïëà÷åì, ïúê è ñàìàòà íàøà ñòðàííà ó÷àñò íè ïðåäëàãàøå â çàìÿíà òàêèâà õóáàâè íåùà, ÷å îùå íÿìàõìå ïðàâî äà ðîïòàåì ñðåùó íåÿ.
Íà 11 íîåìâðè, ðàíî ñóòðèíòà, ïî ïðåñíèÿ âúçäóõ, êîéòî ïàê áå ïóñíàò âúâ âúòðåøíîñòòà íà "Íàóòèëóñ", ðàçáðàõ, ÷å îòíîâî ñìå ñå èçêà÷èëè íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà, çà äà ïîïúëíèì êèñëîðîäíèÿ ñè çàïàñ. Òðúãíàõ êúì öåíòðàëíàòà ñòúëáà è ñå èçêà÷èõ íà ïàëóáàòà.
Áåøå øåñò ÷àñà. Âðåìåòî áåøå îáëà÷íî, ìîðåòî ñèâî, íî ñïîêîéíî. Èìàøå ñúâñåì ñëàáè òàëàçè. Äàëè êàïèòàí Íåìî, êîãîòî ñå íàäÿâàõ äà âèäÿ òóê, ùåøå äà äîéäå? Íî íå âèäÿõ íèêîãî îñâåí êîðì÷èÿòà, çàòâîðåí â ñòúêëåíàòà ñè êëåòêà. Ñåäíàë âúðõó èçäóòèíàòà îò ãíåçäîòî íà ëîäêàòà, ñ íàñëàäà âäèøâàõ ñîëåíèÿ ìîðñêè âúçäóõ.
Ïîñòåïåííî ñëúí÷åâèòå ëú÷è ðàçïðúñíàõà ìúãëàòà. Íà èçòîê ñëúíöåòî ñå èçäèãàøå. Îò íåãîâèÿ ïîãëåä ìîðåòî èçâåäíúæ ïëàìíà. Ðàçïèëåíèòå âúâ âèñèíèòå îáëàöè ñå îáàãðèõà â ÿðêè öâåòîâå ñ ïðåëåñòíè îòñåíêè, à ìíîãîáðîéíè"êîòåøêè åçèöè"* ïðåäñêàçâàõà, ÷å öåëèÿò äåí ùå áúäå âåòðîâèò.
Íî êàêâî çíà÷åíèå ìîæåøå äà èìà âÿòúðúò çà "Íàóòèëóñ", êîéòî íå ñå ïëàøåøå äîðè îò áóðè!
Òúêìî êîãàòî ñå ëþáóâàõ íà òîÿ òîëêîâà ðàäîñòåí, òîëêîâà æèâîòâîðåí èçãðåâ íà ñëúíöåòî, ÷óõ, ÷å íÿêîé ñå èçêà÷âà íà ïàëóáàòà.
Âå÷å ñå êàíåõ äà ïîçäðàâÿ êàïèòàí Íåìî, íî âèäÿõ, ÷å íå áåøå òîé, à íåãîâèÿò ïîìîùíèê. Òîé òðúãíà ïî ïàëóáàòà è ñÿêàø íå çàáåëÿçà ìîåòî ïðèñúñòâèå. Ñ ìíîãî ñèëåí äàëåêîãëåä òîé îãëåäà èçâúíðåäíî âíèìàòåëíî âñè÷êè òî÷êè íà õîðèçîíòà. Ñëåä êàòî ñâúðøè, ïðèáëèæè ñå äî ëþêà è ïðîèçíåñå íÿêàêâà ôðàçà. Çàïîìíèõ ÿ, çàùîòî âñÿêà çàðàí òÿ ñå ïîâòàðÿøå òî÷íî ïðè ñúùèòå îáñòîÿòåëñòâà. Òÿ áåøå ñëåäíàòà:
"Nautron respoc Lorni virch".
Íå áèõ ìîãúë äà êàæà êàêâî çíà÷åøå òîâà.
* Ìàëêè áåëè îáëà÷åòà - ëåêè è ñÿêàø èçâåçàíè ïî êðàèùàòà. Á. ïð.
Êàòî êàçà òèÿ äóìè, ïîìîùíèêúò ñëåçå. Ïîìèñëèõ, ÷å "Íàóòèëóñ" ùå ïðîäúëæè ïàê ïîäâîäíîòî ñè ïëàâàíå. Ñëÿçîõ è ïðåç êîðèäîðèòå îòèäîõ â ñòàÿòà ñè.
Èçòåêîõà òàêà ïåò äíè áåç ïðîìÿíà â ïîëîæåíèåòî. Âñÿêà çàðàí ñå èçêà÷âàõ íà ïàëóáàòà è ñúùàòà ôðàçà ñå ïðîèçíàñÿøå îò ñúùèÿ ÷îâåê. Êàïèòàí Íåìî íå ñå ÿâÿâàøå.
Àç ñå áÿõ ïðèìèðèë, ÷å íÿìà âå÷å äà ãî âèäÿ, íî íà 16 íîåìâðè, êîãàòî âëÿçîõ çàåäíî ñ Íåä è Êîí ñåé â ñòàÿòà ñè, íàìåðèõ íà ìàñàòà åäíî ïèñìî, àäðåñèðàíî äî ìåíå.
Îòâîðèõ ãî ñ íåòúðïåíèå. Òî áåøå íàïèñàíî ñúñ ñèãóðåí, ÿñåí, ìàëêî ãîòè÷åñêè ïî÷åðê, êîéòî íàïîìíÿøå ãåðìàíñêèòå áóêâè.
Ñúäúðæàíèåòî íà ïèñìîòî áåøå ñëåäíîòî:
Äî ãîñïîäèí ïðîôåñîð Àðîíàêñ íà áîðäà íà "Íàóòèëóñ" 16 íîåìâðè 1867 ãîäèíà
Êàïèòàí Íåìî êàíè ãîñïîäèí ïðîôåñîð Àðîíàêñ äà ó÷àñòâóâà â ëîâà, êîéòî ùå ñòàíå óòðå çàðàí â íåãîâèòå ãîðè íà îñòðîâ Êðåñëî. Òîé ñå íàäÿâà, ÷å íèùî íÿìà äà ïîïðå÷è íà ã. ïðîôåñîðà äà ó÷àñòâóâà è ùå ìó áúäå ìíîãî ïðèÿòíî, àêî ñïúòíèöèòå íà ã. ïðîôåñîðà ñå ïðèñúåäèíÿò êúì íåãî.
Êîìåíäàíò íà "Íàóòèëóñ" êàïèòàí Íåìî
- Ëîâ?! - èçâèêà Íåä.
- È â íåãîâèòå ãîðè íà îñòðîâ Êðåñïî?! - ïðèáàâè Êîíñåé.
- Çíà÷è òîÿ ÷óäàê õîäè è íà ñóøàòà? - ïðîäúëæè Íåä Ëàíä.
- Ñòðóâà ìè ñå, ÷å å êàçàíî ìíîãî ÿñíî - îòãîâîðèõ àç, êàòî ïðåïðî÷åòîõ ïèñìîòî.
- Òîãàâà òðÿáâà äà ïðèåìåì - îòâúðíà êàíàäåöúò. - À êàòî ñå íàìåðèì íà ñóøàòà, ùå âèäèì êàêâî ðåøåíèå ùå âçåìåì. Îò äðóãà ñòðàíà, íÿìàì íèùî ïðîòèâ äà õàïíà ìàëêî ïðåñåí äèâå÷.
Áåç äà ïîäèðÿ îáÿñíåíèå íà ïðîòèâîðå÷èåòî ìåæäó ÿâíîòî îòâðàùåíèå íà êàïèòàí Íåìî êúì êîíòèíåíòèòå è îñòðîâèòå è ïîêàíàòà ìó çà ëîâ â ãîðà, àç ñå çàäîâîëèõ äà îòãîâîðÿ íà Íåä Ëàíä:
- ×àêàéòå ïúðâî äà âèäèì êàêúâ å òîÿ îñòðîâ Êðåñëî. Ïîãëåäíàõ êàðòàòà è íà 32 ãðàäóñà 40' ñåâåðíà øèðèíà è 167 ãðàäóñà 50' çàïàäíà äúëæèíà íàìåðèõ åäíî îñòðîâ÷å, êîåòî áå îòêðèòî ïðåç 1801 ãîäèíà îò êàïèòàí Êðåñïî è îçíà÷åíî â ñòàðèòå èñïàíñêè êàðòè ñ èìåòî "Ðîêà äå ëà Ïëàòà", ò. å. Ñðåáúðíà ñêàëà. Çíà÷è áÿõìå íà îêîëî õèëÿäà è îñåìñòîòèí ìèëè îò ìÿñòîòî íà òðúãâàíåòî íè è ïîñîêàòà íà "Íàóòèëóñ", ìàëêî ïðîìåíåíà ñåãà, áåøå êúì þãîèçòîê.
Ïîñî÷èõ íà ñïúòíèöèòå ñè òîâà ñêàëèñòî îñòðîâ÷å, çàãóáåíî ñðåä ñåâåðíàòà ÷àñò íà Òèõèÿ îêåàí, è êàçàõ:
- Àêî êàïèòàí Íåìî ñëèçà ïîíÿêîãà íà ñóøà, âñå ïàê èçáèðà ñúâñåì íåîáèòàåìè îñòðîâè.
Íåä Ëàíä ïîêëàòè ãëàâà, áåç äà îòãîâîðè, è èçëåçå çàåäíî ñ Êîíñåé. Ñëåä âå÷åðÿòà, ïîäíåñåíà îò íåìèÿ è íåâúçìóòèì ñòþàðä, àç çàñïàõ, ìàëêî çàãðèæåí.
Íà äðóãèÿ äåí, 17 íîåìâðè, êàòî ñå ñúáóäèõ, ïî÷óâñòâóâàõ, ÷å "Íàóòèëóñ" å íàïúëíî íåïîäâèæåí. Îáëÿêîõ ñå áúðçî -è îòèäîõ â ãîëåìèÿ ñàëîí.
Êàïèòàí Íåìî áåøå òàì è ìå ÷àêàøå. Òîé ñòàíà, ïîçäðàâè è ìå ïîïèòà ñúãëàñíè ëè ñìå äà ãî ïðèäðóæèì.
Òúé êàòî òîé íå íàïðàâè íèêàêúâ íàìåê çà îñåìäíåâíîòî ñè îòñúñòâèå, âúçäúðæàõ ñå äà ìó ñïîìåíà çà òîâà è îòãîâîðèõ ñúâñåì ïðîñòî, ÷å ñïúòíèöèòå ìè è àç ñìå ãîòîâè äà òðúãíåì ñ íåãî.
- Ñàìî ÷å, ãîñïîäèí êàïèòàí - äîáàâèõ àç, - ùå ñè ïîçâîëÿ äà âè çàäàì åäèí âúïðîñ.
- Çàäàéòå ãî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, è àêî ìîãà, ùå âè îòãîâîðÿ.
- Êàê ñå îáÿñíÿâà, ãîñïîäèí êàïèòàí, ÷å âèå, êîéòî ñòå ñêúñàëè âñè÷êè âðúçêè ñúñ ñóøàòà, ïðèòåæàâàòå ãîðè íà îñòðîâ Êðåñïî?
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè êàïèòàíúò, - ãîðèòå, êîèòî ïðèòåæàâàì, íå ÷àêàò îò ñëúíöåòî íèòî ñâåòëèíà, íèòî òîïëèíà. Â òÿõ íå æèâåÿò íèòî ëúâîâå, íèòî òèãðè, íèòî ïàíòåðè, íèòî êàêâîòî è äà å ÷åòèðèíîãî. Òå ðàñòàò åäèíñòâåíî çà ìåíå. Òå íå ñà ñóõîçåìíè, à ïîäâîäíè ãîðè.
- Ïîäâîäíè ãîðè ëè?! - âúçêëèêíàõ àç.
- Äà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå.
- È âèå ìå êàíèòå äà ìå âîäèòå òàì?
- Òî÷íî òàêà.
- Ïåøêîì?
- Äîðè - ñúñ ñóõè êðàêà.
- Íà ëîâ?
- Íà ëîâ.
- Ñ ïóøêà â ðúêà?
- Ñ ïóøêà â ðúêà.
Èçãëåäàõ êîìåíäàíòà íà "Íàóòèëóñ" ñ èçðàæåíèå, â êîåòî íÿìàøå íèùî ëàñêàòåëíî çà íåãî.
"Íåñúìíåíî ìîçúêúò ìó å áîëåí - ïîìèñëèõ àç. - Èìàë å ïðèñòúï, êîéòî å òðàÿë îñåì äíè è êîéòî äîðè îùå ïðîäúëæàâà. Æàëêî! Ïðåäïî÷èòàõ äà å ÷óäàê, íî íå ëóä!"
Òàÿ ìèñúë ñå ÷åòåøå ÿñíî ïî ëèöåòî ìè, íî êàïèòàí Íåìî ñàìî ìå ïîêàíè äà ãî ïîñëåäâàì è àç ãî ïîñëåäâàõ êàòî ÷îâåê, ïðèìèðåí ñ âñè÷êî. Îòèäîõìå â òðàïåçàðèÿòà, äåòî çàêóñêàòà áåøå âå÷å ñëîæåíà.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà êàïèòàíúò, - ìîëÿ âè äà çàêóñèòå ñ ìåíå áåç ñòåñíåíèå. Ùå ðàçãîâàðÿìå ïðåç âðåìå íà çàêóñêàòà. Îáåùàõ âè ðàçõîäêà â ãîðà, íî íå è ðåñòîðàíò â ãîðàòà. Çàòîâà çàêóñåòå êàòî ÷îâåê, êîéòî ùå îáÿäâà âåðîÿòíî ìíîãî êúñíî.
Àç ïî÷åòîõ òðàïåçàòà. Çàêóñêàòà ñå ñúñòîåøå îò ðàçíè çèáè è ðåçåíè õîëîòóðèè, îò ïðåâúçõîäíè çîîôèòè, ÿñòèÿ îò àëãè, âúçáóæäàùè àïåòèò, êàòî Porphyria aciniata è Laurentia primafetida. Çà ïèåíå èìàøå ñàìî áèñòðà âîäà, â êîÿòî ïî ïðèìåðà íà êàïèòàíà êàïíàõ íÿêîëêî êàïêè îò åäèí ôåðìåíòèðàë ñîê, ïðèãîòâåí ïî êàì÷àòñêè îò åäíà àëãà, èçâåñòíà ïîä èìåòî "äëàíîîáðàçíà ðîäîìåíèà".
Îòíà÷àëî êàïèòàí Íåìî ÿäåøå, áåç äà ïðîìúëâè äóìà. Ñåòíå òîé ìè êàçà: ,
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ, êîãàòî âè ïðåäëîæèõ äà äîéäåòå íà ëîâ â ìîèòå ãîðè íà Êðåñïî, âèå ïîìèñëèõòå, ÷å àç ñè ïðîòèâîðå÷à. Êîãàòî âè êàçàõ, ÷å ñòàâà äóìà çà ïîäâîäíè ãîðè - âèå ìå ñìåòíàõòå çà ëóä. Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, íèêîãà íå òðÿáâà äà ïðåöåíÿâàòå õîðàòà ëåêîìèñëåíî.
- Íî ïîâÿðâàéòå, êàïèòàíå, ÷å...
- Áúäåòå ëþáåçåí äà ìå èçñëóøàòå è ùå âèäèòå òðÿáâà ëè äà ìå îáâèíèòå â ëóäîñò èëè â ïðîòèâîðå÷èå.
- Ñëóøàì âè.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, âèå çíàåòå òîëêîâà äîáðå, êîëêîòî è àç, ÷å ÷îâåê ìîæå äà æèâåå ïîä âîäàòà, àêî íîñè ñúñ ñåáå ñè íåîáõîäèìèÿ ìó çà äèøàíå âúçäóõ. Êîãàòî ñå ðàáîòè ïîä âîäàòà, ðàáîòíèêúò, îáëå÷åí â íåïðîìîêàåìî îáëåêëî è ñúñ çàòâîðåíà â ìåòàëíà êóòèÿ ãëàâà, ïîëó÷àâà âúçäóõ îòâúí ÷ðåç ïîìïè è ðåãóëàòîðè.
- Òîâà å àïàðàòúò íà âîäîëàçèòå - êàçàõ àç. - Äà, íî ïðè òèÿ óñëîâèÿ ÷îâåê íå å ñâîáîäåí. Òîé å ñâúðçàí ñ ïîìïàòà, êîÿòî ìó èçïðàùà âúçäóõ ïðåç êàó÷óêîâàòà òðúáà, êîÿòî ïúê å èñòèíñêà âåðèãà, ñâúðçâàùà ãî ñúñ çåìÿòà, è àêî áèõìå áèëè ñâúðçàíè òàêà ñ "Íàóòèëóñ", íå áèõìå îòèøëè ìíîãî äàëå÷.
- À êàê ìîæå äà áúäå ñâîáîäåí ÷îâåê? - ïîïèòàõ àç.
- Êàòî ñå óïîòðåáè àïàðàòúò Ðóêåéðîë-Äüîíåéðóç, èçðàáîòåí îò äâàìà âàøè ñúíàðîäíèöè, êîéòî àç óñúâúðøåíñòâóâàõ çà ìîè íóæäè è êîéòî ùå âè ïîìîãíå äà ñå ðåøèòå äà òðúãíåòå ïðè òèÿ íîâè ôèçèîëîãè÷åñêè óñëîâèÿ, áåç âàøèòå îðãàíè äà ïîñòðàäàò íè íàé-ìàëêî. Òîé ïðåäñòàâëÿâà ðåçåðâîàð îò äåáåëà ëàìàðèíà, êîéòî àç íàïúëâàì ñúñ ñãúñòåí ïîä íàëÿãàíå îò ïåòäåñåò àòìîñôåðè âúçäóõ. Òîÿ ðåçåðâîàð ñå ïðèêðåïÿ íà ãúðáà ñ ïðåçðàìêè êàòî âîéíèøêà ðàíèöà. Ãîðíàòà ìó ÷àñò îáðàçóâà êóòèÿ, â êîÿòî âúçäóõúò ÷ðåç åäíî ïðèñïîñîáëåíèå, ïîäîáíî íà äóõàëî, èçëèçà ñ íîðìàëíî íàëÿãàíå. Â àïàðàòà Ðóêåéðîë, òàêúâ, êàêúâòî ñå óïîòðåáÿâàò îò äðóãèòå, äâå êàó÷óêîâè òðúáè èçëèçàò îò êóòèÿòà è ñòèãàò äî íåùî êàòî ðàêîâèíà, êîÿòî îáãðúùà íîñà è óñòàòà íà âîäîëàçà; åäíàòà ñëóæè çà âêàðâàíå íà âúçäóõ çà äèøàíå, äðóãàòà - çà èçêàðâàíå íà èçäèøàíèÿ âúçäóõ è åçèêúò çàòâàðÿ åäíàòà èëè äðóãàòà ñïîðåä íóæäèòå íà äèøàíåòî. Íî àç, êîéòî èçïèòâàì çíà÷èòåëíî íàëÿãàíå â äúíîòî íà ìîðåòî, òðÿáâàøå äà âêàðàì ãëàâà êàòî âîäîëàçèòå â åäíî ìåäíî êúëáî, êúì êîåòî ñå ïðèêðåïÿò äâåòå òðúáè çà âäèøâàíå è èçäèøâàíå.
- Ìíîãî äîáðå, êàïèòàí Íåìî. Íî âúçäóõúò, êîéòî íîñèòå, ùå ñå èçðàçõîäâà áúðçî è ùîì ïî÷íå äà ñúäúðæà ïî-ìàëêî îò ïåòíàäåñåò íà ñòî êèñëîðîä, òîé âå÷å íå ìîæå äà ñå äèøà.
- Íåñúìíåíî, íî àç âè êàçàõ, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, ÷å ïîìïèòå íà "Íàóòèëóñ" ìè ïîçâîëÿâàò äà ñêëàäèðàì âúçäóõà ïîä çíà÷èòåëíî íàëÿãàíå è ïðè òèÿ óñëîâèÿ àïàðàòúò ìîæå äà äîñòàâÿ âúçäóõ çà äèøàíå â ïðîäúëæåíèå íà äåâåò-äåñåò ÷àñà.
- Íÿìàì êàêâî ïîâå÷å äà âúçðàçÿ - îòãîâîðèõ àç. - Ùå âè çàïèòàì ñàìî êàê ñè ñâåòèòå ïî ïúòÿ â äúíîòî íà îêåàíà.
- Ñ àïàðàòà Ðóìêîðô, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Åäèíèÿò àïàðàò ñå íîñè íà ãðúá, äðóãèÿò ñå âðúçâà íà êîëàíà. Òîé ñå ñúñòîè îò åäíà áóíçåíîâà áàòåðèÿ, êîÿòî çàðåæäàì íå ñ êàëöèåâ áèñóëôèä, à ñ íàòðèé, ñ êîéòî ìîðåòî å ïúëíî. Åäíà èíäóêòèâíà ìàêàðà ñúáèðà ïðîèçâåäåíîòî åëåêòðè÷åñòâî è ãî îòïðàâÿ êúì åäíî ôåíåð÷å ñ îñîáåíî óñòðîéñòâî. Â òîâà ôåíåð÷å èìà åäíà ñòúêëåíà ñåðïàíòèíà, êîÿòî ñúäúðæà ñàìî ðàçðåäåí âúãëåäâóîêèñ. Êîãàòî àïàðàòúò äåéñòâóâà, òîçè ãàç ñòàâà ëú÷èñò è äàâà áåëåçíèêàâà è íåïðåêúñíàòà ñâåòëèíà. Ïî òîÿ íà÷èí àç äèøàì è âèæäàì.
- Êàïèòàí Íåìî, íà âñè÷êè ìîè áåëåæêè âèå îòãîâàðÿòå òúé ñúêðóøèòåëíî, ÷å íå ñìåÿ âå÷å äà ñå ñúìíÿâàì. È âñå ïàê, àêî ñúì ïðèíóäåí äà ïðèåìà àïàðàòèòå Ðóêåéðîë è Ðóìêîðô, ïîçâîëÿâàì ñè äà ñå óñúìíÿ çà ïóøêèòå, ñ êîèòî ùå íè âúîðúæèòå.
- Òà òå íå ñà ïóøêè, êîèòî ñòðåëÿò ñ áàðóò - îòãîâîðè êàïèòàíúò.
- Çíà÷è ïóøêè ñúñ ñãúñòåí âúçäóõ?
- Íåñúìíåíî. Êàê ìîãà äà ïðèãîòâÿì áàðóò íà êîðàáà, êàòî íÿìàì íèòî ñåëèòðà, íèòî ñÿðà, íèòî âúãëèùà?
- Íî çà äà ìîæå äà ñå ñòðåëÿ êàêòî òðÿáâà âúâ âîäàòà, êîÿòî å îñåìñòîòèí ïåòäåñåò è ïåò ïúòè ïî-ïëúòíà îò âúçäóõà, òðÿáâà äà ñå ïðåîäîëåå çíà÷èòåëíî ñúïðîòèâëåíèå.
- Òîâà íå å îñíîâàòåëíî ñúîáðàæåíèå. Èìà îðúäèÿ, óñúâúðøåíñòâóâàíè ñëåä Ôóëòîí îò àíãëè÷àíèòå Ôèëèï Êîëñ è Áúðëåé, îò ôðàíöóçèíà Ôþðñè è îò èòàëèàíåöà Ëàíäè, êîèòî, ñíàáäåíè ñ îñîáåíè çàòâîðè, ìîãàò äà ñòðåëÿò ïðè òèÿ óñëîâèÿ. Íî ïîâòàðÿì, êàòî íÿìàõ áàðóò, çàìåñòèõ ãî ñ ìíîãî ñãúñòåí âúçäóõ, ñ êîéòî ïîìïèòå íà "Íàóòèëóñ" èçîáèëíî ìå ñíàáäÿâàò.
- Òîÿ âúçäóõ íàâÿðíî ñêîðî ñå èçðàçõîäâà.
- Òà íàëè èìàì ðåçåðâîàðà Ðóêåéðîë, êîéòî ïðè íóæäà ìîæå äà ìå ñíàáäÿâà? Çà òîâà ìè å äîñòàòú÷íî äà ñè ïîñëóæà ñ åäíî ñïåöèàëíî êðàí÷å. Íî âèå ùå âèäèòå ñàì, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, ÷å ïðåç âðåìå íà ïîäâîäíèÿ ëîâ íå ñå èçðàçõîäâàò íèòî ìíîãî âúçäóõ, íèòî ìíîãî êóðøóìè.
- Âñå ïàê ñòðóâà ìè ñå, ÷å â òîÿ ïîëóìðàê è ñðåä âîäàòà. êîÿòî â ñðàâíåíèå ñ âúçäóõà å ìíîãî ïî-ãúñòà, èçñòðåëèòå íå ìîãàò äà ñòèãàò äî ãîëåìè ðàçñòîÿíèÿ è òðóäíî ìîãàò äà áúäàò ñìúðòîíîñíè.
- Íàïðîòèâ, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, âñè÷êè èçñòðåëè ñ òàÿ ïóøêà ñà ñìúðòîíîñíè è ùîì íÿêîå æèâîòíî áúäå äîñåãíàòî - ìàêàð è ñúâñåì ëåêî - ïàäà êàòî óäàðåíî îò ìúëíèÿ.
- Çàùî?
- Çàùîòî ïóøêàòà èçñòðåëâà íå îáèêíîâåíè êóðøóìè, à ìàëêè ñòúêëåíè òîï÷åòà, èçîáðåòåíè îò àâñòðèéñêèÿ õèìèê Ëåíèáðîê, îò êîèòî èìàì ãîëÿì çàïàñ. Òèÿ ñòúêëåíè òîï÷åòà, ïîêðèòè ñúñ ñòîìàíåíà áðîíÿ è íàïðàâåíè ïî-òåæêè ñ åäíà îëîâíà ÷àøêà íà êðàÿ, ñà èñòèíñêè ìàëêè ëàéäåíñêè ñòúêëåíèöè, â êîèòî åëåêòðè÷åñòâîòî å ñ ìíîãî âèñîêî íàïðåæåíèå. Ïðè íàé-ìàëêèÿ äîñåã òå ñå èçïðàçâàò è æèâîòíîòî, êîëêîòî è ñèëíî äà å - ïàäà ìúðòâî. Ùå äîáàâÿ, ÷å òèÿ êóðøóì÷åòà íå ñà ïî-åäðè îò ñà÷ìè íîìåð ÷åòâúðòè è ÷å ïà÷êàòà íà îáèêíîâåíà ïóøêà ìîæå äà ïîáåðå äåñåò.
- Íå ìîãà äà ñïîðÿ ïîâå÷å - îòãîâîðèõ àç, êàòî ñòàíàõ îò ìàñàòà, - è íå ìè îñòàâà äðóãî, îñâåí äà âçåìà ïóøêàòà. È äåòî îòèäåòå âèå, ùå äîéäà è àç.
Êàïèòàíúò ìå ïîâåäå êúì êúðìàòà íà "Íàóòèëóñ" è êîãàòî ìèíàâàõìå ïîêðàé êàþòàòà íà Íåä è Êîíñåé, èçâèêàõ äâàìàòà ñè ñïúòíèöè, êîèòî âåäíàãà íè ïîñëåäâàõà.
Ñëåä òîâà îòèäîõìå â åäíà êèëèÿ, êîÿòî ñå íàìèðàøå ñúâñåì áëèçî äî ìàøèííîòî îòäåëåíèå, äåòî òðÿáâàøå äà îáëå÷åì äðåõèòå, ñ êîèòî ùÿõìå äà îòèäåì íà ðàçõîäêà.

XVI
ÐÀÇÕÎÄÊÀ ÈÇ ÐÀÂÍÈÍÀÒÀ

Òàÿ êèëèÿ áåøå âñúùíîñò àðñåíàëúò è ãàðäåðîáúò íà "Íàóòèëóñ". Åäíà äóçèíà âîäîëàçíè êîñòþìè, îêà÷åíè íà ñòåíàòà, ÷àêàõà ëþáèòåëèòå íà ïîäâîäíè ðàçõîäêè.
Êàòî ãè âèäÿ, Íåä Ëàíä ïðîÿâè ÿâíî îòâðàùåíèå äà ñå îáëå÷å.
- Íî, äðàãè Íåä - êàçàõ ìó àç, - ãîðèòå íà îñòðîâ Êðåñïî ñà ïîäâîäíè ãîðè!
- Äîáðå! - ðå÷å îáúðêàíèÿò êèòîëîâåö, êîéòî âèæäàøå, ÷å ìå÷òèòå ìó çà ïðÿñíî ìåñî ïðîïàäàò. - Àìè âèå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, è âèå ëè ùå ñå ïúõíåòå â òèÿ äðåõè?
- Íåîáõîäèìî å, ìàéñòîð Íåä.
- Âàøà âîëÿ, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè êèòîëîâåöúò, êàòî ñâè ðàìåíå, - àëà àç íèêîãà íÿìà äà ãè îáëåêà, îñâåí àêî ìå ïðèíóäÿò ñúñ ñèëà.
- Íèêîé íÿìà äà âè ïðèíóäè, ìàéñòîð Íåä - êàçà êàïèòàí Íåìî.
- È Êîíñåé ëè ùå ñå ðåøè? - ïîïèòà Íåä.
- Äåòî îòèâà ãîñïîäàðÿò, òàì ñúì è àç - îòãîâîðè Êîíñåé. Êàïèòàíúò èçâèêà äâàìà äóøè îò åêèïàæà, çà äà íè ïîìîãíàò äà ñå îáëå÷åì ñ òåæêèòå íåïðîìîêàåìè äðåõè, íàïðàâåíè îò êàó÷óê, íî áåç øåâîâå è ïðèãîòâåíè òàêà, ÷å äà èçäúðæàò ãîëÿìî íàëÿãàíå. Áè êàçàë ÷îâåê - ñúùèíñêà áðîíÿ, åäíîâðåìåííî ãúâêàâà è èçäðúæëèâà. Òå áÿõà ïàíòàëîíè è ñàêî. Ïàíòàëîíèòå çàâúðøâàõà ñ äåáåëè îáóâêè, êîèòî èìàõà òåæêè îëîâíè ïîäìåòêè. Ïëàòúò íà äðåõàòà ñå äúðæåøå íà òúíêè ìåäíè ïëî÷êè, êîèòî ïîêðèâàõà ãúðäèòå, ïàçåõà ãè ñðåùó ïðèñòúïà íà âîäàòà è ïîçâîëÿâàõà íà äðîáîâåòå äà äèøàò ñâîáîäíî; ðúêàâèòå çàâúðøâàõà âúâ ôîðìà íà ãúâêàâè ðúêàâèöè, êîèòî íå ïðå÷åõà íèêàê íà äâèæåíèåòî íà ïðúñòèòå. ßâíî å, ÷å òèÿ óñúâúðøåíñòâóâàíè âîäîëàçíè êîñòþìè áÿõà îòèøëè ìíîãî ïî-äàëå÷ îò îíèÿ áåçôîðìåíè îáëåêëà, êàêâèòî ñà êîðêîâèòå áðîíè, áåçðúêàâíèòå ïàëòà, òúé íàðå÷åíèòå ìîðñêè îáëåêëà è äð., êîèòî áÿõà èçîáðåòåíè è ïðåõâàëåíè ïðåç XVIII â.
Êàïèòàí Íåìî, åäèí îò íåãîâèòå õîðà - ñúùèíñêè Õåðêóëåñ, êîéòî ñèãóðíî áåøå óäèâèòåëíî ñèëåí, Êîíñåé è àç ñêîðî îáëÿêîõìå òèÿ âîäîëàçíè êîñòþìè. Îñòàâàøå ñàìî äà ïúõíåì ãëàâè â ìåòàëíèòå êúëáà. Íî ïðåäè äà ñòîðèì òîâà, àç ïîìîëèõ êàïèòàíà äà ïîçâîëè äà ðàçãëåäàì ïóøêèòå, êîèòî áÿõà îïðåäåëåíè çà íàñ.
Åäèí îò ìàòðîñèòå íà "Íàóòèëóñ" ìè äàäå åäíà îáèêíîâåíà ïóøêà, ïðèêëàäúò íà êîÿòî, íàïðàâåí îò ñòîìàíåíà ëàìàðèíà è êóõ âúòðå, áåøå äîñòà ãîëÿì. Òîé ñëóæåøå çà ðåçåðâîàð íà ñãúñòåíèÿ âúçäóõ, êîéòî ïðåç åäíà êëàïà, îòâàðÿíà ñúñ ñïóñúê, íàõëóâàøå â ìåòàëíàòà öåâ. Êóòèÿ çà êóðøóìè, èçäúëáàíà â äåáåëàòà ÷àñò íà ïðèêëàäà, ñúäúðæàøå äâàäåñåòèíà åëåêòðè÷åñêè òîï÷åòà, êîèòî ÷ðåç åäíà ïðóæèíà âëèçàõà àâòîìàòè÷íî â öåâòà íà ïóøêàòà. Ùîì åäèí êóðøóì áèâàøå èçñòðåëÿí, äðóã áå ãîòîâ äà ãî ïîñëåäâà.
- Êàïèòàí Íåìî - êàçàõ àç, - òîâà îðúæèå å ñúâúðøåíî è ñ íåãî ñå äåéñòâóâà ëåñíî. Ãîðÿ îò íåòúðïåíèå äà ãî îïèòàì. Íî êàê ùå ñëåçåì äî äúíîòî íà ìîðåòî?
- Ñåãà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, "Íàóòèëóñ" å çàñåäíàë íà äúíîòî ïðè äåñåò ìåòðà äúëáî÷èíà è ìîæåì äà òðúãíåì âåäíàãà.
- À êàê ùå èçëåçåì?
- Ùå âèäèòå.
Êàïèòàí Íåìî ïúõíà ãëàâà â ìåòàëíîòî êúëáî. Êîíñåé è àç ñòîðèõìå ñúùîòî è ÷óõìå, ÷å êàíàäåöúò íè ïîæåëàâà èðîíè÷íî "äîáúð ëîâ". Ãîðíàòà ÷àñò íà îáëåêëîòî íè çàâúðøâàøå ñ ìåäíà ÿêà ñ íàðåç, íà êîéòî ñå çàâèíòâàøå ìåòàëíàòà êàñêà. Òðè äóïêè, çàêðèòè ñ ïëúòíè ñòúêëà, ïîçâîëÿâàõà äà ñå ãëåäà âúâ âñè÷êè ïîñîêè ñàìî ñ îáðúùàíå íà ãëàâàòà â êúëáîòî. Ùîì òî áå ïîñòàâåíî íà ìÿñòîòî ñè,Ðóêåéðîëîâèòå àïàðàòè íà ãúðáîâåòå íè ïî÷íàõà äà äåéñòâóâàò è ùî ñå îòíàñÿ äî ìåíå, àç äèøàõ ñúâñåì ñâîáîäíî.
Ñúñ çàêà÷åíà íà êîëàíà Ðóìêîðôîâà ëàìïà, ñ ïóøêà â ðúêà, àç áÿõ ãîòîâ çà ïúò. Íî äà ñè ïðèçíàÿ, çàòâîðåí â òîâà òåæêî îáëåêëî è ïðèêîâàí êúì ïîäà îò îëîâíèòå ñè ïîäìåòêè - íåâúçìîæíî ìè áåøå äà íàïðàâÿ êàêâîòî è äà å äâèæåíèå.
Íî òîâà íåùî áå ïðåäâèäåíî è àç óñåòèõ, ÷å ìå áóòàò â åäíà ìàëêà, ñúñåäíà íà ãàðäåðîáà ñòàÿ. Ñïúòíèöèòå ìè, âîäåíè ïî ñúùèÿ íà÷èí, âúðâÿõà ñëåä ìåíå. ×óõ, ÷å åäíà èçîëèðàùà âðàòà ñå çàòâîðè ñëåä íàñ è íèå ïîòúíàõìå â ïúëåí ìðàê.
Ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè ÷óõ îñòðî ñâèñòåíå. Ïî÷óâñòâóâàõ êàê îò íîçåòå êúì ãúðäèòå ìè ïîëàçâà ñòóä. Î÷åâèäíî îò âúòðåøíîñòòà íà êîðàáà áÿõà ïóñíàëè ïðåç íÿêàêúâ êðàí âúíøíàòà âîäà, êîÿòî íè çàëèâàøå è ñêîðî èçïúëíè ñòàÿòà. Òîãàâà äðóãà, ñòðàíè÷íà âðàòà â "Íàóòèëóñ" ñå îòâîðè. Îçàðè íè ñëàáà ñâåòëèíà. Ñëåä ìàëêî íîçåòå íè ñòúïâàõà âå÷å ïî ìîðñêîòî äúíî.
È ñåãà êàê áèõ ìîãúë äà îïèøà âïå÷àòëåíèÿòà ñè îò òàÿ ðàçõîäêà ïîä âîäàòà? Äóìèòå ñà áåçñèëíè äà îïèøàò òàêèâà ÷óäåñà! Êîãàòî äîðè ÷åòêàòà å áåçïîìîùíà äà ïðåäàäå îñîáåíèòå åôåêòè íà âîäíàòà ñòèõèÿ, êàê áè ìîãëî ïåðîòî äà ãè âúçïðîèçâåäå?
Êàïèòàí Íåìî âúðâåøå ïúðâè, à íåãîâèÿò ÷îâåê - íà íÿêîëêî êðà÷êè ñëåä íàñ. Êîíñåé è àç âúðâÿõìå åäèí äî äðóã, êàòî ÷å ëè áå âúçìîæíî äà ðàçãîâàðÿìå ïðåç íàøèòå ìåòàëíè ÷åðóïêè. Íå ÷óâñòâóâàõ âå÷å òåæèíàòà íà äðåõèòå ñè, íà îáóâêèòå, íà ðåçåðâîàðà ñ âúçäóõ, íèòî òîâàðà íà ïëúòíîòî êúëáî, ñðåä êîåòî ãëàâàòà ìè ñå êëàòåøå êàòî ÿäêà â ÷åðóïêàòà ñè. Âñè÷êè òèÿ ïðåäìåòè, ïîòîïåíè âúâ âîäàòà, ãóáåõà îò òåãëîòî ñè òîëêîâà, êîëêîòî òåæåøå èçìåñòåíàòà îò òÿõ âîäà, è àç ñå ÷óâñòâóâàõ ìíîãî äîáðå îò òîÿ ôèçè÷åñêè çàêîí, îòêðèò îò Àðõèìåä. Íå áÿõ âå÷å íåïîäâèæíà ìàñà è ñå äâèæåõ ñðàâíèòåëíî ñâîáîäíî.
Ñèëíàòà ñâåòëèíà, êîÿòî îçàðÿâàøå äúíîòî - òðèäåñåò ñòúïêè ïîä ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà, ìå ó÷óäè. Ñëúí÷åâèòå ëú÷è ïðîíèçâàõà ñâîáîäíî âîäíàòà ìàñà è ÿ îáåçöâåòÿâàõà. Íà ðàçñòîÿíèå ñòî ìåòðà àç ðàçëè÷àâàõ ÿñíî ïðåäìåòèòå. Ïî-íàäàëå÷ äúëáî÷èíàòà ïðåëèâàøå â íåæíè ëàçóðíîñèíè îòñåíêè, ïîñëå, îùå ïî-íàòàòúê, òå ñòàâàõà ïî-ñèíè è ñå ãóáåõà ñðåä ñìúòåí ìðàê. Íàèñòèíà òàÿ âîäà, êîÿòî ìå îáãðúùàøå, áåøå íåùî êàòî âúçäóõ, ïî-ïëúòåí îò çåìíàòà àòìîñôåðà, íî ïî÷òè òîëêîâà ïðîçðà÷åí. Íàä ñåáå ñè âèæäàõ ñïîêîéíàòà ïîâúðõíîñò íà ìîðåòî.
Âúðâÿõìå ïî ñèòåí, ðàâåí ïÿñúê, áåç òèÿ äèïëè, êîèòî âúëíèòå îñòàâÿò ïî êðàéáðåæíèòå ïÿñúöè. Òîÿ îñëåïèòåëåí êèëèì îòðàçÿâàøå ñëúí÷åâèòå ëú÷è ñ íåîáèêíîâåíà ñèëà, êàòî ñúùèíñêè ðåôëåêòîð. Îò òîâà áå òîÿ îòðàçåí áëÿñúê, êîéòî ïðîíèçâàøå âñè÷êè âîäíè ìîëåêóëè. Êîé áè ìè ïîâÿðâàë, àêî êàæà, ÷å â òàÿ äúëáî÷èíà îò òðèäåñåò ñòúïêè âèæäàõ êàòî ñðåä áÿë äåí?
×åòâúðò ÷àñ âúðâÿõ èç òîÿ ïëàìòÿù ïÿñúê, îñåÿí ñ íåîñåçàåì ïðàõ îò ðàêîâèíè. Êîðïóñúò íà "Íàóòèëóñ", î÷åðòàí êàòî äúëúã ðèô, ÷åçíåøå ïîñòåïåííî; íî êîãàòî ïîä âîäàòà ùåøå äà ïðèòúìíåå, íåãîâèÿò ïðîæåêòîð òðÿáâàøå äà óëåñíè âðúùàíåòî íè íà áîðäà, êàòî îòïðàâè ÿðêèòå ñè, ñúâñåì áèñòðè ëú÷è. Òîâà ìú÷íî ìîæå äà ðàçáåðå ÷îâåê, êîéòî å âèæäàë ñàìî íà ñóøàòà îíèÿ áåëåçíèêàâè, òàêà ÿñíî î÷åðòàíè ëåíòè ñâåòëèíà. Òàì ïîðàäè ïðàõà, ñ êîéòî å íàñèòåí âúçäóõúò, òå èçãëåæäàò êàòî ñâåòëèííà ìúãëà; àëà ñðåä ìîðåòî, êàêòî è ïîä ìîðåòî, òèÿ åëåêòðè÷åñêè ñòðåëè ïðîíèêâàò ñ íåñðàâíèìà ÿñíîòà.
Ïðîäúëæàâàõìå äà âúðâèì, à ïðîñòîðíàòà ïÿñú÷íà ðàâíèíà áåøå ñÿêàø áåçïðåäåëíà. Àç îòìàõíàõ ñ ðúêà âîäíèòå çàâåñè, êîèòî îòíîâî ñå çàòâàðÿõà çàä ìåíå, è íàëÿãàíåòî íà âîäàòà çàëè÷àâàøå âåäíàãà ñëåäèòå îò ñòúïêèòå ìè.
Ñêîðî î÷èòå ìè ñúçðÿõà äàëå÷å ñìúòíè, ðàçëåòè î÷åðòàíèÿ íà ïðåäìåòè. Ìîæàõ äà ðàçëè÷à âåëèêîëåïíè ñêàëè, ïîêðèòè ñ íàé-õóáàâè îáðàçöè çîîôèòè, è îùå îòíà÷àëî áÿõ ñìàÿí îò åäíî îñîáåíî ÿâëåíèå, ñâîéñòâåíî íà òàÿ ñðåäà.
Áåøå äåñåò ÷àñà çàðàíòà. Ñëúí÷åâèòå ëú÷è ïàäàõà âúðõó âîäíàòà ïîâúðõíîñò ïîä äîñòà îñòúð úãúë è îò äîñåãà íà òÿõíàòà ñâåòëèíà, ðàçëîæåíà îò ïðå÷óïâàíåòî, êàòî ÷å ìèíàëà ïðåç êðèñòàëíà ïðèçìà - öâåòÿ, ñêàëè, èçäúíêè, ðàêîâèíè, ïîëèïè - âñè÷êî ñå îáàãðÿøå ïî êðàèùàòà ñúñ ñåäåìòå öâÿòà íà äúãàòà. Òîâà ïðåëèâàíå íà öâåòíè òîíîâå áåøå åäíî ÷óäî. åäèí ïðàçíèê çà î÷èòå, èñòèíñêè êàëåéäîñêîï îò çåëåíî, æúëòî, îðàíæåâî, ìîðàâî, èíäèãîâîñèíüî, ñâåòëîñèíüî, ñ åäíà äóìà. öÿëàòà ïàëèòðà íà íÿêîé íåîáóçäàí êîëîðèñò. Êàê ìè ñå èñêàøå äà ñïîäåëÿ ñ Êîíñåé ñèëíèòå ïðåæèâÿâàíèÿ è äà ñå íàäïðåâàðâàìå ñ âúçòîðæåíè âúçêëèöàíèÿ! Êàê ìè ñå èñêàøå äà ìîæåì êàòî êàïèòàí Íåìî è íåãîâèÿ ñïúòíèê äà ðàçìåíÿìå ìèñëèòå ñè ñ óãîâîðåíè çíàêîâå! È çàòîâà îò íåìàé-êúäå ñè ïðèêàçâàõ ñàì. âèêàõ â ìåäíàòà êóòèÿ, êîÿòî ïîêðèâàøå ãëàâàòà ìè. è ìîæå áè èçðàçõîäâàõ çà òèÿ íàïðàçíè äóìè ïîâå÷å âúçäóõ, îòêîëêîòî òðÿáâàøå.
Ïðåä òîâà âåëèêîëåïíî çðåëèùå ñå áå ñïðÿë è Êîíñåé. ßâíî áåøå, ÷å êàòî ãëåäàøå òèÿ îáðàçöè îò çîîôèòè è ìåêîòåëè, äîñòîéíèÿò ìîìúê êëàñèðàøå, êëàñèðàøå. Ïî äúíîòî èìàøå â èçîáèëèå ïîëèïè è áîäëèâîêîæè. Ðàçëè÷íè èçèñè, êîðíþëåðè. êîèòî æèâåÿò óåäèíåíî, õðàñòè äåâñòâåíè îêóëèíè, îçíà÷àâàíè åäíî âðåìå ñ èìåòî "áÿë êîðàë", íàåæåíè ôîíæèè âúâ ôîðìà íà ãúáè, àíåìîíèè, êîèòî, ïðèëåïíàëè ñ ìóñêóëíèÿ ñè äèñê. îáðàçóâàõà êèëèì îò öâåòÿ, óêðàñåí îò ïîðïèòè. íàêè÷åíè ñ ÿêè÷êèòå ñè îò íåáåñíè ïèïàëà, ìîðñêè çâåçäè, êîèòî çàñòèëàõà êàòî ñúçâåçäèÿ ïÿñúêà, è àñòåðîôåòîíè ñ áðàäàâèöè, íåæíè äàíòåëè, èçâåçàíè îò ðúöåòå íà ðóñàëêèòå, ÷èèòî ôåñòîíè ñå ïîëþøâàõà îò ëåêîòî âúëíåíèå, ïðåäèçâèêàíî îò íàøèÿ âúðâåæ. ×óâñòâóâàõ èñòèíñêà ìúêà, ÷å òðÿáâà äà ñìàçâàì ñ íîçåòå ñè áëåñòÿùè îáðàçöè îò ìåêîòåëè, õèëÿäè îò êîèòî ïîêðèâàõà äúíîòî, êîíöåíòðè÷íè ãðåáåíè, ðàêîâèíè-÷óêîâå è òîëêîâà îùå äðóãè òâîðåíèÿ íà íåèç÷åðïàåìèÿ îêåàí. Íî òðÿáâàøå äà ñå âúðâè è íèå âúðâÿõìå íàïðåä, à íàä ãëàâèòå íè ïëàâàõà ãðóïè ôèçàëèè, êàòî îñòàâÿõà ñâåòëîñèíèòå ñè ïèïàëà äà ñå âëà÷àò ñëåä òÿõ, ìåäóçè, íà êîèòî îïàëîâèòå èëè íåæíîðîçîâè ÷àäúðè ñ ëàçóðíè ôåñòîíè íè ïàçåõà îò ñëúí÷åâèòå ëú÷è, è ôîñôîðåñöèðàùè ìåêîòåëè, êîèòî áèõà îñâåòÿâàëè ïúòÿ íè, àêî áå òúìíî!
Àç âèäÿõ âñè÷êè òèÿ ÷óäåñà â ðàçñòîÿíèå íà ÷åòâúðò ìèëÿ, ñïèðàéêè ñå íàáúðçî è âúðâåéêè ñëåä êàïèòàí Íåìî, êîéòî ìå ïîâèêâàøå ñ ðúêà. Ñêîðî õàðàêòåðúò íà ïî÷âàòà ñå ïðîìåíè. Ïÿñú÷íàòà ðàâíèíà ñå ïðåâúðíà â ñëîé ëåïêàâà òèíÿ, êîÿòî àìåðèêàíöèòå íàðè÷àò "îàãå", ñúñòàâåíà èçêëþ÷èòåëíî îò êðåìú÷íè è âàðîâèòè ðàêîâèíè. Ñëåä òîâà ìèíàõìå ïðåç ëèâàäà îò àëãè, äúëáîêîâîäíè ðàñòåíèÿ, îùå íåèçñêóáíàòè îò âúëíèòå è èçðàñíàëè áóéíî. Òèÿ ìîðàâè ñ ãúñòà ìåêà òðåâà áèõà ñúïåðíè÷èëè ñ íàé-ìåêèòå êèëèìè, èçòúêàíè îò ÷îâåøêà ðúêà. Íî àêî ïîä íîçåòå íè ñå ðàçñòèëàøå çåëåíèíà, òÿ íå èç÷åçâàøå è íàä ãëàâèòå íè. Åäèí ëåê ïîòîí îò ìîðñêè ðàñòåíèÿ, êëàñèðàíè â èçâúíðåäíî ïëîäîâèòîòî ñåìåéñòâî àëãè, êîåòî îáõâàùà ïîâå÷å îò äâå õèëÿäè âèäà, ñå ïðåïëèòàøå âúðõó âîäíàòà ïîâúðõíîñò. Âèæäàõ äà ïëóâàò äúëãè ëåíòè îò âîäîðàñëè, åäíè - êàòî ñâúðçàíè ìåõóð÷åòà, äðóãè - òðúáîâèäíè; ëîðåíöèè, êëàäîñòåôè ñ òâúðäå îòäåëåíè åäèí îò äðóã ëèñòà, øèðîêîëèñòè ðîäèìåíè, êîèòî ïðèëè÷àò íà âåòðèëà îò êàêòóñè. Çàáåëÿçàõ, ÷å çåëåíèòå ðàñòåíèÿ ñà ïî-áëèçî äî ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî, äîêàòî ÷åðâåíèòå áÿõà íà ñðåäíà äúëáî÷èíà, à òúìíèòå èëè ÷åðíè õèäðîôèòè îáðàçóâàõà ãðàäèíè è íàñòèëêè â íàé-äúëáîêèòå ïëàñòîâå íà îêåàíà.
Òèÿ àëãè ñà íàèñòèíà ÷óäî íà ïðèðîäàòà, ÷óäî íà ñâåòîâíàòà ôëîðà. Òîâà ðàñòèòåëíî ñåìåéñòâî ïðîèçâåæäà åäíîâðåìåííî è íàé-ìàëêèòå, è íàé-ãîëåìèòå ðàñòåíèÿ íà çåìíîòî êúëáî. Çàùîòî êàêòî â ïåò êâàäðàòíè ìèëèìåòðà ñà áèâàëè ïðåáðîÿâàíè ÷åòèðèäåñåò õèëÿäè îò òèÿ íåçàáåëåæèìè ðàñòåíèéöà, ñúùî òàêà ñà íàìåðåíè âîäîðàñëè, ïî-äúëãè îò ïåòñòîòèí ìåòðà.
Áÿõìå ñëåçëè îò "Íàóòèëóñ" ïðèáëèçèòåëíî ïðåäè ÷àñ è ïîëîâèíà. Íàáëèæàâàøå îáåä. Ðàçáðàõ òîâà ïî îòâåñíèòå ñëúí÷åâè ëú÷è, êîèòî íå ñå ïðå÷óïâàõà âå÷å. Î÷àðîâàíèåòî íà áàãðèòå ïîñòåïåííî èç÷åçíà è îòñåíêèòå íà èçóìðóä è ñàïôèð ñå çàëè÷èõà îò íåáîñâîäà íè. Íèå âúðâÿõìå ñ îòìåðåíè ñòúïêè, êîèòî êúíòÿõà ïî çåìÿòà ñ ó÷óäâàùà ñèëà. Íàé-ëåêèòå øóìîâå ñå ïðåäàâàõà òúé áúðçî, êàêòî ñëóõúò íè íå å ñâèêíàë äà ÷óâà íà çåìÿòà. Äåéñòâèòåëíî âîäàòà å ïî-äîáúð ïðîâîäíèê íà çâóêà îò âúçäóõà è çâóêúò ñå ðàçïðîñòðàíÿâà â íåÿ ÷åòèðè ïúòè ïî-áúðçî.
Ñåãà äúíîòî, ñå ñíèøè ïîðàäè çíà÷èòåëåí íàêëîí. Ñâåòëèíàòà äîáè åäíàêúâ öâÿò. Ñòèãíàõìå äúëáî÷èíà ñòî ìåòðà è ïîíàñÿõìå âå÷å íàëÿãàíå îò äåñåò àòìîñôåðè. Íî ìîÿò âîäîëàçåí êîñòþì áåøå ïðèãîäåí òàêà, ÷å íèêàê íå ñòðàäàõ îò òîâà íàëÿãàíå. ×óâñòâóâàõ ñàìî èçâåñòíî çàòðóäíåíèå â ñòàâèòå íà ïðúñòèòå, íî è òîâà íåóäîáñòâî ñêîðî èç÷åçíà. À ìàêàð ÷å áÿõ íàòîâàðåí êàòî äîáè÷å - íåùî, ñ êîåòî íèêàê íå áÿõ ñâèêíàë, - òàçè äâó÷àñîâà ðàçõîäêà ïî÷òè íå ìå óìîðè. Äâèæåíèÿòà ìè, ïîäïîìàãàíè îò âîäàòà, ñòàâàõà ñ èçíåíàäâàùà ëåñíîòà.
Â òàÿ äúëáî÷èíà îò òðèñòà ñòúïêè àç âñå îùå äîëàâÿõ ñëúí÷åâèòå ëú÷è, íî âå÷å ñëàáî. Ñëåä òåõíèÿ ñèëåí áëÿñúê áå íàñòúïèëà ÷åðâåíèêàâà äðåçãàâèíà, íåùî ñðåäíî ìåæäó íîù è äåí. Íî íèå âèæäàõìå äîñòàòú÷íî ïðåä ñåáå ñè è îùå íå áåøå íóæíî äà ñå òóðÿò â äåéñòâèå Ðóìêîðôîâèòå àïàðàòè.
Â òîÿ ìèã êàïèòàí Íåìî ñå ñïðÿ. Òîé ïî÷àêà äà ãî íàñòèãíà è ìè ïîñî÷è ñ ïðúñò íåäàëå÷ íÿêîëêî òúìíè ãðàìàäè, êîèòî ëè÷àõà â ìðàêà.
"Òîâà å ãîðàòà íà îñòðîâ Êðåñïî" - ïîìèñëèõ àç è íå ñå ëúæåõ.

XVII
ÅÄÍÀ ÏÎÄÂÎÄÍÀ ÃÎÐÀ

Íàé-ñåòíå áÿõìå ñòèãíàëè äî ïîêðàéíèíàòà íà òàÿ ãîðà, êîÿòî íåñúìíåíî áåøå åäíà îò íàé-õóáàâèòå â áåçïðåäåëíîòî èìåíèå íà êàïèòàí Íåìî. Òîé ÿ ñìÿòàøå êàòî ñâîÿ è ìèñëåøå, ÷å èìà íàä íåÿ ñúùèòå ïðàâà, êîèòî èìàõà ïúðâèòå õîðà â ïúðâèòå äíè îò ñúòâîðåíèåòî íà ñâåòà. À êîé áè ìó îñïîðèë ïðèòåæàâàíåòî íà òîÿ ïîäâîäåí èìîò? Êîé äðóã ïèîíåð, ïî-ñìåë îò íåãî, áè äîøúë ñúñ ñåêèðà â ðúêà äà ñè ïðîïðàâÿ ïúò ïðåç òèÿ òúìíè ãúñòàëàöè?
Ãîðàòà ñå ñúñòîåøå îò ãîëåìè äúðâîâèäíè ðàñòåíèÿ è îùå ùîì âëÿçîõìå ïîä íåéíèòå ïðîñòîðíè ñâîäîâå, ïîãëåäúò íè âåäíàãà áå ïðèâëå÷åí îò åäíî îñîáåíî ðàçïîëîæåíèå íà òåõíèòå ðàçêëîíåíèÿ - ðàçïîëîæåíèå, êîåòî äîòîãàâà àç íå áÿõ îùå âèæäàë.
Íèêîÿ îò òðåâèòå, êîèòî çàñòèëàõà çåìÿòà, íèêîå îò êëîí÷åòàòà, êîèòî èçëèçàõà îò òèÿ äúðâîâèäíè ðàñòåíèÿ, íå ïúëçåøå, íèòî ñå èçâèâàøå, íèòî ïúê ñå ïðîñòèðàøå õîðèçîíòàëíî. Âñè÷êè áÿõà íàñî÷åíè íàãîðå êúì ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà. Âñÿêà íèøêà, âñÿêà ëåíòè÷êà, êîëêîòî è òúíêà äà áåøå, ñå îïúâàøå íàãîðå êàòî æåëåçåí øèø. Âîäîðàñëèòå è ëèàíèòå ðàñòÿõà ïî åäíà ñòðîãà, îòâåñíà ëèíèÿ, îïðåäåëåíà îò ïëúòíîñòòà íà ñðåäàòà, êîÿòî ãè áåøå ñúçäàëà. Òå áÿõà íå-ïîäâèæíè,íî êîãàòî ãè îòìàõíàõ ñ ðúêà, òå íàíîâî çàåìàõà ïúðâîòî ñè ïîëîæåíèå. Òóê áåøå öàðñòâîòî íà îòâåñíèòå íåùà.
Ñêîðî ñâèêíàõ ñúñ ñòðàííàòà îáñòàíîâêà, êàêòî è ñ îòíîñèòåëíàòà òúìíèíà, êîÿòî íè îáãðúùàøå. Ïî÷âàòà íà òàÿ ãîðà áåøå îñåÿíà ñ îñòðè êàìúíè, êîèòî ìú÷íî ìîæåøå äà ñå èçáÿãíàò. Òóê ïîäâîäíîòî ðàñòèòåëíî öàðñòâî ìè ñå ñòîðè òâúðäå áîãàòî, äîðè ïî-áîãàòî, îòêîëêîòî â àðêòè÷åñêèòå èëè òðîïè÷åñêèòå çîíè, êúäåòî íåãîâèòå ïðîèçâåäåíèÿ ñà ïî-ìàëêî íà áðîé. Àëà çà íÿêîëêî ìèíóòè, áåç äà ùà, ñìåñâàõ äâåòå öàðñòâà, âçåìàõ çîîôèòèòå çà õèäðîôèòè, æèâîòíèòå çà ðàñòåíèÿ. Íî êîé íå áè ñå èçëúãàë? Â òîÿ ïîäâîäåí ñâÿò ôàóíàòà è ôëîðàòà ñà òîëêîâà áëèçî åäíà äî äðóãà!
- Çàáåëÿçàõ, ÷å âñè÷êè ïðîèçâåäåíèÿ íà ðàñòèòåëíîòî öàðñòâî ñå äúðæàõà çà ïî÷âàòà ñàìî ñ åäíà ëåêà âðúçêà. Ëèøåíè îò êîðåíè, íÿìàùè íóæäà îò òâúðäà ïî÷âà, îò ïÿñúê, ðàêîâèíè, ÷åðóïêè èëè êàìúíè, êîèòî äà ãè ïîääúðæàò, òå èñêàò îò íåÿ ñàìî îïîðíà òî÷êà, à íå æèçíåíè ñîêîâå. Íàé-âàæíîòî çà ñúùåñòâóâàíèåòî íà òåçè ðàñòåíèÿ å âîäàòà, êîÿòî ãè ïîääúðæà è õðàíè. Ïîâå÷åòî îò òÿõ ïóñêàõà âìåñòî ëèñòè ëþñïèöè ñ ïðè÷óäëèâè ôîðìè è îáàãðåíè â îãðàíè÷åíà ãàìà öâåòîâå - ñàìî ðîçîâî, êàðìèíîâî, çåëåíî, ìàñëèíåíî, æúëòî÷åðâåíèêàâî è êàôÿâî. Òóê âèäÿõ îòíîâî, íî âå÷å íå èçñóøåíè, êàêòî áÿõà îáðàçöèòå â "Íàóòèëóñ" - ïàäèí-ïàóíè, ðàçïåðåíè êàòî âåòðèëà, êîèòî ñÿêàø ìîëåõà çà ìîðñêè âåòðåö, ÷åðâåíè öåðàìèè, ëàìèíàðèè ñ èçòî÷åíè ñòðúê÷åòà, êîèòî ñå ÿäàò, íèøêîîáðàçíè íåðåîöèñòåè, êîèòî ðàçöúôòÿâàò, ñëåä êàòî ñà ñå èçäèãíàëè íà ïåòíàäåñåò ìåòðà, êèòêè àöåòàáóëè, ñòåáëàòà íà êîèòî ñòàâàò ïî-äåáåëè êúì âúðõà, è ìíîãî äðóãè ìîðñêè ðàñòåíèÿ, âñå áåç öâåòîâå. "Ñòðàííà àíîìàëèÿ, ÷óäíîâàòà ñðåäà - áå êàçàë åäèí äóõîâèò åñòåñòâåíèê, - äåòî æèâîòèíñêîòî öàðñòâî öúôòè, à ðàñòèòåëíîòî íå öúôòè."
Ìåæäó òèÿ ðàçëè÷íè õðàñòè, ãîëåìè êîëêîòî äúðâåòà îò óìåðåíèòå ïîÿñè, ïîä òÿõíàòà âëàæíà ñÿíêà ñå òðóïàõà èñòèíñêè õðàñòàëàöè ñ ÿðêè öâåòîâå, öåëè ïëåòèùà îò çîîôèòè, ïî êîèòî öúôòÿõà ìåàíäðèíè, èçïúñòðåíè ñ ëúêàòóøíè èâèöè, æúëòåíèêàâè êàðèîôèëè ñ ïðîçðà÷íè ïèïàëöà, öåïè ëåõè îò çîàíòåðè - è çà äà áúäå èëþçèÿòà ïî-ïúëíà, - ðèáè-ìóøèöè õâúð÷àõà îò êëîí íà êëîí ïîäîáíî íà ðîé êîëèáðè, à æúëòè ëåïèñàêàíòè ñ îçúáåíè ÷åëþñòè, ñ îñòðè ÷åðóïêè, äàêòèëîïòåðè è ìîíîöåíòðè ñå äèãàõà èçïîä êðàêàòà íè êàòî ÿòî áåêàñèíè.
Êúì åäèí ÷àñà êàïèòàí Íåìî äàäå çíàê çà ïî÷èâêà. Êîëêîòî ñå îòíàñÿ äî ìåíå, àç áÿõ äîâîëåí è íèå ñå îïúíàõìå ïîä åäèí ñâîä îò àëàðèè, äúëãèòå è òúíêè ñòåáëà íà êîèòî ñå èçïðàâÿõà íàãîðå êàòî ñòðåëè.
Òàÿ êðàòêà ïî÷èâêà ìè ñå ñòîðè èçâúíðåäíî ñëàäîñòíà. Ëèïñâàøå íè ñàìî óäîâîëñòâèåòî äà ñå ðàçãîâàðÿìå. Íî íåâúçìîæíî áåøå íèòî äà ñå ãîâîðè, íèòî äà ñå îòãîâàðÿ. Àç ñàìî ïðèáëèæèõ ãîëÿìàòà ñè ìåäíà ãëàâà äî ãëàâàòà íà Êîíñåé. Âèäÿõ êàê î÷èòå íà òîÿ ñëàâåí ìîìúê áëåñòÿò îò çàäîâîëñòâî è çà äà ïîêàæå òîâà, òîé ñå ðàçìúðäà ïî íàé-ñìåøåí íà÷èí â ÷åðóïêàòà ñè.
Ìíîãî ìè áåøå ÷óäíî, ÷å ñëåä òàÿ ÷åòèðè÷àñîâà ðàçõîäêà îùå íå ÷óâñòâóâàõ ñèëåí ãëàä. Íå çíàÿ çàùî, ìîÿò ñòîìàõ íå ñå îáàæäàøå. Àëà âìåñòî òîâà óñåùàõ íåïðåîäîëèìî æåëàíèå çà ñúí, òàêà êàêòî ñòàâà ñ âñè÷êè âîäîëàçè. Î÷èòå ìè ñêîðî ñå çàòâîðèõà çàä ñâîÿòà ñòúêëåíà ïðåãðàäà è àç ïîòúíàõ â íåïîáåäèìà ñúíëèâîñò, êîÿòî äîòîãàâà ñàìî âúðâåæúò íè íàïðåä óñïÿâàøå äà íàäâèå. Êàïèòàí Íåìî è íåãîâèÿò ñíàæåí äðóãàð, îïúíàòè â òàÿ êðèñòàëíî áèñòðà âîäà, íè ïîäêàíÿõà ñ ïðèìåðà ñè äà ñïèì.
Íå ìîãà äà êàæà êîëêî âðåìå ïðåêàðàõ, ïîòúíàë â òàÿ äðÿìêà, íî êîãàòî ñå ñúáóäèõ, ñòîðè ìè ñå, ÷å ïî÷âàòà ñå ñíèøàâàøå â äàëå÷èíàòà. Êàïèòàí Íåìî áå ñòàíàë âå÷å è àç ïî÷âàõ äà ñå ïðîòÿãàì, êîãàòî íåùî íåî÷àêâàíî ìå íàêàðà äà ñêî÷à áúðçî íà íîçå.
Íà íÿêîëêî êðà÷êè îò ìåíå åäèí ÷óäîâèùåí ìîðñêè ïàÿê, âèñîê åäèí ìåòúð, ìå ãëåäàøå ñúñ ñâîèòå êðèâîãëåäè î÷è, ãîòîâ äà ñå õâúðëè îòãîðå ìè. Ìàêàð ÷å ìîåòî âîäîëàçíî îáëåêëî áåøå òâúðäå ïëúòíî è áè ìîãëî äà ìå çàïàçè îò óõàïâàíèÿòà íà òîâà æèâîòíî, àç âñå ïàê òðåïíàõ îò óæàñ. Â òîÿ ìèã Êîíñåé è ìàòðîñúò îò "Íàóòèëóñ" ñå ñúáóäèõà. Êàïèòàí Íåìî ïîñî÷è îòâðàòèòåëíîòî æèâîòíî íà ñâîÿ äðóãàð, êîéòî ñ åäèí óäàð íà ïðèêëàäà âåäíàãà ãî ïîâàëè è àç âèäÿõ ñòðàøíèòå ïèïàëà íà ÷óäîâèùåòî äà ñå ãúð÷àò â óæàñíè ñïàçìè.
Òàÿ ñðåùà ìå íàêàðà äà ïîìèñëÿ, ÷å â òèÿ òúìíè äúëáî÷èíè ñèãóðíî èìà è äðóãè,ïî-îïàñíè æèâîòíè,è ÷å ìîåòî âîäîëàçíî îáëåêëî íå áè ìîãëî äà ìå çàùèòè îò òÿõ. Äîñåãà íå áÿõ ïîìèñëèë çà òîâà, à ñåãà ðåøèõ äà áúäà íàùðåê. Îò äðóãà ñòðàíà, ïðåäïîëàãàõ, ÷å òàÿ ïî÷èâêà îçíà÷àâà êðàÿ íà íàøàòà ðàçõîäêà, íî ñå èçëúãàõ: âìåñòî äà ñå âúðíåì íà "Íàóòèëóñ" êàïèòàí Íåìî ïðîäúëæè ñâîÿ ñìåë èçëåò.
Ïî÷âàòà íåïðåêúñíàòî ñå ñíèøàâàøå è ïî íàêëîíà, êîéòî ñòàâàøå âñå ïî-ñòðúìåí, ñòèãíàõìå äî ïî-ãîëÿìà äúëáî÷èíà. Íàâÿðíî å áèëî êúì òðè ÷àñà, êîãàòî íàâëÿçîõìå â åäíà òÿñíà äîëèíà, âäúëáàíà ìåæäó îòâåñíè ñòåíè è ðàçïîëîæåíà íà ñòî è ïåòäåñåò ìåòðà ïîä ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà. Áëàãîäàðåíèå íà ñúâúðøåíñòâîòî íà íàøèòå óðåäè áÿõìå íàäìèíàëè ñ äåâåòäåñåò ìåòðà ïðåäåëà, êîéòî ïðèðîäàòà èçãëåæäà áå îïðåäåëèëà äîòîãàâà çà ïîäâîäíèòå èçëåòè íà ÷îâåêà.
Êàçâàì ñòî è ïåòäåñåò ìåòðà, ìàêàð ÷å íÿìàõ íèêàêúâ óðåä, ñ êîéòî äà èçìåðÿ òàÿ äúëáî÷èíà. Íî çíàåõ, ÷å è â íàé-áèñòðèòå ìîðåòà ñëúí÷åâèòå ëú÷è íå ìîãàò äà ïðîíèêíàò ïî-äúëáîêî. À òî÷íî ñåãà òúìíèíàòà ñòàíà ñúâñåì äúëáîêà. Íà äåñåò êðà÷êè íå ñå âèæäàøå íèùî è àç âúðâÿõ ïèïíåøêîì, êîãàòî èçâåäíúæ ïðåä ìåíå áëåñíà ñèëíà áÿëà ñâåòëèíà. Êàïèòàí Íåìî áå ïîñòàâèë â äåéñòâèå ñâîÿ åëåêòðè÷åñêè àïàðàò. Íåãîâèÿò äðóãàð íàïðàâè ñúùîòî. Êîíñåé è àç ïîñëåäâàõìå òåõíèÿ ïðèìåð. Àç çàâúðòÿõ åäíà áóðìà è ñâúðçàõ åëåêòðè÷åñêàòà ìàêàðà ñúñ ñòúêëåíàòà ñåðïàíòèíà è îñâåòåíà îò íàøèòå ÷åòèðè ôåíåð÷åòà, âîäàòà ñå îçàðè â ðàäèóñ îò äâàäåñåò è ïåò ìåòðà.
Êàïèòàí Íåìî ïðîäúëæè äà íàâëèçà â òúìíèòå äúëáî÷èíè íà ãîðàòà, äðúâ÷åòàòà íà êîÿòî ïî÷âàõà äà ñòàâàò âñå ïî-ðåäêè. Çàáåëÿçàõ, ÷å ðàñòèòåëíîòî öàðñòâî èç÷åçâàøå ïî-áúðçî îò æèâîòèíñêîòî. Ìîðñêèòå ðàñòåíèÿ âå÷å ëèïñâàõà îò ïî÷âàòà, êîÿòî áåøå ñòàíàëà áåçïëîäíà, íî ãîëÿì áðîé æèâîòíè, çîîôèòè, ïðåøëåíåñòè, ðàêîâèíè è ðèáè îùå ãúìæàõà íàîêîëî. Âúðâåéêè, àç ìèñëåõ, ÷å ñâåòëèíàòà íà íàøèòå àïàðàòè Ðóìêîðô íåïðåìåííî ïðèâëè÷à íÿêîè îáèòàòåëè íà òèÿ òúìíè âîäíè ïëàñòîâå. Íî è äà ïðèáëèæàâàõà, âñå ïàê òå áÿõà äîñòà íàäàëå÷ è íå ìîæåõà äà áúäàò çàñåãíàòè îò ëîâöèòå. Íÿêîëêî ïúòè âèäÿõ êàê êàïèòàí Íåìî ñïèðà è ñå ïðèöåëâà; íî ñëåä êàòî ñå âãëåæäàøå, ñìúêâàøå ïóøêàòà è òðúãâàøå îòíîâî.
Íàé-ñåòíå, êúì ÷åòèðè ÷àñà, òîÿ ÷óäåñåí èçëåò çàâúðøè. Ïðåä íàñ ñå èçïðàâè âíóøèòåëíà ñòåíà îò âåëè÷åñòâåíè ñêàëè - ãðàìàäà îò ãèãàíòñêè áëîêîâå, îãðîìíà ãðàíèòíà ïðåãðàäà ñ èçäúëáàíè â íåÿ òúìíè ïåùåðè, ïî êîÿòî îòíèêúäå íå ìîæåøå äà ñå âúçëåçå.
Òîâà áåøå ïîêðàéíèíàòà íà îñòðîâ Êðåñëî. Òóê ïî÷âàøå ñóøàòà.
Êàïèòàí Íåìî ñïðÿ èçâåäíúæ. Ïî íåãîâ çíàê òðÿáâàøå äà ñïðåì è íèå, ìàêàð ÷å àç èìàõ ãîëÿìî æåëàíèå äà ïðåõâúðëèì òàÿ ñòåíà. Òóê ñâúðøâàøå èìåíèåòî íà êàïèòàí Íåìî. Òîé íå èñêàøå äà ïðåêðà÷è îòâúä. Îòâúä áåøå îíàÿ ÷àñò îò çåìíîòî êúëáî, êúäåòî êðàêúò ìó íèêîãà âå÷å íå òðÿáâàøå äà ñòúïè.
Ïî÷íà âðúùàíåòî. Êàïèòàí Íåìî îòíîâî áåøå íà÷åëî íà ìàëêàòà ãðóïà è âúðâåøå, áåç äà ñå êîëåáàå. Ñòîðè ìè ñå ÷å íå ñå âðúùàìå ïî ñúùèÿ ïúò êúì "Íàóòèëóñ". Òîÿ íîâ ïúò, ìíîãî ñòðúìåí è ïîðàäè òîâà ìíîãî ìú÷åí, íè ïðèáëèæè ÷óâñòâèòåëíî äî ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî. Íî òîâà âðúùàíå â ãîðíèòå ïëàñòîâå íå ñòàíà èçâåäíúæ è íàëÿãàíåòî íà âîäíèòå ïëàñòîâå íå íàñòúïè ìíîãî áúðçî - íåùî, êîåòî áè ìîãëî äà ïðåäèçâèêà òåæêè ñìóùåíèÿ â îðãàíèçìà íè è äà ïðè÷èíè îíèÿ âúòðåøíè êðúâîèçëèâè, êîèòî ñà òîëêîâà ñúäáîíîñíè çà âîäîëàçèòå. Ìíîãî íàñêîðî ñâåòëèíàòà îòíîâî ñå ïîÿâè, íàðàñíà è òúé êàòî ñëúíöåòî áåøå âå÷å íèñêî íà õîðèçîíòà, ïðå÷óïâàíåòî íà ëú÷èòå ìó çàïàëè îòíîâî äúëãîöâåòíè èâèöè ïî êðàèùàòà íà ïðåäìåòèòå.
Íà äåñåò ìåòðà äúëáî÷èíà íèå âúðâÿõìå ïîñðåä ðîÿê îò âñåâúçìîæíè äðåáíè ðèáè, ïî-ìíîãîáðîéíè è ïî-ïúðãàâè îò ïòèöèòå âúâ âúçäóõà, íî íèêàêúâ âîäåí äèâå÷, äîñòîåí çà èçñòðåë, íå ñå áåøå ìÿðíàë îùå ïðåä î÷èòå íè.
Â òîÿ ìèã âèäÿõ êàê êàïèòàíúò áúðçî âäèãíà ïóøêàòà è ÿ íàñî÷è êúì íÿêàêúâ ïîäâèæåí ïðåäìåò ìåæäó õðàñòàëàöèòå. Äàäåí áå èçñòðåë, ÷óõ ñëàáî ñâèñòåíå è íà íÿêîëêî êðà÷êè îò íàñ ïàäíà íÿêàêâî æèâîòíî, ïîðàçåíî êàòî îò ìúëíèÿ.
Òîâà áåøå åäíà âåëèêîëåïíà ìîðñêà âèäðà, åäíà àíõèäðà, åäèíñòâåíîòî ÷åòèðèíîãî æèâîòíî, êîåòî å ñàìî ìîðñêî. Òàÿ âèäðà, äúëãà îêîëî ìåòúð è ïîëîâèíà, èìàøå íàâÿðíî òâúðäå âèñîêà öåíà. Êîæàòà é òúìíîêàôÿâà îòãîðå è ñðåáðèñòà ïî êîðåìà, áåøå åäíà îò îíèÿ âåëèêîëåïíè êîæè, êîèòî ñå òúðñÿò ìíîãî ïî ðóñêèòå è êèòàéñêèòå ïàçàðè. Ïîðàäè òúíêèÿ é ëúñêàâ êîñúì íåéíàòà öåíà áåøå íàé-ìàëêî äâå õèëÿäè ôðàíêà. Ñ âúçõèùåíèå ãëåäàõ òîâà èíòåðåñíî ìëåêîïèòàåùî ñúñ çàêðúãëåíà ãëàâà è êúñè óøè, ñ êðúãëè î÷è, ñ áåëè ìóñòà÷åòà, ïîäîáíè íà êîòåøêèòå, ñ êðàêà, êîèòî èìàõà íîêòè è öèïè, è ñ ðóíòàâà îïàøêà. Òîâà ñêúïîöåííî ìåñîÿäíî æèâîòíî, òúðñåíî è ïðåñëåäâàíî îò ëîâöèòå, å âå÷å èçâúíðåäíî ðÿäêî è ñå å îòòåãëèëî ïðåäèìíî â ñåâåðíèòå îáëàñòè íà Òèõèÿ îêåàí, äåòî íåãîâèÿò âèä íàâÿðíî ñêîðî ùå èç÷åçíå.
Äðóãàðÿò íà êàïèòàí Íåìî âçå æèâîòíîòî, ìåòíà ãî íà ðàìîòî ñè è îòíîâî òðúãíàõìå.
Öÿë ÷àñ âúðâÿõìå ïî ïÿñú÷íàòà ðàâíèíà. Íà ìåñòà òÿ âúçëèçàøå ïî÷òè íà äâà ìåòðà äî ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà. È àç âèæäàõ òîãàâà ÿñíî î÷åðòàíè è îòðàçåíè íàîïàêè íàøèòå îáðàçè, ñÿêàø íàä íàñ èìàøå ñúùî òàêàâà ãðóïà, êîÿòî ïðàâåøå äâèæåíèÿ è æåñòîâå êàòî íàøèòå, äîñóù ïîäîáíà íà íàøàòà, íî êîÿòî âúðâåøå ñ ãëàâàòà íàäîëó.
Çàñëóæàâà äà îòáåëåæà è äðóãî åäíî ÿâëåíèå: ïðåìèíàâàíåòî íà ãúñòè îáëàöè, êîèòî áúðçî ñå ïîÿâÿâàõà è èç÷åçâàõà: íî êàòî ïîðàçìèñëèõ, ðàçáðàõ, ÷å òèÿ ïðèâèäíè îáëàöè ñå äúëæàõà ñàìî íà ðàçëè÷íàòà äåáåëèíà íà äúëãèòå ìîðñêè âúëíè è äîðè çàáåëÿçàõ, ÷å ïåíåñòèòå "ãðèâè" ïî òåõíèòå íà÷óïåíè ãðåáåíè ñå óìíîæàâàõà. Âèæäàõà ñå ãîëåìè ïòèöè, êîèòî õâúð÷àõà íàä íàñ, à ñåíêèòå èì äîñÿãàõà íàáúðçî ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî.
Òóê áÿõ ñâèäåòåë íà åäèí îò íàé-ñïîëó÷ëèâèòå èçñòðåëè, êîèòî áèõà íàêàðàëè âñåêè ëîâåö äà èçòðúïíå. Åäíà ãîëÿìà ïòèöà, êîÿòî ñå âèæäàøå ÿñíî, ñå ñïóùàøå ñ øèðîêî ðàçïåðåíè êðèëà. Êîãàòî ïòèöàòà áåøå ñàìî íà íÿêîëêî ìåòðà íàä âîäàòà, äðóãàðÿò íà êàïèòàí Íåìî ñå ïðèöåëè è ñòðåëÿ. Ïòèöàòà ïàäíà êàòî óäàðåíà îò ìúëíèÿ è ïàäíà òîëêîâà áëèçî äî ñðú÷íèÿ ëîâåö, ÷å òîé ïðîòåãíà ðúêà è ÿ âçå. Òî áåøå åäèí àëáàòðîñ îò íàé-õóáàâà ïîðîäà, âåëèêîëåïåí îáðàçåö íà ìîðñêà ïòèöà.
Íàøàòà ðàçõîäêà íå ñå ïðåêúñíà îò òàÿ ñëó÷êà. Öåëè äâà ÷àñà íèå âúðâÿõìå òó ïî ïÿñú÷íè ðàâíèíè, òó ïî ëèâàäè îò âîäîðàñëè, ïðåç êîèòî ìú÷íî ñå õîäåøå. Ïðàâî äà ñè êàæà, áÿõ âå÷å êàïíàë, êîãàòî ñúçðÿõ ñìúòíà ñâåòëèíà, êîÿòî ðàçêúñâàøå ìðàêà íà îêîëî ïîëîâèí ìèëÿ. Òîâà áåøå ïðîæåêòîðúò íà "Íàóòèëóñ". Ñëåä ïî-ìàëêî îò äâàäåñåò ìèíóòè ùÿõìå äà áúäåì íà êîðàáà è òàì ùÿõ äà äèøàì ñâîáîäíî, çàùîòî ìè ñå ñòðóâàøå, ÷å â ìîÿ ðåçåðâîàð èìàøå âå÷å ñúâñåì ìàëêî êèñëîðîä. Àëà àç ñè ïðàâåõ òàÿ ñìåòêà, áåç äà ïðåäïîëàãàì, ÷å åäíà ñðåùà ùå íè ïîçàáàâè.
Áÿõ îñòàíàë íà îêîëî äâàäåñåò êðà÷êè íàçàä, êîãàòî âèäÿõ, ÷å êàïèòàí Íåìî èäâà áúðçî êúì ìåí. Ñúñ ñâîÿòà ñèëíà ðúêà òîé ìå ïðîñòðÿ íà äúíîòî, à â ñúùîòî âðåìå íåãîâèÿò äðóãàð ïðèíóäè è Êîíñåé äà ëåãíå. Èçïúðâî íå çíàåõ êàêâî äà ìèñëÿ çàòîâà âíåçàïíî íàïàäåíèå, íî ñå óñïîêîèõ, êàòî âèäÿõ, ÷å è êàïèòàíúò ëåãíà äî ìåíå è îñòàíà íåïîäâèæåí.
Ëåæàõ ïðîñòðÿí âúðõó ìîðñêîòî äúíî, òî÷íî ïîä åäèí õðàñòàëàê îò âîäîðàñëè, êîãàòî âäèãíàõ ãëàâà è âèäÿõ, ÷å íÿêàêâè ãðàìàäíè òåëà ìèíàâàò øóìíî íàä íàñ, êàòî èçïóùàò ôîñôîðåñöèðàùà ñâåòëèíà.
Êðúâòà â æèëèòå ìè ñå ñìðàçè! Ïîçíàõ óæàñíèòå è îïàñíè àêóëè. Òîâà áåøå "åäíà äâîéêà òèíòîðåàñ, ñòðàõîòíè àêóëè ñ îãðîìíè îïàøêè, ñ ìúòåí, ñòúêëåí ïîãëåä, êîèòî èçõâúðëÿò íÿêàêâà ôîñôîðåñöèðàùà ìàòåðèÿ ïðåç äóïêàòà îêîëî ìóöóíèòå ñè. ×óäîâèùíè ñâåòóëêè, êîèòî ìîãàò äà ðàçêúñàò öÿë ÷îâåê ñúñ ñâîèòå æåëåçíè ÷åëþñòè! Íå çíàì äàëè Êîíñåé ñå çàíèìàâàøå â òîâà âðåìå ñ êëàñèðàíåòî èì, íî ùî ñå îòíàñÿ äî ìåíå" àç ðàçãëåæäàõ òåõíèòå ñðåáðèñòè êîðåìè è òåõíèòå ñòðàõîòíè óñòà, ïúëíè ñúñ çúáè, îò èçâåñòíî íàó÷íî ãëåäèùå, íî ïî-ñêîðî êàòî æåðòâà, îòêîëêîòî êàòî åñòåñòâåíèê.
Çà ùàñòèå òèÿ íåíàñèòíè æèâîòíè íå âèæäàò äîáðå. Òå ìèíàõà, áåç äà íè ñúçðàò, äîñÿãàéêè íè ñ ÷åðâåíèêàâèòå ñè ïåðêè, è íèå êàòî ïî ÷óäî èçáÿãíàõìå òàÿ îïàñíîñò, êîÿòî íåñúìíåíî áåøå ïî-ãîëÿìà, îòêîëêîòî ñðåùàòà ñ òèãúð âäúí íÿêîÿ ãîðà.
Ñëåä ïîëîâèí ÷àñ, âîäåíè îò ñâåòëàòà åëåêòðè÷åñêà ñòðóÿ, ñòèãíàõìå äî "Íàóòèëóñ". Âúíøíàòà âðàòà áåøå îñòàâåíà îòâîðåíà, íî ùîì âëÿçîõìå â ïúðâàòà êèëèÿ, êàïèòàí Íåìî ÿ çàòâîðè. Ñëåä òîâà íàòèñíà åäíî êîï÷å. ×óõ, ÷å ïîìïèòå âúâ âúòðåøíîñòòà íà êîðàáà ïî÷íàõà äà äåéñòâóâàò, ïî÷óâñòâóâàõ, ÷å îêîëî ìåíå âîäàòà ñïàäà è ñëåä íÿêîëêî ìèãà êèëèÿòà áåøå èçöÿëî èçïðàçíåíà. Òîãàâà âúòðåøíàòà âðàòà ñå îòâîðè è íèå ìèíàõìå â ãàðäåðîáíàòà.
Òàì ñâàëèõà ñ èçâåñòíà ìúêà âîäîëàçíîòî íè îáëåêëî è ñúâñåì óìîðåí, êàïíàë îò èçòîùåíèå è îò íóæäà çà ñúí, àç ñå ïðèáðàõ â ñòàÿòà ñè, ïðåõëàñíàò îò íåîáèêíîâåíèÿ èçëåò ïî ìîðñêîòî äúíî.

XVIII
×ÅÒÈÐÈ ÕÈËßÄÈ ËÅÂÃÈ ÏÎÄ ÒÈÕÈß ÎÊÅÀÍ

Çàðàíòà íà 18 íîåìâðè àç ñè áÿõ âå÷å îòïî÷èíàë íàïúëíî îò óìîðàòà ïðåç ìèíàëèÿ äåí è ñå êà÷èõ íà ïàëóáàòà òúêìî êîãàòî ïîìîùíèê-êàïèòàíúò íà "Íàóòèëóñ" ïðîèçíàñÿøå âñåêèäíåâíîòî ñè èçðå÷åíèå. Ìèíà ìè òîãàâà ïðåç óì, ÷å òîâà èçðå÷åíèå ñå îòíàñÿ çà ñúñòîÿíèåòî íà ìîðåòî èëè ÷å ïî-ñêîðî îçíà÷àâà: "Íèùî íå ñå âèæäà".
È íàèñòèíà, îêåàíúò áåøå ïóñòèíåí. Íå ñå âèæäàøå íè åäíî ïëàòíî íà õîðèçîíòà. Âèñî÷èíèòå íà îñòðîâ Êðåñïî áÿõà èç÷åçíàëè ïðåç íîùòà. Ìîðåòî, êîåòî ïîãëúùàøå âñè÷êè öâåòîâå íà äúãàòà îñâåí ñèíèÿ, îòðàçÿâàøå òîÿ öâÿò ïî âñè÷êè ïîñîêè è ñå îáàãðÿøå ñ âåëèêîëåïíà ñèíÿ áîÿ. Ñÿêàø êîïðèíåí ïëàò íà øèðîêè ÷åðòè ïîêðèâàøå êúäðàâèòå âúëíè.
Àç ñå âúçõèùàâàõ îò òîÿ âåëèêîëåïåí èçãëåä íà îêåàíà, êîãàòî äîéäå êàïèòàí Íåìî. Òîé ñÿêàø íå ìå çàáåëÿçà è çàïî÷íà ðåäèöà àñòðîíîìè÷åñêè íàáëþäåíèÿ. Ïîñëå, êàòî ñâúðøè ðàáîòàòà ñè, òîé ñå îáëàêúòè âúðõó êëåòêàòà íà ïðîæåêòîðà è ïîãëåäúò ìó ñå íàñî÷è êúì ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà.
Ïðåç òîâà âðåìå äâàäåñåòèíà ìàòðîñè îò "Íàóòèëóñ", âñå ñèëíè è ñíàæíè ìúæå, ñå áÿõà èçêà÷èëè íà ïàëóáàòà. Òå èäåõà äà èçìúêíàò ìðåæèòå, êîèòî áÿõà ñïóñíàëè ïðåç íîùòà. Î÷åâèäíî òèÿ ìàòðîñè áÿõà îò ðàçëè÷íè íàðîäíîñòè, ìàêàð ÷å âñè÷êè ïðèëè÷àõà íà åâðîïåéöè. Ïîçíàõ ìåæäó òÿõ áåçïîãðåøíî èðëàíäöè, ôðàíöóçè, íåêîëöèíà ñëàâÿíè, åäèí ãðúê èëè êðèòÿíèí. Òèÿ õîðà áÿõà ñúâñåì íåðàçãîâîð÷èâè è óïîòðåáÿâàõà ïîìåæäó ñè ñàìî îíÿ ñòðàíåí åçèê, êîéòî àç íèêàê íå ìîæåõ äà ðàçáåðà êàêúâ å. Çàòîâà òðÿáâàøå äà ñå îòêàæà äà ãè çàãîâîðÿ.
Èçòåãëèõà ìðåæèòå íà áîðäà. Òå áÿõà ïîäîáíè íà ìðåæèòå, êîèòî ñå óïîòðåáÿâàò ïî íîðìàíäñêèòå êðàéáðåæèÿ, øèðîêè ñàêîâå, êîèòî åäíà ïëàâàùà ãðåäà è åäíà âåðèãà, ïðîêàðàíà ïðåç äîëíèòå áðèìêè, ãè äúðæàò îòâîðåíè. Òàêà, âëà÷åíè îò æåëÿçíîòî âúæå, òå ìåòàò äúíîòî íà îêåàíà è ñúáèðàò âñè÷êè ìîðñêè ïðîèçâåäåíèÿ ïî ïúòÿ ñè. Ïðåç òîÿ äåí òå áÿõà óëîâèëè èíòåðåñíè îáðàçöè îò òèÿ èçîáèëíè ñ ðèáà îáëàñòè - ëîôèé, êîèòî ïîðàäè ñìåøíèòå èì äâèæåíèÿ ñà íàðè÷àíè êîìåäèàíòè, ÷åðíè êîìåðñîíè ñ ðîãîâå, âúëíîîáðàçíè ðîãîíîñè, çàîáèêîëåíè ñ ÷åðâåíè ïàíäåëêè, òåòðîäîíè-ïîëóìåñåöè, îòðîâàòà íà êîèòî å èçâúíðåäíî ñèëíà, ìàñëèíåíè ïî öâÿò ìèíîãè, ðèáè, íàðå÷åíè äúëãîíîñè, ïîêðèòè ñúñ ñðåáðèñòè ëþñïè, òðèõèóðè, åëåêòðè÷åñêàòà ìîù íà êîèòî ñå ðàâíÿâà íà ìîùòà íà åëåêòðè÷åñêàòà ÿãóëà è íà åëåêòðè÷åñêîòî òîðïåäî, ëþñïåñòè íîòîïòåðè ñ òúíêè íàïðå÷íè èâèöè, çåëåíèêàâè òðåñêè è ðàçíè äðóãè è íàé-ñåòíå - íÿêîëêî ïî-åäðè ðèáè, åäèí êàðàíêñ ñ èçäàäåíà ãëàâà, äúëúã åäèí ìåòúð, ìíîæåñòâî õóáàâè, èçïúñòðåíè ñúñ ñèíè è ñðåáúðíè áàãðè ñêóìðèè è òðè âåëèêîëåïíè òîíà, êîèòî, ìàêàð ÷å ïëóâàò áúðçî, íå áÿõà óñïåëè äà ñå ñïàñÿò îò ìðåæàòà.
Ïðåñìåòíàõ, ÷å ñàìî òàÿ óëîâåíà ðèáà áåøå îêîëî ïåòñòîòèí êèëîãðàìà. Õóáàâ, íî íå èçâúíðåäåí ëîâ. Â ñúùíîñò ìðåæèòå ñå âëåêàò ìíîãî ÷àñîâå è ïëåíÿâàò öÿë åäèí ìîðñêè ñâÿò. È íèå íÿìàøå äà áúäåì ëèøåíè îò íàé-õóáàâàòà õðàíà, òúé êàòî áúðçèíàòà íà "Íàóòèëóñ" è ïðèâëè÷àíåòî íà íåãîâàòà åëåêòðè÷åñêà ñâåòëèíà íåïðåñòàííî ùÿõà äà ïîäíîâÿâàò çàïàñèòå.
Òèÿ ðàçëè÷íè ìîðñêè ïðîèçâåäåíèÿ âåäíàãà áÿõà ñâàëåíè ïðåç ëþêà â ñêëàäîâåòå åäíè - îïðåäåëåíè äà ñå ÿäàò ïðåñíè, à äðóãè - çà êîíñåðâè.
Êîãàòî ðèáîëîâúò ñâúðøè è çàïàñúò îò ÷èñò âúçäóõ áåøå ïîäíîâåí, àç ïîìèñëèõ, ÷å "Íàóòèëóñ" ùå ïðîäúëæè ñâîÿ ïîäâîäåí èçëåò è ñå êàíåõ äà îòèäà â ñòàÿòà ñè, êîãàòî êàïèòàí Íåìî ñå îáúðíà êúì ìåí è áåç íèêàêâî ïðåäèñëîâèå ìè êàçà:
- Âèæòå òîÿ îêåàí, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, íå å ëè äîñóù êàòî æèâî ñúùåñòâî? Íå ãî ëè îáõâàùà ïîíÿêîãà ãíÿâ, êàêòî è íåæíîñò? Â÷åðà òîé çàñïà êàòî íàñ, à åòî ÷å ñåãà ñå ñúáóæäà ñëåä åäíà ñïîêîéíà íîù.
Íè â êëèí, íè â ðúêàâ òîÿ ñòðàíåí ÷îâåê ñÿêàø ïðîäúëæàâàøå ñ ìåíå íÿêàêúâ çàïî÷íàò îò ïî-ðàíî ðàçãîâîð.
- Âèæòå - ïîäå òîé, - ñúáóæäà ñå îò ñëúí÷åâèòå ìèëóâêè! Òîé ùå çàïî÷íå ñâîåòî äíåâíî ñúùåñòâóâàíèå! Ìíîãî èíòåðåñíî å äà ñå ïðîñëåäè äåéíîñòòà íà íåãîâèÿ îðãàíèçúì. Òîé èìà ïóëñ, àðòåðèè, ãúð÷åíèÿ è àç ìèñëÿ, ÷å ó÷åíèÿò Ìîðè èìàøå ïðàâî, êîãàòî êàçâàøå, ÷å å îòêðèë â íåãî åäíî òîëêîâà ðåàëíî êðúâîîáðàùåíèå, êîëêîòî å êðúâîîáðàùåíèåòî ó æèâîòíèòå.
Íåñúìíåíî êàïèòàí Íåìî íå î÷àêâàøå îò ìåíå íèêàêúâ îòãîâîð è àç ïîìèñëèõ, ÷å å áåçïîëåçíî äà ìó èçðåæäàì "î÷åâèäíî", "ñèãóðíî", è "èìàòå ïðàâî". Ïî-òî÷íî òîé ãîâîðåøå ñàì íà ñåáå ñè ñ ãîëåìè ïàóçè ñëåä âñÿêî èçðå÷åíèå. Òîâà áåøå ðàçìèñúë - èçêàçàí ãëàñíî.
- Äà - êàçà òîé, - îêåàíúò èìà èñòèíñêî êðúâîîáðàùåíèå è çà äà ïðåäèçâèêà òîâà, ïðèðîäàòà òðÿáâàøå ñàìî äà óâåëè÷è â íåãî òîïëèííèòå ïðîìåíè, ñîëòà è ìèêðîæèâîòèíêèòå. È íàèñòèíà òîïëèííèòå ïðîìåíè ñúçäàâàò ðàçëè÷íà ãúñòîòà íà âîäàòà, êîÿòî ïðåäèçâèêâà òå÷åíèÿ è ïðîòèâîòå÷åíèÿ. Èçïàðÿâàíåòî, êîåòî íå ñúùåñòâóâà â êðàéíèòå ñåâåðíè îáëàñòè, à å ìíîãî ñèëíî â åêâàòîðèàëíèòå çîíè, ïðåäèçâèêâà íåïðåêúñíàòà ñìÿíà ìåæäó âîäèòå íà òðîïèöèòå è ïîëÿðíèòå âîäè. Îñâåí òîâà àç îòêðèõ îíèÿ òå÷åíèÿ îòãîðå íàäîëó è îòäîëó íàãîðå, êîèòî îáðàçóâàò èñòèíñêîòî äèøàíå íà îêåàíà. Âèäÿõ êàê åäíà ìîëåêóëà ìîðñêà âîäà, ñòîïëåíà íà ïîâúðõíîñòòà, ñëèçà â äúëáî÷èíèòå, äîñòèãà ñâîÿòà ìàêñèìàëíà ãúñòîòà ïðè äâà ãðàäóñà ïîä íóëàòà è êàê ïîñëå, ñëåä êàòî èçñòèâà îùå ïîâå÷å, ñòàâà ïî-ëåêà è îòíîâî ñå èçêà÷âà íàãîðå. Íà ïîëþñà ùå âèäèòå ïîñëåäèöèòå îò òîâà íåîáèêíîâåíî ÿâëåíèå è ùå ðàçáåðåòå çàùî ïîðàäè òîÿ çàêîí íà ïðåäâèäëèâàòà ïðèðîäà çàìðúçâàíåòî ñòàâà ñàìî ïî ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà.
Äîêàòî êàïèòàí Íåìî ãîâîðåøå, àç ñè êàçâàõ: "Ïîëþñúò ëè? Íèìà òîÿ äúðçúê ÷îâåê ñìÿòà äà íè âîäè ÷àê äîòàì!" Íî êàïèòàíúò áå ìëúêíàë è ãëåäàøå òàÿ ñòèõèÿ, òàêà íàïúëíî è òàêà íåïðåêúñíàòî ïðîó÷âàíà îò íåãî. Ïîñëå òîé ïðîäúëæè:
- Â ìîðåòî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - êàçà òîé, - èìà çíà÷èòåëíî êîëè÷åñòâî ñîëè è àêî èçâàäèòå îò íåãî âñè÷êè ðàçòâîðåíè ñîëè, ùå íàòðóïàòå åäíà ìàñà îò ÷åòèðè ìèëèîíà è ïîëîâèíà êóáè÷åñêè ëåâãè, êîÿòî, ðàçñòëàíà âúðõó çåìíîòî êúëáî, áè îáðàçóâàëà ïëàñò, ïî-äåáåë îò äåñåò ìåòðà. Íî íåäåéòå ìèñëè, ÷å ïðèñúñòâèåòî íà òèÿ ñîëè â ìîðåòî ñå äúëæè ñàìî íà íÿêàêâà ïðèùÿâêà íà ïðèðîäàòà! Íå. Òå ïðàâÿò ìîðñêàòà âîäà ïî-ìàëêî èçïàðÿåìà è ïðå÷àò íà âåòðîâåòå äà é îòíåìàò ãîëÿìî êîëè÷åñòâî ïàðà,êîÿòî, ïðåâúðíàòà â äúæä, áè ïîòîïèëà îáëàñòèòå ñ óìåðåí êëèìàò. Îãðîìíà ðîëÿ íà óðàâíîâåñèòåë â îáùàòà èêîíîìèêà íà çåìíîòî êúëáî!
Êàïèòàí Íåìî ìëúêíà, äîðè ñòàíà, íàïðàâè íÿêîëêî êðà÷êè ïî ïàëóáàòà è äîéäå ïàê ïðè ìåíå.
- Êîëêîòî çà èíôóçîðèèòå - ïðîäúëæè òîé, -çà òèÿ ìèëèàðäè ìèêðîæèâîòèíêè, êîèòî ñà ïî íÿêîëêî ìèëèîíà â åäíà êàï÷èöà è îò êîèòî îñåìñòîòèí õèëÿäè òåæàò åäèí ìèëèãðàì, òÿõíàòà ðîëÿ å ñúùî òàêà âàæíà. Òå ïîãëúùàò ìîðñêèòå ñîëè, òå àñèìèëèðàò òâúðäèòå âåùåñòâà âúâ âîäàòà è êàòî èñòèíñêè òâîðöè íà âàðîâèòè êîíòèíåíòè ïðîèçâåæäàò êîðàëèòå è ïîëèöèòå! È òîãàâà êàïêàòà âîäà,ëèøåíà îò ñâîåòî ìèíåðàëíî ñúäúðæàíèå, ñòàâà ïî-ëåêà, âúçëèçà íà ïîâúðõíîñòòà, ïîãëúùà ñîëèòå, îñòàíàëè ñëåä èçïàðÿâàíåòî, íàòåæàâà, îòíîâî ñëèçà äîëó è çàíàñÿ íà æèâîòèíêèòå íîâè âåùåñòâà çà ïîãëúùàíå. Îòòàì å òîâà äâîéíî òå÷åíèå, âúçëèçàùî è ñëèçàùî, òîâà íåïðåêúñíàòî äâèæåíèå, òîÿ íåïðåñòàíåí æèâîò. Æèâîò, ïî-òðåñêàâ, îòêîëêîòî âúðõó êîíòèíåíòèòå, ïî-èçîáèëåí, ïî-áåçêðàåí, êîéòî öúôòè âúâ âñè÷êèòå ÷àñòè íà òîÿ îêåàí, ñìúðòîíîñíà ñòèõèÿ çà ÷îâåêà, êàêòî áå êàçàë íÿêîé, æèçíåíà ñòèõèÿ çà ìèëèàðäè æèâîòíè - è çà ìåíå!
Êîãàòî ãîâîðåøå òàêà, êàïèòàí Íåìî ñå ïðåîáðàçÿâàøå è ïðåäèçâèêâàøå â ìåíå íåîáèêíîâåíî âúëíåíèå.
- È çàòîâà - äîáàâè òîé - òóê å èñòèíñêèÿò æèâîò! È àç ìîãà äà äîïóñíà ñúçäàâàíåòî íà ìîðñêè ãðàäîâå, ñåëèùà îò ïîäâîäíè êúùè, êîèòî êàòî "Íàóòèëóñ" ùå âúçëèçàò âñÿêà ñóòðèí íà ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî, çà äà äèøàò, ñâîáîäíè ãðàäîâå, àêî å èìàëî íÿêîãà òàêèâà, ãîëåìè, íåçàâèñèìè ãðàäîâå. È êîé çíàå äàëè íÿêîé äåñïîò...
Êàïèòàí Íåìî äîâúðøè èçðå÷åíèåòî ñè ñ ðÿçêî äâèæåíèå. Ïîñëå, îáðúùàéêè ñå íàïðàâî êúì ìåíå, ñÿêàø èñêàøå äà ïðîïúäè íÿêàêâà çëîêîáíà ìèñúë, ìå çàïèòà:
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ, çíàåòå ëè êîëêî å äúëáîê îêåàíúò?
- Çíàì ïîíå îíîâà, êàïèòàíå, êîåòî íàé-âàæíèòå ïðîó÷âàíèÿ ñúñ ñîíäè ñà íè äàëè.
- Ìîæåòå ëè äà ìè ãè êàæåòå, òà ïðè íóæäà äà ãè ïðîâåðÿ!
- Åòî íÿêîëêî - îòãîâîðèõ àç, - êîèòî ñè ñïîìíÿì. Àêî íå ñå ëúæà, â ñåâåðíàòà ÷àñò íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí èçìåðèõà ñðåäíà äúëáî÷èíà îñåì õèëÿäè è äâåñòà ìåòðà è äâå õèëÿäè è ïåòñòîòèí ìåòðà - â Ñðåäèçåìíî ìîðå. Íàé-áåëåæèòèòå ïðîó÷âàíèÿ ñúñ ñîíäè áÿõà íàïðàâåíè â þæíàòà ÷àñò íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí, áëèçî äî òðèäåñåò è ïåòèÿ ãðàäóñ, è òå äàäîõà äâàíàäåñåò õèëÿäè ìåòðà, ÷åòèðèíàäåñåò õèëÿäè äåâåòäåñåò è åäèí ìåòúð è ïåòíàäåñåò õèëÿäè è ñòî è ÷åòèðèäåñåò è äåâåò ìåòðà. Èçîáùî ñìÿòà ñå, ÷å àêî ìîðñêîòî äúíî áè áèëî èçðàâíåíî, ñðåäíàòà ìó äúëáî÷èíà ùå áúäå îêîëî ñåäåì êèëîìåòðà.
- Äîáðå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè ìè êàïèòàí Íåìî.
- Íàäÿâàì ñå, ÷å ùå âè ïîêàæåì íåùî ïî-äîáðî. Êîëêîòî çà ñðåäíàòà äúëáî÷èíà íà òàÿ ÷àñò îò Òèõèÿ îêåàí, ùå âè êàæà, ÷å òÿ å ñàìî ÷åòèðè õèëÿäè ìåòðà.
Êàòî êàçà òîâà, êàïèòàí Íåìî òðúãíà êúì ëþêà è èç÷åçíà ïî ñòúëáè÷êàòà. Àç ãî ïîñëåäâàõ è ñå âúðíàõ â ãîëåìèÿ ñàëîí. Âèòëîòî âåäíàãà çàðàáîòè è ëàãúò ïîñî÷è ñêîðîñò îò äâàäåñåò ìèëè â ÷àñ.
Ìíîãî äíè è ìíîãî ñåäìèöè èçòåêîõà, ïðåç êîèòî êàïèòàí Íåìî ìå ïîñåùàâàøå òâúðäå ðÿäêî. Âèæäàõ ãî ïðåç ãîëåìè ïðîìåæäóòúöè îò âðåìå. Íåãîâèÿò ïîìîùíèê îïðåäåëÿøå ðåäîâíî òî÷êàòà, äåòî áèâàõìå, êîÿòî àç íàìèðàõ íàíåñåíà íà êàðòàòà, òàêà ÷å ìîæåõ äà ñëåäÿ òî÷íî ïúòÿ íà "Íàóòèëóñ".
Êîíñåé è Ëàíä ïðåêàðâàõà ïî öåëè ÷àñîâå ñ ìåíå. Êîíñåé áå ðàçïðàâèë íà ïðèÿòåëÿ ñè ÷óäåñàòà íà íàøàòà ðàçõîäêà è êàíàäåöúò ñúæàëÿâàøå, ÷å íå íè å ïðèäðóæèë. Íî àç ñå íàäÿâàõ, ÷å ïàê ùå èìàìå ñëó÷àé äà ïîñåòèì îêåàíñêèòå ãîðè. Ïî÷òè âñåêè äåí êàïàöèòå íà ñàëîíà ñå îòâàðÿõà çà íÿêîëêî ÷àñà è íàøèòå î÷è íå ñå óìîðÿâàõà äà ïðîíèêâàò â ïîòàéíîñòèòå íà ïîäâîäíèÿ ñâÿò.
Îáùàòà ïîñîêà íà "Íàóòèëóñ" áåøå þãîèçòîê è òîé ïîääúðæàøå äúëáî÷èíà ìåæäó ñòî è ñòî è ïåòäåñåò ìåòðà. Íî åäèí äåí, íå çíàÿ ïî êàêâà ïðèùÿâêà, òðúãíàë äèàãîíàëíî ñ ïîìîùòà íà ñâîèòå íàêëîíåíè ïëîñêîñòè, òîé ñòèãíà äî âîäíè ïëàñòîâå, êîèòî áÿõà äúëáîêè äî äâå õèëÿäè ìåòðà. Òåðìîìåòúðúò ñî÷åøå òåìïåðàòóðà ÷åòèðè ãðàäóñà è äâàäåñåò è ïåò ñòîòíè, òåìïåðàòóðà, êîÿòî ïðè òàÿ äúëáî÷èíà êàòî ÷å áåøå îáùà çà âñè÷êè øèðèíè.
Íà 26 íîåìâðè, â òðè ÷àñà ñóòðèíòà, "Íàóòèëóñ" ïðåìèíà Òðîïèêà íà Ðàêà ïðè 172 ãðàäóñà äúëæèíà. Íà äâàäåñåò è ñåäìè òîé ìèíà áëèçî äî Ñàíäâè÷åâèòå îñòðîâè, äåòî çíàìåíèòèÿò Êóê áå íàìåðèë ñìúðòòà ñè íà 14 ôåâðóàðè 1779 ãîäèíà. Ïî òîâà âðåìå áÿõìå èçìèíàëè âå÷å ÷åòèðè õèëÿäè îñåìñòîòèí è øåñòäåñåò ëåâãè îò ìÿñòîòî íà òðúãâàíåòî íè. Ñóòðèíòà, êîãàòî èçëÿçîõ íà ïàëóáàòà, ñúçðÿõ íà ðàçñòîÿíèå äâå ìèëè Õàâàé, íàé-ãîëåìèÿ îò ñåäåìòå îñòðîâà, êîèòî îáðàçóâàò òîÿ àðõèïåëàã. Âèæäàõ ÿñíî îáðàáîòåíîòî ìó êðàéáðåæèå, ðàçëè÷íèòå ïëàíèíñêè âåðèãè, êîèòî âúðâÿò óñïîðåäíî íà áðåãà, è òåõíèòå âóëêàíè, íàé-âèñîê îò êîèòî å Ìóíà Ðåà - ïåò õèëÿäè ìåòðà íàä ìîðñêîòî ðàâíèùå. Ìåæäó äðóãèòå îáðàçöè îò òèÿ ìåñòà ìðåæèòå áÿõà óëîâèëè âèòëîîáðàçíè ôëàáåëåðè, ïëîñêè ïîëèïè ñ èçÿùíà ôîðìà, êîèòî ñå íàìèðàò ñïåöèàëíî â òàÿ ÷àñò íà îêåàíà.
"Íàóòèëóñ" ïðîäúëæàâàøå äà äúðæè êóðñ íà þãîèçòîê. Íà ïúðâè äåêåìâðè ïðè 142 ãðàäóñà äúëæèíà òîé ïðåñå÷å Åêâàòîðà, à íà ÷åòâúðòè ñúùèÿ ìåñåö ñëåä åäèí áúðç ïðåõîä, ïðåç êîéòî íÿìàøå íèêàêúâ èíöèäåíò, ñòèãíàõìå äî ãðóïàòà Ìàðêèçêè îñòðîâè. Íà ðàçñòîÿíèå òðè ìèëè, ïðè 8 ãðàäóñà 57' þæíà øèðèíà è 139 ãðàäóñà 32'çàïàäíà äúëæèíà, àç ñúçðÿõ íîñ Ìàðòèí íà Íóêà Õèâà, ãëàâíèÿ îñòðîâ íà òàÿ ãðóïà, êîÿòî ïðèíàäëåæè íà Ôðàíöèÿ. Âèäÿõ ñàìî ãîðèñòèòå ïëàíèíè, î÷åðòàíè íà õîðèçîíòà, çàùîòî êàïèòàí Íåìî íå îáè÷àøå äà ñå ïðèáëèæàâà äî ñóøàòà. Òóê ìðåæèòå èçìúêíàõà õóáàâè ðèáè, õîðèôåíè ñúñ ñèíêàâè ïåðêè è çëàòèñòà îïàøêà, ìåñîòî íà êîèòî íÿìà ñúïåðíèê â öÿë ñâÿò; õîëîæèìíîçè ïî÷òè áåç ëþñïè, íî èçâúíðåäíî âêóñíè; îñòîðåíêè ñ êîñòíè ÷åëþñòè, æúëòåíèêàâè òàñàðäè, êîèòî ñòðóâàõà êîëêîòî ñêóìðèè, âñè÷êè äîñòîéíè çà ãîòâàðíèöàòà íà êîðàáà.
Ñëåä êàòî íàïóñíàõìå òèÿ î÷àðîâàòåëíè îñòðîâè, ïîêðîâèòåëñòâóâàíè îò ôðåíñêîòî çíàìå, "Íàóòèëóñ" îò ÷åòâúðòè äî åäèíàäåñåòè äåêåìâðè èçìèíà îùå îêîëî äâå õèëÿäè ìèëè. Ïðåç âðåìå íà òîâà ïëàâàíå ñðåùíàõìå åäíî ãðàìàäíî ñòàäî êàëìàðè, èíòåðåñíè ìåêîòåëè, ìíîãî ïîäîáíè íà ñåïèÿòà. Ôðåíñêèòå ðèáîëîâöè ãè íàðè÷àò "ðîãîíîñöè"; òå ïðèíàäëåæàò êúì êëàñà íà ãëàâîíîãèòå è íà ñåìåéñòâî íà äâóõðèëèòå, â êîåòî âëèçàò è ñåïèèòå, è àðãîíàâòèòå. Òèÿ æèâîòíè ñà áèëè îñîáåíî ïðîó÷âàíè îò äðåâíèòå åñòåñòâîèçïèòàòåëè è ñà äàâàëè ìíîãîáðîéíè ìåòàôîðè íà îðàòîðèòå îò Àãîðà è ÷óäåñíè áëþäà ïî òðàïåçèòå íà áîãàòèòå ãðàæäàíè, àêî ìîæå äà ñå âÿðâà íà Àòåíåé, ãðúöêè ëåêàð, æèâÿë ïðåäè Ãàëèåí.
"Íàóòèëóñ" ñðåùíà òàÿ àðìèÿ ìåêîòåëè, êîèòî ñà èçêëþ÷èòåëíî íîùíè æèâîòíè, ïðåç íîùòà íà äåâåòè ñðåùó äåñåòè äåêåìâðè. Òå íàáðîÿâàõà ìèëèîíè. Ïðåñåëâàõà ñå îò óìåðåíèòå êúì ïî-òîïëèòå îáëàñòè, êàòî ñëåäâàõà ïúòÿ íà õåðèíãèòå è íà ñàðäèíèòå. Ïðåç äåáåëèòå êðèñòàëíè ñòúêëà íèå ãè ãëåäàõìå êàê ïëóâàõà çàäíèøêîì, íåîáèêíîâåíî áúðçî.. äâèæåéêè ñå ñ ïîìîùòà íà äâèãàòåëíàòà ñè òðúáè÷êà, êàê ïðåñëåäâàõà ðèáèòå è ìåêîòåëèòå, êàòî èçÿæäàõà ìàëêèòå è áèâàõà èçÿæäàíè îò ãîëåìèòå, ðàçäâèæèëè â íåîïèñóåìà áúðêîòèÿ äåñåòòå ñè êðà÷åòà, êîèòî ïðèðîäàòà áå ïîñòàâèëà íà ãëàâàòà èì êàòî êîñè îò ïíåâìàòè÷åñêè çìèè. Âúïðåêè ñêîðîñòòà ñè "Íàóòèëóñ" ïëàâà íÿêîëêî ÷àñà ñðåä òîâà æèâîòèíñêî ñòàäî è ìðåæèòå èçìúêâàõà áåçáðîé æèâîòíè, ìåæäó êîèòî âèäÿõ äåâåòòå âèäà îò Òèõèÿ îêåàí, êëàñèðàí îò Äîðáèíè.
Ëè÷åøå, ÷å ïðåç òîâà ïúòóâàíå ìîðåòî íåïðåñòàííî ðàçòî÷èòåëñòâóâàøå ñúñ ñâîèòå ÷óäíè çðåëèùà. Òî ãè ðàçíîîáðàçÿâàøå äî áåçêðàéíîñò. Ïðîìåíÿøå äåêîðà è ïîñòàíîâêàòà çà óäîâîëñòâèå íà íàøèòå î÷è è íèå ìîæåõìå íå ñàìî äà ñúçåðöàâàìå òâîðåíèÿòà íà ïðèðîäàòà â òàÿ âîäíà ñòèõèÿ, íî è äà ïðîíèêíåì â íàé-ñòðàøíèòå ïîòàéíîñòè íà îêåàíà.
Ïðåç äåíÿ íà åäèíàäåñåòè äåêåìâðè àç ÷åòÿõ â ãîëåìèÿ ñàëîí. Íåä Ëàíä è Êîíñåé íàáëþäàâàõà îñâåòåíàòà âîäà ïðåç ïîëóîòâîðåíèòå êàïàöè. "Íàóòèëóñ" áåøå íåïîäâèæåí. Ðåçåðâîàðèòå ìó áÿõà ïúëíè. Òîé áåøå íà äúëáî÷èíà õèëÿäà ìåòðà, äåòî íÿìà ìíîãî æèâîòíè è äåòî ñàìî îò âðåìå íà âðåìå îòèâàò åäðè ðèáè.
×åòÿõ åäíà ïðåêðàñíà êíèãà îò Æàí Ìàñå "Ñëóæèòåëèòå íà ñòîìàõà" è ñå íàñëàæäàâàõ íà íåéíèòå îñòðîóìíè óðîöè, êîãàòî Êîíñåé ïðåêúñíà ÷åòåíåòî ìè.
- Ìîæå ëè ãîñïîäàðÿò äà äîéäå çà åäíà ìèíóòà? - êàçà òîé ñúñ ñòðàíåí ãëàñ.
- Êàêâî èìà, Êîíñåé?
- Íåêà ãîñïîäàðÿò ïîãëåäíå. Àç ñòàíàõ, îáëàêúòèõ ñå íà ñòúêëîòî è ïîãëåäíàõ. Åäíà îãðîìíà òúìíà ìàñà, îñâåòåíà íàïúëíî îò åëåêòðè÷åñòâîòî, áå óâèñíàëà íåïîäâèæíî ñðåä âîäàòà. Âãëåäàõ ñå âíèìàòåëíî äà ðàçáåðà ðîäà íà òîÿ ãèãàíòñêè êèò. Íî åäíà ìèñúë ìèíà êàòî ìúëíèÿ ïðåç óìà ìè.
- Êîðàá! - èçâèêàõ àç.
- Äà - îòãîâîðè êàíàäåöúò. - Êîðàá áåç ìà÷òè è áåç êîðìèëî, ïîòúíàë íåî÷àêâàíî!
Íåä Ëàíä íå ñå áå èçëúãàë. Ïðåä íàñ áåøå åäèí êîðàá, íà êîéòî èçïîêúñàíèòå âúæåòà âèñÿõà îùå ïî õàëêèòå ñè. Êîðïóñúò ìó èçãëåæäàøå çäðàâ è ïîòúâàíåòî ìó áå ñòàíàëî íàé-ìíîãî ïðåäè íÿêîëêî ÷àñà. Òðè ìà÷òè, ïðå÷óïåíè íà äâå ñòúïêè íàä ïàëóáàòà, ïîêàçâàõà, ÷å òîÿ êîðàá, ïîâàëåí îò âÿòúðà, å òðÿáâàëî äà ïîæåðòâóâà ìà÷òèòå ñè. Íî ïîëåãíàë íàñòðàíà, òîé ñå áå íàïúëíèë ñ âîäà è îùå ëåæåøå íàâåäåí íàëÿâî. Òúæíî çðåëèùå áåøå òîÿ êîðàáåí êîðïóñ ïîä âîäàòà. íî îùå ïî-òúæíà áå ãëåäêàòà íà ïàëóáàòà, äåòî îùå ëåæàõà íÿêîëêî òåëà, âúðçàíè ñ âúæåòà. Ïðåáðîèõ ÷åòèðè - ÷åòâîðèöà ìúæå, îò êîèòî åäèíèÿò ñòîåøå èçïðàâåí äî êîðìèëîòî, ñëåä òîâà åäíà æåíà, ïîëóèçëÿçëà îò ëþêà íà þòà, êîÿòî äúðæåøå â ðúöåòå ñè åäíî äåòå. Æåíàòà áåøå ìëàäà. Áëàãîäàðåíèå íà ñèëíàòà ñâåòëèíà íà "Íàóòèëóñ" ìîæàõ äà âèäÿ íåéíèòå ÷åðòè, îùå íåèçìåíåíè îò âîäàòà. Ñ ïîñëåäíî óñèëèå òÿ áå âäèãíàëà íàä ãëàâàòà ñè ñâîåòî äåòå, êëåòî ìàëêî ñúçäàíèå. ðú÷è÷êèòå íà êîåòî ñå áÿõà ñïëåëè îêîëî øèÿòà íà ìàéêà ìó.
Ïîëîæåíèåòî íà ÷åòèðèìàòà ìàòðîñè ìè ñå âèäÿ ñòðàøíî:
èçâèòè îò ãúð÷åíèÿ, òå áÿõà óìðåëè, êàòî ñà ñå îïèòâàëè ñ ïîñëåäíè óñèëèÿ äà ñå îñâîáîäÿò îò âúæåòàòà, êîèòî ãè ñâúðçâàõà ñ êîðàáà. Åäèíñòâåí ïî-ñïîêîåí, ñ ÿñíî è ñåðèîçíî ëèöå, ñ ïîñèâåëè êîñè, ïîëåïíàëè íà ÷åëîòî, ñ âêîï÷åíà â êîðìèëîòî ðúêà, êîðì÷èÿòà ñÿêàø îùå óïðàâëÿâàøå ñâîÿ òðèìà÷òîâ ïîòúíàë êîðàá èç äúëáî÷èíèòå íà îêåàíà!
Êàêâî çðåëèùå! Ñòîÿõìå çàíåìåëè, ñ ðàçòðåïåðàíî ñúðöå ïðåä òîâà êîðàáîêðóøåíèå, òîêó-ùî ñòàíàëî è òàêà äà ñå êàæå, ôîòîãðàôèðàíî â ïîñëåäíàòà ìèíóòà! È àç âèæäàõ êàê ñå ïðèáëèæàâàò âå÷å ñ ïëàìòÿùè î÷è îãðîìíè àêóëè, ïðèâëå÷åíè îò ïðèìàìêàòà íà ÷îâåøêîòî ìåñî!
Íî "Íàóòèëóñ" ñå ðàçäâèæè, èçâè êðàé ïîòúíàëèÿ êîðàá è èçâåäíúæ ìîæàõ äà ïðî÷åòà íàäïèñà íà êúðìàòà ìó:
Ôëîðèäà. Ñúíäåðëàíä

XIX
ÂÀÍÈÊÎÐÎ

Ñ òàÿ ñòðàøíà ãëåäêà çàïî÷íàõà ðåäèöàòà ìîðñêè çëîïîëóêè, êîèòî "Íàóòèëóñ" òðÿáâàøå äà ñðåùíå ïî ïúòÿ ñè. Îòêàêòî ïëàâàõìå â ïî-îæèâåíè ìîðåòà, ÷åñòî âèæäàõìå êîðàáíè êîðïóñè, êîèòî äîèçãíèâàõà ïî ñðåäàòà, à ïî-íàäúëáîêî, íà äúíîòî - òîïîâå, ãþëëåòà, êîòâè, âåðèãè è õèëÿäè äðóãè æåëåçíè íåùà, ðàçÿæäàíè îò ðúæäàòà.
Ïðîäúëæàâàéêè äà ïëàâàìå íà "Íàóòèëóñ". â êîéòî æèâååõìå êàòî èçîëèðàíè, íà 11 äåêåìâðè ñòèãíàõìå äî àðõèïåëàãà Ïîìîòó, êîéòî ñå ïðîñòèðà íà äúëæèíà ïåòñòîòèí ëåâãè îò èçòîê-þãîèçòîê êúì çàïàä-ñåâåðîçàïàä, ìåæäó 13 ãðàäóñà 30' è 23 ãðàäóñà 50'þæíà øèðèíà è 128 ãðàäóñà 30' è 151 ãðàäóñà 30 çàïàäíà äúëæèíà, îò îñòðîâ Äþñè äî îñòðîâ Ëàçàðåô, Òîÿ àðõèïåëàã çàåìà ïîâúðõíîñò îò òðèñòà è ñåäåìäåñåò êâàäðàòíè ëåâãè è å ñúñòàâåí îò îêîëî øåñòäåñåò ãðóïè îñòðîâè, ìåæäó êîèòî è ãðóïàòà Ãàìáèå, íà êîÿòî Ôðàíöèÿ íàëîæè ñâîÿ ïðîòåêòîðàò. Òèÿ îñòðîâè ñà îò êîðàëîâ ïðîèçõîä. Åäíî áàâíî, íåïðîäúëæèòåëíî èçäèãàíå íàä ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî, ïîñëåäèöà îò ðàáîòàòà íà ïîëèöèòå, ùå ãè ñâúðæå åäèí äåí ïîìåæäó èì. Ñëåä òîâà òîÿ íîâ îñòðîâ ùå ñå ñëåå ñúñ ñúñåäíèòå àðõèïåëàçè è åäèí ïåòè êîíòèíåíò ùå ñå ïðîñòðå îò Íîâà Çåëàíäèÿ è Íîâà Êàëåäîíèÿ äî Ìàðêèçêèòå îñòðîâè.
Âåäíúæ, êîãàòî ðàçâèõ òàÿ òåîðèÿ ïðåä êàïèòàí Íåìî, òîé ìè îòãîâîðè ñòóäåíî:
- Çåìÿòà íÿìà íóæäà îò íîâè êîíòèíåíòè, à îò íîâè õîðà! Ñëó÷àéíèÿò ïúò, êîéòî ñëåäâàøå "Íàóòèëóñ", ãî çàâåäå òî÷íî äî îñòðîâ Êëåðìîí Òîíåð, åäèí îò í àé-èíòåðåñíèòå îñòðîâè îò ãðóïàòà, êîÿòî áå îòêðèòà ïðåç 1822 ãîäèíà îò êàïèòàí Áåë, êîìåíäàíò íà êîðàáà "Ìèíåðâà". Ìîæàõ òîãàâà äà ïðîó÷à òàÿ ìàäðåïîðíà ñèñòåìà, îò êîÿòî ñà ïðîèçëåçëè îñòðîâèòå â òîÿ îêåàí. Ìàäðåïîðèòå, êîèòî íå òðÿáâà äà ñå ñìåñâàò ñ êîðàëèòå, èìàò òúêàí, ïîêðèòà ñ êðåìú÷íà îáâèâêà, è ðàçëè÷èÿòà â íåéíîòî óñòðîéñòâî áÿõà íàêàðàëè ã. Ìèëí Åäóàðäñ, ìîÿ çíàìåíèò ó÷èòåë, äà ãè êëàñèðà â ïåò ñåêöèè. Æèâîòèí÷åòàòà, êîèòî îòäåëÿò òîâà âåùåñòâî, æèâåÿò ïî ìèëèàðäè â äúíîòî íà êèëèéêèòå ñè. Êàëöèÿò, êîéòî òå îòäåëÿò, ñå ïðåâðúùà íà ñêàëè, ñêàëèñòè íîñîâå, îñòðîâ÷åòà è îñòðîâè. Íà íÿêîè ìåñòà òå îáðàçóâàò ïðúñòåí, çàãðàæäàù ëàãóíà èëè ìàëêî âúòðåøíî åçåðî, êîåòî ñå ñúåäèíÿâà ñ ìîðåòî ÷ðåç ïðîöåïè. Íà äðóãè ìåñòà îáðàçóâàò ïðåãðàäè îò ñêàëè, ïîäîáíè íà îíèÿ, êîèòî ñúùåñòâóâàò ïî áðåãîâåòå íà Íîâà Êàëåäîíèÿ è â ðàçëè÷íèòå îñòðîâè íà Ïîìîòó. Íà òðåòè, êàêòî ïî îñòðîâèòå íà Ðåþíèîí è Ìîðèñ, èçäèãàò íàçúáåíè ñêàëè, âèñîêè îòâåñíè ñòåíè, êðàé êîèòî äúëáî÷èíàòà íà îêåàíà å çíà÷èòåëíà.
Êîãàòî ìèíàâàõìå ñàìî íà íÿêîëêî êàáåëòà êðàé ñêàëèñòèòå ïîäíîæèÿ íà îñòðîâ Êëåðìîí Òîíåð, àç ñå âúçõèòèõ îò ãèãàíòñêàòà ðàáîòà, èçâúðøåíà îò òèÿ ìèêðîñêîïè÷íè òðóæåíèöè. Òóê ñòåíèòå áÿõà èçêëþ÷èòåëíî äåëî íà ìàäðåïîðè, èçâåñòíè ñ èìåíàòà ìèëïîðè, ïîðèòè, àñòðåè è ìåàíäðèíè. Òèÿ ïîëèöè ñå ðàçâúæäàò îñîáåíî ìíîãî â íåñïîêîéíèòå ñëîåâå íà ìîðñêàòà ïîâúðõíîñò è ñëåäîâàòåëíî ïî÷âàò ñâîèòå ñòðîåæè îòãîðå íàäîëó, êàòî ñëèçàò ïîñòåïåííî êúì äúíîòî ñ îñòàòúöèòå îò ñåêðåöèèòå, êîèòî ãè ïîääúðæàò. Ïîíå,òîâà å òåîðèÿòà íà ãîñïîäèí Äàðâèí, êîéòî îáÿñíÿâà ïî òîÿ íà÷èí ñúçäàâàíåòî íà êîðàëîâèòå îñòðîâè, òåîðèÿ, ïî-ïðèåìëèâà ñïîðåä ìåíå îò îíàÿ, êîÿòî ñìÿòà âúðõîâåòå íà ïëàíèíèòå èëè íà âóëêàíèòå, êîèòî ñà íà íÿêîëêî ñòúïêè ïî-íèñêî îò ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî, çà äåëî íà ìàäðåïîðèòå.
Ìîæàõ äà íàáëþäàâàì ìíîãî îòáëèçî òèÿ èíòåðåñíè ñòåíè, çàùîòî äî ñàìèòå òÿõ ñîíäàòà ïîêàçâàøå ïîâå÷å îò òðèñòà ìåòðà äúëáî÷èíà. È áëåñòÿùèÿò âàðîâèê èñêðåøå ïîä íàøàòà åëåêòðè÷åñêà ñâåòëèíà.
Îòãîâàðÿéêè íà åäèí âúïðîñ íà Êîíñåé - çà êîëêî âðåìå ñà áèëè îáðàçóâàíè òèÿ êîëîñàëíè ïðåãðàäè, òîé áå ìíîãî ó÷óäåí, êàòî ìó êàçàõ, ÷å ñïîðåä ó÷åíèòå çà åäèí âåê òå èçðàñòâàò ñ åäíà îñìà îò ÷îâåøêèÿ ïàëåö.
- Çíà÷è, çà äà ñå èçäèãíàò òèÿ ñòåíè - êàçà òîé, - ñà áèëè ïîòðåáíè...
- Ñòî äåâåòäåñåò è äâå õèëÿäè ãîäèíè, äðàãè Êîíñåé, îò êîåòî ëè÷è, ÷å áèáëåéñêèòå äíè ñà ìíîãî äúëãè. Âïðî÷åì çà îáðàçóâàíåòî íà êàìåííèòå âúãëèùà, ò. å. çà ïðåâðúùàíåòî íà ãîðèòå, çàëåíè îò ïîòîïà, âúâ âúãëèùà è çà èçñòóäÿâàíåòî íà áàçàëòîâèòå ñêàëè å áèëî íåîáõîäèìî ìíîãî ïî-äúëãî âðåìå. Íî ùå äîáàâÿ, ÷å äíèòå, çà êîèòî áèáëèÿòà ãîâîðè, ñà öåëè åïîõè, à íå âðåìå ìåæäó äâå èçãðÿâàíèÿ íà ñëúíöåòî, çàùîòî ñïîðåä ñàìàòà áèáëèÿ ñëúíöåòî íå å ñúùåñòâóâàëî â ïúðâèÿ äåí íà ñúòâîðåíèåòî.
Êîãàòî "Íàóòèëóñ" èçëåçå îòíîâî íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà, ìîæàõ äà îáãëåäàì èçöÿëî îñòðîâà Êëåðìîí Òîíåð, êîéòî áåøå íèñúê è ãîðèñò. Íåãîâèòå ìàäðåïîðíè ñêàëè î÷åâèäíî ñà áèëè îïëîäîòâîðåíè îò âèõðóøêèòå è óðàãàíèòå. Íÿêîé äåí íÿêîå çúðíî, äîâåÿíî îò óðàãàíà èç ñúñåäíèòå ãîðè, å ïàäíàëî âúðõó òàÿ âàðîâèòà ïî÷âà, ïðèìåñåíà ñ èçãíèëè îñòàòúöè îò ðèáè è ìîðñêè ðàñòåíèÿ, êîèòî ñà îáðàçóâàëè ðàñòèòåëíèÿ ÷åðíîçåì. Íÿêîé êîêîñîâ îðåõ, íîñåí îò âúëíèòå,- å áèë èçõâúðëåí íà òîÿ íîâ áðÿã. Çàðîäèøúò å ïóñíàë êîðåí. Ïî-êúñíî ïîðàñíàëîòî äúðâî å ñïðÿëî èçïàðÿâàíåòî íà âîäàòà. Ïîÿâèëî ñå å ïîòî÷å. Ïîñòåïåííî ðàñòèòåëíîòî öàðñòâî ñå å óâåëè÷èëî. Íÿêîè äðåáíè æèâîòèí÷åòà, ÷åðâåè, íàñåêîìè ñà áèëè äîíåñåíè îò âÿòúðà ñ èçñêóáíàòèòå îò ñúñåäíèòå îñòðîâè ñòâîëîâå íà äúðâåòà. Êîñòåíóðêè ñà äîøëè äà ñíàñÿò ÿéöàòà ñè òóê. Ïòèöè ñà ñâèëè ãíåçäà â ìëàäèòå äðúâ÷åòà. Ïî òîÿ íà÷èí è æèâîòèíñêîòî öàðñòâî ñå å ðàçâèëî, à ïðèâëå÷åí îò çåëåíèíàòà è îò ïëîäîðîäèåòî, ÿâèë ñå å è ÷îâåêúò. Òúé ñà ñå îáðàçóâàëè òèÿ îñòðîâè - îãðîìíè òâîðåíèÿ íà ìèêðîñêîïè÷íè æèâîòèíêè.
Ïðèâå÷åð Êëåðìîí Òîíåð ñå ñòîïè â äàëå÷èíàòà è ïúòÿò íà "Íàóòèëóñ" ñå ïðîìåíè ÷óâñòâèòåëíî. Ñëåä êàòî ñòèãíà Òðîïèêà íà Êîçèðîãà, íà ñòî òðèäåñåò è ïåòèÿ ãðàäóñ äúëæèíà, òîé ñå íàñî÷è êúì çàïàä-ñåâåðîçàïàä, ïðåêîñÿâàéêè öÿëàòà îáëàñò ìåæäó òðîïèöèòå. Ìàêàð ÷å ëÿòíîòî ñëúíöå èçïðàùàøå ðàçòî÷èòåëíî ëú÷èòå ñè, íèêàê íå ñòðàäàõìå îò æåãà, çàùîòî íà òðèäåñåò-÷åòèðèäåñåò ìåòðà ïîä âîäàòà òåìïåðàòóðàòà íèêîãà íå íàäìèíàâàøå äåñåò-äâàíàäåñåò ãðàäóñà.
Íà ïåòíàäåñåòè äåêåìâðè ìèíàõìå çàïàäíî îò ïðèìàìëèâèÿ Äðóæåñòâåí àðõèïåëàã è êðàé ïðåëåñòíèÿ îñòðîâ Òàèòè, áèñåðà íà Òèõèÿ îêåàí. Ñóòðèíòà àç ñúçðÿõ íà íÿêîëêî ìèëè îò íàñ èçâèñåíèòå âúðõîâå íà òîÿ îñòðîâ. Íåãîâèòå âîäè äîñòàâèõà íà êîðàáíàòà òðàïåçà âåëèêîëåïíè ðèáè - ñêóìðèè, àëáèêîðè è íÿêîëêî ðàçíîâèäíîñòè íà ìîðñêè çìèîðêè, íàðè÷àíè ìóðåíîôèñè.
"Íàóòèëóñ" áåøå èçìèíàë îñåìñòîòèí ìèëè. Äåâåò õèëÿäè ñåäåìñòîòèí è äâàäåñåò ìèëè áÿõà îòáåëÿçàíè îò ëàãà, êîãàòî êîðàáúò íàâëåçå ìåæäó àðõèïåëàãà Òîíãà Òàáó, äåòî áÿõà çàãèíàëè åêèïàæèòå íà "Àðãî", íà "Ïîðò î Ïðåíñ" è íà "Äþê îô Ïîðòëàíä", è àðõèïåëàãà íà Ìîðåïëàâàòåëèòå, äåòî áå óáèò êàïèòàí äüî Ëàíãë, ïðèÿòåëÿò íà Ëàïåðóç. Ñëåä òîâà òîé íàáëèæè àðõèïåëàãà Âèòè, äåòî äèâàöèòå áÿõà èçïîáèëè ìàòðîñèòå íà "Þíèîí" è êàïèòàí Áþðî îò Íàíò, êîìåíäàíòúò íà "Ëþáåçíàòà Æîçåôèíà".
Òîÿ àðõèïåëàã, êîéòî ñå ïðîñòèðà íà ñòî ëåâãè îò ñåâåð êúì þã è äåâåòäåñåò ëåâãè îò èçòîê êúì çàïàä, ñå íàìèðà ìåæäó 6 ãðàäóñà è 2 ãðàäóñà þæíà øèðèíà è 174 ãðàäóñà è 179 ãðàäóñà çàïàäíà äúëæèíà. Òîé ñå ñúñòîè îò èçâåñòåí áðîé îñòðîâè, îñòðîâ÷åòà è ðèôîâå, ìåæäó êîèòî ìîãàò äà ñå îòáåëåæàò îñòðîâèòå Âèòè Ëåâó, Âàíóà Ëåâó è Êàíäþáîí.
Òàÿ ãðóïà áå îòêðèòà îò Òàñìàí â 1643 ãîäèíà, ñúùàòà ãîäèíà, êîãàòî Òîðè÷åëè èçîáðåòè áàðîìåòúðà è Ëþäîâèê XIV ñå âúçêà÷è íà ïðåñòîëà. Îñòàâÿì âñåêè äà ðåøè êîå îò òèÿ òðè ñúáèòèÿ áåøå íàé-ïîëåçíî çà ÷îâå÷åñòâîòî. Ñëåä òîâà â 1714 ãîäèíà äîéäå Êóê, â 1793 Àíòðåêàñòî è íàé-ñåòíå â 1827 ãîäèíà Äþìîí Äþðâèë, êîéòî ñëîæè ðåä â ãåîãðàôè÷åñêèÿ õàîñ íà òîÿ àðõèïåëàã. "Íàóòèëóñ" ñå ïðèáëèæè äî çàëèâà Âåëåà, ìÿñòî íà ñòðàøíèòå ïðèêëþ÷åíèÿ íà êàïèòàí Äèéîí, êîéòî ïðúâ ðàçêðè çàãàäêàòà íà êîðàáîêðóøåíèåòî íà Ëàïåðóç.
Çàëèâúò, â êîéòî ìðåæàòà áåøå ñïóñêàíà íÿêîëêî ïúòè, íè äîñòàâè â èçîáèëèå ÷óäåñíè ñòðèäè. ßäîõìå ïðåêàëåíî ìíîãî ñòðèäè, êàòî ïî íàñòàâëåíèÿòà íà Ñåíåêà ãè îòâàðÿõìå íà ñàìàòà òðàïåçà. Òèÿ ìåêîòåëè ïðèíàäëåæàò íà âèäà, ïîçíàò ïîä èìåòî ostrea lamellosa, êîéòî å ìíîãî ðàçïðîñòðàíåí â Êîðñèêà. Ìÿñòîòî î÷åâèäíî å ïúëíî ñúñ ñòðèäè è àêî íÿìàøå ìíîãî îáñòîÿòåëñòâà, êîèòî ãè óíèùîæàâàò, òèÿ æèâîòíè áèõà ïðåòúïêàëè çàëèâèòå, çàùîòî å èç÷èñëåíî, ÷å âñÿêà îòäåëíà ñòðèäà ñúäúðæà äâà ìèëèîíà ÿéöà.
È àêî ìàéñòîð Íåä Ëàíä íå ñå ðàçêàÿ çà ëàêîìèÿòà ñè â ñëó÷àÿ, òî áåøå ñàìî ïîðàäè òîâà, ÷å ñòðèäàòà å åäèíñòâåíîòî áëþäî, êîåòî íèêîãà íå ïðåäèçâèêâà íåñìèëàåìîñò. Çàùîòî íàèñòèíà òðÿáâàò íàé-ìàëêî øåñòíàäåñåò äóçèíè îò òèÿ áåçãëàâè ìåêîòåëè, çà äà ñå ñúáåðå òðèñòà è ïåòäåñåò ãðàìà àçîò, íåîáõîäèì çà õðàíàòà íà åäèí ÷îâåê.
Íà 25 äåêåìâðè "Íàóòèëóñ" ñå äâèæåøå ñðåä àðõèïåëàãà Íîâè Õåáðèäè, îòêðèò â 1606 ãîäèíà îò Êèðîñ, èçñëåäâàí â 1768 îò Áóãåíâèë è íà êîéòî Êóê ïðåç 1773 ãîäèíà äàäå ñåãàøíîòî ìó èìå. Òàçè ãðóïà ñå ñúñòîè ãëàâíî îò äåâåò ãîëåìè îñòðîâà è îáðàçóâà åäíà èâèöà îò ñòî è äâàäåñåò ëåâãè ñ ïîñîêà ñåâåð-ñåâåðîçàïàä êúì þã-þãîèçòîê ìåæäó 15 ãðàäóñà è 2 ãðàäóñà þæíà øèðèíà è ìåæäó 164 ãðàäóñà è 168 ãðàäóñà äúëæèíà. Ìèíàõìå ñúâñåì áëèçî äî îñòðîâ Îðó, êîéòî ïðåç îáåäíèòå íàáëþäåíèÿ ìè ñå ñòîðè êàòî ãðàìàäíà ìàñà îò çåëåíè ãîðè, íàä êîÿòî ñå èçäèãàøå ìíîãî âèñîê îñòúð âðúõ. Òîÿ äåí áåøå Êîëåäà è Íåä Ëàíä ñÿêàø ìíîãî òúãóâàøå ïî ïðàçíóâàíåòî íà Ðîæäåñòâî, - èñòèíñêè ñåìååí ïðàçíèê, ïî÷èòàí ôàíàòè÷íî îò ïðîòåñòàíòèòå.
Íå áÿõ âèæäàë êàïèòàí Íåìî îò öÿëà ñåäìèöà, êîãàòî íà äâàäåñåò è ñåäìè ñóòðèíòà òîé âëåçå â ãîëåìèÿ ñàëîí êàòî ÷îâåê, êîéòî ñå å ðàçäåëèë ñ âàñ ïðåäè ïåò ìèíóòè.
Àç îïðåäåëÿõ ïî êàðòàòà ïúòÿ íà "Íàóòèëóñ". Êàïèòàíúò ñå ïðèáëèæè, ñëîæè ïðúñò íà åäíà òî÷êà îò êàðòàòà è ïðîèçíåñå åäíà åäèíñòâåíà äóìà:
- Âàíèêîðî.
Òîâà áåøå èìåòî íà îñòðîâ÷åòàòà, äåòî çàãèíàõà êîðàáèòå íà Ëàïåðóç. Àç ñêî÷èõ.
- "Íàóòèëóñ" îòèâà êúì Âàíèêîðî? - ïîïèòàõ àç.
- Äà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè êàïèòàíúò.
- È ùå ìîãà äà ïîñåòÿ òèÿ çíàìåíèòè îñòðîâè, äåòî ñå ðàçáèõà "Êîìïàñ" è "Àñòðîëàáèÿ"?
- Àêî îáè÷àòå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå.
- Êîãà ùå áúäåì âúâ Âàíèêîðî?
- Íèå ñìå âå÷å òàì, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå.
Ñëåäâàí îò êàïèòàí Íåìî, àç ñå èçêà÷èõ íà ïàëóáàòà è ïîãëåäúò ìè æàäíî çàðàçãëåæäà êðúãîçîðà.
Íà ñåâåðîèçòîê ñå èçäèãàõà äâà íåðàâíè ïî ãîëåìèíà âóëêàíè÷åñêè îñòðîâà, çàîáèêîëåíè ñ êîðàëîâè ñêàëè, â îêðúæíîñò îêîëî ÷åòèðèäåñåò ìèëè. Íàìèðàõìå ñå ïðåä îñòðîâ Âàíèêîðî, íà êîéòî Äþìîí Äþðâèë äàäå èìåòî Îñòðîâ íà èçäèðâàíèÿòà, à èìåííî - ïðåä ìàëêîòî ïðèñòàíèùå Âàíó, ðàçïîëîæåíî íà 16 ãðàäóñà 41' þæíà øèðèíà è 164 ãðàäóñà 32' èçòî÷íà äúëæèíà. Çåìÿòà ñÿêàø öÿëàòà áåøå ïîêðèòà ñúñ çåëåíèíà, îò ïÿñú÷íèÿ áðÿã ÷àê äî âúðõîâåòå âúâ âúòðåøíîñòòà, íàä êîèòî ñå èçâèñÿâàøå âúðõúò Êàïîãî, âèñîê îêîëî äåâåòñòîòèí ïåòäåñåò è äâà ìåòðà.
Ñëåä êàòî ìèíà âúíøíèÿ ñêàëèñò ïîÿñ ïðåç åäèí òåñåí ïðîòîê, "Íàóòèëóñ" ñå íàìåðè ñðåä ñêàëèòå, äåòî ìîðåòî áåøå äúëáîêî êúì ïåòäåñåò-øåñòäåñåò ìåòðà. Ïîä ñÿíêàòà íà çåëåíèòå òðîïè÷åñêè äúðâåòà âèäÿõ äâàíàäåñåòèíà äèâàöè, êîèòî ñå èçíåíàäàõà èçâúíðåäíî ìíîãî îò íàøåòî ïðèáëèæàâàíå. Äàëè òîâà äúëãî òúìíî òÿëî, êîåòî ïëàâàøå ïî ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà, íå èì ñå ñòðóâàøå íÿêàêúâ ñòðàõîòåí êèò, îò êîéòî òðÿáâà äà ñå ïàçÿò?
Òîãàâà êàïèòàí Íåìî ìå ïîïèòà êàêâî çíàÿ çà êîðàáîêðóøåíèåòî íà Ëàïåðóç.
- Òîâà, êîåòî çíàÿò âñè÷êè, êàïèòàíå - îòãîâîðèõ àç.
- À áèõòå ëè ìîãëè äà ìè êàæåòå êàêâî çíàÿò âñè÷êè? - äîáàâè òîé ìàëêî èðîíè÷íî.
- Íèùî ïî-ëåñíî.
Ðàçêàçàõ ìó ïîñëåäíèòå èçäèðâàíèÿ íà Äþìîí Äþðâèë, êîèòî, íàêðàòêî, ñå ñúñòîÿõà â ñëåäíîòî:
Â 1785 ãîäèíà Ëàïåðóç è íåãîâèÿò ïîìîùíèê, êàïèòàí äüî Ëàíãë, áèëè èçïðàòåíè îò Ëþäîâèê XVI äà íàïðàâÿò êðúãîñâåòñêî ïëàâàíå. Òå ïîòåãëèëè ñ âîåííèòå êîðàáè "Êîìïàñ" è "Àñòðîëàáèÿ", êîèòî íå ñå âúðíàëè âå÷å.
Â 1791 ãîäèíà ôðåíñêîòî ïðàâèòåëñòâî, ðàçòðåâîæåíî ñåðèîçíî çà ñúäáàòà íà äâàòà êîðàáà, âúîðúæèëî äâà ãîëåìè êîðàáà "Èçäèðâàíèå" è "Íàäåæäà". Òå îòïëàâàëè îò Êðåñò íà 28 ñåïòåìâðè, êîìàíäóâàíè îò Áðþíè Äàíòðêàñòî. Äâà ìåñåöà ïî-êúñíî îò ïîêàçàíèÿòà íà íÿêîé ñè Áîóåí, êîìåíäàíò íà "Àëáåðìàë", ñå óçíàëî, ÷å îñòàíêè îò êîðàáè áèëè âèäåíè ïî êðàéáðåæèÿòà íà Íîâà Ãåîðãèÿ. Íî Äàíòðêàñòî, êîéòî íå çíàåë çà òîâà ñúîáùåíèå - êîåòî âñúùíîñò íå áèëî ìíîãî ñèãóðíî, - ñå îòïðàâèë êúì îñòðîâèòå íà Àäìèðàëòåéñòâîòî, êîèòî áèëè ïîñî÷åíè â åäèí ðàïîðò íà êàïèòàí Õúíòåð, êàòî ìÿñòî íà êîðàáîêðóøåíèåòî íà Ëàïåðóç.
Èçäèðâàíèÿòà íå äàëè íèêàêúâ ðåçóëòàò. "Íàäåæäà" è "Èçäèðâàíèå" ìèíàëè êðàé Âàíèêîðî, áåç äà ñå ñïðàò, è òîâà ïúòåøåñòâèå èçîáùî áèëî òâúðäå íåùàñòíî, çàùîòî ñòðóâàëî æèâîòà íà Äàíòðêàñòî, íà äâàìèíàòà íåãîâè ïîìîùíèöè è íà ìíîãî ìàòðîñè îò åêèïàæà.
Ïðúâ, êîéòî íàìåðèë íåîñïîðèìè ñëåäè îò êîðàáîêðóøåíöèòå, áèë åäèí ñòàð ìîðñêè âúëê îò Òèõèÿ îêåàí, êàïèòàí Äèéîí. Íà 15 ìàé 1824 ãîäèíà íåãîâèÿò êîðàá "Ñåí Ïàòðèê" ìèíàë áëèçî äî îñòðîâ Òèêîïèÿ îò Íîâèòå Õåáðèäè. Òàì åäèí òóçåìåö, êîéòî ñå ïðèáëèæèë äî êîðàáà ñúñ ñâîÿòà ïèðîãà, ìó ïðîäàë åäíà ñðåáúðíà äðúæêà îò ñàáÿ, ïî êîÿòî èìàëî áåëåçè îò ãðàâèðàíè áóêâè. Òóçåìåöúò ðàçïðàâèë îñâåí òîâà, ÷å ïðåäè øåñò ãîäèíè, êîãàòî áèë âúâ Âàíèêîðî, âèäÿë äâàìà åâðîïåéöè, êîèòî áèëè îò çàãèíàëèòå ïðåäè ìíîãî ãîäèíè êîðàáè, ðàçáèòè â ñêàëèòå íà îñòðîâà.
Äèéîí ñå ñåòèë, ÷å òîâà áèëè êîðàáèòå íà Ëàïåðóç, èç÷åçâàíåòî íà êîèòî ðàçòðåâîæèëî öåëèÿ ñâÿò. Òîé èñêàë äà îòèäå âúâ Âàíèêîðî, äåòî ïî äóìèòå íà òóçåìåöà èìàëî ìíîãîáðîéíè îñòàíêè îò êîðàáîêðóøåíèåòî; íî âåòðîâåòå è ïðîòèâíèòå òå÷åíèÿ ìó ïîïðå÷èëè.
Äèéîí ñå âúðíàë â Êàëêóòà. Òàì òîé óñïÿë äà çàèíòåðåñóâà ñ îòêðèòèåòî ñè Àçèàòñêîòî äðóæåñòâî è Èíäèéñêàòà êîìïàíèÿ. Åäèí êîðàá, èìåíóâàí "Èçäèðâàíèå", áèë äàäåí íà íåãîâî ðàçïîëîæåíèå è íà 23 ÿíóàðè 1827 ãîäèíà, ïðèäðóæåí îò åäèí ôðåíñêè ïðåäñòàâèòåë, òîé îòïëàâàë.
Ñëåä êàòî ñïèðàë íà ìíîãî ìåñòà â Òèõèÿ îêåàí, "Èçäèðâàíèå" õâúðëèë êîòâà íà ñåäìè þëè 1827 ãîäèíà ïðåä Âàíèêîðî, â ñúùèÿ çàëèâ Âàíó, äåòî áåøå ñåãà "Íàóòèëóñ".
Òàì Äèéîí ñúáðàë ìíîæåñòâî îñòàíêè îò êîðàáîêðóøåíèåòî - æåëåçíè ñå÷èâà, êîòâè, ïàð÷åòà îò ñêðèïöè, ìàëêè ìîðñêè îðúäèÿ, ãþëëå îò îñåìíàäåñåò êàëèáðà, ÷àñòè îò àñòðîíîìè÷åñêè óðåäè è åäíà áðîíçîâà êàìáàíà ñ íàäïèñ: "Áàçåí ìå íàïðàâè", ìàðêà íà ëåÿðíèöàòà ïðè àðñåíàëà â Áðåñò êúì 1785 ãîäèíà. Íÿìàëî âå÷å íèêàêâî ñúìíåíèå.
Ïîïúëâàéêè ñâåäåíèÿòà ñè, Äèéîí îñòàíàë íà çëîïîëó÷íîòî ìÿñòî äî ìåñåö îêòîìâðè. Ñëåä òîâà íàïóñíàë Âàíèêîðî, îòïðàâèë ñå êúì Íîâà Çåëàíäèÿ, íà 7 àïðèë 1828 ãîäèíà ñïðÿë â Êàëêóòà è ñå âúðíàë âúâ Ôðàíöèÿ, äåòî áèë ïðèåò ìíîãî ëþáåçíî îò Êàðë X.
Íî â òîâà âðåìå Äþìîí Äþðâèë, êîìåíäàíòúò íà "Àñòðîëàáèÿ", îòïëàâàë è äâà ìåñåöà ñëåä êàòî Äèéîí áèë íàïóñíàë âå÷å Âàíèêîðî, òîé ñïðÿë ïðåä Õîáàðò Òîóí. Òàì òîé íàó÷èë çà ñúáðàíèòå îò Äèéîí ñâåäåíèÿ è îñâåí òîâà óçíàë îò íÿêîé ñè Äæåéìñ Õîáñ, ïîìîùíèê-êàïèòàí íà êîðàáà "Þíèîí" îò Êàëêóòà, êîéòî áèë ïîñåòèë åäèí îñòðîâ, íàìèðàù ñå íà 8 ãðàäóñà 18' þæíà øèðèíà è íà 156 ãðàäóñà 31' èçòî÷íà äúëæèíà, ÷å âèäÿë æåëåçíè ïðú÷êè è ÷åðâåíè ïëàòîâå ó òóçåìöèòå ïî òèÿ ìåñòà.
Äþìîí Äþðâèë, êîéòî ñå êîëåáàåë è íå çíàåë äàëè òðÿáâà äà ïîâÿðâà íà òèÿ ðàçêàçè, ñúîáùàâàíè â íå ìíîãî äîñòîâåðíè âåñòíèöè, ðåøèë âñå ïàê äà òðúãíå ïî äèðèòå íà Äèéîí.
Íà 10 ôåâðóàðè 1828 ãîäèíà "Àñòðîëàáèÿ" ñïðÿë ïðåä Òèêîïèÿ, âçåë çà âîäà÷ è ïðåâîäà÷ åäèí äåçåðòüîð, óñòàíîâåí íà îñòðîâà, òðúãíàë êúì Âàíèêîðî, ñòèãíàë òàì íà 12 ôåâðóàðè, çàîáèêîëèë ñêàëèòå ìó äî ÷åòèðèíàäåñåòè è åäâà íà äâàäåñåòè ñïóñíàë êîòâà â çàëèâà Âàíó.
Íà äâàäåñåò è òðåòè ìíîçèíà îò îôèöåðèòå îáèêîëèëè îñòðîâà è äîíåñëè íÿêîëêî íåçíà÷èòåëíè îñòàòúöè. Òóçåìöèòå, êîèòî èìàëè îáè÷àé äà îòðè÷àò è äà èçâúðòàò îòêàçâàëè äà ãè çàâåäàò íà ìÿñòîòî íà çëîïîëóêàòà. Òîâà ìíîãî ïîäîçðèòåëíî ïîâåäåíèå äàâàëî îñíîâàíèå äà ñå âÿðâà, ÷å òå ñà èçìú÷âàëè êîðàáîêðóøåíöèòå; íàèñòèíà èçãëåæäàëî, ÷å òå ñå áîÿò äà íå áè Äþìîí Äþðâèë äà å äîøúë äà îòìúùàâà çà Ëàïåðóç è çà íåãîâèòå çëî÷åñòè äðóãàðè.
Íî íà äâàäåñåò è øåñòè, óâåùàíè ÷ðåç ïîäàðúöè è ñëåä êàòî ðàçáðàëè, ÷å íÿìà çàùî äà ñå ñòðàõóâàò îò îòìúùåíèÿ, òå çàâåëè ïîìîùíèê-êàïèòàíà, ãîñïîäèí Æàêèíî, íà ìåñòîïðîèçøåñòâèåòî.
Òàì, íà ïåò-øåñò ìåòðà ïîä âîäàòà, ìåæäó ñêàëèñòèòå íîñîâå Ïàêó è Âàíó, ëåæàëè êîòâè, òîïîâå, æåëåçíè è îëîâíè ñëèòúöè, öåëè ïîêðèòè ñ âàðîâèêîâà óòàéêà. Äâå ëîäêè îò "Àñòðîëàáèÿ" áèëè èçïðàòåíè êúì òîâà ìÿñòî è åäâà ñëåä äúëúã, óìîðèòåëåí òðóä ìàòðîñèòå óñïåëè äà èçìúêíàò åäíà êîòâà, òåæêà äåâåòñòîòèí êèëîãðàìà, åäèí ÷óãóíåí îñåìêàëèáðîâ òîï. åäèí îëîâåí ñëèòúê è äâå ìåäíè êàìåíîìåòíè ìîðòèðè.
Ðàçïèòâàéêè òóçåìöèòå, Äþìîí Äþðâèë óçíàë, ÷å Ëàïåðóç, ñëåä êàòî çàãóáèë äâàòà ñè êîðàáà âúðõó ïîäâîäíèòå ñêàëè íà îñòðîâà, ïîñòðîèë åäíî ïî-ìàëêî êîðàá÷å, êîåòî ñúùî òàêà áèëî ðàçáèòî... Êúäå? Íèêîé íå çíàåë. Òîãàâà êîìàíäèðúò íà "Àñòðîëàáèÿ" çàïîâÿäàë äà ñå èçäèãíå ïîä ñÿíêàòà íà êèòêà ìàíãîâè äúðâåòà åäèí ìàâçîëåé â ïàìåò íà çíàìåíèòèÿ ìîðåïëàâàòåë è íà íåãîâèòå ñïúòíèöè. Òîâà áèëî îáèêíîâåíà ÷åòèðèúãúëíà ïèðàìèäà âúðõó êîðàëîâà îñíîâà, â êîÿòî íå ñëîæèëè íèùî æåëÿçíî, êîåòî áè ìîãëî äà ñúáëàçíè òóçåìöèòå.
Ñëåä òîâà Äþìîí Äþðâèë èñêàë äà òðúãíå. Íî íåãîâèòå ìàòðîñè áèëè çàáîëåëè îò òðåñêàòà ïî òèÿ íåçäðàâè ìåñòà, à è ñàìèÿò òîé áèë òåæêî áîëåí è ìîæàë äà âäèãíå êîòâà åäâà íà ñåäåìíàäåñåòè ìàé.
Íî ôðåíñêîòî ïðàâèòåëñòâî, ñòðàõóâàéêè ñå, ÷å Äþìîí Äþðâèë íå å â òå÷åíèå íà èçäèðâàíèÿòà, êîèòî áèë íàïðàâèë Äèéîí, èçïðàòèëî âúâ Âàíèêîðî âîåííèÿ êîðàá "Áàéîíåçà", êîìàíäóâàí îò Ëåãîàðàí äüî Òðîìåëåí, êîéòî îõðàíÿâàë çàïàäíîòî êðàéáðåæèå íà Àìåðèêà."Áàéîíåçà"ïóñíàë êîòâà ïðåä Âàíèêîðî íÿêîëêî ìåñåöà ñëåä îòïëàâàíåòî íà "Àñòðîëàáèÿ", íå íàìåðèë òàì íèêàêâè íîâè äîêóìåíòè, íî óñòàíîâèë, ÷å äèâàöèòå îñòàâèëè íåïîêúòíàò ìàâçîëåÿ íà Ëàïåðóç.
Òîâà áåøå ïî-ñúùåñòâåíîòî, êîåòî ðàçêàçàõ íà êàïèòàí Íåìî.
- Çíà÷è - êàçà òîé - íå ñå çíàå îùå êúäå å çàãèíàë òðåòèÿò êîðàá, ïîñòðîåí îò êîðàáîêðóøåíöèòå íà îñòðîâ Âàíèêîðî?
- Íå ñå çíàå.
Êàïèòàí Íåìî íå îòãîâîðè íèùî è ìè íàïðàâè çíàê äà îòèäà ñ íåãî â ãîëåìèÿ ñàëîí. "Íàóòèëóñ" ïîòúíà íÿêîëêî ìåòðà ïîä âîäàòà è êàïàöèòå ñå ðàçòâîðèõà.
Àç ïîáúðçàõ äà îòèäà äî ñòúêëîòî è ïðåç ìíîæåñòâîòî êîðàëè è âñåâúçìîæíè ðèáè ðàçëè÷èõ íÿêîè îñòàíêè, íåèçìúêíàòè îò äðàãèòå - æåëåçíè ñêîáè, êîòâè, òîïîâå, ãþëëåòà, ìàêàðè çà âúæåòàòà íà êîòâèòå, - âñå ïðåäìåòè îò ïîòúíàëèòå êîðàáè, îáðàñëè ñåãà ñ æèâè öâåòÿ.
Äîêàòî àç ðàçãëåæäàõ òèÿ áåçîòðàäíè îñòàíêè, êàïèòàí Íåìî ìè êàçà ñ òúæåí ãëàñ:
- Êàïèòàí Ëàïåðóç òðúãíàë íà 7 äåêåìâðè 1785 ãîäèíà ñúñ ñâîèòå êîðàáè "Êîìïàñ" è "Àñòðîëàáèÿ". Íàé-íàïðåä õâúðëèë êîòâà â Áîòàíè Áåé, ñëåä òîâà ïîñåòèë Ïðèÿòåëñêèÿ àðõèïåëàã è Íîâà Êàëåäîíèÿ, îòïðàâèë ñå êúì Ñàíòà Êðóñ è ñïðÿë ïðè Íàìóêà, åäèí îò îñòðîâèòå íà ãðóïàòà Õàâàé, Ñëåä òîâà êîðàáèòå ìó ñòèãíàëè äî íåïîçíàòèòå ïîäâîäíè ñêàëè íà Âàíèêîðî, "Êîìïàñ", êîéòî ïëàâàë íàïðåä, çàñåäíàë êðàé þæíèÿ áðÿã. "Àñòðîëàáèÿ" ìó îòèøúë íà ïîìîù è ñúùî çàñåäíàë. Ïúðâèÿò êîðàá áèë ðàçðóøåí ïî÷òè âåäíàãà. Âòîðèÿò, êîéòî çàñåäíàë ïðè âåòðîâèòî âðåìå, ñå ñúïðîòèâÿâàë íÿêîëêî äíè. Òóçåìöèòå ïîñðåùíàëè äîñòà äîáðå êîðàáîêðóøåíöèòå. Ïîñëåäíèòå ñå íàñòàíèëè íà îñòðîâà è îò îñòàòúöèòå íà äâàòà ãîëåìè êîðàáà ïîñòðîèëè åäèí ïî-ìàëúê. Íÿêîëêî ìîðÿöè îñòàíàëè äîáðîâîëíî âúâ Âàíèêîðî. Äðóãèòå, îòñëàáíàëè è áîëíè, òðúãíàëè ñ Ëàïåðóç. Òå ñå îòïðàâèëè êúì Ñîëîìîíîâèòå îñòðîâè è çàãèíàëè äî åäèí çàåäíî ñ êîðàáà êðàé çàïàäíèÿ áðÿã íà ãëàâíèÿ îñòðîâ îò òàÿ ãðóïà, ìåæäó íîñ Ðàçî÷àðîâàíèå è íîñ Äîâîëñòâî.
- Íî îòãäå çíàåòå òîâà? - èçâèêàõ àç.
- Åòî êàêâî íàìåðèõ íà ìÿñòîòî íà ïîñëåäíîòî êîðàáîêðóøåíèå!
Êàïèòàí Íåìî ìè ïîêàçà åäíà òåíåêèåíà êóòèÿ ñ ãåðáà íà Ôðàíöèÿ, öÿëàòà ðàçÿäåíà îò ñîëåíàòà âîäà. Òîé ÿ îòâîðè è àç âèäÿõ âðúçêà ïîæúëòåëè êíèæà- êîèòî âñå ïàê ìîæåõà äà ñå ÷åòàò.
Òîâà áÿõà íàðåæäàíèÿòà íà ìèíèñòúðà íà ìàðèíàòà äî êàïèòàí Ëàïåðóç. âúðõó ïîëåòàòà íà êîèòî èìàøå áåëåæêè îò ðúêàòà íà Ëþäîâèê XVI.
- Êàêâà õóáàâà ñìúðò çà åäèí ìîðÿê? - êàçà êàïèòàí Íåìî. - Òîÿ êîðàëîâ ãðîá å åäèí ñïîêîåí ãðîá è äàíî íàøèÿò, ìîÿò è íà ìîèòå äðóãàðè, áúäå êàòî íåãî.

XX
ÒÎÐÅÑÎÂÈßÒ ÏÐÎÒÎÊ

Ïðåç íîùòà íà 27 ñðåùó 28 äåêåìâðè "Íàóòèëóñ" íàïóñíà âîäèòå íà Âàíèêîðî ñ èçâúíðåäíà ñêîðîñò. Âçå ïîñîêà êúì þãîçàïàä è çà òðè äíè ïðåìèíà ñåäåìñòîòèí è ïåòäåñåòòå ëåâãè, êîèòî äåëÿò ãðóïàòà Ëàïåðóç îò þãîèçòî÷íèÿ êðàé íà Ïàïóàçèÿ.
Íà ïúðâè ÿíóàðè 1868 ãîäèíà ðàíî ñóòðèíòà Êîíñåé ìå íàìåðè íà ïàëóáàòà.
- Ùå ïîçâîëè ëè ãîñïîäàðÿò äà ìó ÷åñòèòÿ Íîâàòà ãîäèíà? - ìè êàçà äîáðèÿò ìîìúê.
- Ðàçáèðà ñå, Êîíñåé. ñúùî êàêòî àêî áÿõ â Ïàðèæ, â êàáèíåòà ñè â Áîòàíè÷åñêàòà ãðàäèíà. Ïðèåìàì ïîçäðàâëåíèÿòà òè è òè áëàãîäàðÿ çà òÿõ. Ñàìî ÷å ùå òå ïîïèòàì êàêâî ðàçáèðàø ïîä "÷åñòèòà Íîâà ãîäèíà" ïðè îáñòîÿòåëñòâàòà, â êîèòî ñå íàìèðàìå. Äàëè ÷å òàçè ãîäèíà ùå áúäå êðàÿò íà íàøåòî ïëåííè÷åñòâî, èëè ïúê ÷å ïðåç íåÿ ùå ïðîäúëæèì òîâà ñòðàííî ïúòåøåñòâèå?
- Áîãà ìè - îòãîâîðè Êîíñåé. - íå çíàì êàêâî äà êàæà íà ãîñïîäàðÿ. Íåñúìíåíî âèæäàìå ìíîãî èíòåðåñíè íåùà è îò äâà ìåñåöà íàñàì íÿìàìå âðåìå äà ñêó÷àåì. Âñÿêî íîâî íåùî å ïî-èçóìèòåëíî îò ïðåäèøíèòå è àêî òàÿ ïðîãðåñèÿ ïðîäúëæàâà, íå çíàì êàê ùå ñâúðøè. Ñïîðåä ìåíå, íèêîãà íÿìà äà èìàìå ïîäîáåí ñëó÷àé.
- Íèêîãà, Êîíñåé.
- Îò äðóãà ñòðàíà, ãîñïîäèí Íåìî, êîéòî íàïúëíî îïðàâäàâà ñâîåòî ëàòèíñêî èìå, íèêàê íå íè äîñàæäà - âñå åäíî, ÷å íå ñúùåñòâóâà.
- Òî÷íî òàêà, Êîíñåé.
- Òà àç ìèñëÿ, àêî òîâà íå å íåïðèÿòíî íà ãîñïîäàðÿ, ÷å ãîäèíàòà ùå áúäå ÷åñòèòà, àêî ïðåç íåÿ áèõìå ìîãëè äà âèäèì âñè÷êî...
- Äà âèäèì âñè÷êî ëè, Êîíñåé? Òîâà ìîæå áè ùå áúäå òâúðäå ìíîãî. À êàêâî ìèñëè ïî òîÿ âúïðîñ Íåä Ëàíä?
- Íåä Ëàíä ìèñëè òî÷íî ïðîòèâíîòî íà òîâà, êîåòî ìèñëÿ àç - îòãîâîðè Êîíñåé. - Òîé å åäèí ïîëîæèòåëåí óì è åäèí âëàñòåí ñòîìàõ. Äà ãëåäà ðèáèòå è äà ÿäå âñå ðèáà íå å äîñòàòú÷íî çà íåãî. Ëèïñàòà íà âèíî, íà õëÿá, íà ìåñî íå å ìíîãî ïðèÿòíà çà åäèí äîñòîåí àíãëîñàêñîíåö, êîéòî å ñâèêíàë ñ áèôòåöè è êîéòî ñúâñåì íå ñå ïëàøè îò ðàêèÿ èëè äæèí â óìåðåíî êîëè÷åñòâî.
- Ùî ñå îòíàñÿ äî ìåíå, Êîíñåé, íàé-ìàëêî òîâà ìå áåçïîêîè è àç ìíîãî äîáðå ñå ïðèñïîñîáÿâàì êúì ðåæèìà íà êîðàáà.
- Ñúùîòî å è ñ ìåíå - îòãîâîðè Êîíñåé. - È àç òîëêîâà ñúì ñêëîíåí äà îñòàíà òóê, êîëêîòî ìàéñòîð Ëàíä - äà èçáÿãà. Òà àêî çàïî÷âàùàòà ãîäèíà íå å ÷åñòèòà çà ìåíå, òÿ ùå áúäå ÷åñòèòà çà íåãî è îáðàòíîòî- Òàêà ÷å âèíàãè ùå èìà åäèí äîâîëåí. Íàé-ñåòíå, çà äà çàâúðøà, ïîæåëàâàì íà ãîñïîäàðÿ îíîâà, êîåòî ùå ìó áúäå ïðèÿòíî.
- Áëàãîäàðÿ, Êîíñåé. Ìîëÿ òå ñàìî äà îñòàâèì çà ïî-êúñíî âúïðîñà çà íîâîãîäèøíèòå ïîäàðúöè, à äîòîãàâà äà ñå çàäîâîëèì ñàìî ñ åäíî çäðàâî ðúêîñòèñêàíå. Çàñåãà àç èìàì ñàìî òîâà.
- Ãîñïîäàðÿò íèêîãà íå å áèë òîëêîâà ùåäúð - îòãîâîðè Êîíñåé.
È êàòî êàçà òîâà, äîñòîéíèÿò ìîìúê ñè îòèäå.
Íà âòîðè ÿíóàðè áÿõìå èçìèíàëè âå÷å åäèíàäåñåò õèëÿäè òðèñòà è ÷åòèðèäåñåò ìèëè èëè ïåò õèëÿäè äâåñòà è ïåòäåñåò ëåâãè, îòêàêòî áÿõìå òðúãíàëè ïî ßïîíñêî ìîðå. Ïðåä íîñà íà "Íàóòèëóñ" ñå ïðîñòèðàõà îïàñíèòå ìåñòà íà Êîðàëîâî ìîðå êðàé ñåâåðîèçòî÷íèÿ áðÿã íà Àâñòðàëèÿ. Íàøèÿò êîðàá ïëàâàøå íà íÿêîëêî ìèëè êðàé îïàñíèòå ïîäâîäíè ñêàëè, äåòî íà äåñåòè þíè 1770 ãîäèíà êîðàáèòå íà Êóê ìàëêî îñòàíàëî äà ïîòúíàò. Êîðàáúò, íà êîéòî áèë Êóê, ñå íàòúêíàë íà åäíà ñêàëà, è àêî íå ïîòúíàë, áèëî áëàãîäàðåíèå íà îáñòîÿòåëñòâîòî, ÷å ïàð÷åòî êîðàë, îòêúðòåíî îò óäàðà, îñòàíàëî çàáèòî â ðàçöåïåíèÿ êîðïóñ.
Ìíîãî ìè ñå èñêàøå äà ïîñåòÿ òèÿ ïîäâîäíè ñêàëè, äúëãè òðèñòà è øåñòäåñåò ëåâãè, â êîèòî ðàçâúëíóâàíîòî ìîðå ñå ðàçáèâà ñúñ ñòðàøíà ñèëà è ãúðìè êàòî ãðúìîòåâèöà. Íî â òîÿ ìèã íàêëîíåíèòå ïëîñêîñòè íà "Íàóòèëóñ" íè ïîòîïèõà ìíîãî íàäúëáîêî è àç íå ìîæàõ äà âèäÿ íèùî îò âèñîêèòå êîðàëîâè ñòåíè. Òðÿáâàøå äà ñå çàäîâîëÿ ñàìî ñ ðàçëè÷íèòå âèäîâå ðèáè, èçìúêíàòè îò ìðåæèòå íè. Ìåæäó äðóãîòî âèäÿõ æåðìîíè. åäèí âèä ñêóìðèè, ãîëåìè êîëêîòî òîí, ñúñ ñèíêàâè ñòðàíè è íàøàðåíè ñ íàïðå÷íè ëèíèè, êîèòî èç÷åçâàò, ùîì ðèáàòà óìðå. Òèÿ ðèáè íè ïðèäðóæàâàõà íà öåëè ñòàäà è äîñòàâÿõà íà òðàïåçàòà íè èçâúíðåäíî èçòúí÷åíè áëþäà. Áÿõà õâàíàòè ñúùî òàêà ãîëÿì áðîé ñïàðîâå, äúëãè îêîëî ïåò ñàíòèìåòðà, êîèòî èìàõà âêóñ íà äîðàäè, è õâúð÷àùè ïèðàïåäè, èñòèíñêè ïîäâîäíè ëÿñòîâèöè, êîèòî â òúìíèòå íîùè ïðîðÿçâàò ïîñëåäîâàòåëíî âúçäóõà è âîäàòà ñúñ ñâîèòå ôîñôîðíè áëÿñúöè.
Ìåæäó ìåêîòåëèòå è çîîôèòèòå â êëóïîâåòå íà ìðåæàòà íàìåðèõ ðàçëè÷íè âèäîâå àëñèîíåðè, óðñèíè, ÷óêîâå, øïîðè, êàäðàíè, ñåðèòè è õèàëè. Ôëîðàòà áå ïðåäñòàâåíà îò õóáàâè ïëàâàùè àëãè, îò ëàìèíåðè è ìàêðî-öèåòè, ïðîïèòè îò ñëóç, êîÿòî ñå ïðîöåæäàøå ïðåç ïîðèòå èì, à ìåæäó òÿõ - åäíà âúçõèòèòåëíà Meastoma deliniaroide, êîÿòî áå êëàñèðàíà ìåæäó ðÿäêîñòèòå íà ìóçåÿ.
Íà ÷åòâúðòè ÿíóàðè, äâà äíè ñëåä êàòî áÿõìå ìèíàëè Êîðàëîâî ìîðå, íàáëèæèõìå áðåãîâåòå íà Ïàïóàçèÿ. Ïî òîÿ ïîâîä êàïèòàí Íåìî ìè ñúîáùè, ÷å èìà íàìåðåíèå äà ñòèãíå äî Èíäèéñêèÿ îêåàí ïðåç ïðîòîêà Òîðåñ. Ñàìî òîâà ìè êàçà. Íåä ñ óäîâîëñòâèå çàáåëÿçà, ÷å òîÿ ïúò ãî ïðèáëèæàâàøå êúì åâðîïåéñêèòå ìîðåòà.
Òîðåñîâèÿò ïðîòîê ñå ñìÿòà åäíàêâî îïàñåí è ïîðàäè ðèôîâåòå, ñ êîèòî å îñåÿí, è ïîðàäè äèâàöèòå, êîèòî ñå ñðåùàò ïî áðåãîâåòå ìó. Òîé îòäåëÿ îò Íîâà Õîëàíäèÿ ãîëåìèÿ îñòðîâ Ïàïóàçèÿ, íàðè÷àí îùå è Íîâà Ãâèíåÿ.
Ïàïóàçèÿ å äúëãà ÷åòèðèñòîòèí ëåâãè, øèðîêà ñòî è òðèäåñåò ëåâãè è çàåìà ïîâúðõíîñò îò ÷åòèðèäåñåò õèëÿäè ãåîãðàôñêè ìèëè. Òÿ ñå íàìèðà ìåæäó 0 ãðàäóñà 19'è 10 ãðàäóñà 2'è ìåæäó 128 ãðàäóñà 23' è 146 ãðàäóñà 15' èçòî÷íà äúëæèíà. Íà îáÿä, êîãàòî ïîìîùíèêúò îïðåäåëÿøå âèñî÷èíàòà íà ñëúíöåòî, àç âèäÿõ âúðõîâåòå íà ïëàíèíèòå Àðôàëàêñ,êîèòî ñå âúçâèñÿâàõà íà òåðàñè è çàâúðøâàõà ñ âèñîêè îñòðèåòà.
Îòêðèòà â 1511 ãîäèíà îò ïîðòóãàëåöà Ôðàíñèñêî Ñåðàíî, òàÿ çåìÿ å áèëà ïîñåùàâàíà ïîñëåäîâàòåëíî ïðåç 1526 ãîäèíà îò Äîí Æîçå äå Ìåíåçåñ, ïðåç 1527 îò Ãðèæàëâà, ïðåç 1528 îò èñïàíñêèÿ ãåíåðàë Àëâàð äå Ñààâåäðà, ïðåç 1545 îò Æóèãî Îðòåñ, ïðåç 1616 îò õîëàíäåöà Øóòåí, ïðåç 1753 îò Íèêîëà Ñðþèê, ïðåç 1792 îò Òàåìàí, Äàðìèå, Ôþìåë, Êàðòüîðå, Åäóàðäñ, Áóãåíâèë, Êóê, Ôîðåñò, Ìàê Êëþå, Äàíòðêàñòî, ïðåç 1823 îò Äþïåðåé è ïðåç 1827 îò Äþìîí Äþðâèë. "Òîâà å ðîäèíàòà íà ÷åðíîêîæèòå, êîèòî íàñåëÿâàò öÿëà Ìàëåçèÿ" - êàçâà ãîñïîäèí äå Ðèåíöè è àç íèêàê íå ñå ñúìíÿâàõ, ÷å ïðåç òîâà ïúòåøåñòâèå ñëó÷àÿò ùå ìå ñðåùíå ñ îïàñíèòå Àíäàìåíè.
È òúé "Íàóòèëóñ" áåøå ïðåä âõîäà íà íàé-îïàñíèÿ ïðîòîê íà çåìíîòî êúëáî, ïðîòîêà, êîéòî è íàé-ñìåëèòå ìîðåïëàâàòåëè åäâà ñå ðåøàâàò äà ïðåìèíàò, ïðîòîêà, êîéòî Ëóè Ïàñ äå Òîðåñ ïðåïëàâà, âðúùàéêè ñå îò Þæíèòå ìîðåòà â Ìåëàíåçèÿ, è â êîéòî ïðåç 1840 ãîäèíà çàñåäíàëèòå êîðàáè íà Äþìîí Äþðâèë íàñìàëêî ùÿõà äà ïîòúíàò èçöÿëî. Íî "Íàóòèëóñ", êîéòî íå ñå áîåøå îò íèêàêâè ìîðñêè îïàñíîñòè, ùåøå ñåãà äà âèäè îòáëèçî êîðàëîâèòå ðèôîâå.
Ïðîòîêúò Òîðåñ å îêîëî òðèäåñåò è ÷åòèðè ëåâãè øèðîê, íî å îñåÿí ñ áåçáðîé îñòðîâè, îñòðîâ÷åòà, ðèôîâå è ñêàëè, êîèòî ïðàâÿò ïëàâàíèÿòà ïðåç íåãî ïî÷òè íåâúçìîæíè. È ïîðàäè òîâà êàïèòàí Íåìî âçå âñè÷êè ïðåäïàçíè ìåðêè ïðåäè ïðåìèíàâàíåòî ìó. Ïëàâàéêè íà ïîâúðõíîñòòà, "Íàóòèëóñ" ñå äâèæåøå ñ óìåðåíà áúðçèíà. Âèòëîòî ìó êàòî êèòîâà îïàøêà öåïåøå áàâíî âúëíèòå.
Èçïîëçóâàéêè òîâà ïîëîæåíèå, ìîèòå äâàìà äðóãàðè è àç ñå èçêà÷èõìå íà ïàëóáàòà, êîÿòî êàêòî âèíàãè áåøå ïðàçíà- Ïðåä íàñ áåøå êàáèíêàòà íà êîðì÷èÿòà è àêî ñå íå ëúæà, òîÿ ïúò ñàì êàïèòàí Íåìî áåøå â íåÿ è íàïðàâëÿâàøå "Íàóòèëóñ".
Àç èìàõ ïðåä ñåáå ñè âåëèêîëåïíèòå êàðòè íà Òîðåñîâèÿ ïðîòîê, èçðàáîòåíè îò èíæåíåðà-õèäðîãðàô Âåíñàíäîí Äþìóëåí è îò ìè÷ìàíà Êóâàí Äåáîà- ñåãà àäìèðàë, êîéòî áåøå â ùàáà íà Äþìîí Äþðâèë ïðåç íåãîâîòî ïîñëåäíî îêîëîñâåòñêî ïëàâàíå- Êàêòî è êàðòèòå íà êàïèòàí Êèíã. òèÿ êàðòè ñà íàé-äîáðèòå, ñ êîèòî ÷îâåê ìîæå äà ñè ñëóæè, çà äà íàäâèå ìú÷íîòèèòå íà òîÿ òåñåí ïðîòîê, è àç ãè ïðîó÷âàõ ñ èçâúíðåäíî âíèìàíèå.
Ìîðåòî ÿðîñòíî êèïåøå îêîëî "Íàóòèëóñ". Òå÷åíèåòî íà âúëíèòå, êîåòî ñå íîñåøå îò þãîèçòîê êúì ñåâåðîçàïàä ñúñ ñêîðîñò îò äâå ìèëè è ïîëîâèíà, ñå ðàçáèâàøå â êîðàëèòå, êîèòî ñòúð÷àõà òóê-òàì.
- Áóðíî ìîðå! - ìè êàçà Íåä Ëàíä.
- Óæàñíî, íàèñòèíà - îòãîâîðèõ àç. - îïàñíî äîðè çà êîðàá êàòî "Íàóòèëóñ".
- Òîÿ ïðîêúëíàò êàïèòàí - ïîäå êàíàäåöúò - òðÿáâà äà å ñèãóðåí, ÷å ïîçíàâà ïúòÿ, çàùîòî âèæäàì òóê òîëêîâà ìíîãî êîðàëè, ÷å òå áèõà ðàçòðîøèëè êîðïóñà íà êîðàáà ìó íà õèëÿäè ïàð÷åòà, àêî ñå äîïðå ìàêàð è ñúâñåì ëåêî äî òÿõ.
È íàèñòèíà ïîëîæåíèåòî áåøå îïàñíî, àëà "Íàóòèëóñ" ñå ïëúçãàøå ñÿêàø ïî ÷óäî ïîñðåä ñòðàøíèòå ïîäâîäíè ñêàëè. Òîé íå âúðâåøå òî÷íî ïî ïúòÿ íà "Àñòðîëàáèÿ" è "Óñúðäåí". êîéòî ïúò áåøå ãèáåëåí çà Äþìîí Äþðâèë. Òîé ïîå ïî íà ñåâåð, ìèíà êðàé îñòðîâ Ìúðåé è çàâè îòíîâî íà þãîçàïàä êúì ïðîòîêà Êóìáåðëàíä. Ìèñëåõ, ÷å ùå ìèíå ïðåç íåãî, íî òîé ïîå íà ñåâåðîçàïàä è òðúãíà ìåæäó ìíîæåñòâî ïî÷òè íåïîçíàòè îñòðîâè è îñòðîâ÷åòà êúì îñòðîâ Òóíä è êúì Îïàñíèÿ êàíàë. Àç äîðè ñå ïèòàõ âå÷å äàëè êàïèòàí Íåìî, êîéòî áå òîëêîâà íåáëàãîðàçóìåí, ÷å ñòèãàøå äî ëóäîñò, íå èñêàøå äà ïîâåäå êîðàáà ñè ïðåç òîÿ ïðîòîê, äåòî áÿõà çàñåäíàëè äâàòà êîðàáà íà Äþìîí Äþðâèë. Íî èçâåäíúæ òîé âòîðè ïúò ïðîìåíè ïîñîêàòà è êàòî ñå íàñî÷è ïðàâî íà çàïàä, òðúãíà êúì îñòðîâ Ãâåáîðîàð.
Áåøå òðè ÷àñà ñëåäîáåä. Âúëíèòå ñå óñïîêîÿâàõà, ïðèëèâúò áå ïî÷òè ïúëåí. "Íàóòèëóñ" ñå ïðèáëèæè äî òîÿ îñòðîâ, êîéòî å îùå ïðåä î÷èòå ìè ñ æèâîïèñíàòà ñè îêðàéíèíà îò îãîëåíè ïàëìè. Íèå ïëàâàõìå êðàé íåãî íàé-ìàëêî íà äâå ìèëè. Èçâåäíúæ åäíî ñúòðåñåíèå ìå ñúáîðè. "Íàóòèëóñ" ñå áå íàòúêíàë íà ðèô è îñòàíà íåïîäâèæåí, êàòî ñå íàêëîíè ìàëêî íàëÿâî.
Êîãàòî ñòàíàõ, âèäÿõ íà ïàëóáàòà êàïèòàí Íåìî è ïîìîùíèêà ìó. Òå èçñëåäâàõà ïîëîæåíèåòî íà êîðàáà, ðàçìåíÿéêè ïî íÿêîëêî äóìè íà ñâîÿ íåïîçíàò åçèê.
Åòî êàêâî áåøå ïîëîæåíèåòî. Íà äâå ìèëè âäÿñíî îò íàñ ñå âèæäàøå îñòðîâ Ãâåáîðîàð, áðåãúò íà êîéòî ñå èçâèâàøå êàòî îãðîìíà ðúêà îò ñåâåð êúì çàïàä. Íà þã è íà èçòîê ñå âèæäàõà âå÷å íÿêîëêî êîðàëîâè âúðõà, êîèòî ñòúð÷àõà ïîðàäè îòëèâà. Íàøèÿò êîðàá áåøå íàïúëíî çàñåäíàë, è òî â åäíî îò îíèÿ ìîðåòà, äåòî ïðèëèâèòå ñà ñëàáè - íåïðèÿòíî îáñòîÿòåëñòâî çà îñâîáîæäàâàíåòî íà "Íàóòèëóñ" îò ñêàëèòå. Íî êîðàáúò íèêàê íå áåøå ïîñòðàäàë, òúé êàòî êîðïóñúò ìó áåøå èçâúíðåäíî ÿê. Àëà ìàêàð ÷å íå ìîæåøå äà ïîòúíå, íèòî äà ñå ðàçöåïè, èìàøå ãîëÿìà îïàñíîñò äà îñòàíå çàâèíàãè çàêîâàí íà òèÿ ðèôîâå è òîãàâà ñ ïîäâîäíèÿ êîðàá íà êàïèòàí Íåìî áåøå ñâúðøåíî.
Òúé ñè ìèñëåõ àç, êîãàòî êàïèòàíúò, ñòóäåí è ñïîêîåí, ñ ïîñòîÿííîòî ñè ñàìîîáëàäàíèå, áåç äà èçãëåæäà íèòî ðàçâúëíóâàí, íèòî ÿäîñàí, ñå ïðèáëèæè äî ìåíå.
- Çëîïîëóêà ëè å? - êàçàõ àç.
- Íå, îáèêíîâåíà ñëó÷êà - îòãîâîðè ìè òîé.
Íî ñëó÷êà îòâúðíàõ ìó àç, - êîÿòî âñå ïàê ìîæå äà âè íàïðàâè îòíîâî æèòåë íà çåìÿòà, îò êîÿòî áÿãàòå! Êàïèòàí Íåìî ìå ïîãëåäíà íÿêàê îñîáåíî è êèìíà îòðèöàòåëíî. Ñ òîíà òîé èñêàøå äà ìè êàæå ÿñíî, ÷å íèùî íå áè ãî ïðèíóäèëî äà ñòúïè îòíîâî íà ñóøàòà. Ñëåä òîâà ìè êàçà:
Âïðî÷åì, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, "Íàóòèëóñ" ñúâñåì íå å ïðåä ãèáåë. Òîé èìà äà âè íîñè îùå äúëãî ïîñðåä ÷óäåñàòà íà îêåàíà. Íàøåòî ïúòåøåñòâèå å ñàìî â íà÷àëîòî ñè è àç íå èñêàì äà ñå ëèøàâàì òîëêîâà ñêîðî îò ÷åñòòà äà ìè áúäåòå ñïúòíèê.
- Âñå ïàê, êàïèòàí Íåìî - ïîäåõ àç, áåç äà ïîêàçâàì, ÷å ñúì ðàçáðàë èðîíèÿòà íà äóìèòå ìó, - "Íàóòèëóñ" çàñåäíà âúâ âðåìå íà îòëèâ. À â Òèõèÿ îêåàí ïðèëèâèòå íå ñà ãîëåìè è àêî âèå íå ìîæåòå äà îñâîáîäèòå "Íàóòèëóñ" îò áàëàñòà ìó - êîåòî ìè ñå ñòðóâà íåâúçìîæíî. - íå âèæäàì êàê òîé áè ìîãúë äà èçïëàâà îòíîâî.
- Èìàòå ïðàâî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ïðèëèâèòå íà Òèõèÿ îêåàí íå ñà ãîëåìè - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî. - Íî ïúê â Ïðîòîêà Òîðåñ å óñòàíîâåíà ðàçëèêà îò ìåòúð è ïîëîâèíà ìåæäó ðàâíèùàòà íà ïðèëèâà è îòëèâà. Äíåñ ñìå ÷åòâúðòè ÿíóàðè, ñëåä ïåò äíè ùå èìàìå ïúëíîëóíèå. È àç ùå áúäà ìíîãî ó÷óäåí, àêî ëóíàòà, òîÿ ëþáåçåí ñïúòíèê íà çåìÿòà, íå èçäèãíå äîñòàòú÷íî âîäíèòå ìàñè è íå ìè íàïðàâè åäíà óñëóãà, êîÿòî áèõ èñêàë äà äúëæà ñàìî íà íåãî.
Ñëåä òîâà êàïèòàí Íåìî, ïîñëåäâàí îò ïîìîùíèêà ñè. ñëåçå âúâ âúòðåøíîñòòà íà "Íàóòèëóñ". À êîðàáúò îñòàíà íåïîäâèæåí, ñÿêàø êîðàëîâèòå ïîëèïè ãî áÿõà âå÷å çàçèäàëè ñúñ ñâîÿ íåðàçðóøèì öèìåíò.
- Êàêâî èìà, ãîñïîäèíå? - ìè êàçà Íåä Ëàíä, êîéòî äîéäå ïðè ìåíå ñëåä ñëèçàíåòî íà êàïèòàíà.
- Íèùî, äðàãè Íåä, ùå ïî÷àêàìå ñïîêîéíî ïðèëèâà íà äåâåòè ÿíóàðè, çàùîòî, èçãëåæäà, ÷å ëóíàòà ùå èìà ëþáåçíîñòòà äà íè èçäèãíå íàíîâî íàä ñêàëèòå.
- Òîâà ëè å âñè÷êî?
- Òîâà å âñè÷êî.
- È òîÿ êàïèòàí íÿìà ëè äà èçíåñå ñ ëîäêà êîòâèòå ñè è äà ãè õâúðëè â îòêðèòî ìîðå, äà ïóñíå ìàøèíàòà ñ ïúëåí õîä è äà íàïðàâè âñè÷êî, çà äà ñå îñâîáîäè îò ñêàëèòå?
- Çàùî å íåîáõîäèìî, ùîì ïðèëèâúò å äîñòàòú÷åí - îòãîâîðè ïðîñòè÷êî Êîíñåé.
Êàíàäåöúò ïîãëåäíà Êîíñåé è ñâè ðàìåíå. Â íåãî çàãîâîðè ìîðÿêúò.
- Ìîæåòå äà ïîâÿðâàòå, ãîñïîäèíå - îòâúðíà òîé. - êàòî âè êàæà, ÷å òîÿ æåëåçåí ñúä íèêîãà âå÷å íÿìà äà ïëàâà íèòî ïî, íèòî ïîä ìîðåòî. Ãîäåí å âå÷å ñàìî çà ïðîäàí íà êèëîãðàì. È àç ìèñëÿ, ÷å å íàñòúïèë ìîìåíòúò äà ñå èçáàâèì îò êîìïàíèÿòà íà êàïèòàí Íåìî.
- Äðàãè Íåä - îòãîâîðèõ. - àç íå ñúì îò÷àÿí êàòî âàñ îò òîÿ ñìåë "Íàóòèëóñ". È ñëåä ÷åòèðè äíè, êîãàòî íàñòúïè ïðèëèâúò íà Òèõèÿ îêåàí, íèå ùå çíàåì êàêâî äà ïðàâèì. Îò äðóãà ñòðàíà, ñúâåòúò âè äà áÿãàìå áè ìîãúë äà áúäå ïðèåìëèâ, àêî áÿõìå êðàé áðåãîâåòå íà Àíãëèÿ èëè íà Ïðîâàíñ, íî âúâ âîäèòå íà Ïàïóàçèÿ å äðóãî è âèíàãè ùå èìàìå âðåìå äà ïðèáåãíåì êúì òàÿ êðàéíîñò, àêî "Íàóòèëóñ" íå óñïåå äà ñå îñâîáîäè îò ñêàëèòå, íåùî, íà êîåòî áèõ ïîãëåäíàë êàòî íà ìíîãî ñåðèîçíî ñúáèòèå.
- Íî íÿìà ëè ïîíå äà ìîæå ÷îâåê äà ñòúïè íà ñóøàòà? - ïîïèòà Íåä Ëàíä. - Òà òîâà å îñòðîâ. À íà òîÿ îñòðîâ èìà äúðâåòà. Ïîä òèÿ äúðâåòà - ñóõîçåìíè æèâîòíè, æèâè êîòëåòè è æèâè ðîñòáèâè, îò êîèòî àç ñ óäîâîëñòâèå áèõ õàïíàë.
- Òóê ïðèÿòåëÿò Íåä èìà ïðàâî - êàçà Êîíñåé. - È àç ñïîäåëÿì íåãîâîòî ìíåíèå. Äàëè ãîñïîäàðÿò íå áè ìîãúë äà èçäåéñòâóâà îò ñâîÿ ïðèÿòåë êàïèòàí Íåìî äà íè ïðåíåñå íà ñóøàòà, àêî íå çà äðóãî, ïîíå äà íå îòâèêíåì äà âúðâèì ïî òâúðäà çåìÿ?
- Ìîãà äà ãî ïîìîëÿ, íî òîé ùå îòêàæå - îòãîâîðèõ àç.
- Íåêà ãîñïîäàðÿò îïèòà - êàçà Êîíñåé - è ñëåä òîâà âå÷å ùå çíàåì êàêâî äà ìèñëèì çà ëþáåçíîñòòà íà êàïèòàíà.
Çà ãîëÿìà ìîÿ èçíåíàäà êàïèòàí Íåìî äàäå ðàçðåøåíèåòî, çà êîåòî ãî ïîìîëèõ. Äîðè ñòîðè òîâà ñ ãîëÿìà ëþáåçíîñò è ãîòîâíîñò, áåç äà èñêà îò ìåíå îáåùàíèå, ÷å ùå ñå âúðíåì íà êîðàáà. Íî áÿãñòâîòî ïðåç çåìÿòà íà Íîâà Ãâèíåÿ áè áèëî ìíîãî îïàñíî è àç íå áèõ ñúâåòâàë Íåä Ëàíä äà ñå îïèòà äà áÿãà. Ìíîãî ïî-äîáðå áè áèëî äà å ÷îâåê ïëåííèê íà "Íàóòèëóñ", îòêîëêîòî äà ïîïàäíå â ðúöåòå íà òóçåìöèòå íà Ïàïóàçèÿ.
Ëîäêàòà áå îñòàâåíà íà íàøå ðàçïîëîæåíèå çà ñëåäíàòà çàðàí. Íå ñå îïèòâàõ äà ðàçáåðà äàëè êàïèòàí Íåìî ùå íè ïðèäðóæàâà. Ïîìèñëèõ äîðè, ÷å íèêîé îò åêèïàæà íÿìà äà íè âîäè è ÷å ñàìî Íåä Ëàíä ùå áúäå íàòîâàðåí äà ðúêîâîäè îòïëàâàíåòî. Âñúùíîñò ñóøàòà áåøå íàé-ìíîãî íà äâå ìèëè îò íàñ è çà êàíàäåöà ùåøå äà áúäå èñòèíñêà øåãà äà ïðåêàðà ëîäêàòà ìåæäó ïîäâîäíèòå ñêàëè, êîèòî áÿõà òîëêîâà ñúäáîíîñíè çà ãîëåìèòå êîðàáè. Íà ñëåäíèÿ äåí, ïåòè ÿíóàðè, ëîäêàòà áå èçìúêíàòà îò ãíåçäîòî ñè è ñïóñíàòà îò ïàëóáàòà â ìîðåòî. Çà òàÿ ðàáîòà áÿõà äîñòàòú÷íè äâàìà äóøè. Âåñëàòà áÿõà â ëîäêàòà è îñòàâàøå ñàìî äà ñå êà÷èì â íåÿ.
Â îñåì ÷àñà, âúîðúæåíè ñ åëåêòðè÷åñêè ïóøêè è ñúñ ñåêèðè, íèå íàïóñíàõìå "Íàóòèëóñ". Ìîðåòî áåøå ìíîãî ñïîêîéíî. Îòêúì ñóøàòà äóõàøå ëåê âåòðåö. Êîíñåé è àç, ñåäíàëè ïðè âåñëàòà, ãðåáÿõìå çäðàâàòà, à Íåä Ëàíä íàñî÷âàøå ëîäêàòà â òåñíèòå ïðîõîäè ìåæäó ñêàëèòå. Ëîäêàòà ìàíåâðèðàøå äîáðå è ïëàâàøå áúðçî.
Íåä Ëàíä íå ìîæåøå äà ñäúðæà ðàäîñòòà ñè. Òîé áåøå ñúùèíñêè ïëåííèê, èçáÿãàë îò òúìíèöà, è íèêàê íå ïîìèñëÿøå, ÷å ùå òðÿáâà äà ñå âúðíå ïàê â íåÿ.
- Ìåñî! - ïîâòàðÿøå òîé. - Ùå ÿäåì ìåñî, è òî êàêâî ìåñî Èñòèíñêè äèâå÷! Æàëêî, ÷å íÿìà õëÿá! Íå êàçâàì, ÷å ðèáàòà å íåùî ëîøî, íî íå áèâà äà ñå ïðåêàëÿâà è åäèí êúñ ïðåñåí äèâå÷, îïå÷åí âúðõó æàðàâà, ùå ðàçíîîáðàçè ïðèÿòíî íàøèòå âñåêèäíåâíè ÿñòèÿ.
- Àõ, êîëêî ñòå ëàêîì - îòãîâàðÿøå Êîíñåé. - Êàðàòå ìå äà ìè òåêàò ëèãèòå.
- Òðÿáâà ñàìî äà ñå ðàçáåðå - êàçàõ àç - äàëè â òèÿ ãîðè èìà äèâå÷ è äàëè òîÿ äèâå÷ íå å-îò òàêèâà ðàçìåðè, ÷å òîé ñàìèÿò äà óëîâè ëîâåöà.
- È òúé äà å, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè êàíàäåöúò. ÷èéòî çúáè ñÿêàø áÿõà íàòî÷åíè êàòî îñòðèå íà áðàäâà- - è òúé äà å, ÿäâàì è òèãúð, ÿäâàì è òèãúðñêà ïúðæîëà, àêî íà òîÿ îñòðîâ íÿìà äðóãè ÷åòèðèíîãè æèâîòíè.
- Íåä ïî÷âà äà ñòàâà îïàñåí - îòãîâîðè Êîíñåé.
- Êàêâîòî è äà áúäå - ïðîäúëæè Íåä Ëàíä. - âñÿêî æèâîòíî ñ ÷åòèðè êðàêà è áåç ïåðà èëè íà äâà êðàêà, íî ñ ïåðà, ùå áúäå ïîçäðàâåíî ñ ìîÿ ïúðâè èçñòðåë!
- Äîáðå ñìå! - îòãîâîðèõ àç. - Åòî ÷å íåáëàãîðàçóìèÿòà íà ìàéñòîð Ëàíä îòíîâî ùå çàïî÷íàò!
- Íå ñå ñòðàõóâàéòå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè êàíàäåöúò. - È ãðåáåòå çäðàâàòà! Òðÿáâàò ìè ñàìî äâàäåñåò è ïåò ìèíóòè, çà äà âè ïðåäëîæà ÿäåíå ïî ìîé âêóñ.
Â îñåì è ïîëîâèíà ÷àñà ëîäêàòà íà "Íàóòèëóñ" ñïðÿ ëåêè÷êî íà åäèí ïÿñú÷åí áðÿã, ñëåä êàòî áå ìèíàëà áëàãîïîëó÷íî êîðàëîâèÿ ïðúñòåí, êîéòî îáêðúæàâàøå îñòðîâ Ãâåáîðîàð.

XXI
ÍßÊÎËÊÎ ÄÍÈ ÍÀ ÑÓØÀ

Ñòúïâàéêè íà çåìÿòà, àç áÿõ ìíîãî ðàçâúëíóâàí. Íåä Ëàíä îïèòâàøå ïî÷âàòà ñ êðàê, ñÿêàø ñòàâàøå íåèí ñîáñòâåíèê. Âñúùíîñò íèå ñàìî äâà ìåñåöà áÿõìå ñïîðåä èçðàçà íà êàïèòàí Íåìî "ïúòíèöè íà "Íàóòèëóñ", ò. å. â äåéñòâèòåëíîñò ïëåííèöè íà íåãîâèÿ êàïèòàí.
Çà íÿêîëêî ìèíóòè áÿõìå íà ðàçñòîÿíèå åäèí èçñòðåë îò áðåãà. Ïî÷âàòà áåøå ïî÷òè èçöÿëî îò ïîëèïè, íî íÿêîè êîðèòà íà ïðåñúõíàëè ïîòîöè, îñåÿíè ñ ãðàíèòíè êúñîâå, ïîêàçâàõà, ÷å òîÿ îñòðîâ å îò ïúðâè÷åí ïðîèçõîä. Öåëèÿò êðúãîçîð áå çàòóëåí îò âåëèêîëåïíè ãîðè. Ãðàìàäíè äúðâåòà, âèñî÷èíàòà íà êîèòî ñòèãàøå ïîíÿêîãà äî äâåñòà ñòúïêè, áÿõà ñâúðçàíè åäíî ñ äðóãî ÷ðåç ãèðëÿíäè îò ëèàíè, èñòèíñêè ïðèðîäíè ëþëêè, ïîêëàùàíè îò ëåê âåòðåö. Òóê ðàñòÿõà èçîáèëíî è ðàçìåñåíè ïîìåæäó ñè ìèìîçè, ôèêóñè, êàçóàðèíè, òåêè, õèáèñêóñè, ïàíäàíóñè è ïàëìè, à ïîä òåõíèòå çåëåíè ñâîäîâå â ïîäíîæèåòî íà ãèãàíòñêèòå èì ñòâîëîâå ðàñòÿõà îðõèäåè, çåëåí÷óöè è ïàïðàòè. Íî áåç äà çàáåëÿçâà âñè÷êè òèÿ õóáàâè îáðàçöè íà ïàïóàçèéñêàòà ôëîðà, êàíàäåöúò îñòàâè ïðèÿòíîòî çàðàäè ïîëåçíîòî. Òîé âèäÿ åäíà êîêîñîâà ïàëìà, ñúáîðè íÿêîëêî ïëîäà, ðàç÷óïè ãè è íèå ïèõìå îò òÿõíîòî ìëÿêî è èçÿäîõìå ñðåäèíàòà ñ ãîëÿìî äîâîëñòâî, êîåòî áåøå ïðîòåñò ñðåùó îáèêíîâåíàòà õðàíà â "Íàóòèëóñ".
- Âåëèêîëåïíî. - êàçà Íåä Ëàíä. - Ïðåëåñòíî. - îòãîâîðè Êîíñåé.
- Àç ìèñëÿ - êàçà êàíàäåöúò, - ÷å âàøèÿò Íåìî íå áè âúçðàçèë íèùî, àêî çàíåñåì îò òèÿ ïëîäîâå íà êîðàáà ìó.
- Íå âÿðâàì - îòãîâîðèõ àç. - òîé íÿìà äà èñêà äà õàïíå îò òÿõ!
- Òîëêîç ïî çëå çà íåãî. - êàçà Êîíñåé.
- È òîëêîâà ïî-äîáðå çà íàñ! - îòâúðíà Íåä Ëàíä. - Ùå íè îñòàíàò ïîâå÷å.
- Åäíà äóìè÷êà, ìàéñòîð Ëàíä - êàçàõ àç íà êèòîëîâåöà, êîéòî ñå êàíåøå äà îïóñòîøè âòîðà êîêîñîâà ïàëìà. - Êîêîñîâèÿò îðåõ å õóáàâî íåùî, íî ïðåäè äà íàïúëíèì ëîäêàòà ñ îðåõè, ìèñëÿ, ÷å å ïî-ðàçóìíî äà âèäèì äàëè îñòðîâúò íå ïðîèçâåæäà íåùî ïî-ïîëåçíî. Ïðåñíèòå çåëåí÷óöè íàïðèìåð áèõà áèëè äîáðå äîøëè â êóõíÿòà íà "Íàóòèëóñ".
- Ãîñïîäàðÿò å ïðàâ - îòãîâîðè Êîíñåé. - È àç ïðåäëàãàì äà çàïàçèì ìÿñòî çà òðè íåùà â íàøàòà ëîäêà: åäíî çà ïëîäîâå, äðóãî çà çåëåí÷óöè è òðåòî çà ìåñî îò äèâå÷, ìàêàð ÷å äîñåãà íå ñúì âèäÿë íèêàêâà äèðÿ îò äèâå÷.
- Íå áèâà äà ñå îò÷àéâàòå, Êîíñåé. - îòãîâîðè êàíàäåöúò.
- Äà ïðîäúëæèì íàøèÿ èçëåò - êàçàõ àç. - íî äà áúäåì íàùðåê. Ìàêàð ÷å îñòðîâúò èçãëåæäà íåîáèòàåì, â íåãî âñå ïàê ìîæå äà èìà õîðà, êîèòî íÿìà äà áúäàò ïðèäèð÷èâè êàòî íàñ îò êàêúâ äèâå÷ å ìåñîòî!
- Õå-õå! - ðå÷å Íåä Ëàíä. êàòî çàòðàêà ÷åëþñòè ìíîãîçíà÷èòåëíî.
- Êàêâî èìà, Íåä? - èçâèêà Êîíñåé.
- Áîãà ìè - îòâúðíà êàíàäåöúò. - ïî÷âàì äà ðàçáèðàì ïðåëåñòèòå íà ÷îâåêîÿäñòâîòî!
- Íåä, Íåä! Êàêâî ïðèêàçâàòå? - îòâúðíà Êîíñåé. - Âèå -÷îâåêîÿäåö! Çíà÷è àç âå÷å íå ùå ñúì ñèãóðåí, êîãàòî ñïÿ â åäíà êàþòà ñ âàñ! Äàëè íÿêîé äåí íÿìà äà ñå ñúáóäÿ íàïîëîâèíà èçÿäåí?
- Ïðèÿòåëþ Êîíñåé, ìíîãî âè îáè÷àì, íî íå ÷àê òîëêîç, ÷å äà âè èçÿì áåç íóæäà.
- Íå âè âÿðâàì àç ! - îòãîâîðè Êîíñåé. - Äà âúðâèì! Òðÿáâà íåïðåìåííî äà óáèåì íÿêîé äèâå÷, çà äà íàñèòèì òîÿ ÷îâåêîÿäåö, èíà÷å íÿêîÿ ñóòðèí ãîñïîäàðÿò ùå íàìåðè ñàìî îñòàíêè îò ñâîÿ ïðèñëóæíèê.
Äîêàòî Íåä è Êîíñåé ñè ðàçìåíÿõà òèÿ çàêà÷êè, íàâëÿçîõìå ïîä òúìíèòå ñâîäîâå íà ãîðàòà è çà äâà ÷àñà ÿ îáèêîëèõìå íàäëúæ è øèð.
Ñëó÷àÿò íè ïîìîãíà â òúðñåíåòî íà ðàñòèòåëíà õðàíà è åäíî îò íàé-ïîëåçíèòå ïðîèçâåäåíèÿ íà òðîïè÷åñêèòå çîíè íè äàäå ñêúïîöåííàòà õðàíà, êîÿòî ëèïñâàøå íà êîðàáà.
Ãîâîðÿ çà õëåáíîòî äúðâî, êîåòî ðàñòå â èçîáèëèå íà îñòðîâ Ãâåáîðîàð, è íàé-âå÷å îíàÿ íåãîâà ðàçíîâèäíîñò, êîÿòî íÿìà ñåìêè è êîÿòî íà ìàëàéñêè ñå íàðè÷à "ðèìà".
Òîâà äúðâî ñå îòëè÷àâàøå îò äðóãèòå ñ ïðàâîòî ñè ñòúáëî, âèñîêî îêîëî ÷åòèðèäåñåò ñòúïêè. Ïî ãðàöèîçíî çàêðúãëåíèÿ ìó âðúõ îò ãîëåìè íàçúáåíè ëèñòà åñòåñòâåíèê ëåñíî ðàçïîçíàâàøå äúðâîòî "àðòîêàðïóñ", êîåòî ìíîãî äîáðå ñå áå àêëèìàòèçèðàëî íà Ìàñêàðåíñêèòå îñòðîâè. Ñðåä ãúñòàòà ìó çåëåíèíà ëè÷àõà åäðè êðúãëè ïëîäîâå, ãîëåìè äî äåñåò ñàíòèìåòðà, ïîêðèòè ñ ãðàïàâà êîðà, âúâ ôîðìà íà øåñòîúãúëíèöè. Åäíî ïîëåçíî ðàñòåíèå, ñ êîåòî ïðèðîäàòà áå íàäàðèëà îáëàñòèòå, íà êîèòî ëèïñâà æèòî. è êîåòî áåç äà èìà íóæäà îò íÿêàêâî îáðàáîòâàíå, äàâà ïëîäîâå â ïðîäúëæåíèå íà îñåì ìåñåöà îò ãîäèíàòà.
Íåä Ëàíä ïîçíàâàøå äîáðå òèÿ ïëîäîâå. Ïðåç ìíîãîáðîéíèòå ñè ïúòåøåñòâèÿ òîé áåøå âå÷å ÿë îò òÿõ è óìååøå äà ïðèãîòâÿ ñúðöåâèíàòà èì. Çàòîâà ùîì ãè âèäÿ, ó íåãî âåäíàãà ñå ñúáóäè æåëàíèåòî äà ãè îïèòà è òîé íå ìîæà ïî-äúëãî äà ñå ñäúðæà.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - ìè êàçà òîé, - ùå óìðà, íî ùå ñè õàïíà îò òîÿ õëåáåí ïëîä!
- Õàïíåòå ñè, äðàãè Íåä, õàïíåòå ñè êîëêîòî èñêàòå. Äîøëè ñìå, çà äà íàïðàâèì îïèòè - äà ãè íàïðàâèì! - Ìíîãî ñêîðî ùå ñòàíå - îòãîâîðè êàíàäåöúò. È ñ ïîìîùòà íà åäíà ëóïà òîé çàïàëè îãúí îò ñóõè ñú÷êè, êîéòî çàïðàùÿ âåñåëî. Ïðåç òîâà âðåìå Êîíñåé è àç èçáèðàõìå íàé-õóáàâèòå ïëîäîâå íà àðòîêàðïóñà. Íÿêîè îò òÿõ íå áÿõà îùå íàïúëíî óçðåëè è ïëúòíàòà èì êîæà ïîêðèâàøå íÿêàêâà áÿëà, íå ìíîãî âëàêíåñòà ñúðöåâèíà. Íî äðóãè, è òî äîñòà ìíîãî, æúëòåíèêàâè è ïðèëè÷íè íà æåëå, áÿõà ãîòîâè çà ÿäåíå.
Òèÿ ïëîäîâå íÿìàõà íèêàêâà êîñòèëêà. Êîíñåé äîíåñå äåñåòèíà íà Íåä Ëàíä, êîéòî ãè ñëîæè âúðõó æàðàâàòà, ñëåä êàòî ãè íàðÿçà íà äåáåëè ðåçåíè, ïîâòàðÿéêè íåïðåêúñíàòî:
- Ùå âèäèòå êîëêî å õóáàâ òîÿ õëÿá, ãîñïîäèíå.
- Îñîáåíî êîãàòî îòäàâíà íå ñè ÿë õëÿá - êàçà Êîíñåé.
- Òîâà äîðè íå å âå÷å õëÿá, à ÷óäåñåí ñëàäêèø - äîáàâè êàíàäåöúò. - Íèêîãà ëè íå ñòå ÿëè, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå?
- Íå, Íåä.
- Òîãàâà ïðèãîòâåòå ñå äà õàïíåòå íåùî ñî÷íî è õðàíèòåëíî. Äà íå ñúì öàð íà êèòîëîâöèòå, àêî íå ïîâòîðèòå ïàê!
Ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè îíàÿ ÷àñò íà ïëîäîâåòå, êîÿòî áå êúì îãúíÿ, ñòàíà öÿëàòà íà âúãëåí. Âúòðå ñå ïîêàçà íÿêàêâî áÿëî òåñòî, ïîäîáíî íà ìåêà õëåáíà ñðåäèíà, êîÿòî ïî âêóñ ïðèëè÷àøå íà àíãèíàðè.
Òðÿáâà äà ïðèçíàÿ, ÷å õëÿáúò áåøå âåëèêîëåïåí è àç ÿäîõ ñ ãîëÿìî óäîâîëñòâèå.
- Çà ñúæàëåíèå - êàçàõ àç - òîâà òåñòî íå ìîæå äà ñå çàïàçè ïðÿñíî è çàòîâà ìèñëÿ,÷å å áåçïîëåçíî äà âçåìàìå çàïàñ çà êîðàáà.
" Õàéäå äå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå! - âúçêëèêíà Íåä Ëàíä. -Âèå ãîâîðèòå êàòî åñòåñòâåíèê, à àç ùå ïîñòúïÿ êàòî õëåáàð. Êîíñåé, ñúáåðåòå äîñòà ïëîäîâå, êîèòî ùå âçåìåì íà âðúùàíå.
- À êàê ùå ãè çàïàçèòå? - ïîïèòàõ àç êàíàäåöà.
- Êàòî íàïðàâÿ îò ñðåäèíàòà èì ôåðìåíòèðàëî òåñòî, êîåòî ùå ñå çàïàçè çà äúëãî âðåìå, áåç äà ñå ðàçâàëè. Êîãàòî ïîèñêàì, ìîãà äà äàì äà ãî îïåêàò â êóõíÿòà íà êîðàáà è ìàêàð ÷å âêóñúò ìó ùå áúäå ìàëêî âúçêèñåë, ùå âèäèòå, ÷å å ÷óäåñíî.
- Òîãàâà, ìàéñòîð Íåä, íà òîÿ õëÿá âå÷å íèùî íÿìà äà ìó ëèïñâà, íàëè?
- Íå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè êàíàäåöúò. - Ëèïñâàò ìó ïëîäîâå èëè ïîíå çåëåí÷óöè!
- Òîãàâà äà òúðñèì ïëîäîâå è çåëåí÷óöè!
Êîãàòî íàøåòî áðàíå ñâúðøè, íèå òðúãíàõìå, çà äà äîïúëíèì ïðîäóêòèòå çà òàÿ "çåìíà" âå÷åðÿ.
Íàøèòå òúðñåíèÿ íå îòèäîõà íàïðàçíî è êúì îáÿä áÿõìå ñúáðàëè áîãàò çàïàñ áàíàíè. Òèÿ ïðåêðàñíè ïëîäîâå íà òðîïè÷åñêèòå îáëàñòè çðåÿò ïðåç öÿëàòà ãîäèíà è ìàëàéöèòå, êîèòî ãè íàðè÷àò "ïèçàí". ãè ÿäàò, áåç äà ãè ïåêàò. Îñâåí áàíàíè íàáðàõìå è ãðàìàäíè ïëîäîâå æàêñ, êîèòî ñà ìíîãî âêóñíè, ñëàäêè ïëîäîâå îò ìàíãîâî äúðâî è íåâåðîÿòíî ãîëåìè àíàíàñè. Òîâà áðàíå íè çàå ãîëÿìà ÷àñò îò âðåìåòî, çà êîåòî âïðî÷åì íå ñúæàëÿâàõìå.
Êîíñåé íåïðåêúñíàòî íàáëþäàâàøå Íåä. Êèòîëîâåöúò âúðâåøå íàïðåä è ðàçõîæäàéêè ñå èç ãîðàòà, áåðåøå óâåðåíî âåëèêîëåïíèòå ïëîäîâå, êîèòî òðÿáâàøå äà ïîïúëíÿò çàïàñèòå íè.
- Å - ïîïèòà Êîíñåé. - íàäÿâàì ñå, ÷å íå íè ëèïñâà âå÷å íèùî, äðàãè Íåä?
- Õì - ðå÷å êàíàäåöúò.
- Êàêâî! Îïëàêâàòå ëè ñå?
- Âñè÷êè òèÿ ðàñòèòåëíè íåùà íå ñà äîñòàòú÷íè çà åäíî ÿäåíå - îòãîâîðè Íåä. - Òîâà å ñàìî çà çàâúðøåêà, äåñåðòúò. À ñóïàòà? Àìè ïå÷åíîòî?
- Íàèñòèíà - êàçàõ àç. - Íåä íè áåøå îáåùàë êîòëåòè, êàêâèòî ìàé íÿìà äà íàìåðèì.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè êàíàäåöúò, - ëîâúò íå ñàìî ÷å íå å ñâúðøèë, íî íå å îùå è çàïî÷íàë. Òúðïåíèå! Â êðàÿ íà êðàèùàòà ùå ñðåùíåì íÿêîå æèâîòíî, ïîêðèòî ñ ïåðà èëè ñ êîçèíà, è àêî íå òóê, íà äðóãî ìÿñòî.
- È àêî íå äíåñ - óòðå - äîáàâè Êîíñåé. - çàùîòî íå áèâà äà ñå îòäàëå÷àâàìå ìíîãî. Àç äîðè ïðåäëàãàì äà ñå âúðíåì íà ëîäêàòà.
- Êàêâî? Äà ñå âðúùàìå âå÷å? - èçâèêà Íåä.
- Òðÿáâà äà ñå âúðíåì, ïðåäè äà ñå å ìðúêíàëî - êàçàõ àç.
- Íî êîëêî å ÷àñúò? - ïîïèòà êàíàäåöúò.
- Íàé-ìàëêî äâà - îòãîâîðè Êîíñåé.
- Êîëêî áúðçî ìèíàâà âðåìåòî, êîãàòî ÷îâåê å íà ñóøà! - èçâèêà Íåä Ëàíä, êàòî âúçäúõíà ñúæàëèòåëíî.
- Äà âúðâèì! - îòãîâîðè Êîíñåé.
Âðúùàõìå ñå ïðåç ãîðàòà è ïîïúëíèõìå çàïàñèòå ñè, êàòî íàáðàõìå ïàëìîâî çåëå, êîåòî òðÿáâàøå äà îòêúñâàìå îò âúðõîâåòå íà äúðâåòàòà, äðåáåí áîá, êîéòî ìàëàéöèòå íàðè÷àò "àáðó", è íàé-îòëè÷íî êà÷åñòâî ÿìñîâå.
Ñòèãíàõìå äî ëîäêàòà, ïðåòîâàðåíè îò ïëîäîâå. Íî Íåä Ëàíä íå ñìÿòàøå, ÷å çàïàñèòå ñà äîñòàòú÷íè. È ñúäáàòà áå áëàãîñêëîííà êúì íåãî. Òúêìî êîãàòî ùÿõìå äà ñå êà÷âàìå â ëîäêàòà, òîé çàáåëÿçà íÿêîëêî äúðâåòà îò âèäà íà ïàëìèòå, âèñîêè îêîëî äâàäåñåò è ïåò-òðèäåñåò ñòúïêè. Òîëêîâà öåííè, êîëêîòî è àðòîêàðïóñúò, òèÿ äúðâåòà ñïðàâåäëèâî ñå ñìÿòàò çà åäíè îò íàé-ïîëåçíèòå â Ìåëàíåçèÿ.
Òå áÿõà ñàãîâè ïàëìè, äúðâåòà, êîèòî ðàñòàò áåç êàêâîòî è äà å îáðàáîòâàíå è ñå ðàçâúæäàò êàêòî ÷åðíèöèòå - ñ èçäúíêè è ñúñ ñåìêè.
Íåä Ëàíä çíàåøå êàêâî äà ïðàâè ñ òÿõ. Òîé óëîâè áðàäâàòà è êàòî ïî÷íà äà ñå÷å ñèëíî, ñêîðî ïîâàëè íà çåìÿòà äâå-òðè äúðâåòà, çðåëîñòòà íà êîèòî ñå ïîçíàâàøå ïî áåëèÿ ïðàõ, ïîñèïàë ëèñòàòà èì.
Àç íàáëþäàâàõ êàêâî ïðàâåøå òîé, íî ïîâå÷å ñ î÷èòå íà åñòåñòâåíèê, îòêîëêîòî êàòî ãëàäåí ÷îâåê. Îò âñÿêî ñòåáëî òîé èçðÿçà ïî åäíà èâèöà îò êîðàòà, øèðîêà åäèí ïðúñò; ïîä íåÿ èìàøå ìðåæà îò äúëãè íèøêè, êîèòî îáðàçóâàõà îïëåòåíè âúçëè, çàëåïåíè ñ áðàøíî, êîåòî ïðèëè÷àøå íà ãóìà. Òîâà áðàøíî áåøå èìåííî ñàãó, õðàíèòåëíî âåùåñòâî, êîåòî å ãëàâíàòà õðàíà íà ìåëàíåçèéñêîòî íàñåëåíèå.
Çàñåãà Íåä Ëàíä ñå çàäîâîëè ñàìî äà íàñå÷å äúðâåòàòà íà ïàð÷åòà, êàêòî ñå ñåêàò äúðâà çà ãîðåíå, è îñòàâè çà ïî-êúñíî äà èì èçâàäè áðàøíîòî, äà ãî ñòðèå â íÿêàêúâ ïëàò, òà äà ñå îòäåëÿò íèøêèòå, äà ãî èçñóøè ïîñëå íà ñëúíöå è äà ãî îñòàâè äà ñå âòâúðäè íà êàëúï÷åòà.
Íàé-ñåòíå, â ïåò ÷àñà âå÷åðòà, íàòîâàðåíè ñ âñè÷êè òèÿ ñúêðîâèùà, íèå íàïóñíàõìå îñòðîâíèÿ áðÿã è ñëåä ïîëîâèí ÷àñ ñòèãíàõìå äî "Íàóòèëóñ". Íèêîé íå íè ïîñðåùíà. Îãðîìíèÿò æåëåçåí öèëèíäúð áåøå ñÿêàø ïóñò. Êîãàòî ïðåõâúðëèõìå ïðîäóêòèòå íà êîðàáà, àç ñëÿçîõ â ñòàÿòà ñè. Âå÷åðÿòà ìè ìå ÷àêàøå. Íàõðàíèõ ñå è ñëåä òîâà çàñïàõ.
Íà ñëåäíèÿ äåí, øåñòè ÿíóàðè, íà áîðäà íÿìàøå íèùî íîâî. Íèêàêúâ øóì âúâ âúòðåøíîñòòà, íèêàêúâ çíàê íà æèâîò. Ëîäêàòà áåøå íà ñúùîòî ìÿñòî äî "Íàóòèëóñ", äåòî ÿ áÿõìå îñòàâèëè. Ðåøèõìå äà ñå âúðíåì íà îñòðîâ Ãâåáîðîàð. Íåä Ëàíä ñå íàäÿâàøå, ÷å ñåãà ùå èìà ïî-ãîëÿì êúñìåò â ëîâà îò ñíîùè è èñêàøå äà îòèäåì â äðóãà ÷àñò íà ãîðàòà.
Òðúãíàõìå ïðè èçãðåâ ñëúíöå. Ëîäêàòà íè, ïîíåñåíà îò âúëíèòå, êîèòî ñå äâèæåõà êúì ñóøàòà, ñòèãíà ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè äî îñòðîâà.
Ñëÿçîõìå íà áðåãà è êàòî ñìÿòàõìå, ÷å ùå áúäå ïî-äîáðå äà ñå îñòàâèì íà óñåòà íà êàíàäåöà, òðúãíàõìå ñëåä Íåä Ëàíä, ÷èèòî äúëãè êðàêà êðà÷åõà òàêà, ÷å èçîñòàâàõìå äîñòà íàçàä.
Íåä Ëàíä âúçëåçå îòêúì çàïàä, ñëåä òîâà, êàòî ïðåãàçè íÿêîëêî ïîòîöè, ïîå êúì åäíà ðàâíèíà, çàãðàäåíà ñ âåëèêîëåïíè ãîðè. Íÿêîëêî ïòèöè-ðèáàðè áðîäåõà ïîêðàé ïîòîöèòå, íî íå äî÷àêàõà äà ãè ïðèáëèæèì. Òÿõíàòà ïðåäïàçëèâîñò ïîêàçâàøå, ÷å òèÿ ïòèöè çíàåõà äà ñå ïàçÿò îò òîÿ ðîä äâóêðàêè è îò òîâà çàêëþ÷èõ, ÷å àêî îñòðîâúò íå å îáèòàåì, âñå ïàê ñå ïîñåùàâà îò õîðà.
Ñëåä êàòî ìèíàõìå ïðåç åäíà äîñòà ãîëÿìà ëèâàäà. ñòèãíàõìå äî êðàÿ íà ìàëêà ãîðè÷êà, îæèâåíà îò ïåñíèòå è ëåòåæà íà ãîëÿì áðîé ïòèöè.
- Òóê èìà ñàìî ïòèöè - êàçà Êîíñåé.
- Íî èìà ïòèöè, êîèòî ñå ÿäàò! - îòãîâîðè êèòîëîâåöúò.
- Ñúâñåì íå, äðàãè Íåä - îòâúðíà Êîíñåé. - àç âèæäàì òóê ñàìî îáèêíîâåíè ïàïàãàëè.
- Äðàãè Êîíñåé - îòãîâîðè ñåðèîçíî Íåä, - çà õîðà, êîèòî íÿìàò êàêâî äðóãî äà ÿäàò, ïàïàãàëúò çàìåñòâà ôàçàíà.
- À àç ùå ïðèáàâÿ - êàçàõ àç, - ÷å òèÿ ïòèöè ñà äîñòà âêóñíè, êîãàòî ñà ñãîòâåíè êàêòî òðÿáâà.
Íàèñòèíà â ãúñòèÿ ëèñòàê íà òàÿ ãîðà áåçáðîé ïàïàãàëè ïðåëèòàõà îò êëîí íà êëîí è î÷àêâàõà ñàìî äà áúäàò ïî ãðèæëèâî îáó÷åíè, çà äà çàãîâîðÿò ÷îâåøêèÿ åçèê. Ñåãà òå êðÿêàõà çàåäíî ñ æåíñêè ïàïàãàëè îò íàé-ðàçëè÷íè öâåòîâå:
âàæíè êàêàäó, êîèòî ñÿêàø ðàçñúæäàâàõà âúðõó íÿêîÿ ôèëîñîôñêà ïðîáëåìà, äîêàòî áëåñòÿùî ÷åðâåíè ëîðèñè ìèíàâàõà êàòî êúñîâå ïëàò, îòíàñÿíè îò âÿòúð, êàëàîñè, êîèòî ïðåëèòàõà øóìíî, ïàïóàñè, îáàãðåíè ñ íàé-íåæíèòå ëàçóðíè îòñåíêè, è âñåâúçìîæíè ðàçíîâèäíîñòè îò î÷àðîâàòåëíè õâúðêàòè ñúùåñòâà, êîèòî îáà÷å íå áÿõà çà ÿäåíå.
Åäíà ïòèöà, êîÿòî æèâåå ñàìî â òèÿ îáëàñòè è êîÿòî íèêîãà íå ïðåìèíàâà ãðàíèöàòà íà îñòðîâèòå Àðó è íà Ïàïóàçêèòå îñòðîâè, ëèïñâàøå â òàÿ êîëåêöèÿ. Íî ñúäáàòà áå îòðåäèëà äà ñå âúçõèòÿ â ñêîðî âðåìå è îò íåÿ.
Ñëåä êàòî ìèíàõìå ïðåç åäíà ðÿäêà ãîðè÷êà, ñòèãíàõìå äî ïîëÿíà, îãðàäåíà ñ õðàñòè. Â òîâà âðåìå âèäÿõ, ÷å èçõâðúêâàò íÿêàêâè âåëèêîëåïíè ïòèöè, äúëãèòå ïåðà íà êîèòî ãè ïðèíóæäàâàõà äà ëåòÿò ñðåùó âÿòúðà. Òåõíèÿò âúëíîîáðàçåí ëåòåæ, ïëàâíîñòòà íà âúçäóøíèòå èì äâèæåíèÿ, ïðåëèâàíåòî íà áàãðèòå èì, âñè÷êî òîâà ïðèâëè÷àøå è î÷àðîâàøå ïîãëåäà. Àç âåäíàãà ãè ïîçíàõ.
Ðàéñêè ïòèöè! - èçâèêàõ àç.
- Ðàçðåä âðàáöè, îòäåë êëèñòîìîðè - îòâúðíà Êîíñåé.
- Ñåìåéñòâî íà ÿðåáèöè ëè? - ïîïèòà Íåä Ëàíä.
- Ìèñëÿ, ÷å íå, ìàéñòîð Ëàíä. Âñå ïàê ðàç÷èòàì, ÷å ñ âàøàòà ñðú÷íîñò ùå õâàíåòå íÿêîå îò òèÿ ïðåëåñòíè ñúçäàíèÿ íà òðîïè÷åñêèòå îáëàñòè.
- Ùå ñå îïèòàì, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ìàêàð ÷å ñúì ïî-ñðú÷åí, êîãàòî áîðàâÿ ñ õàðïóíà, îòêîëêîòî ñ ïóØêàòà-
Ìàëàéöèòå, êîèòî ïðîäàâàò ìíîãî îò òèÿ ïòèöè íà êèòàéöèòå, ãè ëîâÿò ïî ðàçëè÷íè íà÷èíè, êîèòî íèå íå ìîæåõìå äà óïîòðåáèì. Òàêà òå ïîñòàâÿò ïðèìêè ïî âúðõîâåòå íà âèñîêèòå äúðâåòà, äåòî ðàéñêèòå ïòèöè ïðåäïî÷èòàò äà êàöàò. Èëè ãè çàëàâÿò ñ íÿêàêâî æèëàâî ëåïèëî, êîåòî ñêîâàâà äâèæåíèÿòà èì. Ïîíÿêîãà òå äîðè ïóñêàò îòðîâà â èçâîðèòå, äåòî ïòèöèòå ïèÿò îáèêíîâåíî âîäà. Íèå ïúê ìîæåõìå ñàìî äà ãè ñòðåëÿìå, êîãàòî õâúð÷àõà, è çàòîâà âåðîÿòíîñòòà äà ãè äîñåãíåì áåøå ìàëêà- Íàèñòèíà íèå èçðàçõîäâàõìå íàïðàçíî ÷àñò îò íàøèòå ïðèïàñè.
Êúì åäèíàäåñåò ÷àñà ñóòðèíòà ìèíàõìå ïúðâàòà âåðèãà ïëàíèíè, êîèòî ñúñòàâÿò öåíòúðà íà îñòðîâà, à íå áÿõìå óáèëè îùå íèùî. Ãëàäúò âå÷å ñå îáàæäàøå. Ñìÿòàõìå, ÷å ùå ñå íàõðàíèì ñ äèâå÷, íî ñå èçëúãàõìå. Çà ùàñòèå è çà ãîëÿìà íàøà èçíåíàäà Êîíñåé ñòðåëÿ äâà ïúòè è îñèãóðè îáÿäà íè. Òîé óäàðè åäèí áÿë ãúëúá è åäèí ãðèâåê, êîèòî áÿõà áúðçî îñêóáàíè, íàíèçàíè íà ðúæåí è îïå÷åíè âúðõó æàð îò ñóõè ñú÷êè. Äîêàòî òèÿ âêóñíè æèâîòíè ñå ïå÷àõà, Íåä ïðèãîòâè ïëîäîâåòå íà àðòîêàðïóñà. Ïîñëå ãúëúáúò è ãðèâåêúò áÿõà èçãðèçàíè äî êîñòè è âñè÷êè çàÿâèõìå, ÷å ñà âåëèêîëåïíè . Ìóñêàòîâèòå îðåõè, ñ êîèòî òå îáèêíîâåíî ñå õðàíÿò, äàâàò îñîáåí àðîìàò íà ìåñîòî èì è ãî ïðàâÿò ìíîãî âêóñíî.
- Ïðèëè÷àò íà êîêîøêè, êîèòî ñà õðàíåíè ñ òðþôåëè -êàçà Êîí ñåé.
- Å, Íåä, êàêâî îùå íå âè äîñòèãà? - ïîïèòàõ êàíàäåöà.
- ×åòèðèêðàê äèâå÷, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè Íåä Ëàíä. - Âñè÷êè òèÿ ãúëúáè ñà ñàìî ðàçÿäêà è çàëúãàëêà çà óñòàòà. È äîêàòî íå óáèÿ íÿêîå æèâîòíî çà êîòëåòè, íÿìà äà áúäà äîâîëåí.
- Êàêòî ïúê àç, Íåä, àêî íå õâàíà åäíà ðàéñêà ïòèöà.
- Çàòîâà äà ïðîäúëæèì ëîâà - îòãîâîðè Êîíñåé. - íî â ñúùîòî âðåìå ùå ñå âðúùàìå êúì ìîðåòî. Ñòèãíàõìå äî ïúðâèòå ïëàíèíñêè ñêëîíîâå è ñìÿòàì, ÷å ùå áúäå ïî-äîáðå äà ñå âúðíåì êúì ãîðèòå.
Òîâà áåøå ðàçóìíî è íèå ïîñëóøàõìå ñúâåòà. Ñëåä åäèí ÷àñ ïúò ñòèãíàõìå äî åäíà èñòèíñêà ãîðà îò äúðâåòà ñàãó. Ïîä êðàêàòà íè èçáÿãàõà íÿêîëêî áåçâðåäíè çìèè. Ïðè íàøåòî ïðèáëèæàâàíå ðàéñêèòå ïòèöè îòëèòàõà è àç íàèñòèíà ñå áÿõ îò÷àÿë, ÷å ùå ìîãà äà óëîâÿ íÿêîÿ, êîãàòî Êîíñåé, êîéòî âúðâåøå íà÷åëî, íåî÷àêâàíî ñå íàâåäå, èçâèêà òúðæåñòâóâàùî è ñå âúðíà êúì ìåíå, êàòî íîñåøå åäíà âåëèêîëåïíà ðàéñêà ïòèöà.
- À! Áðàâî, Êîíñåé! - èçâèêàõ àç.
- Ãîñïîäàðÿò å ìíîãî ñíèçõîäèòåëåí - îòãîâîðè Êîíñåé.
- Íå, äðàãè ìîé. Òè ñè áèë èñòèíñêè ìàéñòîð. Äà óëîâèø æèâà ðàéñêà ïòèöà, è äà ÿ óëîâèø ñ ðúêà!
- Àêî ãîñïîäàðÿò ÿ âèäè ïî-îòáëèçî, ùå ðàçáåðå, ÷å ìîÿòà çàñëóãà íå å ãîëÿìà.
- Çàùî, Êîíñåé?
- Çàùîòî òàÿ ïòèöà å ìúðòâî ïèÿíà.
- Ïèÿíà ëè?
- Äà, ãîñïîäàðþ. ïèÿíà îò ìóñêàòîâèòå îðåõè, ñ êîèòî ñå å íàãúëòàëà ïîä äúðâîòî, äåòî ÿ õâàíàõ. Âèæòå, äðàãè Íåä, âèæòå ñòðàøíèòå ïîñëåäèöè íà íåâúçäúðæàíèåòî!
- Ïî äÿâîëèòå! - îòâúðíà êàíàäåöúò. Çà äæèíà, êîéòî ñúì èçïèë îò äâà ìåñåöà íàñàì, íå ñè ñòðóâà òðóäúò äà ìå óêîðÿâàòå.
Ïðåç òîâà âðåìå àç ðàçãëåæäàõ èíòåðåñíîòî æèâîòíî. Êîíñåé íå ñå ëúæåøå. Ðàéñêàòà ïòèöà, çàìàÿíà îò îïèÿíÿâàùèÿ ñîê, áåøå ñúâñåì îáåçñèëåíà. Òÿ íå ìîæåøå äà ëåòè. Åäâà âúðâåøå. Íî òîâà íå ìå áåçïîêîåøå è àç ÿ îñòàâèõ äà ñè äðåìå.
Òàÿ ïòèöà áåøå îò íàé õóáàâèÿ ìåæäó îñåìòå âèäà, êîèòî æèâåÿò â Ïàïóàçèÿ è â ñúñåäíèòå îñòðîâè. Òîâà áåøå ðàéñêà ïòèöà - "÷èñò èçóìðóä", åäíà îò íàé-ðåäêèòå. Òÿ áåøå äúëãà îêîëî òðèäåñåò ñàíòèìåòðà, ãëàâàòà é - ñðàâíèòåëíî ìàëêà. î÷èòå - áëèçî äî ÷îâêàòà è ñúùî òàêà ìàëêè. Íî òÿ áåøå åäíî î÷àðîâàòåëíî ñú÷åòàíèå íà îòñåíêè: ñ æúëòà ÷îâêà, òúìíîêàôÿâè êðàêà è íîêòè, ñâåòëîêàôÿâè êðèëå, ÷åðâåíè ïî êðàèùàòà, áëåäîæúëòà ïî ãëàâàòà è îòçàä ïî øèÿòà. èçóìðóäíîçåëåíà ïî ãóøàòà è òúìíîêåñòåíÿâà ïî êîðåìà è ãúðäèòå. Äâå èçâèòè ïóõêàâè ïåðà ñå èçäèãàõà íàä îïàøêàòà é, óäúëæåíà ñ î÷àðîâàòåëíà èçèñêàíîñò îò äúëãè ëåêè ïåðà, è äîïúëâàõà îáùèÿ âèä íà òàÿ ÷óäåñíà ïòèöà, êîÿòî òóçåìöèòå íàðè÷àò ïîåòè÷íî "ñëúí÷åâà ïòèöà".
Àç èìàõ ãîëÿìî æåëàíèå äà çàíåñà â Ïàðèæ òàÿ âåëèêîëåïíà ðàéñêà ïòèöà è äà ÿ ïîäàðÿ íà Çîîëîãè÷åñêàòà ãðàäèíà, êîÿòî íå ïðèòåæàâà íèêàêúâ æèâ åêçåìïëÿð.
- Òà òîëêîâà ëè å ðÿäêà? - ïîïèòà êàíàäåöúò êàòî ëîâåö, êîéòî öåíè òâúðäå ìàëêî äèâå÷à îò õóäîæåñòâåíî ãëåäèùå.
- Ìíîãî ðÿäêà, Íåä, è îñîáåíî òðóäíî å äà áúäå óëîâåíà æèâà. Íî äîðè è ìúðòâè, òèÿ ïòèöè ñà ïðåäìåò íà ãîëÿìà òúðãîâèÿ. È çàòîâà òóçåìöèòå ñà èçìèñëèëè äà ãè ôàáðèêóâàò, êàêòî ñå ôàáðèêóâàò áèñåðè èëè äèàìàíòè.
- Êàêâî! - èçâèêà Êîíñåé. - Ôàáðèêóâàò ôàëøèâè ðàéñêè ïòèöè ëè?
- Äà, Êîíñåé.
- À çíàå ëè ãîñïîäàðÿò êàê òóçåìöèòå âúðøàò òîâà?
- Çíàì. Ïðåç ïåðèîäà íà èçòî÷íèòå ìóñîíè âåëèêîëåïíèòå ïåðà îò îïàøêèòå íà ðàéñêèòå ïòèöè, íàðè÷àíè îò åñòåñòâåíèöèòå "ïåðà ñðåùó âÿòúðà", ñå îñêóáâàò. Òèÿ èìåííî ïåðà ñúáèðàò ôàëøèôèêàòîðèòå íà ïòèöè è ãè çàëåïâàò èçêóñíî íà íÿêîé íåùàñòåí, ïðåäâàðèòåëíî îñêóáàí ïàïàãàë. Ñëåä òîâà áîÿäèñâàò çàëåïåíîòî, ëóñòðîñâàò ïòèöàòà è èçïðàùàò òèÿ ïðîèçâåäåíèÿ íà òÿõíàòà ñâîåîáðàçíà èíäóñòðèÿ íà ìóçåèòå è íà åâðîïåéñêèòå ëþáèòåëè.
- ×å êàêâî îò òîâà? - êàçà Íåä Ëàíä. - Èëè ïòèöàòà - èëè ïåðàòà. À ùîì ïòèöàòà íå å çà ÿäåíå, íå âèæäàì ãîëÿìà áåäà!
Àëà àêî ìîåòî æåëàíèå äà èìàì ðàéñêà ïòèöà áåøå èçïúëíåíî, æåëàíèåòî íà êàíàäñêèÿ ëîâåö îùå íå áåøå çàäîâîëåíî. Çà ùàñòèå êúì äâà ÷àñà Íåä Ëàíä óáè åäíà âåëèêîëåïíà äèâà ñâèíÿ îò ðîäà íà îíèÿ, êîèòî òóçåìöèòå íàðè÷àò "áàðèóòàíã". Æèâîòíîòî èäâàøå íàâðåìå, çà äà íè ñíàáäè ñ èñòèíñêî ìåñî îò ÷åòèðèíîãî, è áå äîáðå ïîñðåùíàòî. Íåä Ëàíä ìíîãî ñå ãîðäååøå ñ èçñòðåëà ñè. Ñâèíÿòà, çàñåãíàòà îò åëåêòðè÷åñêèÿ êóðøóì, áåøå óáèòà íà ìÿñòî.
Êàíàäåöúò ÿ îäðà è èç÷èñòè, ñëåä êàòî áå âå÷å íàðÿçàë ïîëîâèí äóçèíà êîòëåòè çà âå÷åðÿòà. Ñëåä òîâà ëîâúò ïðîäúëæè è Íåä è Êîíñåé ñå îòëè÷èõà: äâàìàòà ïðèÿòåëè, âúðâåéêè ìåæäó õðàñòàëàöèòå, ïîäïëàøèõà åäíî ñòàäî êåíãóðè, êîèòî ïîáÿãíàõà, ñêà÷àéêè ñ åëàñòè÷íèòå ñè êðàêà. Íî æèâîòíèòå íå ìîæåõà äà ïîáÿãíàò òîëêîâà áúðçî, ÷å åëåêòðè÷åñêèÿò êóðøóì äà íå ãè äîãîíè.
- Àõ, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå- èçâèêà Íåä Ëàíä, îïèÿíåí îò ëîâíà ñòðàñò. - Êàêúâ ÷óäåñåí äèâå÷ ñà òå, îñîáåíî çàäóøåíè! È êàòî ñè ïîìèñëÿ, ÷å ùå èçÿäåì âñè÷êîòî òîâà ìåñî è ÷å îíèÿ ãëóïàöè íà êîðàáà íÿìà äà õàïíàò íèòî êúñ÷å îò íåãî!
Ñòðóâà ìè ñå, ÷å àêî â èçñòúïëåíèåòî íà ðàäîñòòà ñè íå áåøå òîëêîâà ïðèêàçâàë, êàíàäåöúò áè óíèùîæèë öÿëîòî ñòàäî! Íî òîé ñå çàäîâîëè ñ äâàíàäåñåòèíà îò òèÿ äâóóòðîáíè, "êîèòî îáðàçóâàò ïúðâèÿ ðàçðåä îò äâóóòðîáíèòå ìëåêîïèòàåùè" - êàêòî êàçà Êîíñåé. Òèÿ æèâîòíè áÿõà äðåáíè. Òå áÿõà îò âèäà, "êåíãóðó çàéöè", êîèòî îáèêíîâåíî æèâåÿò â õðàëóïèòå íà äúðâåòàòà è ñà èçâúíðåäíî áúðçîõîäíè; òå íå ñà ìíîãî åäðè, íî çàòîâà ïúê ìåñîòî èì íàé-ìíîãî ñå öåíè.
Íèå áÿõìå ìíîãî äîâîëíè îò ðåçóëòàòèòå íà íàøèÿ ëîâ. Ðàçâåñåëåíèÿò Íåä ñå ãîòâåøå äà äîéäåì ïàê íà ñëåäíèÿ äåí â òîÿ ïðèêàçåí îñòðîâ è èñêàøå äà óíèùîæè òàì âñè÷êèòå ÷åòèðèíîãè, êîèòî ìîæåõà äà ñå ÿäàò. Íî òîé ñè ïðàâåøå ñìåòêàòà áåç îãëåä íà ñúáèòèÿòà.
Ñòèãíàõìå íà áðåãà êúì øåñò ÷àñà âå÷åðòà. Ëîäêàòà áåøå íà ïîñòîÿííîòî ñè ìÿñòî. "Íàóòèëóñ" ñòúð÷åøå êàòî äúëúã ðèô íàä âúëíèòå íà äâå ìèëè îò áðåãà.
Áåç äà ñå áàâè, Íåä Ëàíä ñå çàå äà ïðèãîòâè âå÷åðÿòà. Òîé ïðåêðàñíî çíàåøå êàê ñå ïðèãîòâÿò âñè÷êè ÿäåíåòà. Ñêîðî êîòëåòèòå îò "áàðèóòàíã", ïå÷åíè âúðõó æàðòà, èçïúëíèõà âúçäóõà ñ ïðèÿòåí ìèðèñ.
Íî àç âèæäàì, ÷å çàïðèëè÷âàì íà êàíàäåöà. Ïî÷íàõ äà ñå âúçõèùàâàì îò ïðåñíèòå ñâèíñêè ïúðæîëè! Íåêà ìè áúäå ïðîñòåíî, êàêòî àç ïðîñòèõ íà ìàéñòîð Ëàíä, è òî ïî ñúùèòå ïðè÷èíè!
Âå÷åðÿòà áåøå ïðåâúçõîäíà. Äâà ãðèâåêà äîïúëíèõà òàÿ íåîáèêíîâåíà âå÷åðÿ. Òåñòîòî îò ñàãó, õëÿáúò îò àðòîêàðïóñà, íÿêîëêîòî ìàíãîâè ïëîäîâå, ïîëîâèí äóçèíà àíàíàñè è ôåðìåíòèðàëèÿò ñîê îò íÿêîëêî êîêîñîâè îðåõà, âñè÷êî òîâà íè ñúçäàäå ðàäîñòíî íàñòðîåíèå. Ñòðóâà ìè ñå äîðè, ÷å ìîèòå äîñòîéíè äðóãàðè çàãóáèõà ìàëêî îò ÿñíîòàòà íà ìèñëèòå ñè.
- Àìè àêî íå ñå âúðíåì òàçè âå÷åð íà "Íàóòèëóñ"? - êàçà Êîíñåé.
- Àìè àêî íå ñå âúðíåì íèêîãà? - äîáàâè Íåä Ëàíä. Â òîÿ ìèã åäèí êàìúê ïàäíà äî íîçåòå íè è ïðåñå÷å èçâåäíúæ ïðåäëîæåíèåòî íà êèòîëîâåöà.

XXII
ÌÚËÍÈßÒÀ ÍÀ ÊÀÏÈÒÀÍ ÍÅÌÎ

Ïîãëåäíàõìå êúì ãîðàòà, áåç äà ñòàâàìå, è ðúêàòà ìè ñå ñïðÿ íà ïîëîâèíà ïúò êúì óñòàòà.
- Êàìúíè íå ïàäàò îò íåáåòî - êàçà Êîíñåé. - à êîãàòî ïàäàò, ñå íàðè÷àò àåðîëèòè.
Âòîðè äîáðå çàõâúðëåí êàìúê èçáè îò ðúêàòà íà Êîíñåé åäíà ñúáëàçíèòåëíà êúëêà îò ãðèâåê è ïîä÷åðòà îùå ïîâå÷å íåãîâàòà çàáåëåæêà.
Ñêî÷èõìå è òðèìàòà ñ ïóøêè çà ñòðåëáà, ãîòîâè äà îòãîâîðèì íà âñÿêî íàïàäåíèå.
- Äà íå áè äà ñà ìàéìóíè? - èçâèêà Íåä Ëàíä.
- Íåùî ïîäîáíî - îòãîâîðè Êîíñåé. - Òîâà ñà äèâàöè.
- Â ëîäêàòà! - êàçàõ àç è òðúãíàõ êúì ìîðåòî.
È íàèñòèíà òðÿáâàøå äà îòñòúïèì, çàùîòî äâàéñåòèíà òóçåìöè, âúîðúæåíè ñ ëúêîâå è ïðàøêè, ñå ïîêàçàõà ñàìî íà ñòî êðà÷êè îò íàñ â ïîêðàéíèíàòà íà ãîðè÷êàòà, êîÿòî çàòóëâàøå ïðåä íàñ êðúãîçîðà îò äÿñíàòà ñòðàíà.
Ëîäêàòà áåøå íà îêîëî äâàäåñåò ìåòðà îò íàñ.
Äèâàöèòå ïðèáëèæàâàõà, áåç äà òè÷àò, íî ïðîÿâÿâàõà íàé-âðàæäåáíè íàìåðåíèÿ. Êàìúíè è ñòðåëè âàëÿõà.
Íåä Ëàíä íå èñêàøå äà îñòàâè ïðîäóêòèòå è âúïðåêè íåìèíóåìàòà îïàñíîñò, íàòîâàðåí ñúñ ñâèíÿòà îò åäíà ñòðàíà è êåíãóðèòå îò äðóãà, îòñòúïâàøå äîñòà áúðçî.
Çà äâå ìèíóòè áÿõìå íà áðåãà. Â åäèí ìèã íàòîâàðèõìå â ëîäêàòà ïðèïàñèòå è îðúæèÿòà, áóòíàõìå ÿ â ìîðåòî è õâàíàõìå âåñëàòà.
Íå áÿõìå ìèíàëè è äâà êàáåëòà, êîãàòî ñòîòèíà äèâàöè ñ âèêîâå è ðúêîìàõàíèÿ íàâëÿçîõà âúâ âîäàòà äî ïîÿñ. Ïîãëåäíàõ äà âèäÿ äàëè òÿõíîòî ïîÿâÿâàíå íå å íàêàðàëî íÿêîè îò ìîðÿöèòå íà "Íàóòèëóñ" äà èçëÿçàò íà ïàëóáàòà. Íå. Ãðàìàäíèÿò êîðàá, íåïîäâèæåí ñðåä øèðîêîòî ìîðå, áåøå ñúâñåì áåçëþäåí.
Ñëåä äâàäåñåò ìèíóòè íèå ñå êà÷èõìå íà áîðäà. Ëþêîâåòå áÿõà îòâîðåíè. Ñëåä êàòî âúðçàõìå ëîäêàòà, âëÿçîõìå âúâ âúòðåøíîñòòà íà "Íàóòèëóñ".
Ñëÿçîõ â ñàëîíà, îòäåòî ñå ÷óâàõà ìóçèêàëíè àêîðäè. Ïðèâåäåí íàä ñâîÿ õàðìîíèóì, êàïèòàí Íåìî áåøå ïîòúíàë â ìóçèêàëåí åêñòàç.
- Êàïèòàíå! - êàçàõ ìó àç. Òîé íå ìå ÷ó.
- Êàïèòàíå! - ïîâòîðèõ, êàòî äîêîñíàõ ðúêàòà ìó. Òîé òðåïíà è ñå îáúðíà:
- À, âèå ëè ñòå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - êàçà òîé. - Å, êàê, äîáúð ëè áåøå ëîâúò? Ñúáðàõòå ëè èíòåðåñíè ðàñòåíèÿ?
- Äà, êàïèòàíå - îòãîâîðèõ àç, - íî çà íåùàñòèå äîâåäîõìå òóê öÿëî ìíîæåñòâî äâóêðàêè, ñúñåäñòâîòî íà êîèòî ìè ñå ñòðóâà îïàñíî.
- Êàêâè äâóêðàêè?
- Äèâàöè.
- Äèâàöè ëè! - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî èðîíè÷íî. - È âèå ñå ó÷óäâàòå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ÷å êàòî ñòå ñòúïèëè â íÿêîÿ ÷àñò íà çåìíîòî êúëáî, ñòå íàìåðèëè òàì äèâàöè? Òà êúäå íÿìà äèâàöè? À îò äðóãà ñòðàíà, òèÿ, êîèòî âèå íàðè÷àòå äèâàöè, äàëè ñà ïî-ëîøè îò äðóãèòå?
- Íî, êàïèòàíå...
- Àç, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ñúì ãè ñðåùàë íàâñÿêúäå.
- Íî àêî íå èñêàòå äà ãè âèäèòå íà áîðäà íà "Íàóòèëóñ" - îòãîâîðèõ àç, - äîáðå ùå íàïðàâèòå äà âçåìåòå íÿêîè ïðåäïàçíè ìåðêè.
- Óñïîêîéòå ñå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. Íÿìà çàùî äà ñå òðåâîæèòå çà òîâà.
- Íî òóçåìöèòå ñà ìíîãî.
- Êîëêî ñìÿòàòå, ÷å ñà?
- Íàé-ìàëêî - ñòîòèíà.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî, ÷èèòî ïðúñòè ñå ïðåìåñòèõà ñåãà âúðõó êëàâèøèòå íà õàðìîíèóìà, - àêî äîðè âñè÷êèòå òóçåìöè íà Ïàïóàçèÿ ñå ñúáåðàò íà áðåãà, "Íàóòèëóñ" ïàê íÿìà çàùî äà ñå ñòðàõóâà îò òåõíèòå íàïàäåíèÿ!
Ñåãà ïðúñòèòå íà êàïèòàíà ñå ðàçäâèæèõà âúðõó êëàâèøèòå íà îðãàíà è àç çàáåëÿçàõ, ÷å òîé óäðÿøå ñàìî ÷åðíèòå, êîåòî ïðèäàâàøå íà ìåëîäèèòå íàïúëíî øîòëàíäñêè îòòåíúê. Ñëåä ìàëêî òîé çàáðàâè ìîåòî ïðèñúñòâèå è ïîòúíà â íÿêàêâî áëåíóâàíå, êîåòî àç íå èñêàõ äà ñìóùàâàì.
Èçêà÷èõ ñå îòíîâî íà ïàëóáàòà. Íîùòà áåøå ïàäíàëà âå÷å, çàùîòî ïðè òàÿ ìàëêà ãåîãðàôñêà øèðèíà ñëúíöåòî çàëÿçâà áúðçî è áåç çäðà÷. Ñúçðÿõ ñàìî íåÿñíî îñòðîâ Ãâåáîðîàð. Íå ìíîãîáðîéíèòå îãíüîâå, çàïàëåíè íà áðåãà, ñâèäåòåëñòâóâàõà ÷å òóçåìöèòå íÿìàõà íàìåðåíèå äà ñå ìàõíàò îòòàì.
Îñòàíàõ òàêà ñàì íÿêîëêî ÷àñà, êàòî èëè ìèñëåõ çà òóçåìöèòå, íî áåç äà ñå ñòðàõóâàì âå÷å îò òÿõ, çàùîòî íåâúçìóòèìàòà óâåðåíîñò íà êàïèòàíà ìå óñïîêîÿâàøå, èëè ïúê ãè çàáðàâÿõ è ñå âúçõèùàâàõ îò âåëèêîëåïèåòî íà òðîïè÷åñêàòà íîù. Ìèñúëòà ìè îòëèòàøå êúì Ôðàíöèÿ çàåäíî ñ òèÿ çîäèàêàëíè çâåçäè, êîèòî ñëåä íÿêîëêî ÷àñà ùÿõà äà èçãðåÿò íàä íåÿ. Òî÷íî íàä íàñ áëåñòåøå ïîñðåä ñúçâåçäèÿòà ëóíàòà. È àç ìèñëåõ, ÷å òîÿ âåðåí è ëþáåçåí ñïúòíèê íà çåìÿòà ùå äîéäå âäðóãèäåí íà ñúùîòî òîâà ìÿñòî, çà äà èçäèãíå âúëíèòå è äà èçòðúãíå "Íàóòèëóñ" îò òîâà êîðàëîâî ãíåçäî. Êúì ïîëóíîù, êàòî âèäÿõ, ÷å âúðõó ïîòúìíåëèòå âúëíè è ïîä êðàéáðåæíèòå äúðâåòà âñè÷êî å ñïîêîéíî, ïðèáðàõ ñå â êàþòàòà ñè è ñïîêîéíî çàñïàõ.
Íîùòà ìèíà, áåç äà ñå ñëó÷è íåùî ëîøî. Íåñúìíåíî ïàïóàñèòå ñå ïëàøåõà äîðè îò âèäà íà çàñåäíàëîòî â çàëèâà ÷óäîâèùå, çàùîòî ëþêîâåòå áÿõà îòâîðåíè è òå ëåñíî áèõà ìîãëè äà ñå âìúêíàò âúâ âúòðåøíîñòòà íà "Íàóòèëóñ".
Â øåñò ÷àñà ñóòðèíòà, îñìè ÿíóàðè, îòíîâî ñå èçêà÷èõ íà ïàëóáàòà. Íîùíèòå ñåíêè èç÷åçâàõà. Ñêîðî îñòðîâúò ñå ïîêàçà ïðåç ðàçêúñàíèòå ìúãëè - íàé-íàïðåä áðåãúò, à ñëåä òîâà - õúëìîâåòå.
Ñåãà òóçåìöèòå áÿõà ïî-ìíîãîáðîéíè îò ñíîùè - ìîæå áè ïåò-øåñòñòîòèí äóøè À íåêîëöèíà îò òÿõ, âúçïîëçóâàéêè ñå îò îòëèâà, áÿõà ïðèáëèæèëè è çàñòàíàëè ïî èçäàäåíèòå íàä âîäàòà êîðàëè, íà íå ïîâå÷å îò äâà êàáåëòà îò "Íàóòèëóñ". Àç ãè âèæäàõ ÿñíî- Òå áÿõà èñòèíñêè ïàïóàñè, ñíàæíè, ðàñîâè ìúæå ñ øèðîêî è âèñîêî ÷åëî, ñ ãîëÿì, íî íå ñïëåñêàí íîñ è ñ áåëè çúáè. Ãúñòàòà èì âúëíåñòà êîñà, áîÿäèñàíà ÷åðâåíî, èçïúêâàøå âúðõó ÷åðíèòå è ëúñêàâè òåëà, êîèòî ïðèëè÷àõà íà òåëàòà íà íóáèéñêè íåãðè. Â ìåêàòà ÷àñò íà óøèòå èì, öåïíàòà è ïîâèñíàëà, âèñÿõà íàíèçè îò êîñòè. Ïîâå÷åòî îò òèÿ äèâàöè áÿõà ãîëè. Ìåæäó òÿõ çàáåëÿçàõ íÿêîëêî æåíè, ïîêðèòè îò áåäðàòà äî êîëåíåòå ñúñ ñúùèíñêè êðèíîëèí îò òðåâè, ïðèäúðæàí îò ðàñòèòåëåí ïîÿñîê. Íÿêîè ãëàâàòàðè áÿõà óêðàñèëè øèèòå ñè ñ ïîëóìåñåö è ñ îãúðëèöè îò ÷åðâåíè è áåëè ìúíèñòà. Ïî÷òè âñè÷êè, âúîðúæåíè ñ ëúêîâå, ñòðåëè è ùèòîâå, íîñåõà íà ðàìîòî ñè íåùî êàòî ìðåæà, â êîÿòî èìàøå âàë÷åñòè êàìúíè, êîèòî òå õâúðëÿõà ñðú÷íî ñ ïðàøêèòå ñè.
Åäèí îò òèÿ ãëàâàòàðè, äîøúë äîñòà áëèçî äî "Íàóòèëóñ", âíèìàòåëíî ãî ðàçãëåæäàøå. Òîé íàâÿðíî áåøå íÿêîé "ìàäî" ñ âèñîê ÷èí, çàùîòî áåøå ñ íàìåòêà îò áàíàíîâè ëèñòà, íàðÿçàíà ïî êðàÿ êàòî äàíòåëà è èçïúñòðåíà ñ ÿðêè áîè.
Ìîæåõ ìíîãî ëåñíî äà óáèÿ òîÿ òóçåìåö, êîéòî áåøå ñúâñåì íàáëèçî; íî ñìåòíàõ, ÷å ùå å ïî-äîáðå äà ïî÷àêàì íÿêîè ÿâíî âðàæäåáíè ïðîÿâè. Êîãàòî åâðîïåéöè è äèâàöè ñå ñðåùíàò, äîáðå å åâðîïåéöèòå äà íå íàïàäàò, à ñàìî äà ñå îòáðàíÿâàò.
Ïðåç âñè÷êîòî âðåìå íà îòëèâà òóçåìöèòå ñå âúðòÿõà îêîëî "Íàóòèëóñ", íî íå âäèãàõà øóì. ×óâàõ ãè, ÷å ïîâòàðÿò ÷åñòî äóìàòà "àñå", è ïî äâèæåíèÿòà èì ðàçáðàõ, ÷å ìå âèêàõà äà ñëÿçà íà ñóøàòà, ïîêàíà, íà êîÿòî ñìåòíàõ, ÷å íå òðÿáâà äà ñå îòçîâàâàì.
Çà ãîëÿìî íåóäîâîëñòâèå íà ìàéñòîð Ëàíä, êîéòî íå ìîæà äà ïîïúëíè çàïàñèòå ñè õðàíà, ïðåç òîÿ äåí íå ñå îòäåëè îò êîðàáà. Ñðú÷íèÿò êàíàäåö çàïúëíè âðåìåòî ñè ñ ïðèãîòâÿíå íà ìåñàòà è áðàøíàòà, êîèòî áåøå äîíåñúë îò îñòðîâ Ãâåáîðîàð. À äèâàöèòå ñå âúðíàõà íà ñóøàòà êúì åäèíàäåñåò ÷àñà ñóòðèíòà, âåäíàãà ùîì êîðàëîâèòå ñêàëè ïî÷íàõà äà èç÷åçâàò ïîä âúëíèòå íà ïðèëèâà. Íî àç çàáåëÿçàõ, ÷å áðîÿò èì íà áðåãà çíà÷èòåëíî ñå óâåëè÷àâà. Íàâÿðíî èäâàõà îò ñúñåäíèòå îñòðîâè èëè îò ñàìàòà Ïàïóàçèÿ. Íå áÿõ çàáåëÿçàë îáà÷å íèòî åäíà òóçåìíà ïèðîãà.
Òúé êàòî íÿìàõ êàêâî äðóãî äà ïðàâÿ, ðåøèõ äà ïðåòúðñÿ òàÿ õóáàâà áèñòðà âîäà, êúäåòî ñå âèæäàõà â èçîáèëèå ðàêîâèíè, çîîôèòè è ìîðñêè ðàñòåíèÿ. À ïúê àêî âÿðâàõìå íà äóìèòå íà êàïèòàí Íåìî, ñïîðåä êîèòî îùå óòðå êîðàáúò ùåøå äà çàïëàâà ïàê â ìîðåòî, òîâà áåøå è ïîñëåäíèÿò äåí íà "Íàóòèëóñ" â òèÿ ìåñòà. Çàòîâà èçâèêàõ Êîíñåé, êîéòî ìè äîíåñå åäíà ìàëêà ëåêà ìðåæà, ãîðå-äîëó ïîäîáíà íà ìðåæèòå, ñ êîèòî ëîâÿò ñòðèäè.
- À äèâàöèòå? - ïîïèòà Êîíñåé. - Ñ ïîçâîëåíèå íà ãîñïîäàðÿ òå íå ìè èçãëåæäàò ìíîãî ëîøè!
- Äà, íî âñå ïàê ñà ÷îâåêîÿäöè, äðàãè ìîìêî.
- ×îâåê ìîæå äà áúäå ÷îâåêîÿäåö è ïî÷òåí ÷îâåê - îòãîâîðè Êîíñåé - òúé, êàêòî ìîæå äà áúäå ëàêîì è ïî÷òåí. Åäíîòî íå èçêëþ÷âà äðóãîòî.
- Äîáðå, Êîíñåé, ïðèåìàì, ÷å òå ñà ïî÷òåíè ÷îâåêîÿäöè è ÷å èçÿæäàò ïî÷òåíî ïëåííèöèòå ñè. Íî òúé êàòî ìåíå íå ìè ñå èñêà äà áúäà èçÿäåí, äîðè è ïî÷òåíî, àç ùå áúäà íàùðåê, çàùîòî èçãëåæäà, ÷å êàïèòàíúò íà "Íàóòèëóñ" íå âçåìà íèêàêâè ïðåäïàçíè ìåðêè. À ñåãà - íà ðàáîòà.
Öåëè äâà ÷àñà íèå ñå çàíèìàâàõìå óñèëåíî ñ ðèáîëîâ, áåç äà õâàíåì íåùî ðÿäêî. Ìðåæàòà ñå ïúëíåøå ñ ìèäàñîâè óøè, ñ àðôè, ñ ìåëàíèè è îñîáåíî ñ íàé-õóáàâèòå ðèáè-÷óêîâå, êîèòî áÿõ âèæäàë äîòîãàâà. Óëîâèõìå ñúùî òàêà íÿêîëêî õîëîòóðèè, áèñåðíè ìèäè è äåñåòèíà ìàëêè êîñòåíóðêè, êîèòî áÿõà ïðåäíàçíà÷åíè çà êóõíÿòà íà êîðàáà.
Íî òúêìî êîãàòî íàé-ìàëêî î÷àêâàõ, õâàíàõ åäíî ÷óäî èëè ïî ïðàâî - åäèí ïðèðîäåí èçðîä, êîéòî ñå ñðåùà ìíîãî ðÿäêî. Êîíñåé òîêó-ùî áåøå ïóñíàë ìðåæàòà è ÿ èçäúðïâàøå ïúëíà ñ ðàçëè÷íè îáèêíîâåíè ðàêîâèíè, êîãàòî èçâåäíúæ âèäÿ êàê áðúêíàõ áúðçî â íåÿ, èçìúêíàõ åäíà ðàêîâèíà è èçâèêàõ êàòî êîíõèîëîã, ò. å. ñ íàé-ïðîíèçèòåëíèÿ âèê, êîéòî ìîæå äà èçäàäå ÷îâåøêîòî ãúðëî.
- Íî êàêâî ìó ñòàíà íà ãîñïîäàðÿ? - ïîïèòà èçíåíàäàí Êîíñåé. - Óõàïà ëè ãî íåùî?
- Íå, äðàãè ìîìêî, ìàêàð ÷å íà äðàãî ñúðöå áèõ äàë åäèíèÿ ñè ïðúñò çà òàêîâà îòêðèòèå.
- Êàêâî îòêðèòèå?
- Òàÿ ðàêîâèíà - êàçàõ àç, êàòî ìó ïîñî÷èõ ïðè÷èíàòà íà ìîåòî òúðæåñòâî.
- Íî òîâà å åäíà îáèêíîâåíà ïîðôèðèà ìàñëèíà, ðîä - ìàñëèíè, ðàçðåä - ãðåáåíîõðèëè. êëàñ - êîðåìîíîãè. ðàçêëîíåíèå - ìåêîòåëè...
- Äà, Êîíñåé. Íî âìåñòî äà áúäå çàâèòà îòäÿñíî íàëÿâî, òàÿ ðàêîâèíà å çàâúðòÿíà îòëÿâî íàäÿñíî.
- Âúçìîæíî ëè å? - èçâèêà Êîíñåé.
- Äà, äðàãè, òîâà å åäíà ðàêîâèíà-ëåâà÷êà.
- Ðàêîâèíà-ëåâà÷êà! - ïîâòîðè Êîíñåé ñ ðàçòóïòÿíî ñúðöå.
- Ïîãëåäíè ÷åðóïêàòà.
- Àõ, ãîñïîäàðÿò ìîæå äà ìè ïîâÿðâà - êàçà Êîíñåé, êàòî âçå ñ òðåïåðåùà ðúêà ñêúïîöåííàòà ðàêîâèíà, - ÷å íèêîãà äîñåãà íå ñúì èçïèòâàë òîëêîâà ñèëíî âúëíåíèå!
È èìàøå çà êàêâî äà áúäå ðàçâúëíóâàí. Èçâåñòíî å íàèñòèíà, êàêòî ñà óñòàíîâèëè òîâà åñòåñòâåíèöèòå, ÷å äâèæåíèåòî íàäÿñíî å ïðèðîäåí çàêîí. Íåáåñíèòå òåëà è òåõíèòå ñïúòíèöè ñå äâèæàò ïî îðáèòàòà è îêîëî îñòà ñè îòäÿñíî íàëÿâî. -×îâåêúò ïî-÷åñòî ñè ñëóæè ñ äÿñíàòà, îòêîëêîòî ñ ëÿâàòà ðúêà è êàòî ïîñëåäèöà îò òîâà íåãîâèòå óðåäè, ïðèáîðè, ñòúëáè, êëþ÷àëêè, ïðóæèíè íà ÷àñîâíèöè è ïðî÷åå ñà òàêà íàãëàñåíè, ÷å äà ñå çàâúðòàò îòäÿñíî íàëÿâî. È ïðèðîäàòà, îáùî âçåòî, ñëåäâà òîÿ çàêîí ïðè çàâèâàíåòî íà ðàêîâèíèòå. Òå âñè÷êè ñà çàâèòè íàäÿñíî, ñ ìíîãî ðåäêè èçêëþ÷åíèÿ, è êîãàòî ñëó÷àéíî òÿõíàòà ÷åðóïêà å çàâèòà îòëÿâî íàäÿñíî*, ëþáèòåëèòå ïëàùàò çà òÿõ ñêúïî, ïðåñêúïî!
* (Ïî-ãîðå, èìà ñìèñëîâà ãðåøêà. Íÿêîé å îáúðêàë ïîñîêèòå, íàé-âåðîÿòíî ïðåâîäà÷à. Îñòàâÿì òåêñòà òóê, êàêòî å è íà õàðòèÿòà. (HTML-Writer from http://123.dir.bg))
Êîíñåé è àç áÿõìå ïîòúíàëè â ñúçåðöàíèå íà òîâà ñúêðîâèùå è àç ñè êàçâàõ, ÷å ùå îáîãàòÿ ìóçåÿ ñ íåãî, êîãàòî çà íåùàñòèå åäèí êàìúê, õâúðëåí îò òóçåìåö, ñòðîøè öåííèÿ ïðåäìåò â ðúêàòà íà Êîíñåé.
Àç èçâèêàõ îò÷àÿíî. Êîíñåé ãðàáíà ïóøêàòà ìè è ñå ïðèöåëè â åäèí äèâàê, êîéòî âúðòåøå ïðàøêàòà ñè íà äåñåò ìåòðà îò íàñ. Ïîèñêàõ äà ñïðà Êîíñåé, íî òîé ñòðåëÿ è ñ÷óïè ãðèâíàòà îò àìóëåòè íà òóçåìåöà.
- Êîíñåé! - èçâèêàõ àç. - Êîíñåé!
- Êàêâî! Íå âèæäà ëè ãîñïîäàðÿò, ÷å òîÿ ÷îâåêîÿäåö ïðúâ íè íàïàäíà?
- Åäíà ðàêîâèíà íå å ðàâíîöåííà íà ÷îâåøêè æèâîò! - êàçàõ ìó àç.
- Àõ, ìðúñíèêúò! - èçâèêà Êîíñåé. - Ïî-äîáðå äà áåøå ìè ñòðîøèë ðàìîòî!
Êîíñåé áåøå èñêðåí, íî àç íå ìèñëåõ êàòî íåãî. Îò íÿêîëêî ìèíóòè ïîëîæåíèåòî ñå áå ïðîìåíèëî, à íèå íå áÿõìå çàáåëÿçàëè íèùî. Äâàäåñåòèíà ïèðîãè áÿõà çàîáèêîëèëè "Íàóòèëóñ". Òèÿ ïèðîãè, èçäúëáàíè îò öåëè ñòâîëîâå íà äúðâåòàòà, äúëãè è òåñíè, äîáðå ïðèãîäåíè çà áúðçî äâèæåíèå ñå óðàâíîâåñÿâàõà ÷ðåç äâîåí áàëàíñüîð îò áàìáóêîâî äúðâî, êîéòî ïëàâàøå âúðõó ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà. Êàðàõà ãè ñðú÷íè ïîëóãîëè ãðåáöè è àç ñå óïëàøèõ, êàòî ãè âèäÿõ êàê ñå ïðèáëèæàâàò.
Î÷åâèäíî áåøå, ÷å òèÿ ïàïóàñè ñà èìàëè âå÷å âðúçêè ñ åâðîïåéöè è ÷å ïîçíàâàõà êîðàáèòå èì. Íî êàêâî ìîæåõà äà ìèñëÿò òå çà òîÿ äúëúã æåëåçåí öèëèíäúð, ëåãíàë â çàëèâà, áåç ìà÷òè è áåç êîìèí? Ðàçáèðà ñå, íèùî õóáàâî è çàòîâà îòíà÷àëî ñå äúðæàõà íà ïî÷òåíî ðàçñòîÿíèå. Íî êàòî âèäÿõà, ÷å å íåïîäâèæåí, ìàëêî ïî ìàëêî äîáèõà ñìåëîñò è ñåãà èñêàõà äà ñå äîáëèæàò äî íåãî. À òúêìî òîâà íå òðÿáâàøå äà ñå äîïóñêà. Íàøèòå îðúæèÿ, êîèòî ñòðåëÿõà, áåç äà ãúðìÿò, íå ìîæåõà äà íàïðàâÿò ãîëÿìî âïå÷àòëåíèå íà òèÿ òóçåìöè,êîèòî ñå ïëàøàò ñàìî îò ñèëíî ãúðìÿùèòå îðúæèÿ. Ìúëíèÿòà, áåç òúòåíà íà ãðúìîòåâèöàòà, íå áè èçïëàøèëà ìíîãî õîðà, ìàêàð ÷å îïàñíîñòòà å â ìúëíèÿòà, à íå â ãúðìåæà.
Â òîÿ ìèã ïèðîãèòå ïðèáëèæèõà îùå ïîâå÷å äî "Íàóòèëóñ" è öÿë îáëàê ñòðåëè ñå èçñèïà âúðõó íåãî.
- Äÿâîë äà ãî âçåìå! Ãðàäóøêà! - êàçà Êîíñåé. - È ìîæå áè äîðè îòðîâíà ãðàäóøêà!
- Òðÿáâà äà ïðåäóïðåäèì êàïèòàí Íåìî - êàçàõ àç è ñëÿçîõ ïðåç ëþêà.
Îòèäîõ â ñàëîíà. Òàì íÿìàøå íèêîãî. Ðåøèõ ñå äà ïî÷óêàì íà âðàòàòà, êîÿòî âîäåøå êúì ñòàÿòà íà êàïèòàíà.
×óõ "âëåçòå". Âëÿçîõ è íàìåðèõ êàïèòàíà ïîòúíàë â íÿêàêâè èç÷èñëåíèÿ, äåòî ëè÷àõà õèêñîâå è äðóãè àëãåáðè÷íè çíàöè.
- Ïîïðå÷èõ ëè âè? - êàçàõ àç îò ó÷òèâîñò.
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè ìè êàïèòàíúò. - Íî íàâÿðíî èìàòå ñåðèîçíî îñíîâàíèå, çà äà äîéäåòå òóê?
- Ìíîãî ñåðèîçíî- Ïèðîãèòå íà òóçåìöèòå íè çàîáèêîëèõà è ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè ñèãóðíî ùå áúäåì îáñàäåíè îò íÿêîëêîñòîòèí äèâàöè.
- À, òàêà ëè? - ðå÷å ñïîêîéíî êàïèòàí Íåìî. - Äîøëè ñà ñ ïèðîãèòå ñè?
- Äà, ãîñïîäèí êàïèòàí.
- Äîáðå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, äîñòàòú÷íî å äà çàòâîðèì "Íàóòèëóñ".
- Òî÷íî òîâà è àç èñêàõ äà âè êàæà...
- Íÿìà íèùî ïî-ëåñíî îò òóé - êàçà êàïèòàí Íåìî. È êàòî íàòèñíà åäíî åëåêòðè÷åñêî êîï÷å, òîé ïðåäàäå íÿêàêâà çàïîâåä íà åêèïàæà.
- Òîâà âå÷å å íàïðàâåíî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà òîé ñëåä íÿêîëêî ñåêóíäè. - Ëîäêàòà å ïðèáðàíà è ëþêîâåòå ñà çàòâîðåíè. Íå âÿðâàì äà ñå ñòðàõóâàòå, ÷å ãîñïîäàòà ùå ïðîáèÿò òèÿ ñòåíè, êîèòî ãþëëåòàòà íà âàøàòà ôðåãàòà íå ìîæàõà äà çàñåãíàò.
- Íå, êàïèòàíå, íî èìà äðóãà îïàñíîñò.
- Êàêâà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ?
- Óòðå, êîãàòî "Íàóòèëóñ" ùå òðÿáâà äà âçåìå ÷èñò âúçäóõ è ëþêîâåòå ñå îòâîðÿò...
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, ùå ñå îòâîðÿò, çàùîòî íàøèÿò êîðàá äèøà ïîäîáíî íà êèòîâåòå.
- Íî àêî â òîÿ ìèã ïàïóàñèòå ñà íà ïàëóáàòà, íå âèæäàì êàê ùå èì ïîïðå÷èòå äà âëÿçàò â êîðàáà?
- Çíà÷è äîïóñêàòå, ÷å ùå ñå êà÷àò íà êîðàáà?
- Óâåðåí ñúì â òîâà.
- Äîáðå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, íåêà ñå êà÷àò. Íå âèæäàì çàùî òðÿáâà äà èì ïîïðå÷à. Â êðàÿ íà êðàèùàòà òèÿ ïàïóàñè ñà äîáðè õîðèöà è íå áèõ èñêàë ìîåòî ïîñåùåíèå íà îñòðîâ Ãâåáîðîàð äà ñòðóâà æèâîòà ìàêàð è íà åäíîãî îò òèÿ íåùàñòíèöè!
Ñëåä òèÿ äóìè àç ìèñëåõ äà ñè èçëÿçà, íî êàïèòàí Íåìî ìå çàäúðæà è ìå ïîêàíè äà ñåäíà ïðè íåãî. Ðàçïèòà ìå ñ ëþáîïèòñòâî çà íàøèòå èçëåòè íà ñóøàòà, çà ëîâà íè è ñÿêàø íå ìîæà äà ðàçáåðå íóæäàòà îò ìåñî, êîÿòî âúëíóâàøå êàíàäåöà. Ñëåä òîâà ðàçãîâîðúò çàñåãíà äðóãè ïðåäìåòè è áåç äà áúäå ïî-îáùèòåëåí, êàïèòàí Íåìî ñòàíà ïî-ëþáåçåí.
Ìåæäó äðóãîòî çàïðèêàçâàõìå çà ïîëîæåíèåòî íà "Íàóòèëóñ", çàñåäíàë òî÷íî â ïðîòîêà, äåòî Äþìîí Äþðâèë ùåøå íàñìàëêî äà çàãèíå. Ïî òîçè ïîâîä òîé êàçà:
- Äþðâèë áåøå åäèí îò âàøèòå âåëèêè ìîðÿöè, åäèí îò âàøèòå íàé-èíòåëèãåíòíè ìîðåïëàâàòåëè! Òîé- å âàøèÿò, ôðåíñêèÿò êàïèòàí Êóê. Êîëêî íåùàñòåí áåøå òîÿ ó÷åí! Òîé íå ñå óïëàøè îò ëåäåíèòå ïîëåòà íà Þæíèÿ ïîëþñ, îò êîðàëîâèòå ñêàëè íà Îêåàíèÿ, îò ÷îâåêîÿäöèòå íà Òèõèÿ îêåàí, à çàãèíà òúé æàëêî â åäèí âëàê! Àêî òîÿ åíåðãè÷åí ìúæ áè ìîãúë äà ðàçñúæäàâà â ïîñëåäíèòå ìèíóòè íà æèâîòà ñè, ïðåäñòàâÿòå ëè ñè êàêâè ùÿõà äà áúäàò íåãîâèòå ïðåäñìúðòíè ìèñëè!
Êàçâàéêè òîâà, êàïèòàí Íåìî èçãëåæäàøå ðàçâúëíóâàí è òîâà âúëíåíèå ìó ïðàâåøå ÷åñò.
Ñëåä òîâà ñ êàðòàòà ïðåä íàñ íèå ïðîñëåäèõìå ïëàâàíèÿòà íà òîÿ ôðåíñêè ìîðåïëàâàòåë, íåãîâèòå êðúãîñâåòñêè ïúòåøåñòâèÿ, äâóêðàòíèÿ ìó îïèò êúì Þæíèÿ ïîëþñ, ïðè êîéòî áÿõà îòêðèòè çåìèòå Àìåëèÿ è Ëóè Ôèëèï, è íàé-ñåòíå íåãîâèòå õèäðîãðàôñêè êàðòè íà ãëàâíèòå îñòðîâè íà Îêåàíèÿ.
- Òîâà, êîåòî âàøèÿò Äþðâèë íàïðàâè íà ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòàòà - êàçà ìè êàïèòàí Íåìî, - àç èçâúðøèõ âúâ âúòðåøíîñòòà íà îêåàíà è ïî-ëåñíî, è ïî-ïúëíî îò íåãî. "Àñòðîëàáèÿ" è "Óñúðäåí", áëúñêàíè íåïðåêúñíàòî îò óðàãàíèòå, íå ìîæåõà äà ñå ñðàâíÿò ñ "Íàóòèëóñ", êîéòî å åäèí ñïîêîåí ðàáîòåí êàáèíåò, ñúâñåì íåïîäâèæåí ñðåä äúëáîêèòå âîäè!
- Âñå ïàê, êàïèòàíå - êàçàõ àç, - â åäíî íåùî êîðàáèòå íà Äþìîí Äþðâèë è "Íàóòèëóñ" ñè ïðèëè÷àò.
- Â êàêâî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ?
- Â òîâà, ÷å "Íàóòèëóñ" çàñåäíà êàòî òÿõ!
- "Íàóòèëóñ" íå å çàñåäíàë, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè ñòóäåíî êàïèòàí Íåìî- - "Íàóòèëóñ" å íàïðàâåí òàêà, ÷å äà ìîæå äà ëåæè âúðõó ìîðñêîòî äúíî è àç íÿìà äà ïîëîæà òåæêè óñèëèÿ, íèòî ùå ïðåäïðèåìà ðàçëè÷íèòå ìàíåâðè, êîèòî òðÿáâàøå äà èçâúðøè Äþðâèë, çà äà ìîæå äà îñâîáîäè êîðàáèòå ñè îò ñêàëèòå- "Àñòðîëàáèÿ" è "Óñúðäåí" åäâà íå çàãèíàõà, à çà ìîÿ "Íàóòèëóñ" íå ñúùåñòâóâà íèêàêâà îïàñíîñò. Óòðå, â îïðåäåëåíèÿ äåí, â îïðåäåëåíèÿ ÷àñ ïðèëèâúò ùå ãî èçäèãíå ñïîêîéíî è òîé ùå ïðîäúëæè ïëàâàíåòî ñè ïî ìîðåòàòà.
- Êàïèòàíå - êàçàõ àç, - íå ñå ñúìíÿâàì...
- Óòðå - äîáàâè êàïèòàí Íåìî, ñòàâàéêè, - óòðå, â äâà ÷àñà è ÷åòèðèäåñåò ìèíóòè ñëåäîáåä "Íàóòèëóñ" ùå çàïëàâà è ùå íàïóñíå ïðîòîêà Òîðåñ áåç êàêâàòî è äà å ïîâðåäà.
Ñëåä êàòî ïðîèçíåñå ðÿçêî òèÿ äóìè, êàïèòàí Íåìî ñå ïîêëîíè ëåêî. Ñ òîâà òîé ñå ñáîãóâàøå è àç ñå ïðèáðàõ â ñòàÿòà ñè.
Òàì íàìåðèõ Êîíñåé, êîéòî èñêàøå äà ðàçáåðå ðåçóëòàòà îò ìîÿòà ñðåùà ñ êàïèòàíà.
- Äðàãè ìîé - îòãîâîðèõ àç, - êîãàòî êàçàõ íà êàïèòàí Íåìî, ÷å ñå áîÿ äà íå áè "Íàóòèëóñ" äà áúäå çàïëàøåí îò òóçåìöèòå íà Ïàïóàçèÿ, òîé ìè îòãîâîðè íàñìåøëèâî. Çàòîâà ìîãà äà òè êàæà ñàìî åäíî íåùî: èìàé äîâåðèå â íåãî è èäè äà ñïèø ñïîêîéíî.
- Ãîñïîäàðÿò íÿìà ëè íóæäà îò ìåíå?
- Íå, äðàãè. Êàêâî ïðàâè Íåä Ëàíä?
- Ìîëÿ ãîñïîäàðÿò äà ìå èçâèíè - îòãîâîðè Êîíñåé, - íî Íåä ïðèãîòâÿ ñåãà ïàñòåò îò êåíãóðó, êîéòî ùå áúäå èñòèíñêî ÷óäî!
Îñòàíàõ ñàì, ëåãíàõ ñè, íî ñïàõ ìíîãî ëîøî. ×óâàõ òðîïîòà íà äèâàöèòå ïî ïàëóáàòà è îãëóøèòåëíèòå èì âèêîâå. Íîùòà ìèíà òàêà è åêèïàæúò íå íàðóøè ñâîåòî îáèêíîâåíî áåçðàçëè÷èå. Ìîðÿöèòå ñå áåçïîêîÿõà îò ïðèñúñòâèåòî íà ÷îâåêîÿäöèòå òîëêîâà, êîëêîòî âîéíèöèòå â åäíî áëèíäèðàíî óêðåïëåíèå ñå òðåâîæàò îò ìðàâêèòå, êîèòî ñå ðàçõîæäàò ïî áëèíäàæà.
Ñòàíàõ â øåñò ÷àñà ñóòðèíòà. Ëþêîâåòå íå áÿõà îùå îòâîðåíè. Âúçäóõúò íå áå ïîäíîâåí îòâúí, íî ðåçåðâîàðèòå, êîèòî áÿõà âèíàãè ïúëíè çà âñåêè ñëó÷àé, çàðàáîòèõà è ïóñíàõà íÿêîëêî êóáè÷åñêè ìåòðà êèñëîðîä â îáåäíåëèÿ âúçäóõ íà "Íàóòèëóñ". Äî îáÿä ðàáîòèõ â ñòàÿòà ñè, áåç äà âèäÿ äîðè çà ìèã êàïèòàí Íåìî- Â êîðàáà íå ñå çàáåëÿçâàõà íèêàêâè ïðèãîòîâëåíèÿ çà îòïëàâàíå.
Ïî÷àêàõ îùå èçâåñòíî âðåìå è ñëåä òîâà îòèäîõ â ãîëåìèÿ ñàëîí. Ñòåííèÿò ÷àñîâíèê ïîêàçâàøå äâà è ïîëîâèíà. Ñëåä äåñåò ìèíóòè ïðèëèâúò ùåøå äà ñòèãíå âðúõíàòà ñè òî÷êà è àêî îáåùàíèåòî íà êàïèòàí Íåìî íå áå òâúðäå ñàìîíàäåÿíî, "Íàóòèëóñ" âåäíàãà ùåøå äà áúäå èçäèãíàò íàä ñêàëèòå. Èíà÷å öåëè ìåñåöè áèõà èçìèíàëè, äîêàòî áè ìîãúë äà íàïóñíå òîâà êîðàëîâî ëåãëî.
Íî íÿêîëêî ïðåäâàðèòåëíè ðàçìúðäâàíèÿ ñå ïî÷óâñòâóâàõà âå÷å ïî êîðïóñà íà êîðàáà. ×óõ êàê âàðîâèòèòå ãðàïàâèíè íà êîðàëîâîòî äúíî ñêúðöàõà ïî áðîíÿòà ìó.
Â äâà ÷àñà è òðèäåñåò è ïåò ìèíóòè êàïèòàí Íåìî äîéäå â ñàëîíà.
- Ùå òðúãâàìå - êàçà òîé.
- Î! - âúçêëèêíàõ àç.
- Çàïîâÿäàõ äà îòâîðÿò ëþêîâåòå.
- Àìè ïàïóàñèòå?
- Ïàïóàñèòå ëè? - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî è ñâè ëåêî ðàìåíå.
- Íÿìà ëè äà ïðîíèêíàò âúâ âúòðåøíîñòòà íà "Íàóòèëóñ"?
- ×å êàê?
- Êàòî âëÿçàò ïðåç ëþêîâåòå, êîèòî ùå áúäàò îòâîðåíè.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè ñïîêîéíî êàïèòàí Íåìî, - íå ñå âëèçà òúé ëåñíî ïðåç ëþêîâåòå íà "Íàóòèëóñ", äîðè êîãàòî ñà îòâîðåíè.
Ïîãëåäíàõ êàïèòàíà.
- Íå ðàçáèðàòå ëè? - êàçà òîé.
- Ñúâñåì íå.
- Å, äîáðå, åëàòå è ùå âèäèòå.
Òðúãíàõ êúì öåíòðàëíàòà ñòúëáà. Òóê Íåä Ëàíä è Êîíñåé ãëåäàõà ñ ãîëÿìî ëþáîïèòñòâî íÿêîëêî ìúæå îò åêèïàæà, êîèòî îòâàðÿõà ëþêîâåòå, äîêàòî íàâúí êúíòÿõà áåñíè âèêîâå è çàñòðàøèòåëåí âîé.
Êàïàöèòå áÿõà îòìåòíàòè íàâúí. Ïîêàçàõà ñå äâàéñåòèíà ñòðàõîòíè ëèöà. Íî îùå ïúðâèÿò îò òóçåìöèòå, êîéòî õâàíà ñ ðúêà ïåðèëîòî íà ñòúëáàòà, áå îòõâúðëåí íàçàä íå çíàì îò êàêâà íåâèäèìà ñèëà è èçáÿãà, êàòî âèêàøå óæàñíî è ïîäñêà÷àøå ëóäåøêè.
Äåñåòèíà îò äðóãàðèòå ìó íàïðàâèõà ñúùîòî. È äåñåòèíàòà èìàõà ñúùàòà ó÷àñò.
Êîíñåé áåøå âúâ âúçòîðã. Íåä Ëàíä, îáçåò îò áóéíèòå ñè èíñòèíêòè, ñå âòóðíà ïî ñòúëáàòà. Íî ùîì õâàíà ñ äâå ðúöå ïåðèëàòà, òîé ñúùî òàêà áåøå îòõâúðëåí íàçàä.
- Äÿâîë äà ãî âçåìå! - èçâèêà òîé. - Óäàðè ìå ìúëíèÿ. Òàÿ äóìà ìè îáÿñíè âñè÷êî. Ïåðèëàòà íå áÿõà âå÷å ïåðèëà, à êàáåë, ïî êîéòî òå÷åøå òîê äî ïàëóáàòà. Âñåêè, êîéòî äîêîñíåøå ïåðèëàòà, ïî÷óâñòâóâàøå ñòðàõîòíî ðàçòúðñâàíå è òîâà ðàçòúðñâàíå ìîæåøå äà áúäå ñìúðòîíîñíî, àêî êàïèòàí Íåìî áè ïóñêàë ïî ïðîâîäíèêà âñè÷êèÿ òîê, êîéòî ïðîèçâåæäàõà íåãîâèòå àïàðàòè! Ìîæåøå íàèñòèíà äà ñå êàæå, ÷å òîé áå îïúíàë ìåæäó îáñàæäàùèòå è ñåáå ñè åëåêòðè÷åñêà ìðåæà, êîÿòî íèêîé íå áè ìîãúë äà ïðåìèíå áåçíàêàçàíî.
Îáåçóìåëè îò óæàñ, ïàïóàñèòå ñå îòòåãëèõà. Íèå ïúê, ñäúðæàéêè ñìåõà ñè, óñïîêîÿâàõìå è ðàçòðèâàõìå êëåòèÿ Íåä Ëàíä, êîéòî ðóãàåøå êàòî áåñåí.
Â òîâà âðåìå, ïîâäèãíàò îò ïîñëåäíèòå âúëíè íà ïðèëèâà, "Íàóòèëóñ" èçëåçå îò êîðàëîâîòî ñè ëåãëî òî÷íî â ÷åòèðèäåñåòàòà ìèíóòà, êàêòî áåøå ïðåäâèäèë êàïèòàíúò. Âèòëîòî ìó ïî÷íà äà áèå âîäàòà ñ âåëè÷àâà áàâíîñò. Ïîñëå ìàëêî ïî ìàëêî ñêîðîñòòà ìó ñå óâåëè÷è è ïëàâàéêè ïî ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà, òîé íàïóñíà çäðàâ è ÷èòàâ îïàñíèòå ìåñòà íà Òîðåñîâèÿ ïðîòîê.

XXIII
AEGRI SOMNIA

Íà ñëåäíèÿ äåí, 10 ÿíóàðè, "Íàóòèëóñ" ïðîäúëæè ïúòóâàíåòî ñè ïîä âîäàòà ñúñ ñêîðîñò, êîÿòî ñìåòíàõ, ÷å íå å ïî-ìàëêà îò òðèäåñåò è ïåò ìèëè â ÷àñ. Ñêîðîñòòà íà âèòëîòî ìó áåøå òîëêîâà ãîëÿìà, ÷å íå ìîæàõ íè äà ñëåäÿ, íè äà ïðåñìåòíà íåãîâèòå îáîðîòè.
Ìèñëåéêè çà òàÿ ÷óäíà åëåêòðè÷åñêà ñèëà, êîÿòî ñëåä êàòî áå äàëà äâèæåíèå, òîïëèíà è ñâåòëèíà íà "Íàóòèëóñ", ñâðúõ âñè÷êî ãî çàêðèëÿøå è ñðåùó âúíøíè íàïàäåíèÿ, ïðåâðúùàéêè ãî â åäèí ñâåùåí êîâ÷åã, äî êîéòî íèêîé îñêâåðíèòåë íå áè ìîãúë äà ñå äîêîñíå, áåç äà áúäå óäàðåí îò ìúëíèÿ - ìîåòî âúçõèùåíèå ñòàíà áåçïðåäåëíî è îò àïàðàòà ïðåìèíà êúì èíæåíåðà, êîéòî ãî áå ñúçäàë.
Ïëàâàõìå ïðàâî êúì çàïàä è íà 11 ÿíóàðè çàîáèêîëèõìå íîñ Âåñåë, êîéòî ñå íàìèðà íà 135 ãðàäóñà äúëæèíà è 10 ãðàäóñà ñåâåðíà øèðèíà è îáðàçóâà èçòî÷íèÿ íîñ íà çàëèâà Êàðïàíòàðèÿ. Ðèôîâåòå áÿõà îùå ìíîãî, íî ïîðàçïðúñíàòè è îçíà÷åíè íà êàðòàòà ñ èçâúíðåäíà òî÷íîñò. "Íàóòèëóñ" èçáÿãíà ëåñíî ïîäâîäíèòå ñêàëè Ìîíåé âëÿâî è ðèôîâåòå Âèêòîðèÿ âäÿñíî, íàìèðàùè ñå íà 130 ãðàäóñà äúëæèíà, íà ñúùèÿ òîÿ äåñåòè ïàðàëåë, êîéòî íèå ñëåäâàõìå íåîòêëîííî.
* Aegri somnia - òåæúê ñúí. Á. ïð.
Íà 13 ÿíóàðè êàïèòàí Íåìî, íàâëÿçúë â Òèìîðñêî ìîðå, ñòèãíà äî îñòðîâà, êîéòî íîñè ñúùîòî èìå è ñå íàìèðà íà 122 ãðàäóñà äúëæèíà. Òîÿ îñòðîâ, ïîâúðõíîñòòà íà êîéòî å 1625 êâàäðàòíè ëåâãè, ñå óïðàâëÿâà îò ðàäæè. Òèÿ êíÿçå ñå ñìÿòàò çà ñèíîâå íà êðîêîäèëèòå, ò. å. îò íàé-âèñø ïðîèçõîä, çà êàêúâòî íÿêîå ÷îâåøêî ñúùåñòâî ìîæå äà ïðåòåíäèðà. È çàòîâà òåõíèòå ëþñïåñòè ïðàäåäè ãúìæàò â ðåêèòå íà îñòðîâà è ñà ïðåäìåò íà îñîáåíà ïî÷èò. Òå ñà ïîêðîâèòåëñòâóâàíè, ãàëåíè, ëàñêàíè. õðàíÿò ãè ñ ìëàäè äåâîéêè è òåæêî íà ÷óæäåíåöà, êîéòî äèãíå ðúêà ñðåùó òèÿ ñâåùåíè ãóùåðè.
Íî "Íàóòèëóñ" íÿìàøå íèêàêâà ðàáîòà ñ òèÿ æèâîòíè. Âèäÿõìå Òèìîð ñàìî çà ìàëêî íà îáÿä, êîãàòî ïîìîùíèê-êàïèòàíúò îïðåäåëÿøå ìåñòîïîëîæåíèåòî ìó. Ñúùî òàêà ñàìî çúðíàõ ìàëêèÿ îñòðîâ Ðîòè, êîéòî å ÷àñò îò òàÿ ãðóïà è çà êîéòî ñå ðàçïðàâÿ, ÷å æèâóùèòå â íåãî æåíè ñà ìíîãî êðàñèâè è ìíîãî öåííè ïî ìàëàéñêèòå ïàçàðè.
Îòòóê "Íàóòèëóñ" çàâè íà þãîçàïàä è âçå ïîñîêà êúì Èíäèéñêèÿ îêåàí. Êúäå ëè ùåøå äà íè îòâåäå ñåãà ïðèùÿâêàòà íà êàïèòàí Íåìî? Äàëè êúì áðåãîâåòå íà Àçèÿ? Èëè êúì åâðîïåéñêèòå áðåãîâå? Òîâà íå áåøå ìíîãî âåðîÿòíî çà ÷îâåê, êîéòî èçáÿãâàøå îáèòàâàíèòå êîíòèíåíòè. Äàëè òîãàâà íÿìàøå äà ñëåçå íà þã? Äà ìèíå êðàé íîñ Äîáðà Íàäåæäà, ïîñëå êðàé íîñ Õîðí è äà ñå íàñî÷è êúì Þæíèÿ ïîëþñ? Äàëè íàé-ñåòíå íÿìàøå äà ñå âúðíå êúì Òèõèÿ îêåàí, äåòî íåãîâèÿò "Íàóòèëóñ" ìîæåøå äà ïëàâà ñâîáîäíî è áåçïðåïÿòñòâåíî? Áúäåùåòî ùåøå äà ïîêàæå.
Ñëåä êàòî ìèíàõìå êðàé ðèôîâåòå íà Êàðòèå, Õèáåðíèÿ, Ñåðèíãàïàòàì è Ñêîò, ïîñëåäíè íàïîðè íà ñóøàòà ñðåùó âîäíàòà ñòèõèÿ, íà 14 ÿíóàðè íèå áÿõìå âå÷å äàëå÷ îò âñÿêàêâà çåìÿ. "Íàóòèëóñ" íàìàëè èçâúíðåäíî ìíîãî ñêîðîñòòà ñè, ïî÷íà äà ïðîìåíÿ ÷åñòî õîäà ñè è ïëàâàøå òó ïîä âîäàòà, òó ñå íîñåøå ïî ïîâúðõíîñòòà.
Ïðåç òîÿ ïåðèîä íà ïúòåøåñòâèåòî êàïèòàí Íåìî íàïðàâè èíòåðåñíè èçñëåäâàíèÿ íà òåìïåðàòóðèòå íà ìîðåòî â íåãîâèòå ðàçëè÷íè ïëàñòîâå. Ïðè îáèêíîâåíè óñëîâèÿ òèÿ ñâåäåíèÿ ñå ïîëó÷àâàò ñ ïîìîùòà íà ìíîãî ñëîæíè óðåäè, äàííèòå íà êîèòî ñà íàé-ìàëêîòî ñúìíèòåëíè, çàùîòî òå ñà òåðìîìåòðè÷íè ñîíäè, ñòúêëàòà íà êîèòî ÷åñòî ñå ÷óïÿò îò âîäíîòî íàëÿãàíå, èëè ïúê àïàðàòè, îñíîâàíè âúðõó ïðîìÿíàòà íà ñúïðîòèâëåíèåòî íà ìåòàëèòå íà åëåêòðè÷åñêèòå òîêîâå. Ïîëó÷àâàíè ïî òîÿ íà÷èí, ðåçóëòàòèòå íå ìîãàò äà áúäàò äîáðå ïðîâåðÿâàíè. À êàïèòàí Íåìî, Íàïðîòèâ, ñàì ïðîâåðÿâàøå òåìïåðàòóðàòà íà ìîðñêèòå äúëáî÷èíè è íåãîâèÿò òåðìîìåòúð, ïîñòàâåí â äîñåã ñ ðàçëè÷íèòå âîäíè ñëîåâå, ìó äàâàøå áúðçî è òî÷íî ãðàäóñà, êîéòî òðÿáâàøå äà áúäå îïðåäåëåí. Òàêà ÷å, áèëî êàòî ïðåïúëâàøå ðåçåðâîàðèòå ñè èëè ïúê êàòî ñëèçàøå íàêëîíåíî ñ ïîìîùòà íà ñâîèòå ïîëåãàòè ïëîñêîñòè, "Íàóòèëóñ" ñòèãíà ïîñëåäîâàòåëíî äúëáî÷èíè îò òðè, ÷åòèðè, ïåò, ñåäåì, äåâåò è äåñåò õèëÿäè ìåòðà è êðàéíèÿò ðåçóëòàò íà òèÿ èçñëåäâàíèÿ áå, ÷å ìîðåòî èìàøå åäíà ïîñòîÿííà òåìïåðàòóðà îò ÷åòèðè ãðàäóñà è ïîëîâèíà íà äúëáî÷èíà õèëÿäà ìåòðà ïðè âñè÷êè øèðèíè.
Àç ñëåäÿõ òèÿ ïðîó÷âàíèÿ ñ íàé-æèâ èíòåðåñ. Êàïèòàí Íåìî âëàãàøå â òÿõ èñòèíñêà ñòðàñò. ×åñòî ñå ïèòàõ ñ êàêâà öåë ïðàâè òîé òèÿ íàáëþäåíèÿ. Äàëè â ïîëçà íà õîðàòà? Òîâà íå áåøå âåðîÿòíî, çàùîòî ðàíî èëè êúñíî íåãîâèòå îòêðèòèÿ ùÿõà äà çàãèíàò çàåäíî ñ íåãî â íÿêîå íåïîçíàòî ìîðå! Îñâåí àêî ìèñëè äà ìè ñúîáùè ðåçóëòàòèòå îò ñâîèòå ïðîó÷âàíèÿ. Íî òîãàâà òðÿáâàøå äà ñå äîïóñíå, ÷å ìîåòî ñòðàííî ïúòåøåñòâèå ùåøå äà èìà íÿêàêúâ êðàé, à àç îùå íå ãî âèæäàõ.
Êàêòî è äà å, êàïèòàíúò âñå ïàê ìè ñúîáùè íÿêîè ïîëó÷åíè îò íåãî öèôðè, êîèòî óñòàíîâÿâàõà ñúîòíîøåíèÿ ìåæäó ãúñòîòàòà íà âîäàòà â ïî-ãëàâíèòå ìîðåòà íà çåìíîòî êúëáî. Îò òèÿ ñúîáùåíèÿ àç èçâëÿêîõ ñâåäåíèÿ ëè÷íî çà ñåáå ñè, â êîèòî îáà÷å íÿìàøå íèùî íàó÷íî.
Òîâà áåøå ñóòðèíòà íà 15 ÿíóàðè. Ðàçõîæäàõ ñå ñ êàïèòàíà ïî ïàëóáàòà, êîãàòî òîé ìå ïîïèòà äàëè çíàÿ ðàçëè÷íàòà ãúñòîòà íà âîäèòå â ìîðåòî. Àç ìó îòãîâîðèõ îòðèöàòåëíî è äîáàâèõ, ÷å íà íàóêàòà ëèïñâàò ïîëîæèòåëíè íàáëþäåíèÿ ïî òîÿ âúïðîñ.
- Àç ñúì ïðàâèë òàêèâà íàáëþäåíèÿ - êàçà òîé - è ìîãà äà òâúðäÿ, ÷å ñà ïîëîæèòåëíè.
- Ìíîãî äîáðå - îòãîâîðèõ àç. - Íî "Íàóòèëóñ" å åäèí îòäåëåí ñâÿò è òàéíèòå íà íåãîâèòå ó÷åíè õîðà íå ñòèãàò äî çåìÿòà.
- Èìàòå ïðàâî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - êàçà òîé ñëåä êðàòêî ìúë÷àíèå. - Âÿðíî å, ÷å òóê å åäèí îòäåëåí ñâÿò. Òîé å òàêà ÷óæä íà çåìÿòà, êàêòî ïëàíåòèòå, êîèòî ïðèäðóæàâàò çåìíîòî êúëáî îêîëî ñëúíöåòî, è ÷îâåê íèêîãà íÿìà äà óçíàå íèùî çà ðàáîòèòå íà ó÷åíèòå íà Ñàòóðí èëè íà Þïèòåð. Íî òúé êàòî ñëó÷àÿò ñâúðçà ñúäáàòà íè, ìîãà äà âè ñúîáùÿ ðåçóëòàòà îò ìîèòå èçñëåäâàíèÿ.
- Ñëóøàì âè, êàïèòàíå.
- Âèå çíàåòå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ÷å ìîðñêàòà âîäà å ïî-ãúñòà îò ðå÷íàòà, íî òàÿ ãúñòîòà íå å íàâñÿêúäå åäíàêâà. È àêî ïðèåìåì, ÷å ãúñòîòàòà íà ðå÷íàòà âîäà å åäèíèöà, âîäàòà íà Òèõèÿ îêåàí èìà ãúñòîòà åäíî öÿëî è äâàäåñåò è îñåì õèëÿäíè, ñðåäèçåìíîìîðñêàòà - åäíî öÿëî è òðèäåñåò õèëÿäíè...
- Àõà! - ïîìèñëèõ ñè àç. - Çíà÷è ïëàâà è â Ñðåäèçåìíî ìîðå?
- Åäíî öÿëî è îñåìíàäåñåò õèëÿäíè â Éîíèéñêî ìîðå è åäíî öÿëî è äâàäåñåò è äåâåò õèëÿäíè â Àäðèàòè÷åñêî ìîðå.
Î÷åâèäíî "Íàóòèëóñ" íå èçáÿãâàøå îæèâåíèòå åâðîïåéñêè ìîðåòà è îò òîâà çàêëþ÷èõ, ÷å áè íè îòâåë - è ìîæå áè ìíîãî ñêîðî - êúì ïî-öèâèëèçîâàíè êîíòèíåíòè. Ïîìèñëèõ ñè, ÷å Íåä Ëàíä ùå óçíàå òîâà ñ ãîëÿìà è òâúðäå ïîíÿòíà ðàäîñò. Â ïðîäúëæåíèå íà ìíîãî äíè âðåìåòî íè ìèíà âúâ âñåâúçìîæíè ïðîó÷âàíèÿ: îòíîñíî ñîëåíîñòòà íà ðàçëè÷íèòå âîäíè ïëàñòîâå, íà òÿõíàòà åëåêòðîïðîâîäíîñò, íà òåõíèÿ öâÿò, íà òÿõíàòà ïðîçðà÷íîñò. Ïðè âñè÷êèòå òèÿ ïðîó÷âàíèÿ êàïèòàí Íåìî ïðîÿâè ãîëÿìà íàõîä÷èâîñò, à êúì ìåíå - ãîëÿìî âíèìàíèå è ëþáåçíîñò. Ñëåä òîâà íÿêîëêî äíè íå ãî âèäÿõ è îòíîâî ñå ïî÷óâñòâóâàõ êàòî èçîñòàâåí íà êîðàáà.
Íà 16 ÿíóàðè "Íàóòèëóñ" ñÿêàø çàñïà ñàìî íà íÿêîëêî ìåòðà ïîä ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà. Åëåêòðè÷åñêèòå ìàøèíè íå ðàáîòåõà è íåïîäâèæíîòî âèòëî îñòàâÿøå êîðàáà äà áúäå íîñåí îò òå÷åíèÿòà. Ïðåäïîëîæèõ, ÷å åêèïàæúò å çàåò ñ âúòðåøíè ïîïðàâêè, íàëîæåíè ïîðàäè ïðåñèëâàíå íà ìàøèíàòà. Ïðåç òîâà âðåìå àç è ìîèòå äðóãàðè ñòàíàõìå ñâèäåòåëè íà åäíî ëþáîïèòíî çðåëèùå. Êàïàöèòå íà ñàëîíà áÿõà ðàçòâîðåíè è òúé êàòî ïðîæåêòîðúò íà "Íàóòèëóñ" íå ðàáîòåøå, ñìúòíà äðåçãàâèíà öàðóâàøå âúâ âîäàòà. Ìðà÷íîòî, ïîêðèòî ñ ãúñòè îáëàöè íåáå õâúðëÿøå âúðõó íàé-ãîðíèòå ïëàñòîâå íà îêåàíà íåìîùíà ñâåòëèíà. Àç íàáëþäàâàõ ñúñòîÿíèåòî íà ìîðåòî ïðè òåçè óñëîâèÿ è íàé-ãîëåìèòå ðèáè ìè ñå âèæäàõà ñåãà êàòî åäâà î÷åðòàíè ñåíêè, êîãàòî èçâåäíúæ "Íàóòèëóñ" ñå íàìåðè ñðåä ïúëíà ñâåòëèíà. Îòíà÷àëî ïîìèñëèõ, ÷å å çàïàëåí ïðîæåêòîðúò è ÷å òîé õâúðëÿ ñâîÿ åëåêòðè÷åñêè áëÿñúê âúâ âîäíàòà ìàñà. Íî áÿõ ñå èçëúãàë è êàòî ñå îãëåäàõ, âèäÿõ ãðåøêàòà ñè.
"Íàóòèëóñ" ïëàâàøå ñðåä åäèí ôîñôîðåñöèðàù âîäåí ïëàñò, êîéòî ñòàâàøå îñëåïèòåëíî ñâåòúë ñðåä îêîëíàòà òúìíèíà. Òîâà ñå äúëæåøå íà ìèëèàðäè ñâåòåùè æèâîòèí÷åòà, áëÿñúêúò íà êîèòî ñå óâåëè÷àâàøå, êàòî ñå ïëúçãàõà ïî ìåòàëè÷åñêèÿ êîðïóñ íà êîðàáà. Òîãàâà ïîñðåä òèÿ ñâåòëè ïëàñòîâå âèæäàõ íåî÷àêâàíè ñâåòêàâèöè, ñÿêàø ïîòîöè îò ðàçòîïåíî îëîâî â ãîðÿùà ïåù èëè ìåòàëè÷åñêè ãðàìàäè, íàæåæåíè äî áÿëî; òàêà ïîðàäè êîíòðàñòà íÿêîè ñâåòëè ÷àñòè èçãëåæäàõà êàòî ñåíêè â òàÿ îãíåíà ñðåäà, îòäåòî ñÿêàø âñÿêà ñÿíêà òðÿáâàøå äà áúäå ïðîãîíåíà. Íå, òîâà íå áåøå ñïîêîéíîòî èçëú÷âàíå íà íàøåòî îáèêíîâåíî îñâåòëåíèå! Òóêà èìàøå íÿêàêâà íåîáè÷àéíà ñèëà è äâèæåíèå! ×óâñòâóâàøå ñå, ÷å òàÿ ñâåòëèíà å æèâà!
È íàèñòèíà òîâà áåøå åäíî áåçêðàéíî ìíîæåñòâî îò ìîðñêè èíôóçîðèè, îò íåâåðîÿòíî ìàëêè ïðîòîçîà, èñòèíñêè òåëöà îò ïðîçðà÷íî æåëå, ñíàáäåíè ñ åäíî âëàêíîîáðàçíî ïèïàëöå, áðîÿò íà êîèòî ñòèãà äî äâàäåñåò è ïåò õèëÿäè â òðèäåñåò êóáè÷åñêè ñàíòèìåòðà âîäà. Òÿõíàòà ñâåòëèíà ñå óäâîÿâàøå è îò ñâåòëèíèòå íà ìåäóçèòå, íà àñòåðèèòå, íà îðåëèèòå, íà ñâðåäåëêèòå è íà äðóãè ôîñôîðåñöèðàùè çîîôèòè, â êîèòî ñå ïðîñìóêâàò ðàçëîæåíèòå ìîðñêè âåùåñòâà, à ìîæå áè è ñëóçòà, èçïóñêàíà îò ðèáèòå.
Ìíîãî ÷àñîâå "Íàóòèëóñ" ïëàâà ñðåä òèÿ áëåñòÿùè âúëíè è íàøåòî âúçõèùåíèå ïîðàñíà, êîãàòî âèäÿõìå êàê åäðè ìîðñêè æèâîòíè ñè èãðàÿò êàòî ñàëàìàíäðè. Ñëåä òîÿ îãúí, êîéòî íå ïàðåøå, âèäÿõ åëåãàíòíè è áúðçè äåëôèíè, íåóìîðèìèòå ìîðñêè êëîóíè, è ìå÷îíîñöè, äúëãè ïî òðè ìåòðà, óìíè ïðåäâåñòíèöè íà óðàãàíèòå, ñòðàøíèòå ìå÷îâå íà êîèòî óäðÿõà ïîíÿêîãà â ïðîçîðåöà íà ñàëîíà. Ñëåä òîâà ñå ïîÿâèõà ïî-ìàëêè ðèáè, ðàçëè÷íè ñêóìðèè è ñòîòèöè äðóãè, êîèòî áðàçäÿõà ñâåòëàòà àòìîñôåðà.
Òàçè îñëåïèòåëíà ãëåäêà áåøå öÿëî âúëøåáñòâî! Ìîæå áè íÿêîè àòìîñôåðíè óñëîâèÿ óâåëè÷àâàõà ñèëàòà íà òîâà íåîáèêíîâåíî ÿâëåíèå. Ìîæå áè áóðÿ áóøóâàøå ïî ïîâúðõíîñòòà íà âúëíèòå? Íî òóê íÿêîëêî ìåòðà ïî-äîëó "Íàóòèëóñ" íå ÷óâñòâóâàøå íåéíàòà ÿðîñò è ëåêî ñå ïîëþëÿâàøå ñðåä ñïîêîéíèòå âîäè.
Òàêà ïëàâàõìå íèå, íåïðåñòàííî î÷àðîâàíè îò íÿêîå íîâî ÷óäî. ÊîíñåÉ íàáëþäàâàøå è êëàñèðàøå çîîôèòèòå, ïðåøëåíîâèäíèòå, ìåêîòåëèòå, ðèáèòå. Äíèòå ìèíàâàõà áúðçî è àç âå÷å íå ãè áðîÿõ. Íåä ïî íàâèê ñå ñòàðàåøå äà ðàçíîîáðàçÿâà õðàíàòà íè íà êîðàáà. Íèå áÿõìå ñåãà êàòî èñòèíñêè îõëþâè â ÷åðóïêàòà ñè è àç òâúðäÿ, ÷å íå å ìú÷íî äà ñòàíå ÷îâåê èñòèíñêè îõëþâ.
Òîâà ñúùåñòâóâàíèå íè ñå ñòðóâàøå ëåêî, åñòåñòâåíî è íèå íå ìèñëåõìå, ÷å âúðõó çåìíîòî êúëáî ñúùåñòâóâà äðóã æèâîò, êîãàòî åäíî íåî÷àêâàíî ñúáèòèå íè íàïîìíè íàøåòî íåîáèêíîâåíî ïîëîæåíèå.
Íà 18 ÿíóàðè "Íàóòèëóñ" ñå íàìèðàøå íà 105 ãðàäóñà äúëæèíà è 15 ãðàäóñà þæíà øèðèíà. Âðåìåòî áåøå íåñïîêîéíî, ìîðåòî ðàçâúëíóâàíî, ñ êúñè âúëíè. Äóõàøå ñèëåí èçòî÷åí âÿòúð. Áàðîìåòúðúò, êîéòî îò íÿêîëêî äíè ñïàäàøå, ïðåäâåùàâàøå áëèçêà áóðÿ.
Áÿõ ñå êà÷èë íà ïàëóáàòà òúêìî êîãàòî ïîìîùíèêúò ïðàâåøå ñâîèòå èçìåðâàíèÿ çà ÷àñîâèòå úãëè. Êàêòî îáèêíîâåíî àç ÷àêàõ òîé äà ïðîèçíåñå âñåêèäíåâíîòî ñè èçðå÷åíèå. Íî òîÿ äåí òîé èçðå÷å äðóãî èçðå÷åíèå, ñúùî òúé íåðàçáèðàåìî. Ïî÷òè âåäíàãà ñå ÿâè êàïèòàí Íåìî è ïî÷íà äà èçñëåäâà êðúãîçîðà ñ äàëåêîãëåäà ñè.
Íÿêîëêî ìèíóòè êàïèòàíúò ñòîÿ íåïîäâèæåí, áåç äà ñå îòêúñâà îò îíîâà, êîåòî íàáëþäàâàøå â çðèòåëíîòî ïîëå íà îáåêòèâà. Ñëåä òîâà ñâàëè äàëåêîãëåäà è ðàçìåíè äåñåòèíà äóìè ñ ïîìîùíèêà ñè. Ïîìîùíèêúò èçãëåæäàøå îáçåò îò íÿêàêâî âúëíåíèå, êîåòî íàïðàçíî ñå ìú÷åøå äà íå ïðîÿâÿâà. Êàïèòàí Íåìî, êîéòî ïîâå÷å óìååøå äà ñå âëàäåå, áå íåâúçìóòèì. Îò äðóãà ñòðàíà, èçãëåæäàøå, ÷å òîé ïðàâè íÿêàêâè çàáåëåæêè, à ïîìîùíèêúò ìó îòãîâàðÿøå ñ òî÷íè óâåðåíèÿ. Ïîíå òàêà ìè ñå ñòîðè, êàòî ñúäåõ ïî ðàçëè÷íèÿ òîí è äâèæåíèÿòà íà äâàìàòà- Àç ñúùî ãëåäàõ âíèìàòåëíî â îçíà÷åíàòà ïîñîêà, íî íå âèäÿõ íèùî. Íåáåòî è âîäàòà ñå ñëèâàõà íà õîðèçîíòà â ñúâñåì ÷èñòà ëèíèÿ. Íî êàïèòàí Íåìî ïî÷íà äà ñå ðàçõîæäà îò åäèíèÿ êðàé íà ïàëóáàòà äî äðóãèÿ, áåç äà ìå ïîãëåæäà, à ìîæå áè è áåç äà ìå âèæäà. Òîé ñòúïâàøå óâåðåíî, íî íå òàêà îòìåðåíî, êàêòî îáèêíîâåíî. Îò âðåìå íà âðåìå ñå ñïèðàøå è ðàçãëåæäàøå ìîðåòî, ñêðúñòèë ðúöå íà ãúðäèòå ñè. Êàêâî ëè òúðñåøå â áåçïðåäåëíîòî ïðîñòðàíñòâî? Â òîâà âðåìå "Íàóòèëóñ" ñå íàìèðàøå íà ñòîòèöè ìèëè äàëå÷ îò íàé-áëèçêèÿ áðÿã! Ïîìîùíèêúò îòíîâî âçå äàëåêîãëåäà è ïî÷íà äà èçñëåäâà óïîðèòî õîðèçîíòà, êàòî ñå ðàçõîæäàøå è òðîïàøå ñ êðàê íåðâíî âúçáóäåí, â ïúëíà ïðîòèâîïîëîæíîñò íà íà÷àëíèêà ñè. Ïî åäíî âðåìå ïîìîùíèêúò îòíîâî ïîâèêà êàïèòàíà. Êàïèòàíúò ñïðÿ äà ñå ðàçõîæäà è íàñî÷è äàëåêîãëåäà êúì ïîêàçàíàòà òî÷êà.
Ñåðèîçíî çàèíòðèãóâàí, àç ñëÿçîõ â ñàëîíà è äîíåñîõ îòòàì åäèí îòëè÷åí äàëåêîãëåä, ñ êîéòî îáèêíîâåíî ñè ñëóæåõ, îïðÿõ ãî âúðõó êëåòêàòà íà ïðîæåêòîðà, êîÿòî îáðàçóâà åäíà èçäóòèíà íà íîñà íà ïàëóáàòà, è ñå ïðèãîòâèõ äà îãëåäàì öåëèÿ êðúãîçîð.
Íî ïðåäè îùå äà äîëåïÿ îêî äî ñòúêëîòî íà äàëåêîãëåäà, òîé áå ãðàáíàò îò ðúöåòå ìè.
Îáúðíàõ ñå. Ïðåä ìåíå áåøå êàïèòàí Íåìî, íî íå ìîæàõ äà ãî ïîçíàÿ. Ëèöåòî ìó áåøå ïðåîáðàçåíî. Î÷èòå ìó, áëåñíàëè îò ìðà÷åí ïëàìúê, ñå ãóáåõà ïîä ñìðúùåíèòå âåæäè. Ïðåç ïîëó îòâîðåíàòà ìó óñòà ñå âèæäàõà çúáèòå. Èçïúíàòîòî ìó òÿëî, ñòèñíàòèòå ïåñòíèöè, ñâèòàòà ìåæäó ðàìåíåòå ãëàâà - âñè÷êî òîâà ïîêàçâàøå íÿêàêâà ñèëíà îìðàçà, êîÿòî ñå èçëú÷âàøå îò öÿëîòî ìó ñúùåñòâî. Òîé íå ïîìðúäâàøå. Äàëåêîãëåäúò, ïàäíàë îò ðúêàòà ìó, ñå áå îòúðêîëèë äî íîçåòå ìó.
Àç ëè áÿõ ïðåäèçâèêàë íåâîëíî òîÿ ãíÿâ? Äàëè òîÿ çàãàäú÷åí ÷îâåê íå ñè áå âúîáðàçèë, ÷å ñúì îòêðèë âíåçàïíî íÿêàêâà òàéíà, çàáðàíåíà çà ãîñòèòå íà "Íàóòèëóñ". Íå! Òàÿ îìðàçà íå áåøå ñðåùó ìåíå, çàùîòî êàïèòàíúò íå ìå ïîãëåæäàøå è î÷èòå ìó íå ñå îòêúñâàõà îò íåâèäèìàòà òî÷êà íà õîðèçîíòà.
Íàé-ñåòíå êàïèòàí Íåìî ñå îâëàäÿ. Ëèöåòî ìó, êîåòî ñå áå ïðîìåíèëî íåóçíàâàåìî, äîáè îáèêíîâåíèÿ ñè ñïîêîåí âèä. Òîé êàçà íà ïîìîùíèêà ñè íÿêîëêî äóìè íà íåïîçíàòèÿ åçèê è ñå îáúðíà êúì ìåíå.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ- êàçà âëàñòíî òîé. - Èñêàì äà ñïàçèòå åäíî îò çàäúëæåíèÿòà, êîèòî ïîåõòå êúì ìåíå.
- Çà êàêâî ñòàâà äóìà, êàïèòàíå?
- Âèå è âàøèòå ñïúòíèöè ùå òðÿáâà äà áúäåòå çàòâîðåíè äî ìîìåíòà, â êîéòî àç ðåøà, ÷å ìîãà îòíîâî äà âè îñâîáîäÿ.
- Âèå ñòå ãîñïîäàð - îòãîâîðèõ àç, êàòî âïèõ ïîãëåä â íåãî.
- Íî ìîãà ëè äà âè çàäàì åäèí âúïðîñ?
- Íèòî åäèí, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
Ñëåä òîâà àç íÿìàøå êàêâî äà âúçðàçÿâàì, à òðÿáâàøå ñàìî äà ñå ïîä÷èíÿ, çàùîòî âñÿêà ñúïðîòèâà áåøå èçëèøíà.
Ñëÿçîõ â êàþòàòà íà Íå ä è Êîíñåé è èì ïðåäàäîõ ðåøåíèåòî íà êàïèòàíà. Ìîæåòå äà ñè ïðåäñòàâèòå êàê áå ïîñðåùíàòî òîâà ñúîáùåíèå îò êàíàäåöà. Íî íÿìàõìå âðåìå çà îáÿñíåíèÿ.
×åòèðè äóøè îò åêèïàæà ÷àêàõà íà âðàòàòà è íè îòâåäîõà â ñúùàòà êèëèÿ, äåòî ïðåêàðàõìå ïúðâàòà ñè íîù íà "Íàóòèëóñ".
Íåä Ëàíä ïîíå÷è äà ïðîòåñòèðà, íî âìåñòî îòãîâîð âðàòàòà ñå çàòâîðè.
- Ùå íè êàæå ëè ãîñïîäàðÿò êàêâî îçíà÷àâà òîâà? - ïîïèòà Êîíñåé.
Ðàçïðàâèõ íà ñïúòíèöèòå ñè êàêâî ñå áå ñëó÷èëî. È òå êàòî ìåíå ñå ó÷óäèõà, íî ñúùî òàêà íèùî íå ðàçáèðàõà.
Ïîòúíàõ â áåçäíà îò ðàçìèñëè è òàÿ ñòðàííà óïëàõà íà êàïèòàí Íåìî íå èçëèçàøå îò óìà ìè. Áÿõ íåñïîñîáåí äà ñâúðæà ëîãè÷åñêè äâå ìèñëè è ñå ãóáåõ â í àé-áåç ñìèñëåíè ïðåäïîëîæåíèÿ, êîãàòî èçâåäíúæ Íåä Ëàíä ìå èçòðúãíà îò òîâà íàïðåãíàòî ñúñòîÿíèå, êàòî êàçà:
- ß ãëåäàé! Îáÿäúò áèë ñëîæåí! Íàèñòèíà òðàïåçàòà áå ãîòîâà.
- Ùå ïîçâîëè ëè ãîñïîäàðÿò äà ìó äàì åäèí ñúâåò? - ïîïèòà Êîíñåé.
- Äà, äðàãè - îòãîâîðèõ àç.
- Ãîñïîäàðÿò ùå íàïðàâè äîáðå äà îáÿäâà. Òîâà å áëàãîðàçóìíî, çàùîòî íå çíàåì êàêâî ìîæå äà ñå ñëó÷è.
- Èìàø ïðàâî, Êîíñåé.
- Çà ñúæàëåíèå äàëè ñà íè ñàìî îáèêíîâåíàòà êîðàáíà õðàíà - êàçà Íåä Ëàíä.
- Äðàãè Íåä - îòâúðíà Êîíñåé, - à êàêâî ùÿõòå äà êàæåòå, àêî èçîáùî íå áÿõà íè äàëè îáÿä?
Òîÿ äîâîä ïðåñå÷å âñè÷êè îáâèíåíèÿ íà êèòîëîâåöà.
Ñåäíàõìå îêîëî òðàïåçàòà. Îáÿäúò ìèíà äîñòà ìúë÷àëèâî.
Àç ÿäîõ òâúðäå ìàëêî. Êîíñåé, âñå îò áëàãîðàçóìèå, ñå "íàñèëè", à Íåä Ëàíä âúïðåêè âñè÷êî ñè õàïíà äîáðå. Êàòî ñå íàîáÿäâàõìå, âñåêè îò íàñ ñå èçòåãíà íà ñâîÿ ñòîë.
Â òîâà âðåìå ëú÷èñòèÿò ãëîáóñ, êîéòî îñâåòÿâàøå êèëèÿòà, óãàñíà è íèå ñå íàìåðèõìå â ïúëåí ìðàê. Íåä Ëàíä ñêîðî çàñïà, à çà ìîå ó÷óäâàíå è Êîíñåé ïîòúíà â òåæúê ñúí. Ïèòàõ ñå êàêâî ëè ìîæå äà å ïðåäèçâèêàëî ó íåãî òàÿ íåïîáåäèìà íóæäà îò ñúí, êîãàòî ïî÷óâñòâóâàõ êàê ìîçúêúò ìè èçïàäà â íÿêàêâî òåæêî âöåïåíÿâàíå. Èñêàõ äà äúðæà î÷èòå ñè îòâîðåíè, íî âúïðåêè òîâà òå ñå çàòâàðÿõà. Îáçå ìå íÿêàêâà ìú÷èòåëíà õàëþöèíàöèÿ. Î÷åâèäíî â õðàíàòà, êîÿòî òîêó-ùî áÿõìå ÿëè, áÿõà òóðèëè íåùî ïðèñïèâàùî. Çíà÷è çà êàïèòàí Íåìî íå áå äîñòàòú÷åí çàòâîðúò, çà äà ñêðèå íàìåðåíèÿòà ñè, à òðÿáâàøå è äà íè ïðèñïè!
×óõ, ÷å ëþêîâåòå ñå çàòâàðÿò. Ïîëþøâàíåòî íà ìîðåòî, êîåòî ïðåäèçâèêâàøå ëåêî êëàòåíå, ïðåñòàíà. Äàëè "Íàóòèëóñ" áå íàïóñíàë ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà? Äàëè íå áå ñå âúðíàë â íåïîäâèæíèòå âîäíè ïëàñòîâå?
Èñêàõ äà ñå áîðÿ ñúñ ñúíÿ. Íî òîâà áå íåâúçìîæíî, äèøàíåòî ìè ñòàâàøå ïî-ñëàáî. Ïî÷óâñòâóâàõ, ÷å ñìúðòåí ñòóä ñìðàçÿâà íàòåæíåëèòå ìè, ñÿêàø ñêîâàíè ÷ëåíîâå. Êëåïà÷èòå ìè - ñúùèíñêè îëîâíè êàïàöè - ïàäíàõà íàä î÷èòå ìè. Íå ìîæåõ äà ãè äèãíà. Áîëåçíåí, ïúëåí ñ õàëþöèíàöèè ñúí îáñåáè öÿëîòî ìè ñúùåñòâî. Ñëåä òîâà âèäåíèÿòà èç÷åçíàõà è àç ïàäíàõ â ïúëíî áåçñúçíàíèå.

XXIV
ÖÀÐÑÒÂÎÒÎ ÍÀ ÊÎÐÀËÈÒÅ

Íà äðóãèÿ äåí ñå ñúáóäèõ ñúñ ñúâñåì ëåêà ãëàâà. Çà ãîëÿìî ìîå ó÷óäâàíå áÿõ â ñòàÿòà ñè. Íåñúìíåíî è ñïúòíèöèòå ìè ñà áèëè îòíåñåíè â êàþòàòà ñè, áåç äà óñåòÿò òîâà, êàêòî è àç. È òå êàêòî ìåíå íàâÿðíî íå çíàåõà êàêâî ñå áå ñëó÷èëî ïðåç òàÿ íîù. Çà äà ðàçêðèÿ çàãàäêàòà, ìîæåõ äà ðàç÷èòàì ñàìî íà áúäåùèòå ñëó÷àéíîñòè.
Ðåøèõ äà èçëÿçà îò ñòàÿòà ñè. Íî äàëè áÿõ ïàê ñâîáîäåí èëè ïëåííèê? Áÿõ íàïúëíî ñâîáîäåí. Îòâîðèõ âðàòàòà, ìèíàõ ïðåç êîðèäîðèòå è ñå êà÷èõ ïî öåíòðàëíàòà ñòúëáà. Ëþêîâåòå, çàòâîðåíè ñíîùè, ñåãà áÿõà îòâîðåíè. Èçêà÷èõ ñå íà ïàëóáàòà.
Íåä Ëàíä è Êîíñåé áÿõà òàì è ìå î÷àêâàõà- Àç ãè ðàçïèòàõ, Íî òå íå çíàåõà íèùî. Ïîòúíàëè â òåæúê ñúí, îò êîéòî íå ïîìíåõà íèùî, òå ñå èçíåíàäàëè, êîãàòî ñå íàìåðèëè â êàþòàòà ñè.
Êîëêîòî äî "Íàóòèëóñ", òîé íè ñå ñòîðè ñïîêîåí è çàãàäú÷åí êàêòî âèíàãè. Òîé ïëàâàøå ïî âîäíàòà ïîâúðõíîñò ñúñ ñðåäíà ñêîðîñò. Íèùî ñÿêàø íå ñå áå ïðîìåíèëî íà êîðàáà.
Íåä Ëàíä èçñëåäâà ìîðåòî ñúñ ñâîÿ ïðîíèöàòåëåí ïîãëåä. Òî áåøå ïóñòèííî. Êàíàäåöúò íå çàáåëÿçà íèùî îñîáåíî íà õîðèçîíòà - íèòî ïëàòíà, íèòî ñóøà. Äóõàøå çàïàäåí âÿòúð è äúëãè, ðàçïåíåíè îò âÿòúðà âúëíè ëþëååõà ÷óâñòâèòåëíî êîðàáà.
Ñëåä êàòî ïîäíîâè çàïàñà ñè îò ïðåñåí âúçäóõ, "Íàóòèëóñ" ïîòúíà ñàìî íà îêîëî ïåòíàäåñåò ìåòðà, çà äà ìîæå äà èçëèçà áúðçî íà ïîâúðõíîñòòà, íåùî, êîåòî âúïðåêè îáè÷àÿ ñè òîé íàïðàâè íÿêîëêî ïúòè ïðåç òîÿ äåí - 19 ÿíóàðè. Âñåêè ïúò ïîìîùíèêúò ñå èçêà÷âàøå íà ïàëóáàòà è ïîçíàòîòî èçðå÷åíèå ïðîêúíòÿâàøå âúâ âúòðåøíîñòòà íà êîðàáà.
À êàïèòàí Íåìî íå ñå ïîÿâè. Îò êîðàáíèòå õîðà âèäÿõ ñàìî íåâúçìóòèìèÿ ñòþàðä, êîéòî ìè ïðèñëóæâàøå ñ îáèêíîâåíàòà ñè òî÷íîñò è ìúë÷àíèå.
Êúì äâà ÷àñà áÿõ â ñàëîíà è ïîäðåæäàõ áåëåæêèòå ñè. êîãàòî êàïèòàíúò îòâîðè âðàòàòà è âëåçå. Ïîçäðàâèõ ãî. Òîé ìè îòâúðíà ñ ïî÷òè íåçàáåëåæèì ïîçäðàâ, áåç äà ìè çàãîâîðè. Ïðîäúëæèõ ðàáîòàòà ñè. íàäÿâàéêè ñå, ÷å ìîæå áè ùå ìè îáÿñíè ñúáèòèÿòà, êîèòî áÿõà ñòàíàëè ïðåäíàòà íîù. Òîé íå êàçà íèùî. Ïîãëåäíàõ ãî. Ëèöåòî ìó èçãëåæäàøå óìîðåíî:
çà÷åðâåíèòå ìó î÷è íå áÿõà îáîäðåíè îò ñúíÿ: ÷åðòèòå ìó èçðàçÿâàõà äúëáîêà òúãà. èñòèíñêà ñêðúá. Òîé ñå ðàçõîæäàøå, ñÿäàøå, ñòàâàøå, âçåìàøå íàñëóêè íÿêîÿ êíèãà è âåäíàãà ÿ îñòàâÿøå, ãëåäàøå óðåäèòå, áåç äà âçåìà îáèêíîâåíèòå ñè áåëåæêè, è ñÿêàø íå ìîæåøå íèòî ìèã äà ñå çàñòîè íà ìÿñòîòî ñè. Íàé-ñåòíå äîéäå ïðè ìåíå è ìè êàçà:
- Ëåêàð ëè ñòå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ?
Òîëêîâà íå î÷àêâàõ ïîäîáåí âúïðîñ, ÷å ãî ãëåäàõ èçâåñòíî âðåìå, áåç äà ìó îòãîâîðÿ.
- Ëåêàð ëè ñòå? - ïîâòîðè òîé. - Ìíîçèíà îò âàøèòå êîëåãè ñà ó÷èëè ìåäèöèíà. Ãðàòèîëå, Ìîêåí Òàíäîí è äðóãè.
- Äà. ëåêàð ñúì - êàçàõ àç, - ñëóæèë ñúì â áîëíèöà, à è ïðàêòèêóâàõ ìíîãî ãîäèíè, ïðåäè äà ïîñòúïÿ â ìóçåÿ.
- Äîáðå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
Îòãîâîðúò ìè î÷åâèäíî çàðàäâà êàïèòàí Íåìî. Íî òúé êàòî íå çíàåõ êàêâà å öåëòà ìó, î÷àêâàõ íîâè âúïðîñè, ðåøåí äà îòãîâàðÿì ñïîðåä îáñòîÿòåëñòâàòà.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà ìè êàïèòàíúò, - áèõòå ëè ñå ñúãëàñèë äà ëåêóâàòå åäèí îò ìîèòå õîðà?
- Èìàòå áîëåí ÷îâåê?
-Äà.
- Ãîòîâ ñúì äà âè ïîñëåäâàì.
- Åëàòå.
Ïðèçíàâàì, ÷å ñúðöåòî ìè çàáè ñèëíî. Íå çíàì çàùî, âèæäàõ èçâåñòíà âðúçêà ìåæäó òàÿ áîëåñò íà ÷îâåê îò åêèïàæà è ñíîùíèòå ñúáèòèÿ è òàÿ çàãàäêà ìå âúëíóâàøå òîëêîâà, êîëêîòî è áîëíèÿò.
Êàïèòàí Íåìî ìå çàâåäå â êúðìàòà íà "Íàóòèëóñ" è íèå âëÿçîõìå â åäíà êàþòà áëèçî äî ïîìåùåíèåòî íà ìàòðîñèòå.
Òàì âúðõó åäíî ëåãëî áå ïðîñòðÿí îêîëî ÷åòèðèäåñåò ãî ä èøåí ÷îâåê ñ åíåðãè÷íî ëèöå, èñòèíñêè àíãëîñàêñîíñêè òèï.
Íàâåäîõ ñå íàä íåãî. Òîé íå áåøå ñàìî áîëåí, òîé áåøå ðàíåí.
Îáâèòàòà ìó ñ êúðâàâè ïðåâðúçêè ãëàâà áå îòïóñíàòà âúðõó äâå âúçãëàâíèöè. Ìàõíàõ ïðåâðúçêèòå è ðàíåíèÿò, çàãëåäàí â ìåíå ñ ãîëåìèòå ñè íåïîäâèæíè î÷è, íå èçîõêà, äîêàòî âúðøåõ òîâà.
Ðàíàòà áåøå ñòðàøíà. ×åðåïúò áå ðàçáèò îò íÿêàêâî òúïî îðúäèå, ìîçúêúò áå ñúâñåì îòêðèò è äúëáîêî çàñåãíàò. Ïåòíà îò ñúñèðåíà êðúâ ñå áÿõà îáðàçóâàëè â ìîçú÷íàòà ìàñà, êîÿòî èìàøå âèíåí öâÿò. Òîé èìàøå åäíîâðåìåííî êîíòóçèÿ è ñúòðåñåíèå íà ìîçúêà. Áîëíèÿò äèøàøå áàâíî. Ìóñêóëèòå íà ëèöåòî ìó ñå ãúð÷åõà. Ìîçú÷íîòî âúçïàëåíèå áåøå ïúëíî è îò òîâà áå ïîñëåäâàëà ïàðàëèçà íà óñåùàíèÿòà è íà äâèæåíèÿòà.
Ïðîâåðèõ ïóëñà íà ðàíåíèÿ. Òîé áåøå íåðàâåí. Êðàéíèöèòå âå÷å èçñòèâàõà è àç âèæäàõ, ÷å ñìúðòòà ïðèáëèæàâà, áåç äà ìè å âúçìîæíî äà ÿ âúçïðà. Ñëåä êàòî ïðåâúðçàõ íåùàñòíèêà, îïðàâèõ ïðåâðúçêèòå ïî ãëàâàòà ìó è ñå îáúðíàõ êúì êàïèòàí Íåìî.
- Îòäå å òàÿ ðàíà? - ïîïèòàõ ãî àç.
- Êàêâî çíà÷åíèå èìà òîâà! - îòãîâîðè óêëîí÷èâî êàïèòàíúò. - Åäíî ñáëúñêâàíå íà "Íàóòèëóñ" ñ÷óïè åäèí ëîñò íà ìàøèíàòà, êîéòî óäàðè òîÿ ÷îâåê. Ìîÿò ïîìîùíèê áåøå äî íåãî. Òîé ñå õâúðëè, çà äà ãî çàïàçè îò óäàðà... Áðàò, êîéòî ñå èçëàãà íà ñìúðò çàðàäè áðàòà ñè, ïðèÿòåë - çàðàäè ïðèÿòåëÿ ñè, èìà ëè íåùî ïî-ïðîñòî! Òîâà å îáùèÿò çàêîí çà õîðàòà íà "Íàóòèëóñ"! Íî êàêâî å ñúñòîÿíèåòî ìó ñïîðåä âàñ?
Àç ñå êîëåáàåõ äà ìó êàæà:
- Ìîæåòå äà ãîâîðèòå - êàçà êàïèòàíúò. - Òîé íå ðàçáèðà ôðåíñêè.
Ïðåãëåäàõ îùå âåäíúæ ðàíàòà è îòãîâîðèõ:
- Ïðåäè äà èçòåêàò äâà ÷àñà, òîÿ ÷îâåê ùå óìðå.
- Íèùî ëè íå ìîæå äà ãî ñïàñè?
- Íèùî.
Ðúêàòà íà êàïèòàí Íåìî ñå ñãúð÷è è íÿêîëêî ñúëçè ñå îòðîíèõà îò î÷èòå ìó, òèÿ î÷è, çà êîèòî àç ìèñëåõ, ÷å íå ìîãàò äà ïëà÷àò.
Îùå íÿêîëêî ìèíóòè ãëåäàõ óìèðàùèÿ ÷îâåê, îò êîãîòî æèâîòúò ïîñòåïåííî ñè îòèâàøå. Íåãîâàòà áëåäíîñò ñå óâåëè÷àâàøå îò åëåêòðè÷åñêèÿ áëÿñúê, êîéòî çàëèâàøå ñìúðòíîòî ìó ëîæå. Ãëåäàõ óìíîòî ìó ëèöå, íàáðàçäåíî îò ïðåæäåâðåìåííè áðú÷êè, èçäúëáàíè îòäàâíà îò íåùàñòèÿ, à ìîæå áè è îò íèùåòà. Èñêàõ äà äîëîâÿ òàéíàòà íà íåãîâèÿò æèâîò â ïîñëåäíèòå äóìè, êîèòî óñòíèòå ìó ùÿõà äà ïðîìúëâÿò.
- Ìîæåòå äà ñè îòèäåòå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - ìè êàçà êàïèòàí Íåìî.
Îñòàâèõ êàïèòàíà â êàþòàòà íà óìèðàùèÿ è ñå âúðíàõ â ñòàÿòà ñè ìíîãî ðàçâúëíóâàí îò òàÿ ñöåíà. Ïðåç öåëèÿ äåí áÿõ ðàçòðåâîæåí îò çëîâåùè ïðåä÷óâñòâèÿ. Ïðåç íîùòà ñïàõ ëîøî è â ÷åñòî ïðåêúñâàíèÿ ñè ñúí ìè ñå ñòðóâàøå, ÷å ÷óâàì äàëå÷íè âúçäèøêè è ñÿêàø íÿêàêâî ïîãðåáàëíî ïååíå. Äàëè íå áåøå óïîêîéíà ìîëèòâà, èçðå÷åíà íà åçèêà, êîéòî íå ðàçáèðàõ.
Íà ñëåäíàòà ñóòðèí ñå èçêà÷èõ íà ïàëóáàòà. Çàâàðèõ êàïèòàí Íåìî òàì. Ùîì ìå âèäÿ, òîé äîéäå ïðè ìåíå.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - êàçà òîé, - áèõòå ëè èñêàëè äà íàïðàâèòå äíåñ åäèí ïîäâîäåí èçëåò?
- Çàåäíî ñ ìîèòå ñïúòíèöè ëè? - ïîïèòàõ àç.
- Àêî æåëàÿò.
- Êàêòî êàæåòå, êàïèòàíå-
- Èäåòå òîãàâà äà îáëå÷åòå âîäîëàçíèòå êîñòþìè.
Íå ñòàíà äóìà çà óìèðàùèÿ èëè çà ìúðòâåöà. Îòèäîõ ïðè Íåä Ëàíä è Êîíñåé. Ñúîáùèõ èì ïðåäëîæåíèåòî íà êàïèòàí Íåìî. Êîíñåé âåäíàãà ïðèå, à è êàíàäåöúò òîÿ ïúò ïîæåëà äà äîéäå ñ íàñ.
Áåøå îñåì ÷àñà ñóòðèíòà. Â îñåì è ïîëîâèíà áÿõìå îáëå÷åíè çà íîâàòà ðàçõîäêà è ñíàáäåíè ñ äâàòà àïàðàòà - çà îñâåòëåíèå è çà äèøàíå. Äâîéíàòà âðàòà ñå îòâîðè è ïðèäðóæåíè îò êàïèòàí Íåìî è äâàíàéñåòèíà äóøè îò åêèïàæà, íèå ñòúïèõìå âúðõó òâúðäàòà ïî÷âà, íà äúëáî÷èíà äåñåò ìåòðà, äåòî áå ñïðÿë "Íàóòèëóñ".
Ëåê íàêëîí âîäåøå êúì íåðàâíîòî äúíî, äúëáîêî îêîëî òðèäåñåò ìåòðà. Òîâà äúíî ñå ðàçëè÷àâàøå íàïúëíî îò îíîâà, ïî êîåòî ñå áÿõ ðàçõîæäàë ïðè ïúðâèÿ ïîäâîäåí èçëåò èç Òèõèÿ îêåàí. Òóê íÿìàøå íèêàêúâ ñèòåí ïÿñúê, íèêàêâè ïîäâîäíè ëèâàäè, íèêàêâà ìîðñêà ãîðà. Àç âåäíàãà ïîçíàõ òàÿ ÷óäíà ìåñòíîñò, èç êîÿòî êàïèòàí Íåìî íè áå óäîñòîèë ñ ðàçõîäêà. Òîâà áåøå öàðñòâîòî íà êîðàëà.
Â ðàçêëîíåíèåòî íà çîîôèòèòå è â êëàñà íà àëöèîíàðèèòå å ðàçðåäúò íà ãîðãîíèòå, êîéòî îáãðúùà òðè ãðóïè: ãîðãîíè, èñèäèè è êîðàëè. Êúì ïîñëåäíèòå ïðèíàäëåæè êîðàëúò - ñòðàííî ñúùåñòâî, êîåòî áå êëàñèðàíî ïîñëåäîâàòåëíî òó êàòî ìèíåðàë, òó êàòî ðàñòåíèå, òó êàòî æèâîòíî. Öÿð - â äðåâíèÿ ñâÿò, ñêúïîöåííîñò - â ñúâðåìåííèÿ, åäâà ïðåç 1694 ãîäèíà òîé áå êëàñèðàí îêîí÷àòåëíî îò ìàðñèëåöà Ïåéçîíåë â æèâîòèíñêîòî öàðñòâî.
Êîðàëúò å ñáîð îò æèâîòèíêè, ñúáðàíè âúðõó ðîíëèâè êàìåíèñòè ïîëèïè. Òèÿ ïîëèïè ñà îò îáù ðîäîíà÷àëíèê, êîéòî ãè ïðîèçâåæäà ÷ðåç ïúï÷èöè è âñåêè îò òÿõ èìà ñâîå ñîáñòâåíî ñúùåñòâóâàíå, êàòî âðåìåííî ó÷àñòâóâà â îáùèÿ æèâîò. Åäèí âèä ñîöèàëèçúì â ïðèðîäàòà. Àç çíàåõ ïîñëåäíèòå ñú÷èíåíèÿ çà òîÿ ñòðàíåí çîîôèò, êîéòî ñïîðåä âåðíèòå íàáëþäåíèÿ íà åñòåñòâåíèöèòå ñå ïðåâðúùà åäíîâðåìåííî â ìèíåðàë è â äúðâà, è çà ìåíå íå ìîæåøå äà èìà íèùî ïî-èíòåðåñíî îò åäíî ïîñåùåíèå íà íÿêîÿ îò òèÿ âêàìåíåíè ãîðè, êîèòî ïðèðîäàòà áå ïîñàäèëà íà äúíîòî íà ìîðåòî.
Âêëþ÷èõìå Ðóìêîðôîâèòå àïàðàòè è òðúãíàõìå êðàé ñêàëè è êîðàëè, êîèòî áÿõà îùå â ïðîöåñ íà ñúçäàâàíå. Íî åäèí äåí òå ùÿõà äà îòäåëÿò òàÿ ÷àñò îò Èíäèéñêèÿ îêåàí. Ïúòÿò íè áåøå îãðàäåí ñ ãúñòè õðàñòè, îáðàçóâàíè îò ñïëèòàíåòî íà äðúâ÷åòà, ïîêðèòè ñ ìàëêè çâåçäîâèäíè öâåò÷åòà ñ áåëè æèëêè. Ñàìî ÷å îáðàòíî íà äúðâåòàòà îò ñóøàòà òèÿ äðúâ÷åòà, âêîï÷åíè çà êàíàðèòå, ðàñòÿõà âñè÷êè îòãîðå íàäîëó.
Ñâåòëèíàòà ïðåäèçâèêâàøå õèëÿäè î÷àðîâàòåëíè åôåêòè âúðõó ÿðêî îáàãðåíèòå êëîíêè. Ñòðóâàøå ìè ñå, ÷å ðåøåòåñòèòå è öèëèíäðè÷íè öåâè òðåïòÿò ïîä âîäíèòå âúëíè.
Ñúáëàçíèõ ñå äà îòêúñíà íÿêîëêî ïðåñíè öâåò÷åòà, óêèòåíè ñ íåæíè ïèïàëöà - íÿêîè òîêó-ùî ðàçöúôíàëè, äðóãè åäâà ðîäåíè. Íî ùîì ðúêàòà ìè ñå ïðèáëèæàâàøå äî òèÿ æèâè öâåò÷åòà, äî òèÿ æèâîòíè-ìèìîçè, âåäíàãà öÿëîòî îáùåæèòèå èçïàäàøå â òðåâîãà. Áåëèòå âåí÷åòà ñå âìúêâàõà â ÷åðâåíèòå ñè êàëúô÷åòà, öâåò÷åòàòà óâÿõâàõà ïðåä î÷èòå ìè è õðàñò÷åòî ñå ïðåâðúùàøå â êóï÷èíà êàìåíèñòè áóöè. Ñëó÷àÿò ìå áå äîâåë ïðåä íàé-öåííèòå îáðàçöè îò òèÿ çîîôèòè.
Òèÿ êîðàëè áÿõà òîëêîâà õóáàâè, êîëêîòî è îíèÿ, êîèòî ñå ëîâÿò â Ñðåäèçåìíî ìîðå êðàé áðåãîâåòå íà Ôðàíöèÿ, Èòàëèÿ è Àôðèêà. Ñ ÿðêèòå ñè áàãðè òå îïðàâäàâàõà ïîåòè÷íèòå èìåíà "êúðâàâî öâåòå" è "êúðâàâà ïÿíà", êàêòî òúðãîâöèòå íàðè÷àò íàé-õóáàâèòå åêçåìïëÿðè îò òÿõ. Êîðàëèòå ñå ïðîäàâàò ïî ïåòñòîòèí ôðàíêà êèëîãðàìà è òóê ïîä âîäàòà èìàøå ñúêðîâèùà çà áåçáðîé ëîâöè íà êîðàëè. Òîâà ñêúïîöåííî íåùî, ïðèìåñåíî ÷åñòî ñ äðóãè ïîëèïè, îáðàçóâàøå ïëúòíè çàïëåòåíè ãðàìàäè, íàðè÷àíè "ìà÷èîòà", ïî êîèòî ñúçðÿõ âåëèêîëåïíè åêçåìïëÿðè îò ðîçîâ êîðàë.
Àëà ñêîðî õðàñòèòå ñòàíàõà ïî-ãúñòè, äðúâ÷åòàòà - ïî-ãîëåìè. Ïðåä íàñ èçíèêíàõà èñòèíñêè âêàìåíåíè ãîðè÷êè ñ äúëãè ôàíòàñòè÷íè ïðîõîäè â òÿõ.
Êàïèòàí Íåìî íàâëåçå â åäíà òúìíà ãàëåðèÿ, ñëàáèÿò íàêëîí íà êîÿòî íè äîâåäå äî äúëáî÷èíà îò ñòî ìåòðà. Ñâåòëèíàòà íà íàøèòå åëåêòðè÷åñêè ôåíåðè ïðåäèçâèêâàøå îò âðåìå íà âðåìå âúëøåáíè åôåêòè, îçàðÿâàéêè ãðàïàâèòå íåðàâíè ìåñòà íà åñòåñòâåíè àðêè è âèñóëêèòå, ñïóñíàòè êàòî ïîëèëåè, â êîèòî ïëàìâàõà îãíåíè òî÷êè. Ñðåä êîðàëîâèòå äðúâ÷åòà çàáåëÿçàõ è äðóãè, íå ïî-ìàëêî èíòåðåñíè ïîëèïè - ìåëèòè, èðèñè ñ ïðåøëåíåñòè ðàçêëîíåíèÿ, íÿêîëêî êèòêè êîðàëè - íÿêîè çåëåíè, äðóãè ÷åðâåíè, ñúùèíñêè àëãè, âêàìåíåëè îò âàðîâèòèòå ñîëè, êîèòî ñëåä äúëãè ñïîðîâå åñòåñòâåíèöèòå áÿõà êëàñèðàëè îêîí÷àòåëíî â ðàñòèòåëíîòî öàðñòâî. Íî ñïîðåä çàáåëåæêàòà íà åäèí ìèñëèòåë "òóê ìîæå áè å ñúùèíñêàòà òî÷êà, îò êîÿòî æèâîòúò ñå ñúáóæäà ñìúòíî îò ñâîÿ êàìåíåí ñúí, áåç äà ñå îòêúñâà îêîí÷àòåëíî îò òàÿ ïúðâîíà÷àëíà òî÷êà".
ÍàÉ-ñåòíå ñëåä äâà ÷àñà õîä ñòèãíàõìå äî åäíà äúëáî÷èíà îò îêîëî òðèñòà ìåòðà, ò. å. êðàéíàòà ãðàíèöà, îòäåòî çàïî÷âà äà ñå îáðàçóâà êîðàëúò. Àëà ñåãà òóê âå÷å íÿìàøå îòäåëíè õðàñòè,íèòî ñêðîìíè äðúâ÷åòà îò íèñêè ãîðè÷êè, òîâà áåøå áåçïðåäåëíà ãîðà, ãðàìàäíà ìèíåðàëíà ðàñòèòåëíîñò, îãðîìíè âêàìåíåíè äúðâåòà, ñúåäèíåíè åäíî ñ äðóãî ÷ðåç ãèðëÿíäè èçÿùíè ïëóìàðèè - òèÿ ìîðñêè ëèàíè, öåëèòå â áàãðè è îòðàæåíèÿ. Íèå ìèíàâàõìå ñâîáîäíî ïîä òåõíèòå âèñîêè êëîíèùà, ïîòúíàëè â ñåíêèòå íà âúëíèòå, à â íîçåòå íè òóáèïîðèè, ìåàíäðèíè, àñòðåè, ôîíæèè è êàðèîôèëè îáðàçóâàõà êèëèì îò öâåòÿ, îñåÿí ñ áëåñòÿùè ïúïêè.
Êàêâà íåîïèñóåìà ãëåäêà! Àõ, çàùî íå ìîæåõìå äà ñè èçêàçâàìå âïå÷àòëåíèÿòà åäèí íà äðóã? Çàùî áÿõìå çàòâîðåíè â òèÿ ìàñêè îò ìåòàë è ñòúêëî? Çàùî íå íè áåøå âúçìîæíî äà ñè ïðèêàçâàìå åäèí äðóãèìó? Äà ìîæåõìå ïîíå äà áúäåì êàòî òèÿ ðèáè, êîèòî íàñåëÿâàò âîäíàòà ñòèõèÿ, èëè îùå ïî-äîáðå êàòî òèÿ çåìíîâîäíè, êîèòî ïî öåëè ÷àñîâå ìîãàò, êîãàòî èì ñå ïîèñêà, äà ñå ðàçõîæäàò è ïî ñóøàòà, è âúâ âîäàòà!
Àëà êàïèòàí Íåìî ñå áå âå÷å ñïðÿë. Ñïúòíèöèòå ìè è àç ñúùî òàêà ñå ñïðÿõìå è êàòî ñå îáúðíàõ, âèäÿõ, ÷å õîðàòà îò åêèïàæà ñå áÿõà ñúáðàëè â ïîëóêðúã îêîëî ñâîÿ íà÷àëíèê. Êîãàòî ïîãëåäíàõ ïî-âíèìàòåëíî, ñúçðÿõ, ÷å ÷åòèðèìà îò òÿõ íîñåõà íà ðàìåíåòå ñè íÿêàêúâ ïðîäúëãîâàò ïðåäìåò.
Íèå áÿõìå ñåãà â öåíòúðà íà øèðîêà ïîëÿíà, îãðàäåíà ñ âèñîêèòå äúðâåòà íà ïîäâîäíàòà ãîðà. Íàøèòå ëàìïè ïðúñêàõà â îêîëíîòî ïðîñòðàíñòâî íÿêàêâà çäðà÷íà ñâåòëèíà, êîÿòî õâúðëÿøå íåâåðîÿòíî äúëãè ñåíêè âúðõó ìîðñêîòî äúíî. Â êðàÿ íà ïîëÿíàòà ìðàêúò ñòàâàøå òîëêîâà ãúñò, ÷å ñàìî ìàëêè èñêðèöè áëåùóêàõà ïî îñòðèòå ãðåáåíè íà êîðàëèòå.
Íåä Ëàíä è Êîíñåé áÿõà áëèçî äî ìåíå. Íèå ãëåäàõìå è èçâåäíúæ íà ìåíå ìè õðóìíà ìèñúëòà, ÷å ùå áúäà ñâèäåòåë íà íÿêàêâà ñòðàííà ñöåíà. Ðàçãëåæäàéêè ïî÷âàòà, çàáåëÿçàõ, ÷å òóê-òàì òÿ áåøå íàãúíàòà îò ëåêè âàðîâèòè èçäàòèíè, íàðåäåíè ïðàâèëíî - î÷åâèäíî îò ÷îâåøêà ðúêà.
Íàñðåä ïîëÿíàòà âúðõó ïèåäåñòàë îò ãðóáî îòðóïàíè êàìúíè ñå èçäèãàøå åäèí êðúñò îò êîðàë, êîéòî ïðîñòèðàøå äúëãèòå ñè ðúöå, íàïðàâåíè ñÿêàø îò âêàìåíåíà êðúâ.
Ïî çíàê íà êàïèòàí Íåìî åäèí îò ìàòðîñèòå ïðèñòúïè íàïðåä è íà íÿêîëêî êðà÷êè îò êðúñòà ïî÷íà äà êîïàå äóïêà ñ åäíà êèðêà, êîÿòî îòêà÷è îò êîëàíà ñè.
Ðàçáðàõ âñè÷êî! Òàÿ ïîëÿíêà áåøå ãðîáèùå: äóïêàòà - ãðîá: òîÿ ïðîäúëãîâàò ïðåäìåò - òðóïúò íà óìðåëèÿ ïðåç íîùòà ÷îâåê! Êàïèòàí Íåìî è íåãîâèòå õîðà áÿõà äîøëè äà ïîãðåáàò ñâîÿ äðóãàð â òàÿ îáùà ãðîáíèöà, â äúíîòî íà íåïðèñòúïíèÿ îêåàí.
Íå! Íèêîãà íå áÿõ óñåùàë òàêîâà âúëíåíèå! Íèêîãà ïî-íåîäîëèìè ìèñëè íå áÿõà îáñåáâàëè ìîçúêà ìè! Íå èñêàõ äà âèæäàì òîâà, êîåòî âèæäàõà î÷èòå ìè!
Íî êîïàåíåòî íà ãðîáà ñòàâàøå áàâíî. ×óâàõ êàê êèðêàòà çâúíòåøå ïî âàðîâèòàòà ïî÷âà è îò âðåìå íà âðåìå áëÿñâàøå, êîãàòî óäàðåøå íÿêîé ïîïàäíàë íà äúíîòî êðåìúê. Äóïêàòà ñòàâàøå ïî-äúëãà, ïî-øèðîêà è ñêîðî áåøå âå÷å äîñòàòú÷íî äúëáîêà, çà äà ïîáåðå òðóïà.
Íîñà÷èòå ñå ïðèáëèæèõà. Îáâèòîòî â áÿë ïëàò òÿëî áå ñïóñíàòî â ñâîÿ ìîêúð ãðîá. Êàïèòàí Íåìî ñúñ ñêðúñòåíè íà ãúðäèòå ðúöå è âñè÷êèòå ïðèÿòåëè íà ìúðòâèÿ, êîèòî òîé áåøå îáè÷àë, êîëåíè÷èõà. Äâàìàòà ìè äðóãàðè è àç ïðèâåäîõìå ñìèðåíî ãëàâà.
Ãðîáúò áåøå çàòðóïàí ñ èçêîïàíèòå îò ïî÷âàòà ïàð÷åòà, êîèòî îáðàçóâàõà ìàëêà ìîãèëêà.
Êîãàòî òîâà ñâúðøè, êàïèòàí Íåìî è íåãîâèòå õîðà ñå èçïðàâèõà, ïîñëå ïðèáëèæèõà äî ãðîáà, ïðåâèõà êîëÿíî è âñè÷êè ïðîòåãíàõà ðúêà â çíàê íà ïîñëåäíî ñáîãîì. Ñëåä òîâà ïîãðåáàëíîòî øåñòâèå òðúãíà îáðàòíî êúì "Íàóòèëóñ", ìèíàâàéêè îòíîâî ïîä ñâîäîâåòå íà ãîðàòà, ïðåç õðàñòàëàöèòå, êðàé êîðàëîâèòå ãîðè÷êè, êàòî íåïðåêúñíàòî âúçëèçàøå âñå ïî-íàãîðå.
Íàé-ñåòíå âèäÿõìå ñâåòëèíèòå íà êîðàáà.
Ùîì ñå ïðåîáëÿêîõìå, àç ñå èçêà÷èõ íà ïàëóáàòà è èçìú÷âàí îò ñòðàøíè ìèñëè, ñåäíàõ äî ïðîæåêòîðà.
Êàïèòàí Íåìî äîéäå ïðè ìåíå. Ñòàíàõ è ìó êàçàõ:
- Çíà÷è, êàêòî ïðåäâèæäàõ, ÷îâåêúò óìðÿ ïðåç íîùòà?
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî.
- È ñåãà ïî÷èâà ïðè äðóãàðèòå ñè â òîâà êîðàëîâî ãðîáèùå?
- Äà, çàáðàâåí îò âñè÷êè, íî íå è îò íàñ! Íèå èçêîïàâàìå ãðîáà, à ïîëèïèòå ùå ñå ïîãðèæàò äà çàïå÷àòàò çàâèíàãè â íåãî íàøèòå ìúðòúâöè!
Êàïèòàíúò èçâåäíúæ ñêðè ëèöå â ñãúð÷åíèòå ñè ðúöå è íàïðàçíî ñå îïèòà äà ñïîäàâè åäíî ðèäàíèå. Ñëåä òîâà äîáàâè:
- Òàì, íÿêîëêîñòîòèí ñòúïêè ïîä ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà, å íàøåòî ñïîêîéíî ãðîáèùå!
- Âàøèòå ìúðòúâöè ùå ñïÿò òàì ïîíå ñïîêîéíî, êàïèòàíå, è àêóëèòå íå ìîãàò äà ãè äîñåãíàò!
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè òúæíî êàïèòàí Íåìî.
- Àêóëèòå è - õîðàòà!


ÂÒÎÐÀ ×ÀÑÒ

I
ÈÍÄÈÉÑÊÈß ÎÊÅÀÍ

Çàïî÷íà âòîðàòà ÷àñò îò òîâà ïúòåøåñòâèå ïîä âîäàòà. Ïúðâàòà ñâúðøè ñ âúëíóâàùàòà ñöåíà â êîðàëîâîòî ãðîáèùå, êîÿòî îñòàâè â äóøàòà ìè äúëáîêî âïå÷àòëåíèå.
Òàêà ìèíàâàøå öåëèÿò æèâîò íà êàïèòàí Íåìî â äúëáî÷èíèòå íà áåçêðàéíîòî ìîðå - òîé áå ïðèãîòâèë äîðè ãðîáà ñè â íåãîâèòå íàé-íåïðèñòúïíè áåçäíè. Òàì íè åäíî îò îêåàíñêèòå ÷óäîâèùà íÿìàøå äà íàðóøè ïîñëåäíèÿ ñúí íà õîðàòà îò "Íàóòèëóñ", íà òèÿ ïðèÿòåëè, ñâúðçàíè íåðàçäåëíî åäíè ñ äðóãè êàêòî ïðåç æèâîòà, òàêà è â ñìúðòòà! "Íèòî ÷îâåê!" - áåøå äîáàâèë êàïèòàíúò.
Âñå òîâà ÿðîñòíî è íåóìîëèìî íåäîâåðèå êúì ÷îâåøêîòî îáùåñòâî!
Êîëêîòî ñå îòíàñÿ äî ìåíå, àç íå ñå çàäîâîëÿâàõ ñàìî ñ ïðåäïîëîæåíèÿòà,êîèòî áÿõà äîñòàòú÷íè çà Êîíñåé. Äîáðèÿò ìîìúê ïðîäúëæàâàøå äà âèæäà â êàïèòàíà íà "Íàóòèëóñ" ñàìî åäèí íåïðèçíàò ó÷åí, êîéòî îòâðúùàøå ñ ïðåçðåíèå íà ÷îâå÷åñòâîòî çà áåçðàçëè÷èåòî, ñ êîåòî òî ñå áå îòíåñëî êúì íåãî. Îñâåí òîâà çà íåãî òîé áåøå åäèí ÷îâåê, êîéòî, ïðåñèòåí îò çåìíèòå ðàçî÷àðîâàíèÿ, å òðÿáâàëî äà ñå îòòåãëè â òàÿ íåäîñòúïíà ñðåäà, äåòî ìîæåøå äà ïðîÿâÿâà ñâîáîäíî ñâîèòå ñêëîííîñòè. Íî ñïîðåä ìåíå òîâà ïðåäïîëîæåíèå îáÿñíÿâàøå ñàìî åäíà ñòðàíà îò ñúùèíàòà íà êàïèòàí Íåìî.
Íàèñòèíà çàãàäêàòà íà òàÿ ïîñëåäíà íîù, êîãàòî áÿõìå çàêëþ÷åíè è ïðèñïàíè, ãðóáàòà ïðåäïàçíà ìÿðêà îò ñòðàíà íà êàïèòàíà, êîãàòî äðúïíà îò î÷èòå ìè äàëåêîãëåäà, ñìúðòîíîñíàòà ðàíà íà ìàòðîñà, ïðè÷èíåíà îò íåîáÿñíèìîòî ñáëúñêâàíå íà "Íàóòèëóñ", âñè÷êî òîâà ìå íàñî÷âàøå êúì íîâè ìèñëè. Íå! Çà êàïèòàí Íåìî íå áå äîñòàòú÷íî ñàìî äà áÿãà îò õîðàòà! Íåãîâèÿò ñòðàøåí êîðàá ìó ñëóæåøå íå ñàìî çà äà çàäîâîëè èíñòèíêòà ìó çà ñâîáîäà, íî íàâÿðíî è çà íÿêàêâî óæàñíî îòìúùåíèå.
Àëà ñåãà íèùî íå ìè å íàïúëíî ÿñíî, ñúçèðàì â ìðàêà ñàìî áëåäè ñâåòëèíè è ùå òðÿáâà äà ñå îãðàíè÷à äà ïèøà, êàêòî ñå êàçâà, ïîä äèêòîâêàòà íà ñúáèòèÿòà.
Âïðî÷åì íàñ íèùî íå íè ñâúðçâà ñ êàïèòàí Íåìî. Òîé çíàå, ÷å å íåâúçìîæíî äà èçáÿãàìå îò "Íàóòèëóñ". Íèå äîðè íå ñìå çàòâîðíèöè, êîèòî ñà äàëè ÷åñòíà äóìà. Íèêàêâî çàäúëæåíèå íà ÷åñò íå íè îáâúðçâà. Íèå ñìå ñàìî ïëåííèöè, ñàìî çàòâîðíèöè, ïðåäñòàâÿíè ïîðàäè íÿêàêâà ïðèâèäíà ó÷òèâîñò çà ãîñòè. Íåä Ëàíä íå ñå å îòêàçàë îò íàäåæäàòà äà ñè âúçâúðíå ñâîáîäàòà. Òîé ùå ñå âúçïîëçóâà áåçäðóãî îò ïúðâèÿ ñãîäåí ñëó÷àé. Àç ñèãóðíî ùå ïîñòúïÿ êàòî íåãî. È âñå ïàê ùå íàïðàâÿ òîâà ñ èçâåñòíî ñúæàëåíèå, îòíàñÿéêè ñúñ ñåáå ñè âñè÷êî, êîåòî áëàãîäàðåíèå íà âåëèêîäóøèåòî íà êàïèòàí Íåìî ùå ìîæåì äà íàó÷èì îò òàéíèòå íà "Íàóòèëóñ". Çàùîòî â êðàÿ íà êðàèùàòà òðÿáâà ëè äà ìðàçèì òîÿ ÷îâåê èëè, íàïðîòèâ, äà ñå âúçõèùàâàìå îò íåãî? Êàêúâ å òîé - æåðòâà èëè ïàëà÷? È îñâåí òóé, äà ñè ïðèçíàÿ, àç áèõ èñêàë, ïðåäè äà ñå ðàçäåëÿ çàâèíàãè ñ íåãî, äà ñúì èçâúðøèë òîâà êðúãîñâåòñêî ïîäâîäíî ïúòåøåñòâèå, íà÷àëîòî íà êîåòî áåøå òîëêîâà âåëèêîëåïíî. Áèõ èñêàë äà âèäÿ íàïúëíî âñè÷êè ÷óäåñà íà çåìíîòî êúëáî, ñúáðàíè ïîä âîäàòà. Áèõ èñêàë äà âèäÿ îíîâà, êîåòî íèêîé ÷îâåê äîñåãà íå å âèäÿë, äîðè è äà ðèñêóâàì æèâîòà ñè â òàÿ íåíàñèòíà æàæäà çà ïîçíàíèÿ! Êàêâî ñúì îòêðèë äîñåãà? Íèùî èëè ïî÷òè íèùî, çàùîòî ñìå èçìèíàëè ñàìî øåñò õèëÿäè ëåâãè ïðåç Òèõèÿ îêåàí.
Íî àç çíàÿ ìíîãî äîáðå, ÷å "Íàóòèëóñ" ñå ïðèáëèæàâà äî îáèòàâàíè çåìè è ÷å àêî íè ñå ïðåäñòàâè íÿêàêúâ ñãîäåí ñëó÷àé çà ñïàñåíèå, áè áèëî æåñòîêî äà ïîæåðòâóâàì ñïúòíèöèòå ñè çàðàäè ìîÿòà ñòðàñò êúì íåçíàéíîòî. Ùå òðÿáâà äà âúðâÿ ñ òÿõ, ìîæå áè äîðè äà ãè âîäÿ. Íî äàëè íÿêîãà ùå èìàìå òîÿ ñãîäåí ñëó÷àé? Ïðèíóäèòåëíî ëèøåíèÿò îò ñâîáîäà ÷îâåê æåëàå òàêàâà âúçìîæíîñò, íî ó÷åíèÿò, ëþáîïèòíèÿò - ñå áîè îò íåÿ.
Òîÿ äåí, 21 ÿíóàðè 1868 ãîäèíà, ïî îáÿä ïîìîùíèêúò äîéäå äà èç÷èñëè âèñî÷èíàòà íà ñëúíöåòî. Àç ñå èçêà÷èõ íà ïàëóáàòà, çàïàëèõ ïóðà è ãëåäàõ êàêâî ïðàâè òîé. Çà ìåíå áåøå ñúâñåì î÷åâèäíî, ÷å òîÿ ÷îâåê íå ðàçáèðà ôðåíñêè, çàùîòî íà íÿêîëêî ïúòè èçêàçâàõ ãëàñíî ìèñëè, êîèòî áèõà ïðèâëåêëè âíèìàíèåòî ìó, àêî ãè áå ðàçáðàë, àëà òîé ñè îñòàíà ðàâíîäóøåí è íÿì.
Äîêàòî òîé íàáëþäàâàøå ñúñ ñåêñòàíòà, åäèí ìàòðîñ îò "Íàóòèëóñ" - ñúùèÿò þíà÷àãà, êîéòî íè áå ïðèäðóæàâàë â ïúðâèÿ ïîäâîäåí èçëåò íà îñòðîâ Êðåñïî - äîéäå äà èç÷èñòè ñòúêëàòà íà ïðîæåêòîðà. È àç ðàçãëåäàõ óñòðîéñòâîòî íà àïàðàòà, ñèëàòà íà êîéòî ñå óâåëè÷àâàøå ñòîêðàòíî îò ïðúñòåíîîáðàçíî íàðåäåíèòå - êàêòî â ìàÿöèòå - ëåùîâèäíè ñòúêëà, êîèòî ñúáèðàõà ñâåòëèíàòà â íåîáõîäèìàòà ïëîñêîñò. Åëåêòðè÷åñêàòà ëàìïà áå íàïðàâåíà òàêà, ÷å äà ìîæå äà äàâà öÿëàòà ñè îñâåòèòåëíà ìîù. È äåéñòâèòåëíî ñâåòëèíàòà ñå ïðîèçâåæäàøå â áåçâúçäóøíî ïðîñòðàíñòâî, êîåòî îñèãóðÿâàøå åäíîâðåìåííî è ðàâíîìåðíîñòòà, è ñèëàòà è. Òîâà áåçâúçäóøíî ïðîñòðàíñòâî ñïåñòÿâàøå ñúùî òàêà îñòðèòå ãðàôèòè, ìåæäó êîèòî ñå îáðàçóâà ñâåòåùàòà äúãà. À òîâà ñïåñòÿâàíå áå âàæíî çà êàïèòàí Íåìî, êîéòî íå ìîæåøå äà ãè íàáàâÿ ëåñíî. Íî ïðè òèÿ óñëîâèÿ òå ïî÷òè íå ñå õàáÿõà.
Êîãàòî "Íàóòèëóñ" ñå ïðèãîòâè äà ïîåìå îòíîâî ïîäâîäíèÿ ñè ïúò, àç ñëÿçîõ â ñàëîíà. Ëþêîâåòå ñå çàòâîðèõà è íèå òðúãíàõìå.
Ñåãà áðàçäÿõìå âîäèòå íà Èíäèéñêèÿ îêåàí. Òóê "Íàóòèëóñ" ïëàâàøå îáèêíîâåíî íà äúëáî÷èíà ìåæäó ñòî è äâåñòà ìåòðà. Òàêà ïðîäúëæè íÿêîëêî äíè. Ñ èçêëþ÷åíèå íà ìåíå, êîéòî îáè÷àì áåçïðåäåëíî ìîðåòî, íà âñåêè äðóã ÷àñîâåòå ñèãóðíî áèõà ñå âèäåëè äúëãè è åäíîîáðàçíè; íî âñåêèäíåâíèòå ðàçõîäêè íà ïàëóáàòà, äåòî ñå îñâåæàâàõ ñ æèâîòâîðíèÿ âúçäóõ íà îêåàíà, ãëåäêàòà ïðåç ñòúêëàòà íà ñàëîíà êúì òàÿ ïúëíà ñ áîãàòñòâà âîäà, ÷åòåíåòî â áèáëèîòåêàòà, ïîäðåæäàíåòî íà çàïèñêèòå ìè - âñè÷êî òîâà çàïúëâàøå èçöÿëî âðåìåòî ìè è íèòî çà ìèã íå ìå óìîðÿâàøå, íèòî ìå îòåã÷àâàøå.
Çäðàâåòî íà âñè÷êè íè áå ñúâñåì äîáðî. Õðàíèòåëíèÿò ðåæèì íà êîðàáà íàïúëíî íè ïîäõîæäàøå è àêî ïèòàõà ìåíå, àç áèõ ìîãúë äà êàðàì ïðåñïîêîéíî áåç ðàçíîîáðàçèåòî, êîåòî Íåä Ëàíä â çíàê íà ïðîòåñò ñå ñòàðàåøå äà âíàñÿ â õðàíàòà íè. Îò äðóãà ñòðàíà, ïðè òàÿ ïîñòîÿííà òåìïåðàòóðà íÿìàøå îïàñíîñò äîðè è îò õðåìà. À "äåíäðîôèëèòå", ïîçíàòè â Ïðîâàíñ êàòî "ìîðñêè êîïúð", îò êîèòî â êîðàáà èìàøå èçâåñòåí çàïàñ, ñúñ ñâîÿòà ëåêà, ðàçòàïÿùà ñå òúêàí áÿõà îòëè÷åí ëåê ïðîòèâ êàøëèöà.
Â ïðîäúëæåíèå íà íÿêîëêî äíè âèäÿõìå ãîëÿì áðîé ìîðñêè ïòèöè, öèïîíîãè ðèáàðè è ÷àéêè. Íÿêîëêî áÿõà ñðú÷íî óáèòè è ñãîòâåíè ïî îñîáåí íà÷èí, íè äîñòàâèõà äîñòà âêóñíè áëþäà îò ìîðñêè äèâå÷.
Ìðåæèòå íà "Íàóòèëóñ" óëîâèõà íÿêîëêî âèäà ìîðñêè êîñòåíóðêè îò ðîäà êàðå, ñ èçäóò ãðúá, ÷èÿòî ÷åðóïêà ñå öåíè ìíîãî. Òèÿ âëå÷óãè, êîèòî ñå ãìóðâàò ëåñíî, ìîãàò äà îñòàâàò äúëãî ïîä âîäàòà, êàòî çàòâàðÿò ìåñåñòàòà êëàïà â èçõîäà íà íîñíèÿ ñè êàíàë. Êîãàòî áÿõà óëîâåíè, íÿêîè îò òèÿ êîñòåíóðêè îùå ñïÿõà, ñêðèòè â ÷åðóïêèòå ñè, êîèòî ãè çàùèùàâàò îò ìîðñêèòå æèâîòíè. Òÿõíîòî ìåñî íå å íåùî îñîáåíî, íî ÿéöàòà èì ñà èçâúíðåäíî âêóñíè.
Êîëêîòî äî ðèáèòå, òå ïðåäèçâèêâàõà íàøåòî âúçõèùåíèå âèíàãè êîãàòî âèæäàõìå íåî÷àêâàíî ïðåç ïðîçîðöèòå íà ñàëîíà òåõíèÿ ñêðèò ïîäâîäåí æèâîò. È àç âèäÿõ òàì âèäîâå, êîèòî íå áÿõ ñðåùàë äîòîãàâà.
Ùå ñïîìåíà ãëàâíî îñòðàñèîíèòå, êîèòî æèâåÿò èçêëþ÷èòåëíî â ×åðâåíî ìîðå, â Èíäèéñêî ìîðå è â îíàÿ ÷àñò îò îêåàíà, êîÿòî ìèå áðåãîâåòå íà Öåíòðàëíà Àìåðèêà. Òèÿ ðèáè ïîäîáíî íà êîñòåíóðêèòå, íà áðîíåíîñöèòå, íà ìîðñêèòå òàðàëåæè è íà ðàêîâèíèòå ñà çàùèòåíè îò áðîíÿ, êîÿòî íå å íèòî âàðîâèòà, íèòî êàìåíèñòà, à ÷èñòî êîñòíà. Ïîíÿêîãà òÿ å âúâ ôîðìà íà òðèúãúëíèê, äðóã ïúò - íà ÷åòèðèúãúëíèê.
Ùå ñïîìåíà, êàêòî ñà çàïèñàíè âúâ âñåêèäíåâíèÿ áåëåæíèê íà Êîíñåé, íÿêîè ðèáè îò ðîäà íà òåòðîäîíèòå,êîèòî ñå ñðåùàò èçêëþ÷èòåëíî â òèÿ ìîðåòà, ñïàíãëåðèàíèòå ñ ÷åðâåí ãðúá è áåëè ãúðäè, êîèòî ñå îòëè÷àâàò ñ òðè ðåäà íàäëúæíè ñíîï÷åòà, è åëåêòðè÷åñêèòå ðèáè, äúëãè ñåäåì ïðúñòà è íàøàðåíè ñ íàé-ÿðêè áàãðè. Ñëåä òîâà êàòî îáðàçöè îò äðóãè ðîäîâå - ÿéöåâèäíè ðèáè, íàïîäîáÿâàùè âúç÷åðíî ÿéöå, íàáðàçäåíè ñ áåëè èâè÷êè è áåç îïàøêè; äèðäîíè, èñòèíñêè ìîðñêè òàðàëåæè, âúîðúæåíè ñ áîäëè è ñïîñîáíè äà ñå èçäóâàò òàêà, ÷å ñòàâàò ñúùèíñêè êúëáà, íàáó÷åíè ñ øèïîâå: ìîðñêè êîí÷åòà, êàêâèòî èìà âúâ âñè÷êè îêåàíè; õâúð÷àùè ïåãàñè, ñ óäúëæåíà ìóöóíêà, ãðúäíèòå ïåðêè íà êîèòî ñà ìíîãî øèðîêè, ðàçïîëîæåíè êàòî êðèëå, è èì ïîìàãàò, àêî íå äà ëåòÿò, ïîíå äà ïîäñêà÷àò âúâ âúçäóõà; ãúëúáè ñ ëîïàòåñòè ÷îâêè è ñ îïàøêè, ïîêðèòè ñ ìíîãî êîñòíè ïðúñòåíè; ìàêðîãíàòè ñ äúëãè ÷åëþñòè, âåëèêîëåïíè, äúëãè îêîëî äâàäåñåò è ïåò ñàíòèìåòðà ðèáè ñ íàé-ïðèÿòíè øàðêè; îëîâíîöâåòíè êîëèîìîðè ñ ãðàïàâè ãëàâè; ìèëèàðäè äðåáíè, ñêà÷àùè ðèáêè, íàáðàçäåíè ñ ÷åðíî, ñ äúëãè ãðúäíè ïåðêè, ðèáè, êîèòî ñå ïëúçãàò ïî ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî ñ íåâåðîÿòíà áúðçèíà; ïðåëåñòíè âåëèôåðè, êîèòî âäèãàò ïåðêèòå ñè êàòî êîðàáíè ïëàòíà ïîä ïîïúòåí âÿòúð; âåëèêîëåïíè êþðòè, êîèòî ïðèðîäàòà ùåäðî å íàäàðèëà ñ æúëòè, íåáåñíîñèíè, ñðåáúðíè è çëàòíè áîè:
òðèõîïòåðè, êðèëàòà íà êîèòî ñà îò âëàêíà; êîòòè, âèíàãè èçïîöàïàíè ñ òèíÿ, êîèòî ïðîèçâåæäàò ëåê øóì; òðèãëè, äðîáúò íà êîèòî ñå ñìÿòà çà îòðîâà; áîäèàíè, êîèòî èìàò íàä î÷èòå ñè ïîäâèæíè êàïàöè; è íàé-ñåòíå ñóôëåòè ñ äúëãè òðúáîâèäíè ìóöóíè, èñòèíñêè ìóõîëîâêè, êîèòî óáèâàò íàñåêîìèòå, êàòî ãè óäðÿò ïðîñòî ñ êàïêà âîäà.
Â îñåìäåñåò è äåâåòèÿ ðîä ðèáè, êëàñèðàíè îò Ëåñåïåä, êîèòî ñà îò âòîðèÿ ïîäêëàñ íà êîñòíèòå è çà êîèòî ñà õàðàêòåðíè åäíî êàïà÷å è ãðúäíà öèïà, âèäÿõ ñêîðïåíàòà, íà êîÿòî ãëàâàòà å ñ áîäëè è èìà ñàìî åäíà ãðúáíà ïåðêà: òèÿ ðèáè èìàò èëè íÿìàò ëþñïè â çàâèñèìîñò îò ïîäåëåíèåòî íà ðîäà, êúì êîåòî ïðèíàäëåæàò. Îò âòîðîòî ïîäåëåíèå ñà îáðàçöèòå îò äèäàêòèëè, äúëãè òðèäåñåò-÷åòèðèäåñåò ñàíòèìåòðà, íàáðàçäåíè ñ æúëò è è â èëè, è ãëàâèòå íà êîèòî èì àò ôàíòàñòè÷åí âèä. À êúì ïúðâîòî ïîäåëåíèå ñå ÷èñëè îíàÿ ÷óäíîâàòà ðèáà, íàðå÷åíà ñïðàâåäëèâî "ìîðñêà æàáà" ñ ãîëÿìà ãëàâà, ïîíÿêîãà äúëáîêî âäëúáíàòà, à äðóã ïúò ñúâñåì èçäóòà; íàáó÷åíà ñ áîäëè è îñåÿíà ñ ïîäóòèíè, òÿ èìà íåïðàâèëíè è ãðîçíè ðîãà; òÿëîòî è îïàøêàòà é ñà ìàçîëåñòè: øèïîâåòå é ïðè÷èíÿâàò îïàñíè ðàíè; òÿ å îòâðàòèòåëíà è óæàñíà.
Îò 21 äî 23 ÿíóàðè "Íàóòèëóñ" èçìèíàâàøå ïî äâåñòà è ïåòäåñåò ëåâãè â äâàäåñåò è ÷åòèðè ÷àñà èëè ïåòñòîòèí è ÷åòèðèäåñåò ìèëè, êîåòî ïðàâè äâàäåñåò è äâå ìèëè â ÷àñ. Ïðåç âðåìå íà ïúòóâàíåòî âèæäàõìå ðàçëè÷íè âèäîâå ðèáè: òî áåøå ïîðàäè îáñòîÿòåëñòâîòî, ÷å åëåêòðè÷åñêèÿò áëÿñúê ãè ïðèâëè÷àøå è òå ñå ìú÷åõà äà ïëóâàò çàåäíî ñ íàñ. Ïîâå÷åòî îò òÿõ íå ìîæåõà äà ïëóâàò ñ òàêàâà ñêîðîñò è ñêîðî èçîñòàíàõà íàçàä. Íÿêîè îáà÷å óñïÿâàõà èçâåñòíî âðåìå äà ñå çàäúðæàò âúâ âîäèòå îêîëî "Íàóòèëóñ".
Íà 24 ñóòðèíòà ïðè 12 ãðàäóñà 5'þæíà øèðèíà è 94 ãðàäóñà 33' äúëæèíà ñòèãíàõìå îñòðîâ Êèëèíã, êîðàëîâî âúçâèøåíèå, îñåÿíî ñ âåëèêîëåïíè êîêîñîâè ïàëìè, êîåòî å áèëî ïîñåòåíî îò ãîñïîäèí Äàðâèí è îò êàïèòàí Ôèòö Ðîé. "Íàóòèëóñ" ìèíà áëèçî äî áðåãîâåòå íà òîÿ ïóñòèíåí îñòðîâ. Äðàãèòå íà êîðàáà èçâëÿêîõà ìíîãî âèäîâå ïîëèïè è áîäëèâîêîæè è èíòåðåñíè ðàêîâèíè îò ïîäðàçäåëåíèåòî íà ìåêîòåëèòå. Îñòðîâ Êèëèíã ñêîðî èç÷åçíà îò õîðèçîíòà è íèå çàïëàâàõìå â ñåâåðîçàïàäíà ïîñîêà êúì êðàéíàòà þæíà òî÷êà íà Èíäèéñêèÿ ïîëóîñòðîâ.
- Çà íàñ öèâèëèçîâàíèòå ñòðàíè ñà ìíîãî ïî-âàæíè - êàçà ìè ïðåç òîÿ äåí Íåä Ëàíä, - îòêîëêîòî îñòðîâèòå íà Ïàïóàçèÿ, äåòî ñå ñðåùàò ïîâå÷å äèâàöè, îòêîëêîòî ñúðíè! Â Èíäèÿ, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, èìà ïúòèùà, æåëåçíèöè, àíãëèéñêè, ôðåíñêè è èíäóñêè ãðàäîâå. Íÿìà äà ìèíåø è ïåò ìèëè è ùå ñðåùíåø íÿêîé ñúíàðîäíèê. Å-õå! Äàëè íå å äîøëî âðåìå äà îôåéêàìå îò êàïèòàí Íåìî?
- Íå, Íåä, íå - îòãîâîðèõ òâúðäî àç. - Íåêà êàðàìå òàêà, êàêòî êàçâàòå âèå, ìîðÿöèòå. "Íàóòèëóñ" ñå ïðèáëèæàâà äî îáèòàâàíèòå êîíòèíåíòè. Òîé ñå âðúùà êúì Åâðîïà, íåêà íè çàâåäå íàòàòúê. Ñòèãíåì ëè âåäíúæ íàøèòå ìîðåòà, ùå âèäèì êîå ùå å íàé-ðàçóìíî äà íàïðàâèì. Âïðî÷åì íå âÿðâàì, ÷å êàïèòàí Íåìî ùå íè ïîçâîëè äà îòèäåì íà ëîâ ïî Ìàëàáàðñêèòå èëè Êîðîìàíäåëñêèòå áðåãîâå, êàêòî â ãîðèòå íà Íîâà Ãâèíåÿ.
- Àìè íå ìîæåì ëè áåç íåãîâîòî ïîçâîëåíèå? Íå îòãîâîðèõ íà êàíàäåöà. Íå èñêàõ äà ñïîðÿ. Â ñúùíîñò èñêàøå ìè ñå äà èçïîëçóâàì äîêðàé âúçìîæíîñòèòå, êîèòî ìè äàâàøå ñúäáàòà, êàòî ìå áå äîâåëà íà "Íàóòèëóñ".
Ñëåä îñòðîâ Êèëèíã íàøèÿò õîä ñòàíà èçîáùî ïî-áàâåí. Îñâåí òîâà òîé ñòàíà è ïî-ïðîèçâîëåí è ÷åñòî ñëèçàõìå ìíîãî äúëáîêî. Íÿêîëêî ïúòè áÿõà óïîòðåáåíè íàêëîíåíèòå ïëîñêîñòè, êîèòî ÷ðåç âúòðåøíè ëîñòîâå ìîæåõà äà áúäàò ïîñòàâÿíè êîñî êúì âîäîëèíèÿòà. Ñëÿçîõìå òàêà äî äâà è äî Òðè êèëîìåòðà, íî íè âåäíúæ íå ïðîâåðèõìå ãîëåìèòå äúëáî÷èíè íà òîâà Èíäèéñêî ìîðå, äåòî ñîíäè äîðè îò òðèíàäåñåò õèëÿäè ìåòðà íå ñòèãàò äî äúíîòî. Ùî ñå îòíàñÿ äî òåìïåðàòóðàòà íà äîëíèòå ïëàñòîâå, òåðìîìåòúðúò íåèçìåííî ñî÷åøå ÷åòèðè ãðàäóñà íàä íóëàòà. Àç çàáåëÿçàõ ñàìî,-÷å ãîðíèòå ïëàñòîâå íà âîäàòà áÿõà âèíàãè ïî-ñòóäåíè â ïëèòêèòå ìåñòà, îòêîëêîòî â îòêðèòî ìîðå. Íà 25 ÿíóàðè îêåàíúò áåøå ñúâñåì ïóñòèíåí. "Íàóòèëóñ" ïðåêàðà òîÿ äåí íà ïîâúðõíîñòòà è íåãîâîòî ìîùíî âèòëî òàêà öåïåøå âúëíèòå, ÷å òå ñå èçäèãàõà ìíîãî íàâèñîêî. Ïðè òèÿ óñëîâèÿ êàê ìîæåøå äà íå áúäå âçåò çà ãèãàíòñêè êèò? Ïðåêàðàõ òðè ÷åòâúðòè îò äåíÿ íà ïàëóáàòà. Ãëåäàõ ìîðåòî. Íà õîðèçîíòà íå ñå âèæäàøå íèùî; ñàìî êúì ÷åòèðè ÷àñà ñëåäîáåä - åäèí äúëúã ïúòíè÷åñêè ïàðàõîä, êîéòî ïëàâàøå â íàñðåùíà ïîñîêà, êúì çàïàä. Íåãîâèòå ìà÷òè ñå âèæäàõà, íî òîé íå ìîæåøå äà çàáåëåæè "Íàóòèëóñ", êîéòî áå ñúâñåì íàðàâíî ñ âîäàòà. Ïîìèñëèõ, ÷å òîÿ ïàðàõîä ïðèíàäëåæè íà Èçòî÷íîòî è ïîëóîñòðîâíî ïàðàõîäíî äðóæåñòâî, êîåòî îáñëóæâà ëèíèÿòà Öåéëîí - Ñèäíåé, êàòî ìèíàâà ïðåç íîñ Êðàë Ãåîðã è ïðåç Ìåëáúðí.
Â ïåò ÷àñà âå÷åðòà, ïðåäè áúðçîòî çäðà÷àâàíå â òðîïè÷åñêèòå îáëàñòè, êîãàòî äåíÿò âåäíàãà ñå ïðåâðúùà â íîù, Êîíñåé è àç áÿõìå ñìàÿíè îò åäíà ñòðàííà ãëåäêà.
Èìà åäíî ïðåëåñòíî æèâîòèí÷å, ñðåùàòà ñ êîåòî ñïîðåä äðåâíèòå íîñè ùàñòèå. Àðèñòîòåë, Àòåíåé, Ïëèíèé, Îïèåí ñà ïðîó÷âàëè íåãîâèòå ïðèâè÷êè è ñà èç÷åðïàëè â îïèñàíèÿòà ìó âñè÷êè ïîåòè÷íè ñðåäñòâà íà ãðúöêèòå è ðèìñêèòå ó÷åíè. Òå ñà ãî íàðè÷àëè "Íàóòèëóñ" è "Ïîìïèëèóñ". Íî ñúâðåìåííàòà íàóêà íå å óñâîèëà òîâà íàçâàíèå è ñåãà ìåêîòåëîòî å èçâåñòíî ïîä èìåòî àðãîíàâò.
Òà åäíà ãðóïà îò òåçè àðãîíàâòè ïúòóâàøå ñåãà íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà. Íèå ìîæàõìå äà ïðåáðîèì ìíîãî ñòîòèöè. Òå áÿõà îò òåçè àðãîíàâòè ñ ìåõóð÷åòà, êîèòî ñå ñðåùàò ñàìî â Èíäèéñêî ìîðå.
Òèÿ ãðàöèîçíè ìåêîòåëè ñå äâèæåõà çàäíèøêîì, ïîñðåäñòâîì ñâîÿòà äâèãàòåëíà öåâ, êàòî èçõâúðëÿõà ïðåç òàÿ öåâ âîäàòà, êîÿòî ñà ïîãúëíàëè. Øåñò îò îñåìòå èì ïèïàëà, óäúëæåíè è èçòúíåíè, ïëóâàõà ïî âîäàòà, äîêàòî äðóãèòå äâå, èçâèòè êàòî ëèñòà íà ïàëìà, ñå èçäèãàõà ñðåùó âÿòúðà êàòî ëåêè êîðàáíè ïëàòíà. Àç âèæäàõ ìíîãî äîáðå òÿõíàòà ñïèðàëíà è âúëíîîáðàçíà ðàêîâèíà, êîÿòî ñïîðåä Êþâèå ïðèëè÷à íà åëåãàíòíà ëîäêà. Èñòèíñêà ëîäêà äåéñòâèòåëíî, êîÿòî íîñè æèâîòíîòî, ñåêðåöèèòå íà êîåòî ñà ÿ ñúòâîðèëè, áåç îáà÷å ñàìîòî æèâîòíî äà å ñðàñíàòî ñ íåÿ!
- Àêî èñêà, àðãîíàâòúò ìîæå äà íàïóñíå ðàêîâèíàòà ñè - êàçàõ àç íà Êîíñåé, - íî òîé íèêîãà íå ÿ íàïóñêà.
- Ñúùî êàòî êàïèòàí Íåìî - îòãîâîðè ñúâñåì íà ìÿñòî Êîíñåé. - È çàòîâà ïî-äîáðå ùåøå äà áúäå äà íàðå÷åøå êîðàáà ñè "Àðãîíàâò".
Îêîëî ÷àñ "Íàóòèëóñ" ïëàâà ñðåä òàÿ ãðóïà ìåêîòåëè. Ïîñëå, íå çíàì îò êàêâî, òå âíåçàïíî ñå óïëàøèõà- Ñÿêàø ïî íÿêàêúâ ñèãíàë ïëàòíàòà âåäíàãà áÿõà ñúáðàíè, ïèïàëàòà ñå ñâèõà, òåëàòà ñå ñòåãíàõà, ðàêîâèíèòå ñå ïðåîáúðíàõà è ñìåíèõà öåíòúðà íà òåæåñòòà ñè è öÿëàòà ôëîòà èç÷åçíà ïîä âîäàòà. Òîâà ñòàíà ìèãíîâåíî è íèêîãà êîðàáèòå,íà êîÿòî è äà å åñêàäðà, íå áÿõà ìàíåâðèðàëè â òàêîâà åäèíñòâî.
Â òîÿ ìèã íîùòà íàñòúïè âíåçàïíî è ëåêèòå, åäâà ïîëþøâàíè îò âåòðåöà âúëíè ñå ðàçäâèæèõà êðîòêî íàäëúæ ïî âåëñà íà "Íàóòèëóñ".
Íà ñëåäíèÿ äåí, 26 ÿíóàðè, ïðåñÿêîõìå Åêâàòîðà ïî îñåìäåñåò è âòîðèÿ ìåðèäèàí è íàâëÿçîõìå â Ñåâåðíîòî ïîëóêúëáî.
Ïðåç òîÿ äåí íè ïðèäðóæàâàøå åäíî îãðîìíî ñòàäî àêóëè. Ñòðàøíè æèâîòíè, êîèòî ãúìæàò â òèÿ ìîðåòà è ãè ïðàâÿò ìíîãî îïàñíè! Òîâà áÿõà ãëàäêè àêóëè ñ òúìåí ãðúá è áåëåçíèêàâ êîðåì, âúîðúæåíè ñ åäèíàäåñåò ðåäà çúáè, àêóëè, ïî øèÿòà íà êîèòî èìà ãîëÿìî ÷åðíî ïåòíî, çàîáèêîëåíî ñ áÿë ïðúñòåí, êîåòî ïðèëè÷à íà îêî, äðóãè, æúëòåíèêàâè àêóëè ñ îêðúãëåíà ìóöóíà, ïîïðúñêàíè ñ òúìíè òî÷êè. Òèÿ ìîùíè æèâîòíè ÷åñòî ñå õâúðëÿõà êúì ñòúêëàòà íà ñàëîíà ñúñ çàñòðàøèòåëíà ñèëà. Òîãàâà Íåä Ëàíä èçëèçàøå îò êîæàòà ñè. Òîé èñêàøå äà ñå èçêà÷è íà ïîâúðõíîñòòà è äà çàáèâà õàðïóíà ñè â òèÿ ÷óäîâèùà, îñîáåíî â îíèÿ àêóëè, çúáèòå íà êîèòî ñà íàðåäåíè â óñòàòà èì êàòî ìîçàéêà, è â ãîëåìèòå àêóëè-òèãðè, äúëãè îêîëî ïåò ìåòðà, êîèòî îñîáåíî ìíîãî ãî äðàçíåõà.
Àëà ñêîðî "Íàóòèëóñ" óâåëè÷è ñêîðîñòòà ñè è ëåñíî îñòàâè çàä ñåáå ñè è íàé-áúðçèòå àêóëè.
Íà 27 ÿíóàðè ïðè âõîäà íà ãîëåìèÿ Áåíãàëñêè çàëèâ ñðåùíàõìå íà íÿêîëêî ïúòè - çëîâåùà êàðòèíà; - ïëàâàùè ïî âúëíèòå òðóïîâå. Òîâà áÿõà ìúðòúâöèòå îò èíäèéñêèòå ãðàäîâå, äîâëå÷åíè îò Ãàíã ñðåä îòêðèòî ìîðå, êîèòî ÿñòðåáèòå, åäèíñòâåíèòå ãðîáàðè â òàÿ ñòðàíà, íå áÿõà îêîí÷àòåëíî ðàçðúôàëè. Íî àêóëèòå èì ïîìàãàõà â òàÿ ïîãðåáàëíà ñëóæáà.
Êúì ñåäåì ÷àñà âå÷åðòà "Íàóòèëóñ" ïîëóïîòîïåí, çàïëàâà ñðåä íÿêàêâî ìëå÷íî ìîðå. Äîäåòî ïîãëåä ñòèãàøå, îêåàíúò èçãëåæäàøå ìëå÷åí. Äàëè ëóííèòå ëú÷è íå áÿõà ïðè÷èíàòà çà òîâà? Íå, çàùîòî ëóíàòà, êîÿòî áå èçëÿçëà ñàìî ïðåäè äâà äíè, íå áåøå îùå èçãðÿëà. Öÿëîòî íåáå, ìàêàð è îñâåòåíî îò çâåçäíîòî ñèÿíèå, èçãëåæäàøå ÷åðíî â ñðàâíåíèå ñ áåëîòàòà íà âîäàòà.
Êîíñåé íå ìîæåøå äà ïîâÿðâà íà î÷èòå ñè è ìå çàïèòà çà ïðè÷èíèòå íà òîâà ñòðàííî ÿâëåíèå. Çà ùàñòèå ìîæåõ äà ìó îòãîâîðÿ:
- Òîâà ñå íàðè÷à ìëå÷íî ìîðå - êàçàõ àç, - îáøèðíî ïðîñòðàíñòâî îò áåëè âúëíè, êîåòî ÷åñòî ñå âèæäà êðàé áðåãîâåòå íà Àìáîàí è ïî òèÿ ìåñòà.
- Íî - ïîïèòà Êîíñåé - ìîæå ëè ãîñïîäàðÿò äà ìè êàæå íà êàêâî ñå äúëæè òîâà, çàùîòî íå âÿðâàì âîäàòà äà ñå å ïðåâúðíàëà â ìëÿêî.
- Íå, Êîíñåé, è òàÿ áåëîòà, êîÿòî òå èçíåíàäâà, ñå äúëæè ñàìî íà ìèëèàðäè èíôóçîðèè, åäèí âèä ìàëêè ñâåòóëêè, ïèõòèåîáðàçíè è áåçöâåòíè íà âèä, äåáåëè êîëêîòî êîñúì è äúëãè íå ïîâå÷å îò åäíà ïåòà îò ìèëèìåòúðà. Íÿêîè îò òèÿ æèâîòèíêè ñå çàëåïÿò åäíî î äðóãî è çàïúëâàò òàêà ïðîñòðàíñòâî îò ìíîãî ëåâãè.
- Ìíîãî ëåâãè ëè? - èçâèêà Êîíñåé.
- Äà, äðàãè, è íå ñå îïèòâàé äà èç÷èñëÿâàø áðîÿ íà òèÿ èíôóçîðèè! Íÿìà äà óñïååø, çàùîòî, àêî íå ñå ëúæà, íÿêîè ìîðåïëàâàòåëè ñà ïúòóâàëè ïî òàêîâà ìëå÷íî ìîðå íà ïîâå÷å îò ÷åòèðèäåñåò ìèëè.
Öåëè íÿêîëêî ÷àñà "Íàóòèëóñ" öåïè ñ íîñà ñè òèÿ áåëåçíèêàâè âúëíè è àç çàáåëÿçàõ, ÷å òîé ñå ïëúçãàøå áåçøóìíî ïî íàñúïóíåíàòà âîäà, ñÿêàø ïëàâàøå ñðåä ðàçäâèæåíà ïÿíà, êàêâàòî ïîíÿêîãà îñòàâà ïðè ñðåùàòà íà ðàçëè÷íè, ïðîòèâîïîëîæíè åäíî íà äðóãî òå÷åíèÿ â çàëèâèòå.
Êúì ïîëóíîù ìîðåòî âíåçàïíî âúçâúðíà îáèêíîâåíèÿ ñè öâÿò, íî çàä íàñ, ÷àê äî õîðèçîíòà, îòðàçèëî áåëèíàòà íà âúëíèòå, íåáåòî äúëãî îùå èçãëåæäàøå êàòî îçàðåíî îò íåÿñíèòå ñâåòëèíè íà ñåâåðíî ñèÿíèå.

II
ÍÎÂÎ ÏÐÅÄËÎÆÅÍÈÅ ÍÀ ÊÀÏÈÒÀÍ ÍÅÌÎ

Êîãàòî íà 28 ôåâðóàðè ïî îáÿä "Íàóòèëóñ" èçëåçå îòíîâî íà ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî, ïðè 9 ãðàäóñà 4' ñåâåðíà øèðèíà, òîé áåøå ñðåùó íÿêàêâà çåìÿ, êîÿòî ñå íàìèðàøå íà îêîëî îñåì ìèëè â çàïàäíà ïîñîêà. Ïúðâîòî íåùî, êîåòî çàáåëÿçàõ, áå åäíà ïëàíèíñêà âåðèãà, âèñîêà îêîëî äâå õèëÿäè ñòúïêè, ñ ïðè÷óäëèâè î÷åðòàíèÿ. Ñëåä èç÷èñëåíèÿòà ñëÿçîõ â ñàëîíà è êîãàòî ìåñòîïîëîæåíèåòî áå íàíåñåíî íà êàðòàòà, ðàçáðàõ, ÷å ñìå ñðåùó îñòðîâ Öåéëîí, òîÿ áèñåð, êîéòî âèñè â íàé-êðàéíàòà òî÷êà íà Èíäèéñêèÿ ïîëóîñòðîâ.
Îòèäîõ äà ïîäèðÿ â áèáëèîòåêàòà íÿêîÿ êíèãà çà òîÿ îñòðîâ, êîéòî å åäèí îò í àé-ïëîäîðîäíèòå íà çåìíîòî êúëáî. Íàìåðèõ ñú÷èíåíèå îò Õ. Ñ. Ñèð, îçàãëàâåíî "Öåéëîí è Ñèíãàëåçèÿ". Êàòî ñå âúðíàõ â ñàëîíà, îòáåëÿçàõ ñè íàé-íàïðåä äàííèòå çà Öåéëîí, íà êîéòî äðåâíèòå ñà äàâàëè òîëêîâà ìíîãî ðàçëè÷íè èìåíà. Îñòðîâúò ñå íàìèðà ìåæäó 5 ãðàäóñà 55' è 9 ãðàäóñà 49' ñåâåðíà øèðèíà è ìåæäó 79 ãðàäóñà 42' è 82 ãðàäóñà 4' èçòî÷íà äúëæèíà ïî Ãðèíóè÷êèÿ ìåðèäèàí; äúëúã äâåñòà ñåäåìäåñåò è ïåò ìèëè, íàé-ãîëÿìàòà ìó øèðèíà å ñòî è ïåòäåñåò ìèëè, ïåðèôåðèÿòà ìó å äåâåòñòîòèí ìèëè; ïîâúðõíîñòòà - äâàäåñåò è ÷åòèðè õèëÿäè ÷åòèðèñòîòèí ÷åòèðèäåñåò è îñåì ìèëè, ò. å. ìàëêî ïî-ìàëúê îò Èðëàíäèÿ.
Â òîâà âðåìå âëÿçîõà êàïèòàí Íåìî è ïîìîùíèêúò ìó. Êàïèòàíúò õâúðëè ïîãëåä êúì êàðòàòà. Ïîñëå ñå îáúðíà êúì ìåíå.
- Îñòðîâ Öåéëîí - êàçà òîé - å ïðî÷óò ñúñ ñâîèòå ïîäâîäíè ïîëåòà, äåòî ñå ëîâÿò áèñåðíèòå ìèäè. Ùå âè áúäå ëè ïðèÿòíî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, äà ïîñåòèòå íÿêîè îò òèÿ ïîëåòà?
- Ðàçáèðà ñå, êàïèòàíå.
- Äîáðå. Òîâà ùå ñòàíå ëåñíî. Ñàìî ÷å àêî âèäèì ìåñòàòà, äåòî ñå ëîâÿò áèñåðèòå, íÿìà äà âèäèì ëîâöèòå. Åêñïëîàòàöèÿòà, êîÿòî ñòàâà âñÿêà ãîäèíà, íå å ïî÷íàëà îùå. Íî òîâà íÿìà çíà÷åíèå. Ùå çàïîâÿäàì äà òðúãíåì êúì çàëèâà Ìàíààð, äåòî ùå ñòèãíåì ïðåç íîùòà.
Êàïèòàíúò êàçà íÿêîëêî äóìè íà ïîìîùíèêà ñè è òîé èçëåçå âåäíàãà. Ñêîðî "Íàóòèëóñ" ïîòúíà â ñâîÿòà âîäíà ñòèõèÿ è ìàíîìåòúðúò ïîêàçà, ÷å áåøå íà òðèäåñåò ñòúïêè äúëáî÷èíà.
Íàâåäåí íàä êàðòàòà, ïîäèðèõ çàëèâà Ìàíààð. Íàìåðèõ ãî íà äåâåòèÿ ïàðàëåë ïî ñåâåðîçàïàäíèÿ áðÿã íà Öåéëîí. Òîé áå îáðàçóâàí îò åäíà óäúëæåíà ëèíèÿ íà îñòðîâ÷åòî Ìàíààð. Çà äà ñòèãíåì äîòàì, òðÿáâàøå äà ìèíåì êðàé öåëèÿ çàïàäåí áðÿã íà Öåéëîí.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - êàçà òîãàâà êàïèòàí Íåìî, - áèñåðè ñå ëîâÿò â Áåíãàëñêèÿ çàëèâ, â Èíäèéñêî ìîðå, â Êèòàéñêî è ßïîíñêî ìîðå, â þæíèòå ìîðåòà íà Àìåðèêà, â Ïàíàìñêèÿ çàëèâ è â Êàëèôîðíèéñêèÿ çàëèâ; íî â Öåéëîí ëîâúò äàâà íàé-õóáàâè ðåçóëòàòè. Íèå ïðèñòèãàìå ìàëêî ïðåäèâðåìåííî, ðàçáèðà ñå. Ëîâöèòå ñå ñúáèðàò â Ìàíààðñêèÿ çàëèâ åäâà ïðåç ìàðò è òðèäåñåò äíè òðèñòà òåõíè ëîäêè ñå çàíèìàâàò ñ òàÿ äîõîäíà åêñïëîàòàöèÿ íà ìîðñêèòå ñúêðîâèùà. Âúâ âñÿêà ëîäêà èìà äåñåò ãðåáöè è äåñåò ëîâöè. Ëîâöèòå, ðàçäåëåíè íà äâå ãðóïè, ñå ãìóðâàò ïîñëåäîâàòåëíî è ñòèãàò äî äúëáî÷èíà äâàíàäåñåò ìåòðà, êàòî äúðæàò ìåæäó êðàêàòà ñè òåæúê êàìúê, âúðçàí çà ëîäêàòà ñ âúæå.
- Çíà÷è - êàçàõ àç - âñå îùå ñå ðàáîòè ïî òîÿ ïúðâîáèòåí íà÷èí?
- Äà, ìàêàð ÷å òèÿ ìåñòà çà ëîâ íà áèñåðè ïðèíàäëåæàò íà íàé-èçîáðåòàòåëíèÿ íàðîä íà çåìíîòî êúëáî, àíãëè÷àíèòå, íà êîèòî áÿõà îòñòúïåíè ñ Àìèåíñêèÿ äîãîâîð îò 1802 ãîäèíà.
- Íî ñòðóâà ìè ñå, ÷å âîäîëàçíèòå êîñòþìè, êîèòî óïîòðåáÿâàòå âèå, áèõà ïðèíåñëè ãîëÿìà ïîëçà ïðè òàÿ ðàáîòà?
- Äà, çàùîòî òèÿ êëåòè ëîâöè íà áèñåðè íå ìîãàò äà îñòàâàò äúëãî âðåìå ïîä âîäàòà. Àíãëè÷àíèíúò Ïåðñåâàë ãîâîðè â îïèñàíèåòî íà ïúòåøåñòâèåòî ñè äî Öåéëîí çà åäèí êàôúð, êîéòî îñòàâàë ïîä âîäàòà ïåò ìèíóòè, áåç äà ñå èçêà÷âà íà ïîâúðõíîñòòà. Íî òîâà ìè ñå âèæäà ìàëêî âåðîÿòíî. Àç çíàÿ ãìóðöè, êîèòî óñïÿâàò äà ñå çàäúðæàò äî ïåòäåñåò è ñåäåì ñåêóíäè, è íÿêîè, íàé-îïèòíè, äîðè äî îñåìäåñåò è ñåäåì ñåêóíäè. Íî òîâà ñà ðåäêè ñëó÷àè è êîãàòî ñå âúðíàò â ëîäêèòå, îò íîñà è îò óøèòå íà òèÿ íåùàñòíèöè ïî÷âà äà òå÷å îêúðâàâåíà âîäà. Ìèñëÿ, ÷å ëîâöèòå íà áèñåðè îñòàâàò ïîä âîäàòà ñðåäíî òðèäåñåò ñåêóíäè è ïðåç òèÿ òðèäåñåò ñåêóíäè òå áúðçàò äà íàõâúðëÿò â åäíà ìàëêà ìðåæèöà âñè÷êèòå áèñåðíè ìèäè, êîèòî ñà ìîãëè äà îòêúðòÿò. Íî, îáùî âçåòî, òèÿ ëîâöè íå æèâåÿò ìíîãî; çðåíèåòî èì îòñëàáâà, î÷èòå èì çàãíîÿâàò; ïî òÿëîòî èì ñå îáðàçóâàò ðàíè è ÷åñòî äîðè ïîëó÷àâàò àïîïëåêòè÷åí óäàð íà ìîðñêîòî äúíî.
- Äà - êàçàõ àç, - òåæúê çàíàÿò, êîéòî ñëóæè ñàìî çà çàäîâîëÿâàíå íà íÿêîè êàïðèçè íà ìîäàòà! Íî êàæåòå ìè, êàïèòàíå, êàêâî êîëè÷åñòâî ìèäè ìîæå äà ñúáåðå åäíà ëîäêà çà öÿë äåí?
- Îêîëî ÷åòèðèäåñåò-ïåòäåñåò õèëÿäè. Ðàçïðàâÿò äîðè, ÷å ïðåç 1814 ãîäèíà, êîãàòî àíãëèéñêîòî ïðàâèòåëñòâî ëîâèëî áèñåðíè ìèäè çà ñâîÿ ñìåòêà, òèÿ ãìóðöè çà äâàäåñåò äíè ðàáîòà ñúáðàëè ñåäåìäåñåò è øåñò ìèëèîíà ìèäè.
- Ïîíå äîáðå ëè èì ñå ïëàùà? - ïîïèòàõ àç.
- Ñúâñåì ìàëêî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. Â Ïàíàìà òå ïå÷åëÿò ñàìî ïî åäèí äîëàð íà ñåäìèöà. Íàé-÷åñòî ïîëó÷àâàò ïî ïåò ñàíòèìà íà ìèäà, â êîÿòî èìà áèñåð, à êîëêî ìèäè ñà áåç áèñåð!
- Ñàìî ïåò ñàíòèìà íà òèÿ êëåòíèöè, êîèòî îáîãàòÿâàò ãîñïîäàðÿ ñè! Òîâà å âúçìóòèòåëíî!
- Òà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - êàçà êàïèòàí Íåìî, - âèå è âàøèòå äðóãàðè ùå ïîñåòèòå Ìàíààðñêèÿ ðèô è àêî íÿêîé ïîäðàíèë ëîâåö ñëó÷àéíî ñå íàìèðà âå÷å òàì, ùå ãî âèäèì, êàòî ðàáîòè.
- Ðàçáðàíî, êàïèòàíå.
- À íå âè ëè å ñòðàõ îò àêóëè, ãîñïîäèí Àðîíàêñ?
- Îò àêóëè? - âúçêëèêíàõ àç.
Òîÿ âúïðîñ ìè ñå ñòîðè íàé-ìàëêîòî èçëèøåí.
- Å? - ÷àêàøå êàïèòàí Íåìî.
- Ùå âè ïðèçíàÿ, êàïèòàíå, ÷å îùå íå ñúì ñâèêíàë ìíîãî ñ òîÿ ðîä ðèáè.
- À íèå ñâèêíàõìå âå÷å - îòâúðíà êàïèòàí Íåìî. - Ñ âðåìå ùå ñâèêíåòå è âèå. Âïðî÷åì ùå áúäåì âúîðúæåíè è ïúòåì ìîæå áè ùå óñïååì äà óáèåì íÿêîÿ àêóëà. Òîÿ ëîâ å èíòåðåñåí. Òúé ÷å äîâèæäàíå äî óòðå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, è - ïî-ðàíè÷êî.
Êàïèòàí Íåìî êàçà òîâà ñúâñåì íåïðèíóäåíî è èçëåçå îò ñàëîíà.
- Òðÿáâà äà ïîðàçìèñëÿ - êàçàõ ñè àç, - íÿìà êàêâî äà áúðçàì. Ëîâ íà âèäðè â ïîäâîäíèòå ãîðè, êàêòî áåøå â ãîðèòå íà îñòðîâ Êðåñïî; - òîâà êàêòî è äà å. Íî äà áðîäèø ïî ìîðñêîòî äúíî, êîãàòî ñè ïî÷òè ñèãóðåí, ÷å ùå ñðåùíåø àêóëè - òîâà âå÷å å äðóãà ðàáîòà! Çíàÿ ìíîãî äîáðå, ÷å â íÿêîè ìåñòà, îñîáåíî â Àíäàìåíñêèòå îñòðîâè, íåãðèòå íå ñå äâîóìÿò è íàïàäàò àêóëèòå ñ íîæ â åäíàòà ðúêà è ñ ïðèìêà â äðóãàòà; íî çíàÿ ñúùî òàêà, ÷å ìíîçèíà îò îíèÿ, êîèòî íàïàäàò òèÿ ñòðàõîòíè æèâîòíè, íå ñå âðúùàò æèâè. À àç íå ñúì íåãúð, ïúê è äà áÿõ íåãúð, ìèñëÿ, ÷å â òîÿ ñëó÷àé åäíî ëåêî êîëåáàíèå îò ìîÿ ñòðàíà íå áè áèëî íåóìåñòíî.
È êàòî ïîìèñëèõ çà àêóëèòå, ïðåäñòàâèõ ñè òèÿ ãðàìàäíè ÷åëþñòè, âúîðúæåíè ñ íÿêîëêî ðåäà çúáè, ñïîñîáíè äà ïðåðåæàò ÷îâåêà íà äâå. Ïî÷íàõ äà ÷óâñòâóâàì äîðè íÿêàêâà áîëêà â êðúñòà. Îñâåí òîâà íå ìîæåõ äà ñìåëÿ áåç-öåðåìîííîñòòà, ñ êîÿòî êàïèòàíúò ìè áå íàïðàâèë òàÿ íåçàâèäíà ïîêàíà. Êàòî ÷å ñòàâàøå äóìà äà îòèäåì â ãîðàòà íà ëîâ çà íÿêîÿ áåçâðåäíà ëèñèöà! "Íèùî! - ïîìèñëèõ ñè. - Êîíñåé ïî íèêàêúâ íà÷èí íÿìà äà ñå ñúãëàñè äà äîéäå, à òîâà ùå ìå óëåñíè äà íå ïðèäðóæà êàïèòàíà."
Êîëêîòî çà Íåä Ëàíä, ïðèçíàâàì, ÷å íå áÿõ òîëêîâà óâåðåí â íåãîâîòî áëàãîðàçóìèå. Îïàñíîñòòà, êîëêîòî è ãîëÿìà äà å, âèíàãè ïðèâëè÷àøå íåãîâàòà âîéíñòâåíà íàòóðà.
Çà÷åòîõ îòíîâî êíèãàòà íà Ñèð, íî ñàìî ÿ ïðåëèñòâàõ ìàøèíàëíî. Ìåæäó ðåäîâåòå âèæäàõ ñòðàõîòíî ðàçòâîðåíè ÷åëþñòè.
Â òîâà âðåìå âëÿçîõà Êîíñåé è êàíàäåöúò, ñïîêîéíè è äîðè âåñåëè. Òå íå çíàåõà êàêâî ãè î÷àêâà.
- Åé áîãó, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà Íåä Ëàíä. - Âàøèÿò êàïèòàí Íåìî, äÿâîë äà ãî âçåìå, òîêó-ùî íè íàïðàâè åäíî òâúðäå ëþáåçíî ïðåäëîæåíèå.
- Î! - êàçàõ àç. - Çíàåòå ëè âå÷å?
- Àêî ãîñïîäàðÿò ïîçâîëè - îòãîâîðè Êîíñåé, - êîìåíäàíòúò íà "Íàóòèëóñ" íè ïîêàíè äà ïîñåòèì óòðå çàåäíî ñ ãîñïîäèíà çíàìåíèòèòå öåéëîíñêè ïîäâîäíè ïîëåòà ñ áèñåðíè ìèäè. Ïîêàíàòà ìó áå ñ ïîäáðàíè èçðàçè è òîé ñå äúðæà äîñóù êàòî äæåíòúëìåí.
- Íå âè ëè êàçà íèùî ïîâå÷å?
- Íèùî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè êàíàäåöúò, - îñâåí ÷å âè å ãîâîðèë âå÷å çà òàÿ ìàëêà ðàçõîäêà.
- Âÿðíî å - êàçàõ àç. - À íå âè ëè ñúîáùè íÿêîè ïîäðîáíîñòè ïî...
- Íèêàêâè, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. Âèå ùå íè ïðèäðóæèòå, íàëè?
- Àç... ðàçáèðà ñå! Âèæäàì, ìàéñòîð Ëàíä, ÷å âå÷å ïî÷âà äà âè ñå õàðåñâà.
- Äà, òîâà ùå áúäå ëþáîïèòíî, ìíîãî ëþáîïèòíî!
- Íî è îïàñíî ìîæå áè. - çàãàòíàõ àç ëåêî.
- Îïàñíî ëè? - îòâúðíà Íåä Ëàíä, - ×å êàêâî îïàñíî ìîæå äà èìà â åäèí ïðîñò èçëåò äî ðèôîâå ñ ìèäè?
Ïîëîæèòåëíî êàïèòàí Íåìî áå ñ÷åë çà èçëèøíî äà íàïîìíè íà ìîèòå ñïúòíèöè çà àêóëèòå. È àç ãè ãëåäàõ ñìóòåí, ñÿêàø èì ëèïñâàõà âå÷å íÿêîè êðàéíèöè. Äàëè íå òðÿáâàøå äà ãè ïðåäóïðåäÿ? Äà, áåç ñúìíåíèå, íî íå çíàåõ êàê äà çàïî÷íà.
- Ùå ïîæåëàå ëè ãîñïîäàðÿò äà íè êàæå íÿêîè ïîäðîáíîñòè ïî ëîâà íà áèñåðè? - ïîïèòà Êîíñåé.
- Ïî ñàìèÿ ëîâ ëè - ïîïèòàõ àç, - èëè çà çëîïîëóêèòå, êîèòî...
- Ïî ëîâà - îòãîâîðè êàíàäåöúò. - Ïðåäè äà òðúãíå ÷îâåê çà íÿêîå ìÿñòî, õóáàâî å äà ãî ïîçíàâà.
- Äîáðå. Ñåäíåòå, ïðèÿòåëþ, è àç ùå âè êàæà âñè÷êî, êîåòî òîêó-ùî íàó÷èõ îò àíãëè÷àíèíà Ñèð.
Íåä Ëàíä è Êîíñåé ñåäíàõà íà äèâàíà è êàíàäåöúò ïðúâ ìå ïîïèòà:
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, êàêâî íåùî å áèñåðúò?
- Äðàãè Íåä - îòãîâîðèõ àç, - çà ïîåòà áèñåðúò å ìîðñêà ñúëçà; çà èçòî÷íèòå íàðîäè - êàïêà ðîñà, êîÿòî ñå å âòâúðäèëà; çà äàìèòå - íàêèò ñ îâàëíà ôîðìà, ñúñ ñòúêëåíà ëúñêàâèíà îò ñåäåôåíî âåùåñòâî, íàêèò, êîéòî òå íîñÿò íà ïðúñòèòå, íà øèÿòà èëè íà óøèòå ñè: çà õèìèêà - ñìåñ îò êàëöèåâ ôîñôàò ñ êàëöèåâ êàðáîíàò è ìàëêî æåëàòèí; è íàé-ñåòíå, çà åñòåñòâåíèêà - îáèêíîâåíà áîëåçíåíà ñåêðåöèÿ, êîÿòî â íÿêîè ìèäè îáðàçóâà ñåäåô.
- Ïîäðàçäåëåíèå ìåêîòåëè - êàçà Êîíñåé, - êëàñ àöåôàëè, ðàçðåä ðàêîâèíè.
- Íî - ïðîäúëæèõ àç - ñúùèíñêîòî ìåêîòåëî, êîåòî îòäåëÿ áèñåðà, å ñêúïîöåííàòà áèñåðíà ìèäà. Áèñåðúò å âòâúðäåí ñåäåô, êîéòî èìà òîï÷åñòà ôîðìà. Òîé å èëè ïðèëåïåí äî ÷åðóïêàòà íà ìèäàòà, èëè çàáèò â ãúíêèòå íà ñàìîòî æèâîòíî. Êîãàòî å äî ÷åðóïêàòà - òîé å ÷àñò îò íåÿ; à êîãàòî å â ìåñîòî íà ìèäàòà - òîé íå å çàëåïåí. Àëà âèíàãè â íåãî èìà åäíà òâúðäà ÿäêà - áèëî íÿêîå áåçïëîäíî ÿé÷èöå, áèëî çðúíöå ïÿñúê, îêîëî êîåòî ñåäåôåíîòî âåùåñòâî ñå óòàÿâà â ïðîäúëæåíèå íà ãîäèíè, ïîñëåäîâàòåëíî, íà òúíêè êîíöåíòðè÷íè ñëîåâå.
- Ñëó÷âà ëè ñå äà èìà íÿêîëêî áèñåðà â åäíà ìèäà? - ïîïèòà Êîíñåé.
- Äà, äðàãè. Íÿêîè áèñåðíè ìèäè ñà èñòèíñêè êîâ÷åæåòà çà ñêúïîöåííîñòè. Ðàçïðàâÿò äîðè, ÷å åäíà ìèäà - íî àç ñè ïîçâîëÿâàì äà ñå ñúìíÿâàì - ñúäúðæàëà íå ïî-ìàëêî îò ñòî è ïåòäåñåò àêóëè.
- Ñòî è ïåòäåñåò àêóëè? - âúçêëèêíà Íåä Ëàíä.
- Àêóëè ëè êàçàõ? - îòâúðíàõ àç æèâî. - Èñêàõ äà êàæà - ñòî è ïåòäåñåò áèñåðà. Àêóëè - ... òîâà å áåçñìèñëèöà.
- Íàèñòèíà. Íî ùå íè êàæå ëè ñåãà ãîñïîäàðÿò ïî êàêúâ íà÷èí èçêàðâàò áèñåðèòå?
- Òîâà ñòàâà ïî íÿêîëêî íà÷èíà è ÷åñòî, äîðè êîãàòî áèñåðèòå ñà çàëåïåíè çà ÷åðóïêèòå, ëîâöèòå ãè èçâàæäàò ñ ùèïöè. À îáèêíîâåíî ðàçñòèëàò ìèäèòå âúðõó ðîãîçêè, ïîñòëàíè ïî öåëèÿ áðÿã. Òå óìèðàò òàêà íà ñóøàòà è ñëåä äåñåòèíà äíè ñà âå÷å äîñòà ðàçëîæåíè. Òîãàâà ãè ñëàãàò â ãîëåìè ðåçåðâîàðè ñ ìîðñêà âîäà, ïîñëå ãè îòâàðÿò è ãè ïðîìèâàò. Òîãàâà ïî÷âà âå÷å äâîéíàòà ðàáîòà ïî ðàçïðåäåëåíèåòî. Íàé-íàïðåä ñå îòäåëÿò ñåäåôåíèòå ïëî÷êè, ïîçíàòè â òúðãîâèÿòà ïîä ðàçëè÷íè èìåíà, êîèòî ñå ïðîäàâàò íà êàñè îò ïî ñòî äâàäåñåò è ïåò äî ñòî è ïåòäåñåò êèëîãðàìà. Ïîñëå îòäåëÿò öèïèòå íà ìèäàòà, ïîñòàâÿò ãè äà âðàò è ãè ïðåöåæäàò ïðåç ñèòî, çà äà îòäåëÿò è íàé-äðåáíèòå áèñåðè.
- Îò êàêâî çàâèñè öåíàòà íà òèÿ áèñåðè, îò òÿõíàòà ãîëåìèíà ëè? - ïîïèòà Êîíñåé.
- Íå ñàìî îò ãîëåìèíàòà - îòãîâîðèõ àç, - à è îò ôîðìàòà èì, îò "âîäàòà" èì, ò. å. îò öâåòà è îò ñâåòëèíàòà, ò. å. îò ëú÷èñòèÿ è ìíîãîöâåòåí áëÿñúê, êîéòî ãè ïðàâè òîëêîâà ïðèÿòíè çà îêîòî. ÍàÉ-õóáàâèòå áèñåðè ñå íàðè÷àò "äåâñòâåíè áèñåðè" èëè ïàðàíãîíè; òå ñå îáðàçóâàò ñàìîñòîÿòåëíî â òúêàíòà íà ìåêîòåëîòî; òå ñà áåëè, ÷åñòî ïúòè íåïðîçðà÷íè, à ïîíÿêîãà îïàëîâî-ïðîçðà÷íè è îáèêíîâåíî êðúãëè èëè êðóøîîáðàçíè. Òå ñà íàé-ñêúïèòå è ñå ïðîäàâàò âñåêè ïîîòäåëíî. Äðóãèòå áèñåðè ñà çàëåïåíè çà ÷åðóïêàòà. Íàé-ñåòíå íà ïîñëåäíî ìÿñòî ñà íàé-äðåáíèòå áèñåðè, ïîçíàòè ïîä èìåòî "ñåìåíöà".
- À ëîâúò íà áèñåðè îïàñåí ëè å? - ðå÷å Êîíñåé.
- Íå - îòãîâîðèõ æèâî àç, - îñîáåíî àêî ñå âçåìàò íÿêîè ïðåäïàçíè ìåðêè.
- ×å êàêâè ñà îïàñíîñòèòå íà òîÿ çàíàÿò? - êàçà Íåä Ëàíä.
- Äà ñå ãëúòíå ìàëêî ìîðñêà âîäà ëè?
- Òàêà å, Íåä. Íî íå âè ëè å ñòðàõ îò àêóëè, õðàáðè ïðèÿòåëþ - êàçàõ àç, êàòî ñå îïèòàõ äà ãîâîðÿ íåïðèíóäåíî êàòî êàïèòàí Íåìî.
- Ìåíå ëè äà ìå å ñòðàõ - îòãîâîðè êàíàäåöúò, - ìåíå. ïðîôåñèîíàëíèÿ êèòîëîâåö? Òà ìîÿò çàíàÿò å äà íå ùà äà ãè çíàÿ!
- Íå ñòàâà äóìà äà ãè ëîâèòå ñ êóêà, äà ãè èçâëè÷àòå íà áîðäà íà êîðàáà, äà èì ñå÷åòå îïàøêàòà ñ áðàäâà, äà ãè èçêîðìèòå, äà èì èçâàäèòå ñúðöåòî è äà ãî õâúðëèòå â ìîðåòî.
- Òîãàâà ñòàâà äóìà çíà÷è...

- Äà, òî÷íî çà òîâà.
- Âúâ âîäàòà ëè?
- Âúâ âîäàòà.
- Õàéäå äå, ñàìî äà èìà åäèí õóáàâ õàðïóí! Çíàåòå ëè, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, àêóëèòå ñà æèâîòíè ìíîãî ëîøî óñòðîåíè. Çà äà âè ëàïíàò, òðÿáâà ïúðâî äà ñå îáúðíàò ïî ãðúá, à â òîâà âðåìå...
Íåä Ëàíä êàçà äóìàòà "ëàïíàò" ïî òàêúâ íà÷èí, ÷å òðúïêè äà òå ïîáèÿò.
- À òè, Êîíñåé, òè êàêâî ìèñëèø çà àêóëèòå?
- Àç ùå áúäà îòêðîâåí ñ ãîñïîäàðÿ - ðå÷å Êîíñåé. "Ðàáîòàòà ñå íàðåæäà" - ïîìèñëèõ ñè àç.
- Ùîì ãîñïîäàðÿò íå ñå áîè îò àêóëèòå - êàçà Êîíñåé, - íå âèæäàì çàùî è íåãîâèÿò âåðåí ïðèñëóæíèê äà ñå áîè îò òÿõ!

III
ÁÈÑÅÐ, ÊÎÉÒÎ ÑÒÐÓÂÀ ÄÅÑÅÒ ÌÈËÈÎÍÀ

Íîùòà íàñòúïè. Àç ñè ëåãíàõ. Ñïàõ äîñòà ëîøî. Ñúíèùàòà ìè áÿõà èçïúëíåíè ñ àêóëè è íåâåäíúæ ñâúðçâàõ, êîé çíàå çàùî, àêóëèòå ñúñ çàóïîêîéíà ìîëèòâà.
Íà ñëåäíèÿ äåí â ÷åòèðè ÷àñà çàðàíòà áÿõ ñúáóäåí îò ñòþàðäà, îñòàâåí îò êàïèòàí Íåìî ñïåöèàëíî íà ìîå ðàçïîëîæåíèå. Ñòàíàõ áúðçî, îáëÿêîõ ñå è îòèäîõ â ñàëîíà.
Êàïèòàí Íåìî ìå ÷àêàøå.
* Íà ôðåíñêè: reguin - àêóëà; reguiem - çàóïîêîéíà ìîëèòâà. á. ï.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà ìè òîé, - ãîòîâ ëè ñòå äà òðúãíåòå?
- Ãîòîâ ñúì.
- Àêî îáè÷àòå, ïîñëåäâàéòå ìå.
- À ìîèòå ñïúòíèöè, êàïèòàíå?
- Òå ñà ïðåäèçâåñòåíè è íè ÷àêàò.
- Íÿìà ëè äà îáëå÷åì âîäîëàçíèòå êîñòþìè? - ïîïèòàõ àç.
- Îùå íå. Íå îñòàâèõ "Íàóòèëóñ" äà ñå ïðèáëèæè ìíîãî äî áðåãà è ñìå äîñòà äàëå÷ îùå îò áèñåðíîòî äúíî íà Ìàíààðñêèÿ çàëèâ; íî ïîðú÷àõ äà ïðèãîòâÿò ëîäêàòà, êîÿòî ùå íè îòâåäå íà ñàìîòî ìÿñòî íà ñëèçàíåòî è ùå íè ñïåñòè äîñòà ïúò. Âîäîëàçíèòå êîñòþìè ñà â ëîäêàòà è ùå ãè îáëå÷åì, ùîì çàïî÷íå ïîäâîäíîòî ïðîó÷âàíå.
Êàïèòàí Íåìî ìå ïîâåäå êúì öåíòðàëíàòà ñòúëáà, êîÿòî èçâåæäà íà ïàëóáàòà. Íåä è Êîíñåé áÿõà âå÷å òàì, î÷àðîâàíè îò ïðåäñòîÿùàòà "ïðèÿòíà ðàçõîäêà". Ëîäêàòà áåøå âúðçàíà çà áîðäà è ïåò äóøè ìàòðîñè îò "Íàóòèëóñ", ñåäíàëè ïðè âåñëàòà, íè ÷àêàõà â íåÿ.
Íîùòà áåøå îùå òúìíà. Îáëàöè ïîêðèâàõà íåáåòî è ñàìî òóê-òàì íàäçúðòàøå íÿêîÿ çâåçäà. Ïîãëåäíàõ êúì çåìÿòà, íî âèäÿõ ñàìî åäíà ñìúòíà ëèíèÿ, êîÿòî çàêðèâàøå òðè ÷åòâúðòè îò êðúãîçîðà - îò þãîçàïàä äî ñåâåðîçàïàä. "Íàóòèëóñ", êîéòî áå ïðîïëàâàë ïðåç íîùòà êðàé çàïàäíèÿ áðÿã íà Öåéëîí, ñå íàìèðàøå ñåãà çàïàäíî îò ëèìàíà èëè ïî-òî÷íî îò çàëèâà, îáðàçóâàí îò áðåãîâåòå íà Öåéëîí è îñòðîâ Ìàíààð. Òàì ïîä òúìíèòå âîäè ëåæåøå ïëèò÷èíàòà ñ áèñåðíèòå ìèäè, íåèç÷åðïàåìîòî, äúëãî ïîâå÷å îò äâàäåñåò ìèëè áèñåðíî ïîëå.
Êàïèòàí Íåìî, Êîíñåé, Íåä Ëàíä è àç ñåäíàõìå íà êúðìàòà íà ëîäêàòà. Ñòàðøèÿò íà ëîäêàòà ñåäíà ïðè êîðìèëîòî;
÷åòâîðèöàòà íåãîâè äðóãàðè íàòèñíàõà âåñëàòà; âúæåòî áå îòïóñíàòî è íèå ñå îòäàëå÷èõìå îò êîðàáà.
Ëîäêàòà ñå íàñî÷è êúì þã. Ãðåáöèòå íå áúðçàõà. Çàáåëÿçàõ, ÷å óäàðèòå èì ñ âåñëàòà, êîèòî çàãðåáâàõà çäðàâî âîäà, ñå ïîâòàðÿõà ïðåç äåñåò ñåêóíäè ïî ìåòîäà, ïðèëàãàí îáèêíîâåíî âúâ âîåííàòà ôëîòà. Â òîâà âðåìå, êîãàòî ëîäêàòà ñå íîñåøå ïî èíåðöèÿ, âîäíè êàï÷èöè óäðÿõà ñ øóì ÷åðíèòå âúëíè êàòî êàïêè ðàçòîïåíî îëîâî: ñëàáî âúëíåíèå, èäåùî îò îòêðèòîòî ìîðå, ëþøêàøå ëåêî ëîäêàòà.
Íèå ìúë÷àõìå. Êàêâî ëè ìèñëåøå êàïèòàí Íåìî? Ìîæå áè çà òàÿ çåìÿ, êúì êîÿòî ñå ïðèáëèæàâàøå è êîÿòî ñïîðåä íåãî áåøå ìíîãî áëèçî, îáðàòíî íà êàíàäåöà, êîìóòî òÿ ñå ñòðóâàøå îùå ìíîãî äàëå÷å. Êîëêîòî ñå îòíàñÿ äî Êîíñåé, òîé áåøå òóê ñàìî ëþáîïèòåí çðèòåë.
Êúì ïåò ÷àñà è ïîëîâèíà ïúðâèòå áàãðè íà íåáîñâîäà î÷åðòàõà ïî-ÿñíî ïëàíèíñêèòå âúçâèøåíèÿ íà áðåãà. Òâúðäå ðàâåí â èçòî÷íèÿ ñè êðàé, òîé ñå èçâèøàâàøå ìàëêî êúì þã, Äåëÿõà íè îùå ïåò ìèëè îò íåãî è òîé ñå ñëèâàøå ñ ìúãëÿâèòå âîäè. Ìîðåòî ìåæäó îñòðîâà è íàñ áåøå ïóñòî. Íè åäíà ëîäêà, íè åäèí ïëóâåö. Äúëáîêà ñàìîòèÿ îáãðúùàøå òîâà ìÿñòî, äåòî ñå ñúáèðàò ëîâöèòå íà áèñåðè. Áÿõìå äîøëè â òèÿ ìåñòà, êàêòî ìè áå êàçàë êàïèòàí Íåìî, öÿë ìåñåö ïî-ðàíî.
Â øåñò ÷àñà ñå ñúìíà âíåçàïíî ñ îíàÿ áúðçèíà, êîÿòî å ñâîéñòâåíà íà òðîïè÷åñêèòå îáëàñòè, äåòî íÿìà íèòî çàçîðÿâàíå, íèòî âå÷åðåí çäðà÷. Ñëúí÷åâèòå ëú÷è ïðîáèõà îáëà÷íàòà çàâåñà, êîÿòî çàáóëâàøå õîðèçîíòà íà èçòîê, è ëú÷åçàðíîòî ñâåòèëî ñå èçäèãíà áúðçî.
Âèäÿõ ÿñíî ñóøàòà è òóê-òàì ïî íåÿ íÿêîëêî äúðâåòà. Ëîäêàòà ñå óïúòè êúì îñòðîâ Ìàíààð, êîéòî ñå îêðúãëÿâàøå íà þã. Êàïèòàí Íåìî áå ñòàíàë îò ïåéêàòà è îãëåæäàøå ìîðåòî.
Ïî íåãîâ çíàê ïóñíàõà êîòâàòà è âåðèãàòà åäâà ìîæà äà ñå ðàçâèå, çàùîòî äúíîòî íå áåøå íà ïîâå÷å îò åäèí ìåòúð è îáðàçóâàøå íà òîâà ìÿñòî åäíà îò íàé-âèñîêèòå òî÷êè íà áèñåðíîòî ïîëå.
Îòëèâúò, êîéòî äúðïàøå ëîäêàòà íàâúòðå â ìîðåòî, ÿ çàâúðòÿ îêîëî êîòâàòà.
- Ñòèãíàõìå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà êàïèòàí Íåìî. - Âèæäàòå ëè òîÿ çàòâîðåí çàëèâ? - Åé òóê ñëåä ìåñåö ùå ñå ñúáåðàò ìíîãîáðîéíèòå ëîâíè ëîäêè íà ãîñïîäàðèòå è òúêìî òèÿ âîäè ùå áúäàò ñìåëî ïðåòúðñâàíè îò òåõíèòå ãìóðöè. Çàëèâúò å ìíîãî ïîäõîäÿù çà ïîäîáåí ëîâ. Òîé å çàùèòåí îò íàé-ñèëíèòå âåòðîâå è òóê ìîðåòî íèêîãà íå å ìíîãî áóðíî - áëàãîïðèÿòíî îáñòîÿòåëñòâî çà ðàáîòàòà íà ãìóðöèòå. Ñåãà ùå îáëå÷åì âîäîëàçíèòå êîñòþìè è ùå çàïî÷íåì íàøàòà ðàçõîäêà.
Àç íå îòãîâîðèõ íèùî è ãëåäàéêè ñúìíèòåëíèòå âîäè, ïî÷íàõ äà îáëè÷àì òåæêîòî ñè ïîäâîäíî îáëåêëî, ïîäïîìàãàí îò ìàòðîñèòå â ëîäêàòà. Êàïèòàí Íåìî è ìîèòå äâàìà ñïúòíèöè ñúùî ñå îáëè÷àõà. Â òîÿ íîâ èçëåò íèêîé îò ìàòðîñèòå íà "Íàóòèëóñ" íÿìàøå äà íè ïðèäðóæàâà.
Ñëåä ìàëêî íè ñòåãíàõà äî ñàìàòà ãóøà â êàó÷óêîâîòî îáëåêëî è àïàðàòèòå çà ñãúñòåíèÿ âúçäóõ áÿõà îêà÷åíè ñ ïðåçðàìêè íà ãúðáîâåòå íè. Çà àïàðàòèòå Ðóìêîðô íå ñòàâàøå äóìà. Ïðåäè äà âìúêíà ãëàâàòà ñè â ìåäíîòî êúëáî, ñïîìåíàõ íà êàïèòàíà çà òÿõ.
- Òå íÿìà äà íè òðÿáâàò - îòãîâîðè òîé. - Íÿìà äà ñëèçàìå ìíîãî íàäúëáîêî è íàøèÿò ïúò ùå áúäå äîñòàòú÷íî îñâåòÿâàí îò ñëúí÷åâèòå ëú÷è. Îò äðóãà ñòðàíà, íå å è áëàãîðàçóìíî äà íîñèì èç òèÿ ìåñòà åëåêòðè÷åñêè ôåíåðè. Òåõíèÿò áëÿñúê ìîæå íåî÷àêâàíî äà ïðèâëå÷å íÿêîé îïàñåí îáèòàòåë íà òóêàøíèòå âîäè.
Äîêàòî êàïèòàí Íåìî ïðîèçíàñÿøå òèÿ äóìè, àç ñå îáúðíàõ êúì Êîíñåé è Íåä Ëàíä; íî äâàìàòà ïðèÿòåëè áÿõà âå÷å ïúõíàëè ãëàâè â ìåòàëè÷åñêèòå êúëáà è íå ìîæåõà íèòî äà ÷óâàò, íèòî äà îòãîâàðÿò.
Îñòàâàøå ìè äà çàäàì åäèí ïîñëåäåí âúïðîñ íà êàïèòàí Íåìî.
- À îðúæèåòî - ðåêîõ àç, - ïóøêèòå íè!
- Ïóøêèòå ëè? ×å çà êàêâî âè ñà? Ìèãàð ïëàíèíöèòå ïî âàøèòå ìåñòà íå íàïàäàò ìå÷êèòå ñàìî ñ íîæ â ðúêà è ñòîìàíàòà íå å ëè ïî-ñèãóðíà îò êóðøóìà? Åòî âè åäèí çäðàâ íîæ. Ïúõíåòå ãî â êîëàíà ñè è äà âúðâèì!
Ïîãëåäíàõ ìîèòå äðóãàðè, òå áÿõà âúîðúæåíè êàòî íàñ, à Íåä Ëàíä îñâåí òîâà ðàçìàõâàøå ãðàìàäåí õàðïóí, êîéòî òîé áå ñëîæèë â ëîäêàòà, ïðåäè äà íàïóñíåì "Íàóòèëóñ".
Ïîñëå ïî ïðèìåðà íà êàïèòàíà ïîçâîëèõ äà ñëîæàò íà ãëàâàòà ìè òåæêîòî ìåäíî êúëáî è íàøèòå ðåçåðâîàðè ñ âúçäóõ çàïî÷íàõà âåäíàãà äà ðàáîòÿò.
Ñëåä ìàëêî ìàòðîñèòå íè ñïóñíàõà åäèí ïîäèð äðóã îò ëîäêàòà. Êàïèòàí Íåìî íè íàïðàâè çíàê ñ ðúêà, íèå ãî ïîñëåäâàõìå è ïî ëåê íàêëîí èç÷åçíàõìå ïîä âîäàòà.
Òàì ìèñëèòå, êîèòî ìå âúëíóâàõà, èç÷åçíàõà- Îòíîâî ñòàíàõ èçâúíðåäíî ñïîêîåí. Ëåêîòàòà íà äâèæåíèÿòà ìè çàñèëè ìîÿòà óâåðåíîñò è ñòðàííàòà ãëåäêà ïëåíè âúîáðàæåíèåòî ìè.
Ñëúíöåòî èçïðàùàøå âå÷å äîñòàòú÷íî ñâåòëèíà ïîä âîäàòà. È íàé-ìàëêèòå ïðåäìåòè ñå âèæäàõà. Ñëåä äåñåòèíà ìèíóòè ñòèãíàõìå ïåò ìåòðà äúëáî÷èíà è äúíîòî ïî÷íà äà ñòàâà ãîðå-äîëó ðàâíî.
Îò íàøèòå ñòúïêè ïîäîáíî íà ÿòà áåêàñèíè â áëàòî ñå äèãàõà ìíîæåñòâî èíòåðåñíè ðèáè îò ðîäà íà åäíî ïåðåñòèòå, êîèòî íÿìàò äðóã ïëàâíèê îñâåí îïàøêàòà. Âèäÿõ ÿâàéñêà çìèîðêà, ñúùèíñêà çìèÿ, äúëãà îñåìäåñåò ñàíòèìåòðà, ñ æúëòîñèâ êîðåì, êîÿòî áåç çëàòíèòå ðåçêè îò äâåòå é ñòðàíè ëåñíî ìîæå äà áúäå ñìÿòàíà çà îáèêíîâåíà çìèîðêà. Îò ðîäà ñòðîìàòèòè, òÿëîòî íà êîèòî å ìíîãî ñïëåñíàòî è îâàëíî, âèäÿõ ðèáàòà ïàðóñ, îáàãðåíà â ÿðêè öâåòîâå, ñ ãðúáíà ïåðêà êàòî îñòðèåòî íà êàîñ-ðèáà, êîÿòî ñå ÿäå è êîÿòî, èçñóøåíà è ìàðèíîâàíà, å ìíîãî âêóñíî ÿñòèå, èçâåñòíî ïîä èìåòî "êàðàóàäà"; ñëåä òîâà - òðàíêáàðè îò ðîäà íà àïñèôîðîèäèòå, òÿëîòî íà êîèòî å ïîêðèòî ñ ëþñïåñòà áðîíÿ ñ îñåì íàäëúæíè ïëî÷êè.
Ïîñòåïåííî âúçëèçàùîòî ñëúíöå îñâåòÿâàøå âñå ïî-ñèëíî äúëáîêèòå âîäè. Ïî÷âàòà ïîñòåïåííî ñå ïðîìåíÿøå. Ñëåä ñèòíèÿ ïÿñúê èäâàøå èñòèíñêà íàñòèëêà îò çàîáëåíè êàìúíè, ïîêðèòà ñ êèëèì îò ìåêîòåëè è çîîôèòè. Ìåæäó îáðàçöèòå îò òèÿ äâå ïîäåëåíèÿ çàáåëÿçàõ ïëàöåíè ñ òúíêè è íååäíàêâè ÷åðóïêè, ìèäè, êîèòî ñå ñðåùàò ñàìî â ×åðâåíî ìîðå è â Èíäèéñêèÿ îêåàí; îðàíæåâè ëþñèíè ñ âàë÷åñòè ÷åðóïêè; îñòðîâúðõè ñâðåäåëêè, íÿêîè ïåðñèéñêè ïóðïóðíè ìèäè, êîèòî äîñòàâÿõà íà "Íàóòèëóñ" ÷óäåñíà ÷åðâåíà áîÿ; ðîãàòè áîäåæíè÷åòà, äúëãè åäèíàäåñåò ñàíòèìåòðà, êîèòî ñå âúçïðàâÿõà ïîä âîäàòà êàòî ðúöå, ãîòîâè äà òå õâàíàò;
áîäëèâè òþðáèíåëè, öåëèòå íàñòðúõíàëè îò øèïîâå; ëåíãþëè, àíàòèíè - ìèäè, êîèòî ñå ÿäàò, è èçïúëâàò èíäóñòàíñêèòå ïàçàðè, ñëàáî ñâåòåùè ïåëàãèè è íàé-ñåòíå - âúçõèòèòåëíè âåòðèëîîáðàçíè îêóëèíè, âåëèêîëåïíè âåòðèëà, êîèòî ïðåäñòàâëÿâàò åäíà îò íàé-áîãàòèòå ãëåäêè â òèÿ ìîðåòà.
Ñðåä òåçè æèâè ðàñòåíèÿ è ïîä ñâîäîâåòå îò õèäðîôèòè ñíîâÿõà ëåãèîíè òðîìàâè ïðåøëåíîâèäíè æèâîòíè, ïî-ñïåöèàëíî - íàçúáåíè ðàíèíè, ÷åðóïêàòà íà êîèòî ïðåäñòàâëÿâà ìàëêî ïîçàêðúãëåí òðèúãúëíèê; áèðãè, êîèòî ñå âúäÿò ñàìî â òèÿ âîäè; óæàñíè ïàðòåíîïè, îò êîèòî ïîãëåäúò ñå îòâðàùàâà. Äðóãî, ñúùî òúé ïðîòèâíî æèâîòíî, êîåòî Ñðåùíàõ ìíîãî ïúòè,áåøå ãèãàíòñêèÿò êðàá, èçó÷àâàí îò ãîñïîäèí Äàðâèí è íàäàðåí îò ïðèðîäàòà ñ èíñòèíêòà è ñèëàòà, êîèòî ñà íåîáõîäèìè äà ìîæå äà ñå õðàíè ñ êîêîñîâè îðåõè;
òîé ñå ïîêàòåðâà ïî êðàéáðåæíèòå äúðâåòà, ñúáàðÿ îðåõèòå, êîèòî ñå ðàçïóêâàò îò ïàäàíåòî, è ãè ðàçòâàðÿ ñ ÿêèòå ñè ùèïöè. Òóê ïîä òèÿ áèñòðè âîäè êðàáúò ñå äâèæåøå èçâúíðåäíî ïúðãàâî, äîêàòî îáèêíîâåíèòå êîñòåíóðêè îò âèäà, êîéòî ñå ñðåùà ïî ìàëàáàðñêèòå áðåãîâå, ïúëçÿõà áàâíî ìåæäó ñêàëèòå.
Íàé-ñåòíå êúì ñåäåì ÷àñà íàâëÿçîõìå â ïîëåòî íà áèñåðíèòå ìèäè, äåòî òå ñå ðàçâúæäàõà ñ ìèëèîíè.
Òèÿ ñêúïîöåííè ìåêîòåëè ñå íàëåïÿò î ñêàëèòå è ñà çäðàâî ñâúðçàíè ñ òÿõ áëàãîäàðåíèå íà ÷åðâåíèêàâèòå âëàêíà, êîèòî èçïóñêàò è êîèòî íå èì ïîçâîëÿâàò äà ìðúäíàò; ñ òîâà òå ñà ïî-íèçøè æèâîòíè îò îáèêíîâåíèòå ìèäè, êîèòî ïðèðîäàòà íå å ëèøèëà ñúâñåì îò ñïîñîáíîñòòà äà ñå äâèæàò.
Ìèäàòà "ìåëåàãðèíà", áèñåðíàòà ìèäà-ìàéêà, å ïî÷òè êðúãëà, à ÷åðóïêèòå é ñà ïðèáëèçèòåëíî åäíàêâî äåáåëè è ìíîãî ãðàïàâè îòâúí. Íÿêîè áÿõà íà ïëàñòîâå è íàáðàçäåíè ñúñ çåëåíèêàâè èâèöè, êîèòî èçëèçàõà ëú÷åîáðàçíî îò âúðõà íà ÷åðóïêàòà. Òå áÿõà ìëàäè.
Äðóãèòå, ñ ãðóáà è ÷åðíà ïîâúðõíîñò, ñòàðè äåñåòèíà è ïîâå÷å ãîäèíè, ñòèãàõà äî ïåòíàäåñåò ñàíòèìåòðà íàøèð.
Êàïèòàí Íåìî ìè ïîñî÷è ñ ðúêà íåâúîáðàçèìè êóïèùà ìèäè è àç ðàçáðàõ, ÷å òàÿ ìèíà áåøå íàèñòèíà íåèç÷åðïàåìà;
çàùîòî ñúòâîðÿâàùàòà ìîù íà ïðèðîäàòà å ïî-ñèëíà îò ðàçðóøèòåëíèÿ èíñòèíêò íà ÷îâåêà. Íåä Ëàíä, âåðåí íà òîÿ ðàçðóøèòåëåí èíñòèíêò, áúðçàøå äà íàïúëíè ñ íàé-õóáàâè ìèäè ìðåæè÷êàòà, êîÿòî íîñåøå ïðåç ðàìî.
Àëà íå ìîæåõìå äà ñå ñïèðàìå. Òðÿáâàøå äà ñëåäâàìå êàïèòàíà, êîéòî âúðâåøå ñÿêàø ïî ïúòåêè, ïîçíàòè ñàìî íà íåãî. Äúíîòî âúçëèçàøå ÷óâñòâèòåëíî è îò âðåìå íà âðåìå, êîãàòî äèãíåõ ðúêà, òÿ èçëèçàøå íàä âîäíàòà ïîâúðõíîñò. Ñëåä òîâà äúíîòî íåî÷àêâàíî ñå ñíèøàâàøå. ×åñòî çàîáèêàëÿõìå âèñîêè ñêàëè, çàîñòðåíè êàòî ïèðàìèäè. Â òåõíèòå òúìíè öåïíàòèíè ãîëåìè ðàêîîáðàçíè æèâîòíè, èçïðàâåíè íà âèñîêèòå ñè íîçå êàòî áîéíè ìàøèíè, íè ãëåäàõà ñ âòðåí÷åíè î÷è, à ïîä êðàêàòà íè ïúëçÿõà ìèðèàíè, ãëèñåðèè, àðèöèè è àíåëèäè, êîèòî óäúëæàâàõà áåçìåðíî ñâîèòå ðîãöà è ïèïàëà.
Ñåãà ïðåä íàñ ñå ðàçòâîðè îáøèðíà ïåùåðà, âäúëáàíà â æèâîïèñíà ãðàìàäà îò ñêàëè, ïîêðèòè ñ âñè÷êè âèäîâå îòâåñíè ðàñòåíèÿ íà ïîäâîäíàòà ôëîðà. Îòíà÷àëî ïåùåðàòà ìè ñå ñòîðè ñúâñåì òúìíà. Ñëúí÷åâèòå ëú÷è ñÿêàø óãàñâàõà ïîñòåïåííî ñ äúëáî÷èíàòà é. Íåÿñíàòà é ïðîçðà÷íîñò áå ñàìî íÿêàêâà óäàâåíà âå÷å ñâåòëèíà.
Êàïèòàí Íåìî âëåçå â ïåùåðàòà, à ñëåä íåãî è íèå. Ñêîðî î÷èòå ìè ñâèêíàõà ñ îòíîñèòåëíàòà òúìíèíà. Ðàçëè÷èõ ïîäíîæèÿòà íà òúé ïðè÷óäëèâî èçâèòèÿ ñâîä, ïîäïðÿí îò åñòåñòâåíè êîëîíè ñ øèðîêè çäðàâè îñíîâè îò ãðàíèò, ïîäîáíî òåæêèòå êîëîíè íà òîñêàíñêàòà àðõèòåêòóðà. Çàùî íàøèÿò çàãàäú÷åí âîäà÷ íè âîäåøå â òàÿ ïîäâîäíà ãðîáíèöà? Ñêîðî ùÿõ äà óçíàÿ òîâà.
Ñëåä êàòî ñëÿçîõìå ïî åäèí äîñòà ñòðúìåí íàêëîí, íîçåòå íè ñòúïèõà ïî äúíîòî íà íåùî êàòî êðúãúë êëàäåíåö. Òóê êàïèòàí Íåìî ñå ñïðÿ è íè ïîñî÷è ñ ðúêà åäèí ïðåäìåò, êîéòî íå áÿõ îùå ñúçðÿë.
Òîâà áåøå åäíà èçâúíðåäíî ãîëÿìà ìèäà, åäíà îãðîìíà òðèäàêíà, åäèí ÷åðêîâåí ñúä, êîéòî áè ïîáðàë öÿëî åçåðî ñâåòåíà âîäà, åäèí áàñåéí íà ôîíòàí, ïî-øèðîê îò äâà ìåòðà è ñëåäîâàòåëíî ïî-ãîëÿì îò îíÿ, êîéòî êðàñåøå ñàëîíà íà "Íàóòèëóñ".
Ïðèáëèæèõ ñå äî òîâà çàáåëåæèòåëíî ìåêîòåëî. Òî ñå áå ïðèëåïèëî ñ âëàêíàòà ñè êúì åäèí ãðàíèòåí áëîê è ðàñòåøå òàì ñàìîòíî â ñïîêîéíèòå âîäè íà ïåùåðàòà. Ñìåòíàõ, ÷å òàÿ òðèäàêíà òåæè êúì òðèñòà êèëîãðàìà. À ìåñîòî íà ïîäîáíà ñòðèäà áè áèëî îêîëî ïåòíàäåñåò êèëîãðàìà è ñàìî ñòîìàõúò íà íÿêîé Ãàðãàíòþà áè ìîãúë äà ïîãúëíå íÿêîëêî äóçèíè òàêèâà ñòðèäè.
Î÷åâèäíî êàïèòàí Íåìî çíàåøå çà ñúùåñòâóâàíåòî íà òàÿ ìèäà. Òîé íå çà ïðúâ ïúò èäâàøå òóê è àç ìèñëåõ, ÷å òîé íè áå äîâåë íà òîâà ìÿñòî ñàìî çà äà íè ïîêàæå åäíî ðÿäêî ïðèðîäíî ÿâëåíèå. Íî ñå ëúæåõ. Êàïèòàí Íåìî èìàøå îñîáåí èíòåðåñ äà óñòàíîâè ñåãàøíîòî ñúñòîÿíèå íà òðèäàêíàòà.
Äâåòå ÷åðóïêè íà ìèäàòà áÿõà ïîëóîòâîðåíè. Êàïèòàíúò ñå ïðèáëèæè è ïúõíà êàìàòà ñè ìåæäó òÿõ, çà äà èì ïîïðå÷è äà ñå çàòâîðÿò; ñåòíå ïîäèãíà ñ ðúêà òúíêàòà, ðåñíèñòà ïî êðàèùàòà öèïà - ìàíòèÿòà íà ìèäàòà.
Òàì ìåæäó ãúíêèòå, íàäèïëåíè êàòî ëèñòà, âèäÿõ åäèí ñâîáîäåí,íåñðàñíàò áèñåð, ãîëÿì êîëêîòî êîêîñîâ îðåõ. Ñ êðúãëàòà ñè ôîðìà, ñúñ ñúâúðøåíàòà ñè áèñòðîòà, ñ ÷óäíèÿ ñè áëÿñúê òîé áåøå åäíà íåîöåíèìà ñêúïîöåííîñò. Îáçåò îò ëþáîïèòñòâî, ïðîòåãíàõ ðúêà äà ãî âçåìà, äà âèäÿ êîëêî òåæè, äà ãî ïîïèïàì! Íî êàïèòàíúò ìå ñïðÿ, èçìúêíà áúðçî êàìàòà è äâåòå ÷åðóïêè èçâåäíúæ ñå çàòâîðèõà.
Ðàçáðàõ òîãàâà íàìåðåíèåòî íà êàïèòàí Íåìî. Îñòàâàéêè ïîä ìàíòèÿòà íà òðèäàêíàòà, áèñåðúò ùåøå äà ðàñòå íåóñåòíî. Âñÿêà ãîäèíà ñåêðåöèÿòà íà ìåêîòåëîòî ùåøå äà äîáàâÿ íîâè êîíöåíòðè÷íè ïëàñòîâå. Åäèíñòâåí êàïèòàíúò çíàåøå ïåùåðàòà, äåòî "óçðÿâàøå" òîÿ óäèâèòåëåí ïëîä íà ïðèðîäàòà; ñàìî òîé, òúé äà ñå êàæå, ãî îòãëåæäàøå, çà äà ãî ïðåíåñå åäèí äåí â ñâîÿ öåíåí ìóçåé. Ìîæå áè äîðè ïî ïðèìåðà íà êèòàéöèòå è èíäóñèòå òîé áå ïðåäèçâèêàë ñúçäàâàíåòî íà òîÿ áèñåð, êàòî áå âêàðàë â ãúíêèòå íà ìåêîòåëîòî êúñ÷å ñòúêëî èëè ìåòàë, êîåòî ïîñòåïåííî ñå å ïîêðèëî ñúñ ñåäåôåíî âåùåñòâî. Âúâ âñåêè ñëó÷àé,ñðàâíÿâàéêè òîÿ áèñåð, êîéòî âå÷å áÿõ âèäÿë, ñ îíèÿ, êîèòî áëåñòÿõà â ñáèðêàòà íà êàïèòàíà, ñìåòíàõ, ÷å òîé òðÿáâà äà ñòðóâà íå ïî-ìàëêî îò äåñåò ìèëèîíà ôðàíêà. Òîé áåøå åäíî íåâèæäàíî ïðèðîäíî ÷óäî, à íå ëóêñîçåí íàêèò, çàùîòî íå ìîãà äà ñè ïðåäñòàâÿ æåíñêî óõî, êîåòî áè ìîãëî äà ãî íîñè.
Ïîñåùåíèåòî ïðè ïðåáîãàòàòà òðèäàêíà ñâúðøè. Êàïèòàí Íåìî èçëåçå îò ïåùåðàòà è íèå âúçëÿçîõìå îòíîâî â ïîëåòî íà áèñåðíèòå ìèäè, ïîñðåä áèñòðàòà âîäà, íåðàçìúòåíà îùå îò ðàáîòàòà íà ãìóðöèòå.
Âúðâÿõìå ïîîòäåëíî êàòî èñòèíñêè áåçäåëíèöè è âñåêè ñå ñïèðàøå èëè îòäàëå÷àâàøå, êàêòî ìó õðóìíåøå- Àç ñàìèÿò âå÷å íèêàê íå ìèñëåõ çà îïàñíîñòèòå, êîèòî ìîåòî âúîáðàæåíèå áåøå ïðåóâåëè÷èëî òàêà ñìåøíî. Ïëèòêîòî äúíî âúçëèçàøå ÷óâñòâèòåëíî êúì ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî è ñêîðî, êîãàòî äúëáî÷èíàòà áå ñàìî åäèí ìåòúð, ãëàâàòà ìè èçëåçå íàä âîäàòà. Êîíñåé äîéäå ïðè ìåíå, äîëåïè ãîëÿìîòî ñè ìåòàëíî êúëáî äî ìîåòî è ìè ñìèãíà ïðèÿòåëñêè. Íî òàçè èçäèãíàòà ïëîù ïðîäúëæè ñàìî íÿêîëêî ìåòðà è ñëåä ìàëêî îòíîâî ñå âúðíàõìå â "íàøàòà ñòèõèÿ". Ìèñëÿ, ÷å ñåãà âå÷å èìàõ ïðàâî äà ÿ íàðåêà òàêà.
Ñëåä äåñåò ìèíóòè êàïèòàí Íåìî èçâåäíúæ ñïðÿ. Ïîìèñëèõ, ÷å ñïèðà, çà äà ñå âúðíå îáðàòíî. Íî íå. Ñ åäèí çíàê òîé íè çàïîâÿäà äà ñå ñãóøèì äî íåãî â äúíîòî íà åäíà øèðîêà ïóêíàòèíà. Ðúêàòà ìó ñå íàñî÷è êúì åäíà òî÷êà âúâ âîäíàòà ìàñà è àç ïîãëåäíàõ âíèìàòåëíî íàòàòúê.
Íà ïåò ìåòðà îò ìåíå íÿêàêâà ñÿíêà ñå ïîÿâè è ñíèøè ÷àê äî äúíîòî. Ïðåç óìà ìè ìèíà òðåâîæíàòà ìèñúë çà àêóëèòå, íî ñå èçëúãàõ; è òîÿ ïúò íÿìàõìå ðàáîòà ñ îêåàíñêèòå ÷óäîâèùà.
Òîâà áåøå ÷îâåê, æèâ ÷îâåê, íÿêîé èíäóñ, íÿêîé òúìíîêîæ, íÿêîé ðèáàð, íÿêîé áåäíÿê íåñúìíåíî, êîéòî áå äîøúë çà äðåáåí ëîâ - ïðåäè áåðèòáàòà. Âèäÿõ äúíîòî íà ëîäêàòà ìó, ñïðÿëà íÿêîëêî ñòúïêè íàä ãëàâàòà ìó. Åäíî ñëåä äðóãî òîé ñå ãìóðâàøå è ïàê èçëèçàøå íà ïîâúðõíîñòòà. Åäèí êàìúê, èçäÿëàí êàòî çàõàðíà áóöà, êîéòî òîé ñòèñêàøå ìåæäó êðàêàòà ñè è êîéòî åäíî âúæå ñâúðçâàøå ñ ëîäêàòà, ìó ïîìàãàøå äà ñòèãíå ïî-áúðçî äúíîòî. Òîâà áÿõà âñè÷êèòå ìó ñå÷èâà. Ñòèãíàë äúíîòî, íà îêîëî ïåò ìåòðà äúëáî÷èíà, òîé áúðçî êîëåíè÷âàøå è ïúëíåøå òîðáàòà ñè ñ ìèäè, êàêâèòî ìó ïîïàäíåõà. Ñëåä òîâà èçïëóâàøå, èçïðàçâàøå òîðáàòà, èçäúðïâàøå êàìúêà è îòíîâî ñå ãìóðâàøå. Òîâà òðàåøå ñàìî òðèäåñåò ñåêóíäè.
Ãìóðåöúò íå íè âèæäàøå. Ñÿíêàòà íà ñêàëàòà íè ñêðèâàøå îò î÷èòå ìó. À ïúê è êàê áè ìîãúë òîÿ áåäåí èíäóñ äà äîïóñíå, ÷å õîðà, ñúùåñòâà êàòî íåãî, ñå íàìèðàò òàì, ïîä âîäàòà, è äåáíàò âñÿêî íåãîâî äâèæåíèå, áåç äà èçïóñêàò íè åäíà ïîäðîáíîñò îò íåãîâèÿ ëîâ íà áèñåðè? Ãìóðíà ñå è èçïëóâà ìíîãî ïúòè. Ïðè âñÿêî ãìóðâàíå âçåìàøå íå ïîâå÷å îò äåñåòèíà ìèäè, çàùîòî òðÿáâàøå äà ãè èçêúðòâà îò ñêàëèòå, çà êîèòî òå áÿõà çäðàâî çàëåïåíè. È â êîëêî ëè îò òèÿ ìèäè íÿìàøå áèñåðè, çà êîèòî òîé èçëàãàøå æèâîòà ñè!
Íàáëþäàâàõ ìíîãî âíèìàòåëíî. Ãìóðâàøå ñå è èçïëóâàøå åäíî ñëåä äðóãî è â òå÷åíèå íà ïîëîâèí ÷àñ, êàòî ÷å íèêàêâà îïàñíîñò íå ãî çàïëàøâàøå. Áÿõ ñâèêíàë âå÷å äà ãëåäàì òîÿ èíòåðåñåí ëîâ, êîãàòî èçâåäíúæ âèäÿõ êàê êîëåíè÷èëèÿò íà äúíîòî èíäóñ ñêî÷è óïëàøåí è ïîíå÷è äà èçëåçå íàä âîäàòà.
Ðàçáðàõ íåãîâàòà óïëàõà. Íÿêàêâà ãèãàíòñêà ñÿíêà ñå ïîÿâè íàä êëåòèÿ ãìóðåö. Áåøå åäíà ãðàìàäíà àêóëà, êîÿòî ïðèáëèæàâàøå äèàãîíàëíî ñ ãîðÿùè î÷è è ðàçòâîðåíè ÷åëþñòè. Îíåìÿõ îò óæàñ.
Ñ åäèí ñèëåí óäàð íà ïåðêàòà ñè ñâèðåïîòî æèâîòíî ñå õâúðëè êúì èíäóñà, êîéòî îòñêî÷è âñòðàíè è èçáÿãíà çúáèòå íà àêóëàòà, íî íå è óäàðà íà îïàøêàòà é; îïàøêàòà ãî óäàðè ïî ãúðäèòå è ãî ïðîñíà íà äúíîòî.
Òîâà ñòàíà ñàìî çà íÿêîëêî ñåêóíäè. Àêóëàòà ñå âúðíà, îáúðíà ñå íà ãðúá è âå÷å ñå ãîòâåøå äà ïðåðåæå èíäóñà íà äâå, êîãàòî óñåòèõ, ÷å êàïèòàí Íåìî, çàñòàíàë äî ìåíå, èçâåäíúæ ñêî÷è. Ñëåä òîâà ñ êàìà â ðúêà òîé òðúãíà ïðàâî êúì ÷óäîâèùåòî, ãîòîâ äà ñå áèå ñ íåãî - ãúðäè ñðåùó ãúðäè.
Òúêìî êîãàòî ùåøå äà çàõàïå íåùàñòíèÿ ëîâåö íà áèñåðè, àêóëàòà ñúçðÿ íîâèÿ ñè ïðîòèâíèê, îáúðíà ñå ïàê ïî êîðåì è áúðçî ñå íàñî÷è ñðåùó êàïèòàíà.
È ñåãà âèæäàì íåãîâàòà ñòîéêà. Ïðèâåäåí, òîé î÷àêâàøå ñòðàõîòíàòà àêóëà ñ èçóìèòåëíî õëàäíîêðúâèå è êîãàòî òÿ ñå óñòðåìè êúì íåãî, êàïèòàíúò ñ íåâèæäàíà ïúðãàâèíà îòñêî÷è âñòðàíè, èçáÿãíà ñðåùàòà è çàáè êàìàòà ñè â êîðåìà é. Íî ñ òîâà íå ñå ñâúðøè. Çàïî÷íà ñòðàøíà áèòêà.
Àêóëàòà, òúé äà ñå êàæå, èçðåâà. Îò ðàíàòà é øóðíàõà ïîòîöè êðúâ. Ìîðåòî ïî÷åðâåíÿ è ïðåç ìúòíàòà âîäà íå âèæäàõ âå÷å íèùî.
Íèùî - äîêàòî ïðè åäíî èçáèñòðÿíå âèäÿõ êàê ñìåëèÿò êàïèòàí, âêîï÷àí â åäíà ïåðêà íà æèâîòíîòî, áîðåù ñå òÿëî äî òÿëî ñ ÷óäîâèùåòî, äóï÷åøå ñ êàìàòà êîðåìà íà ïðîòèâíèêà ñè, àëà âúïðåêè âñè÷êî íå ìîæåøå äà ìó íàíåñå ðåøèòåëíèÿ óäàð, ò, å. äà ãî çàñåãíå ïðàâî â ñúðöåòî. Áðàíåéêè ñå, àêóëàòà áèåøå ÿðîñòíî âîäàòà è ðàçëþëåíèòå âúëíè çàïëàøâàõà äà ìå ñúáîðÿò.
Èñêàõ äà ñå ïðèòåêà â ïîìîù íà êàïèòàíà, íî ñå áÿõ âêàìåíèë îò óæàñ è íå ìîæåõ äà ìðúäíà.
Ãëåäàõ óïëàøåíî. Âèäÿõ êàê áîðáàòà âçåìà äðóã ðàçâîé. Êàïèòàíúò ïàäíà íà çåìÿòà, ñúáîðåí îò ãðàìàäíîòî òÿëî, êîåòî òåæåøå íàä íåãî. Ñëåä òîâà ÷åëþñòèòå íà àêóëàòà ñå ðàçòâîðèõà øèðîêî êàòî íîæèöè çà ðÿçàíå íà ìåòàë è ñ êàïèòàíà ùåøå äà áúäå ñâúðøåíî, àêî Íåä Ëàíä, áúðç êàòî ìúëíèÿ, íå ñå áåøå âòóðíàë ñ õàðïóí â ðúêà ñðåùó àêóëàòà è íå áå çàáèë â íåÿ ñòðàøíîòî îðúæèå.
Âúëíèòå ïî÷åðâåíÿõà îò êðúâ. Òå ñå ðàçëþøêàõà îò äâèæåíèÿòà íà àêóëàòà, êîÿòî ãè óäðÿøå ñ íåîïèñóåìà ÿðîñò. Íåä Ëàíä áå óëó÷èë. Òîâà áÿõà ïðåäñìúðòíèòå õúðêàíèÿ íà ÷óäîâèùåòî. Óäàðåíî â ñúðöåòî, òî ñå áúõòåøå â ñòðàøíè ãúð÷åíèÿ è ðàçëþëÿíàòà îò òÿõ âîäà ñúáîðè Êîíñåé.
Ïðåç òîâà âðåìå Íåä Ëàíä èçìúêíà êàïèòàíà. Êàïèòàíúò ñòàíà, áåç äà áúäå íàðàíåí, îòèäå ïðàâî ïðè èíäóñà, îòðÿçà áúðçî âúæåòî, ñ êîåòî áå âúðçàí çà êàìúêà, âçå ãî íà ðúöå è ñ åäèí óäàð íà êðàêà èçïëóâà íà ïîâúðõíîñòòà.
Íèå è òðèìàòà ãî ïîñëåäâàõìå è ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè áÿõìå äî ëîäêàòà íà ëîâåöà.
Ïúðâàòà ãðèæà íà êàïèòàí Íåìî áå äà ñâåñòè êëåòíèêà. Íå çíàåõ äàëè ùå óñïåå. Íàäÿâàõ ñå, çàùîòî ïðåñòîÿò íà áåäíÿêà âúâ âîäàòà íå áå äúëúã. Àëà óäàðúò ñ îïàøêàòà ìîæåøå äà ãî å óáèë.
Çà ùàñòèå îò åíåðãè÷íèòå ðàçòðèâêè íà Êîíñåé è êàïèòàíà óäàâåíèÿò ïîñòåïåííî ñå ñâåñòè. Òîé îòâîðè î÷è. Êîëêî ëè ñå å èçíåíàäàë è äîðè èçïëàøèë ïðè âèäà íà òåçè ÷åòèðè ãîëåìè ìåäíè ãëàâè, íàâåäåíè íàä íåãî!
À îùå ïîâå÷å êàêâî ëè ñè å ïîìèñëèë, êîãàòî êàïèòàí Íåìî èçìúêíà îò åäèí äæîá íà äðåõèòå ñè òîðáè÷êà ñ áèñåðè è ÿ ñëîæè â ðúêàòà ìó. Òàÿ ùåäðà ìèëîñòèíÿ îò ÷îâåêà íà ãëúáèíèòå áå ïðèåòà îò áåäíèÿ öåéëîíñêè èíäóñ ñ ðàçòðåïåðàíà ðúêà Âñúùíîñò ïî óïëàøåíèòå ìó î÷è ëè÷åøå, ÷å òîé íå çíàå íà êàêâè ñâðúõåñòåñòâåíè ñúùåñòâà äúëæè åäíîâðåìåííî è áîãàòñòâîòî, è æèâîòà ñè.
Ïî çíàê íà êàïèòàíà íèå ñå âúðíàõìå â ïîëåòî íà áèñåðíèòå ìèäè è êàòî òðúãíàõìå ïî ñúùèÿ ïúò, ïî êîéòî áÿõìå ìèíàëè, ñëåä ïîëîâèí ÷àñ ñòèãíàõìå äî êîòâàòà, êîÿòî ïðèäúðæàøå êúì äúíîòî ëîäêàòà íà "Íàóòèëóñ". Ùîì ñå êà÷èõìå â íåÿ, âñåêè îò íàñ ñå îñâîáîäè ñ ïîìîùòà íà ìàòðîñèòå îò òåæêàòà ñè ìåäíà ÷åðóïêà. Ïúðâèòå äóìè íà êàïèòàí Íåìî áÿõà îòïðàâåíè êúì êàíàäåöà.
- Áëàãîäàðÿ âè, ìàéñòîð Ëàíä - ðå÷å òîé.
- Òîâà å îòïëàòà, êàïèòàíå - îòãîâîðè Íåä Ëàíä. - Àç âè ÿ äúëæàõ.
Áëåäà óñìèâêà ïðîáÿãíà ïî óñòíèòå íà êàïèòàíà è òîâà áåøå âñè÷êî.
- Íà "Íàóòèëóñ"! - êàçà òîé.
Ëîäêàòà ïîëåòÿ ïî âúëíèòå. Ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè ñðåùíàõìå òðóïà íà àêóëàòà.
Ïî ÷åðíèòå êðàèùà íà ïåðêèòå ðàçïîçíàõ ñòðàøíèÿ ìåëàíîïòåð îò Èíäèéñêî ìîðå, àêóëà îò íàé-÷èñòèÿ ðîä àêóëè. Äúëæèíàòà é áåøå íàä äâàäåñåò è ïåò ñòúïêè; ãðàìàäíàòà é óñòà çàåìàøå åäíà òðåòà îò òÿëîòî. Òÿ áåøå âúçðàñòíà àêóëà, êîåòî ëè÷åøå îò øåñòòå ðåäà çúáè, ðàçïîëîæåíè â ðàâíîáåäðåíè òðèúãúëíèöè âúðõó ãîðíàòà ÷åëþñò.
Äîêàòî ãëåäàõ òàÿ íåïîäâèæíà ìàñà, îêîëî ëîäêàòà èçâåäíúæ ñå ïîÿâèõà îêîëî äåñåòèíà îò òèÿ ñâèðåïè ìåëàíîïòåðè. Áåç äà îáðúùàò âíèìàíèå íà íàñ, òå ñå íàõâúðëèõà âúðõó òðóïà è ïî÷íàõà äà ñå íàäïðåâàðâàò çà êúñîâåòå îò íåãî.
Â îñåì ÷àñà è ïîëîâèíà áÿõìå âå÷å íà áîðäà íà "Íàóòèëóñ". Òàì ñå ðàçìèñëèõ çà ñëó÷êèòå ïðåç íàøåòî ïúòóâàíå äî áèñåðíîòî Ìàíààðñêî ïîëå. Îò òÿõ íåèçáåæíî ñå íàëàãàõà äâå çàêëþ÷åíèÿ: ïúðâî - çà áåçïîäîáíàòà ñìåëîñò íà êàïèòàí Íåìî, è âòîðî - çà íåãîâàòà ïðåäàíîñò êúì åäíî ÷îâåøêî ñúùåñòâî, ïðåäñòàâèòåë íà ÷îâåøêàòà ðàñà, îò êîÿòî òîé áå èçáÿãàë ïîä ìîðåòî. Êàêâîòî è äà êàçâàøå òîÿ ÷îâåê, îùå íå áå óñïÿë äà çàãëóøè íàïúëíî ñúðöåòî ñè.
Êîãàòî ìó êàçàõ òîâà, òîé ìè îòãîâîðè ëåêî ðàçâúëíóâàí:
- Òîÿ èíäóñ, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, å æèòåë íà ñòðàíàòà íà óãíåòåíèòå, à àç ïðîäúëæàâàì äà ñúì è äî ñåòíèÿ ñè äúõ ùå áúäà æèòåë íà òàÿ ñòðàíà!

IV
×ÅÐÂÅÍÎ ÌÎÐÅ

Ïðåç äåíÿ íà 29 ÿíóàðè îñòðîâ Öåéëîí èç÷åçíà îò êðúãîçîðà è "Íàóòèëóñ" ñúñ ñêîðîñò äâàäåñåò ìèëè â ÷àñ ñå ïðîìúêíà ïðåç òîÿ ëàáèðèíò îò êàíàëè, êîéòî ðàçäåëÿ Ìàëäèâñêèòå îñòðîâè îò Ëàêäèâñêèòå. Òîé äîðè ìèíà êðàé êîðàëîâèÿ îñòðîâ Êèòàí, îòêðèò îò Âàñêî äà Ãàìà ïðåç 1499 ãîäèíà - åäèí îò äåâåòíàäåñåòòå ãëàâíè îñòðîâè îò Ëàêäèâñêèÿ àðõèïåëàã, ðàçïîëîæåí ìåæäó 10 ãðàäóñà è 14 ãðàäóñà 30 ñåâåðíà øèðèíà è 69 ãðàäóñà è 57 ãðàäóñà 72' èçòî÷íà äúëæèíà.
Áÿõìå ìèíàëè äîòîãàâà øåñòíàäåñåò õèëÿäè äâåñòà è äâàäåñåò ìèëè èëè ñåäåì õèëÿäè è ïåòñòîòèí ëåâãè îò òî÷êàòà íà òðúãâàíåòî íè â ßïîíñêî ìîðå.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 30 ÿíóàðè, êîãàòî "Íàóòèëóñ" èçëåçå íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà, íå ñå âèæäàøå âå÷å íèêàêâà ñóøà. Òîé ïëàâàøå â ïîñîêà ñåâåð-ñåâåðîçàïàä è îòèâàøå êúì Îìàíñêî ìîðå, êîåòî ñå íàìèðà ìåæäó Àðàáèÿ è Èíäèéñêèÿ ïîëóîñòðîâ è å òúé äà ñå êàæå, âðàòàòà íà Ïåðñèéñêèÿ çàëèâ.
ßâíî áåøå, ÷å ñå íàìèðàìå â áåçèçõîäíî ïîëîæåíèå. Êúäå íè âîäåøå òîãàâà êàïèòàí Íåìî? Íå áèõ ìîãúë äà îòãîâîðÿ.
Òîâà íå çàäîâîëè êàíàäåöà, êîéòî ñúùèÿ äåí ìå ïîïèòà êúäå îòèâàìå.
- Îòèâàìå òàì, ìàéñòîð Ëàíä, êúäåòî íè âîäè õðóìâàíåòî íà êàïèòàíà.
- Òîâà õðóìâàíå - îòãîâîðè êàíàäåöúò - íå ìîæå äà íè çàâåäå äàëå÷. Ïåðñèéñêèÿò çàëèâ íÿìà èçëàç è àêî âëåçåì â íåãî, ñêîðî ùå ñå âúðíåì îáðàòíî.
- Ùå ñå âúðíåì, ìàéñòîð Ëàíä, íî àêî ñëåä Ïåðñèéñêèÿ çàëèâ "Íàóòèëóñ" ïîèñêà äà ïîñåòè ×åðâåíî ìîðå, âèíàãè ùå ìîæå äà ìèíå ïðåç Áàáåëìàíäåáñêèÿ ïðîòîê.
- Íî âèå çíàåòå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè Íåä Ëàíä, - ÷å è ×åðâåíî ìîðå å çàòâîðåíî ñúùî êàòî çàëèâà, òúé êàòî Ñóåöêèÿò ïðîâëàê îùå íå å ïðîêîïàí, à è äà áåøå ïðîêîïàí, åäèí òàêúâ ïîòàåí êîðàá, êàêúâòî å íàøèÿò, íå áè ñå ðåøèë äà âëåçå â íåãîâèòå êàíàëè, ïðåãðàäåíè ñ øëþçîâå. Òúé ÷å è ×åðâåíî ìîðå íå å ïúòÿò, ïî êîéòî ùå ñòèãíåì äî Åâðîïà.
- Íî àç íå ñúì êàçàë, ÷å ùå ñå âúðíåì â Åâðîïà.
- Êàêâî ïðåäïîëàãàòå òîãàâà?
- Ïðåäïîëàãàì, ÷å ñëåä êàòî ïîñåòè èíòåðåñíèòå âîäè îêîëî Àðàáèÿ è Åãèïåò, "Íàóòèëóñ" ùå ñå âúðíå ïàê êúì Èíäèéñêèÿ îêåàí, ìîæå áè ïðåç Ìîçàìáèêñêèÿ êàíàë, à ìîæå áè êðàé Ìàñêàðåíñêèòå îñòðîâè, òàêà ÷å äà ñòèãíå äî íîñ Äîáðà Íàäåæäà.
- Å, è êàòî ñòèãíå äî íîñ Äîáðà Íàäåæäà? - ïîïèòà êàíàäåöúò ñ îñîáåíà íàñòîé÷èâîñò.
- Òîãàâà ùå íàâëåçåì â Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí, êîéòî íå ïîçíàâàìå îùå. Àõ, äðàãè Íåä, ìèãàð âè äîòÿãà òîâà ïîäâîäíî ïúòåøåñòâèå? Ìèãàð ñå ïðåñèòèõòå âå÷å îò íåïðåñòàííî ïðîìåíÿùèòå ñå ãëåäêè íà ïîäâîäíèòå ÷óäåñà? À ïúê àç ùå áúäà êðàéíî îãîð÷åí, êîãàòî òîâà ïúòåøåñòâèå, îòðåäåíî íà òîëêîâà ìàëêî õîðà, ùå òðÿáâà äà ñâúðøè.
- Íî çíàåòå ëè, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè êàíàäåöúò. - ÷å ñêîðî ùå ñòàíàò òðè ìåñåöà, îòêàê ñìå çàòâîðåíè íà áîðäà íà òîÿ "Íàóòèëóñ".
- Íå, Íåä, íå çíàÿ, íå èñêàì äà ãî çíàÿ è íå áðîÿ íèòî äíèòå, íèòî ÷àñîâåòå.
- Å, è êðàÿò?
- Êðàÿò - êîãàòî ìó äîéäå âðåìåòî. À íå ìîæåì è íèùî äà íàïðàâèì è íàïðàçíî ñïîðèì. Àêî âèå, äðàãè Íåä, äîéäåòå è ìè êàæåòå: "Èìà âúçìîæíîñò äà èçáÿãàìå" - àç áèõ îáñúäèë ñ âàñ òàÿ âúçìîæíîñò. Íî ñëó÷àÿò íå å òàêúâ è ïðàâî äà âè êàæà, íå ìèñëÿ, ÷å êàïèòàí Íåìî ùå ñå ðåøè íÿêîé äåí äà íàâëåçå â åâðîïåéñêèòå ìîðåòà.
Â ïðîäúëæåíèå íà ÷åòèðè äíè, äî 3 ôåâðóàðè, "Íàóòèëóñ" ïëàâà èç Îìàíñêî ìîðå ñ ðàçëè÷íà ñêîðîñò è íà ðàçëè÷íà äúëáî÷èíà. Òîé ñÿêàø âúðâåøå íàñëóêà, êàòî ÷å ñå êîëåáàåøå êîé ïúò äà õâàíå: íî íè âåäíúæ íå ïðåñå÷å Òðîïèêà íà Ðàêà.
Äåéñòâèåòî íà "Êàïèòàí Íåìî" ñòàâà ïðåç 1867, à Ñóåöêèÿ êàíàë å áèë îòêðèò çà ïëàâàíå ïðåç 1869 ãîäèíà. Á. ïð.
Ïðåäè äà íàïóñíåì òîâà ìîðå, íèå ìèíàõìå çà ìèã êðàé Ìàñêàò, ãëàâíèÿ ãðàä íà Îìàíñêàòà çåìÿ. Íî òî áåøå êàòî ìèìîëåòíî âèäåíèå è ñêîðî "Íàóòèëóñ" ïîòúíà â òúìíèòå âîäè.
Ñëåä òîâà òîé ïëàâà íà îêîëî øåñò ìèëè ðàçñòîÿíèå êðàé àðàáñêèòå áðåãîâå íà Ìàõðàõ è íà Õàäðàìàíò è êðàé íåãîâàòà íàãúíàòà ïëàíèíñêà âåðèãà, èçäèãàùà ñå íàä íÿêîëêî äðåâíè ðàçâàëèíè. Íà 5 ôåâðóàðè íèå âëÿçîõìå íàé-ñåòíå â Àäåíñêèÿ çàëèâ, òàÿ ñúùèíñêà ôóíèÿ, ïúõíàòà â ãúðëîòî íà Áàáåë-ìàíäåáñêèÿ ïðîòîê, ïðåç êîÿòî èíäèéñêèòå âîäè ñå âëèâàò â ×åðâåíî ìîðå.
Íà 6 ôåâðóàðè "Íàóòèëóñ" èçëåçå íà ïîâúðõíîñòòà ñðåùó Àäåí, êîéòî å êàöíàë âúðõó åäèí íîñ, ñúåäèíåí ñ êîíòèíåíòà ÷ðåç òåñåí ïðîâëàê. Ìèñëåõ, ÷å ùîì ñòèãíå äîòóê, êàïèòàí Íåìî ùå çàâèå îáðàòíî, íî ñå èçëúãàõ - è çà ãîëÿìà ìîÿ èçíåíàäà òîâà íå ñòàíà.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 7 ôåâðóàðè, íàâëÿçîõìå â Áàáåäìàíäåáñêèÿ ïðîòîê, èìåòî íà êîéòî íà àðàáñêè îçíà÷àâà "Âðàòàòà íà ñúëçèòå". Ïðè äâàäåñåò ìèëè øèðèíà òîé å ñàìî ÷åòèðèäåñåò è äâà êèëîìåòðà äúëúã è "Íàóòèëóñ", óñòðåìåí ñ ïúëíà ñêîðîñò, ãî ïðåìèíà ñàìî çà åäèí ÷àñ: íî àç íå âèäÿõ íèùî, äîðè è òîÿ îñòðîâ Ïåðèì, ñ êîéòî àíãëèéñêîòî ïðàâèòåëñòâî çàñèëè ïîëîæåíèåòî íà Àäåí- Ìíîãî àíãëèéñêè è ôðåíñêè ïàðàõîäè îò ëèíèèòå Ñóåö-Áîìáàé, Ñóåö-Êàëêóòà, Ñóåö-Ìåëáúðí, Ñóåö-Áóðáîí, Ñóåö-Ìîðèñ áðàçäÿõà òîÿ òåñåí ïðîòîê, ïîðàäè êîåòî "Íàóòèëóñ" íå ìîæåøå äà ñå ïîêàæå. È òîé áëàãîðàçóìíî îñòàíà ïîä âîäàòà.
Íàé-ñåòíå, ïî îáÿä, çàöåïèõìå âúëíèòå íà ×åðâåíî ìîðå. ×åðâåíî ìîðå - ïðî÷óòîòî åçåðî íà áèáëåéñêèòå ïðåäàíèÿ, íàä êîåòî ïî÷òè íå ïàäàò äúæäîâå, â êîåòî íå ñå âëèâà íè åäíà ãîëÿìà ðåêà, êîåòî íàìàëÿâà íåïðåêúñíàòî îò èçâúíðåäíî ãîëÿìîòî èçïàðåíèå è êîåòî ãóáè âñÿêà ãîäèíà åäèí ïëàñò âîäà, âèñîê ìåòúð è ïîëîâèíà! ×óäíîâàò çàëèâ, êîéòî àêî áè áèë çàòâîðåí êàòî åçåðî, ùåøå ìîæå áè äà áúäå ñúâñåì ïðåñóøåí.
Íå ñå è îïèòàõ äîðè äà ðàçáåðà êàïðèçà, êîéòî áå íàêàðàë êàïèòàí Íåìî äà íè äîâåäå â òîÿ çàëèâ; íî íàïúëíî îäîáðÿâàõ, ÷å "Íàóòèëóñ" íàâëåçå â íåãî. Òîé çàïëàâà ñúñ ñðåäíà ñêîðîñò òó íà ïîâúðõíîñòòà, òó ïîä âîäàòà, çà äà èçáåãíå íÿêîé êîðàá, è ïî òîÿ íà÷èí àç ìîæàõ äà íàáëþäàâàì òîâà òîëêîâà èíòåðåñíî ìîðå è îòâúòðå, è îòâúí.
Íà 8 ôåâðóàðè ðàíî ñóòðèíòà ïðåä íàñ ñå ïîêàçà Ìåêà. Ñåòíå "Íàóòèëóñ" ñå ïðèáëèæè äî Àôðèêàíñêèÿ áðÿã, äåòî äúëáî÷èíàòà íà ìîðåòî å ïî-çíà÷èòåëíà. Òàì â êðèñòàëíî áèñòðèòå âîäè ïðåç îòâîðåíèòå ïðîçîðöè íà êîðàáà ìîæàõìå äà ñå íàñëàæäàâàìå íà ïðåêðàñíè ãîðè÷êè îò ÿðêè êîðàëè è íà îáøèðíè ñêàëèñòè ñêëîíîâå, ïîêðèòè ñ âåëèêîëåïíà ïóõêàâà çåëåíèíà îò àëãè è ôóêóñè. Êàêâà íåîïèñóåìà ãëåäêà è êàêâî ðàçíîîáðàçèå îò ìåñòíîñòè è ïåéçàæè â ïîäíîæèåòî íà òèÿ ïîäâîäíè ñêàëè è âóëêàíè÷åñêè îñòðîâ÷åòà, êîèòî ãðàíè÷àò ñ ëèáèéñêèÿ áðÿã! Àëà òàÿ ðàñòèòåëíîñò èçïúêíà â öÿëàòà ñè êðàñîòà êúì èçòî÷íèòå áðåãîâå, êîèòî "Íàóòèëóñ" ñêîðî ïðèáëèæè; òî áåøå äî êðàéáðåæèåòî íà Òåõàìà: òàì ðåäèöà çîîôèòè öúôòÿõà íå ñàìî ïîä âîäàòà, íî îáðàçóâàõà è æèâîïèñíè ñïëèòàíèÿ, êîèòî èçëèçàõà íà äåñåòèíà ðàçòåãà íàä âîäàòà; ïîñëåäíèòå áÿõà ïî-ïðè÷óäëèâè, íî ïî-ñëàáî îáàãðåíè îò ïúðâèòå, êîèòî ïîääúðæàõà ñâîÿòà ñâåæåñò îò æèâîòâîðíàòà âëàãà.
Êîëêî ïðåëåñòíè ÷àñîâå ïðåêàðàõ òàì çàä ñòúêëîòî íà ñàëîíà! Íà êîëêî íîâè îáðàçöè îò ïîäâîäíàòà ôëîðà è ôàóíà, îñâåòåíè îò áëÿñúêà íà íàøèÿ ïðîæåêòîð, ñå âúçõèùàâàõ òàì! Ãúáîîáðàçíè çîîôèòè, àêòèíèè ñúñ ñèíêàâ öâÿò, ìåæäó äðóãèòå è "òàëàñèàíòóñ àñòåð",òðúáîâèäíè çîîôèòè,íàðåäåíè êàòî ôëåéòè, êîèòî î÷àêâàò ñàìî Ïàí äà çàñâèðè ñ òÿõ, îñîáåíè òóêàøíè ðàêîâèíè, êîèòî ñå íàñòàíÿâàò â êîðàëîâèòå êóõèíè è äîëíàòà ÷àñò íà êîèòî ñå èçâèâà â êúñà ñïèðàëà; è íàé-ñåòíå õèëÿäè åêçåìïëÿðè îò åäèí ïîëèï, êîèòî íå áÿõ âèæäàë äîòîãàâà - îáèêíîâåíèÿ ñþíãåð.
Êëàñúò íà ñþíãåðèòå, ïúðâè â ãðóïàòà íà ïîëèïèòå, å ñúñòàâåí òúêìî îò òîâà èíòåðåñíî ïðîèçâåäåíèå, ïîëçàòà îò êîåòî å áåçñïîðíà. Ñþíãåðúò ñúâñåì íå å ðàñòåíèå, êàêòî îùå ñìÿòàò íÿêîè åñòåñòâåíèöè, à æèâîòíî îò íàé-äîëåí ðàçðåä, ïîëèï, ïî-íèçø îò êîðàëà. Âå÷å íÿìà íèêàêâî ñúìíåíèå, ÷å òîé å æèâîòíî, è íå ìîæå äà ñå ïðèåìå äîðè ìíåíèåòî íà äðåâíèòå, ÷å å ñúùåñòâî, ñðåäíî ìåæäó ðàñòåíèå è æèâîòíî. Âñå ïàê òðÿáâà äà êàæà, ÷å åñòåñòâåíèöèòå íå ñà åäèíîäóøíè îòíîñíî óñòðîéñòâîòî íà ñþíãåðà. Çà åäíè òîé å ïîëèï, à çà äðóãè êàòî ã. Ìèëí Åäóàðäñ òîé å îòäåëíî è ñàìîñòîÿòåëíî æèâîòíî.
Êëàñúò íà ñþíãåðèòå îáãðúùà îêîëî òðèñòà âèäà, êîèòî ñå ñðåùàò â ìíîãî ìîðåòà è äîðè â íÿêîè òå÷àùè âîäè, äåòî ñå íàðè÷àò "ðå÷íè"; íî òå ïðåäïî÷èòàò âîäèòå íà Ñðåäèçåìíî ìîðå, íà ãðúöêèÿ àðõèïåëàã, íà ñèðèéñêîòî êðàéáðåæèå è íà ×åðâåíî ìîðå. Òàì ñå âúäÿò è ðàñòàò òèÿ ìåêè, íåæíè ñþíãåðè, öåíàòà íà êîèòî ñòèãà äî ñòî è ïåòäåñåò ôðàíêà, ñâåòëèÿò ñèðèéñêè ñþíãåð, òâúðäèÿò òðèïîëèòàíñêè ñþíãåð è äð. Íî òúé êàòî íå ñå íàäÿâàõ, ÷å ùå ìîãà äà ïðîó÷à òèÿ çîîôèòè âúâ âîäèòå íà Áëèçêèÿ èçòîê, îò êîèòî áÿõìå îòäåëåíè ñ íåïðîõîäèìèÿ Ñóåöêè ïðîâëàê, çàäîâîëèõ ñå äà ãè íàáëþäàâàì â ×åðâåíî ìîðå. È ïîâèêàõ Êîíñåé äà äîéäå ïðè ìåíå, äîêàòî "Íàóòèëóñ" ïëàâàøå áàâíî, íà äúëáî÷èíà îñåì-äåâåò ìåòðà. êðàé âñè÷êèòå òèÿ êðàñèâè ñêàëè íà èçòî÷íèÿ áðÿã.
Òàì ðàñòÿõà ñþíãåðè ñ âñåâúçìîæíè ôîðìè - ñòåáëåñòè, ëèñòîâèäíè, êúëáîâèäíè, ïðúñòîîáðàçíè. Òå ïî÷òè íàïúëíî îïðàâäàâàõà èìåíàòà: êîøíèöè, ÷àøêè, âðåòåíà, åëåíîâè ðîãà, ëúâñêà ëàïà, ïàóíîâà îïàøêà, íåïòóíîâè ðúêàâèöè, ñ êîèòî ñà ãè íàðåêëè ëîâöèòå - ïî-ïîåòè÷íè îò ó÷åíèòå. Îò òÿõíàòà âëàêíåñòà òúêàí, íàïîåíà ñ ïîëóòå÷íî, ïèõòèåîáðàçíî âåùåñòâî, íåïðåñòàííî èçëèçàõà ñòðóéêè âîäà, êîèòî ñà çàíåñëè æèâîò íà âñÿêà êëåòêà, à ñåãà êëåòêèòå ñå ñâèâàõà è ãè èçòëàñêâàõà.
Ñëåä ñìúðòòà íà ïîëèïà òîâà âåùåñòâî èç÷åçâà è èçãíèâà, êàòî îòäåëÿ àìîíÿê. È òîãàâà îñòàâàò ñàìî ðîãîâèäíèòå èëè ïèõòèåîáðàçíè âëàêíà, îò êîèòî å ñúñòàâåí îáèêíîâåíèÿò ñþíãåð, ñòàíàë âå÷å ÷åðâåíèêàâ, è ñå óïîòðåáÿâà çà ðàçëè÷íè ñëó÷àè ñïîðåä íåãîâàòà ñòåïåí íà ãúâêàâîñò, íà ïðîñìóêâàòåëíîñò è íà èçäðúæëèâîñò ñðåùó ðàçëàãàíå.
Òèÿ ïîëèïè ñå ëåïÿò çà ñêàëèòå, çà ÷åðóïêèòå íà ìåêîòåëèòå, äîðè çà ñòåáëàòà íà õèäðîôèòèòå. Òå çàïúëâàò è íàé-ìàëêèòå êóõèíè, íÿêîè - íàñòëàíè ïî çåìÿòà, äðóãè - èçïðàâåíè èëè ïúê óâèñíàëè êàòî íàðàñòúöè îò êîðàë. Êàçàõ íà Êîíñåé, ÷å ñþíãåðèòå ñå ëîâÿò ïî äâà íà÷èíà: ñ äðàãà èëè ñ ðúêà. Âòîðèÿò íà÷èí, çà êîéòî ñà íåîáõîäèìè ãìóðöè, å çà ïðåäïî÷èòàíå, òúé êàòî òúêàíòà íà ñþíãåðà íå ñå ïîâðåæäà, à îò òîâà òîé äîáèâà âèñîêà öåíà.
Äðóãèòå çîîôèòè, êîèòî ãúìæàõà îêîëî ñþíãåðèòå, ñå ñúñòîÿõà ãëàâíî îò åäèí òâúðäå èçèñêàí âèä ìåäóçè; ìåêîòåëèòå áÿõà ïðåäñòàâåíè ñ íÿêîè ðàçíîâèäíîñòè êàëìàðè, êîèòî ñïîðåä Äîðáèíè æèâåÿò ñàìî â ×åðâåíî ìîðå, à âëå÷óãèòå - îò êîñòåíóðêèòå virgata,êîèòî äîñòàâÿõà ïèòàòåëíè è ïðèÿòíè ãîçáè íà íàøàòà òðàïåçà.
Ùî ñå îòíàñÿ äî ðèáèòå, òå áÿõà ìíîãî è ÷åñòî ïúòè ðåäêè. Îáèêíîâåíî ìðåæèòå íà "Íàóòèëóñ" íè äîíàñÿõà îñîáåí ðîä êàëêàíè, ìåæäó êîèòî íÿêîè ñ îâàëíà ôîðìà, ñ êåðåìèäåí öâÿò, íàïúñòðåíè ïî òÿëîòî ñ íååäíàêâè ñèíè ïåòíà, îòëè÷àâàùè ñå ñúñ ñâîÿ äâîåí íàçúáåí øèï; àðíàöè ñúñ ñðåáðèñò ãðúá, ïàñòåíàöè ñ òî÷èöè ïî îïàøêàòà,è áîêàòè - ãîëåìè, äúëãè ïî äâà ìåòðà ïëàùîâå, êîèòî ñå ëþëååõà âúâ âîäàòà; àîäîíè, ñúâñåì ëèøåíè îò çúáè, ðàçíîâèäíîñò îò õðóùÿëíèòå ðèáè, áëèçêè äî àêóëèòå, àñòðàñèîíè - êàìèëè, ãúðáèöàòà íà êîèòî çàâúðøâà ñ èçâèòî îñòðèå, äúëãî ñòúïêà è ïîëîâèíà; îôèäèè, èñòèíñêè ÿãóëè ñúñ ñðåáðèñòà îïàøêà, ñúñ ñèíêàâ ãðúá, ñ òúìíè ãúðäè, çàãðàäåíè ñúñ ñèâà èâèöà; ôèàòîëè, íàøàðåíè ñ íàïðå÷íè çëàòíè èâèöè è óêðàñåíè ñ òðèòå öâÿòà íà ôðåíñêîòî çíàìå; áëåìèøãåðàìèòè, äúëãè äî ÷åòèðèäåñåò ñàíòèìåòðà; âåëèêîëåïíè êàðàíêñè, íàáðàçäåíè ñúñ ñåäåì íàïðå÷íè ÷åðíè èâèöè,ñúñ ñèíè è æúëòè ïåðêè è ñúñ çëàòíè è ñðåáúðíè ëþñïè; öåíòðîïîäè è ïð., è ïð. - õèëÿäè äðóãè îáèêíîâåíè ðèáè, êîèòî ñå ñðåùàò â îêåàíèòå, äåòî áÿõìå ìèíàëè âå÷å.
Íà äåâåòè ôåâðóàðè "Íàóòèëóñ" ïëàâàøå ïî ïîâúðõíîñòòà â íàé-øèðîêàòà ÷àñò íà ×åðâåíî ìîðå - ñòî è äåâåòäåñåò ìèëè - ìåæäó Ñóàêèí íà çàïàäíèÿ áðÿã è Êîíôîäàõ - íà èçòî÷íèÿ.
Òîÿ äåí ïî îáÿä, ñëåä êàòî áå îïðåäåëåíî ïîëîæåíèåòî íà êîðàáà, êàïèòàí Íåìî ñå êà÷è íà ïàëóáàòà, äåòî áÿõ àç. Êàçàõ ñè, ÷å ïî íèêàêúâ íà÷èí íå ùå ãî îñòàâÿ äà ñëåçå äîëó, áåç äà ñúì ïîäðàçáðàë ïîíå ïî íàòàòúøíèòå ìó íàìåðåíèÿ. Ùîì ìå âèäÿ, òîé äîéäå ïðè ìåíå, ïðåäëîæè ìè ëþáåçíî ïóðà è ìè êàçà:
- Å, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, õàðåñâà ëè âè ×åðâåíî ìîðå? Ðàçãëåäàõòå ëè äîáðå ÷óäåñàòà â íåãî - ðèáèòå, çîîôèòèòå, äúíîòî ìó, ïîñòëàíî ñúñ ñþíãåðè, è íåãîâèòå êîðàëîâè ãîðè? Âèäÿõòå ëè ãðàäîâåòå, ïðúñíàòè ïî áðåãîâåòå ìó?
- Äà, êàïèòàí Íåìî - îòãîâîðèõ àç, - è "Íàóòèëóñ" ìè äàäå ïðåêðàñíà âúçìîæíîñò çà öÿëîòî òîâà ïðîó÷âàíå. Î, òîé å åäèí óìåí êîðàá!
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, óìåí, ñìåë è íåóÿçâèì! Òîé íå ñå áîè íèòî îò ñòðàõîòíèòå áóðè íà ×åðâåíî ìîðå, íèòî îò òå÷åíèÿòà â íåãî, íèòî îò ïîäâîäíèòå ìó ñêàëè.
- Äåéñòâèòåëíî - êàçàõ àç - òîâà ìîðå å èçâåñòíî êàòî åäíî îò íàé-îïàñíèòå è àêî íå ñå ëúæà, â äðåâíîñòòà òî å èìàëî ìíîãî ëîøà ñëàâà.
- Ìíîãî ëîøà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Ãðúöêèòå è ðèìñêèòå èñòîðèöè íå ðàçïðàâÿò õóáàâè ðàáîòè çà íåãî, à Ñòðàáîí êàçâà, ÷å å ìíîãî îïàñíî, îñîáåíî êîãàòî äóõàò ñåâåðíèòå âåòðîâå è ïðåç äúæäîâíèÿ ñåçîí. Àðàáèíúò Åäðèçè, êîéòî ïèøå çà íåãî, êàòî ãî íàðè÷à Êîëçóìñêè çàëèâ, ðàçïðàâÿ, ÷å ìíîãî êîðàáè çàãèâàò ïî íåãîâèòå ïÿñú÷íè ïðàãîâå è ÷å íèêîé íå ñå ðåøàâà äà ïëàâà ïî íåãî íîùåì. Òîé òâúðäè, ÷å â íåãî âúðëóâàò óæàñíè óðàãàíè, ÷å òî å îñåÿíî ñ íåãîñòîïðèåìíè îñòðîâè è ÷å íÿìà "íèùî äîáðî" íèòî â äúëáî÷èíèòå, íèòî íà ïîâúðõíîñòòà ìó.
- Ëè÷è ñè - îòâúðíàõ àç, - ÷å òèÿ èñòîðèöè íå ñà ïúòóâàëè íà áîðäà íà "Íàóòèëóñ".
- Áåç ñúìíåíèå - îòãîâîðè óñìèõíàò êàïèòàíúò, - íî â òîâà îòíîøåíèå ñúâðåìåííèòå õîðà íå ñà ïî-íàïðåäíàëè îò äðåâíèòå. Ìíîãî ñòîëåòèÿ áÿõà íåîáõîäèìè, çà äà ñå îòêðèå äâèãàòåëíàòà ñèëà íà ïàðàòà! À êîé çíàå äàëè è ñëåä ñòî ãîäèíè ùå ñå ÿâè âòîðè "Íàóòèëóñ"! Íàïðåäúêúò âúðâè áàâíî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
- Íåñúìíåíî - îòãîâîðèõ àç - âàøèÿò êîðàá èçïðåâàðâà ñ öÿëî ñòîëåòèå, à ìîæå áè è ñ íÿêîëêî ñòîëåòèÿ ñâîåòî âðåìå.
Êîëêî æàëêî, ÷å ïîäîáíà òàéíà òðÿáâà äà óìðå çàåäíî ñ îòêðèâàòåëÿ ñè!
Êàïèòàí Íåìî íå ìè îòãîâîðè.
- Ñïîðåä ìåíå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, òîâà íàçâàíèå - ×åðâåíî ìîðå - òðÿáâà äà å ïðåâîä íà åâðåéñêàòà äóìà "Åäðîì" è ùîì äðåâíèòå ñà ãî èìåíóâàëè òúé, òî å áèëî ïîðàäè îñîáåíèÿ öâÿò íà âîäàòà ìó.
- Íî äîñåãà àç âèäÿõ ñàìî áèñòðè âúëíè áåç âñÿêàêúâ öâÿò.
- Íåñúìíåíî, íî êàòî ñå íàâëåçå ïî-íàâúòðå â çàëèâà, ùå çàáåëåæèòå òîâà îñîáåíî ñâîéñòâî. Ñïîìíÿì ñè, ÷å ñúì âèæäàë çàëèâà Òîð - öåëèÿ ÷åðâåí, êàòî åçåðî îò êðúâ.
- Âèå ñìÿòàòå, ÷å òîÿ ÷åðâåí öâÿò ñå äúëæèíà åäíà ìèêðîñêîïè÷íà àëãà...
- Äà, íà åäíî ëåïêàâî ïóðïóðíî âåùåñòâî, êîåòî ïðîèçâåæäàò åäíè íèùîæíè ðàñòåíèéöà, ïîçíàòè ñ èìåòî trichodesmies, òðèäåñåò õèëÿäè îò êîèòî çàåìàò åäèí êâàäðàòåí ìèëèìåòúð. Ìîæå áè ùå ãè âèäèòå, êîãàòî áúäåì â Òîð.
- Çíà÷è âèå íå çà ïúðâè ïúò ïðåêîñÿâàòå ×åðâåíî ìîðå ñ "Íàóòèëóñ", êàïèòàí Íåìî?
- Íå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
- Òîãàâà, òúé êàòî ñïîìåíàõòå ïðåäè ìàëêî çà ìèíàâàíåòî íà èçðàèëòÿíèòå è çà ãèáåëòà íà åãèïòÿíèòå, èñêàì äà âè ïîïèòàì - íå ñòå ëè íàìåðèëè ïîä âîäàòà ñëåäè îò òîâà ãîëÿìî èñòîðè÷åñêî ñúáèòèå?
- Íå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, è òîâà å íàïúëíî îáÿñíèìî.
- Êàê?
- Ìÿñòîòî, ïðåç êîåòî å ìèíàë Ìîèñåé è öåëèÿò ìó íàðîä, ñåãà å òîëêîâà çàñèïàíî ñ ïÿñúê, ÷å âîäàòà åäâà ñòèãà äî êîëåíåòå íà êàìèëèòå. Ðàçáèðàòå, íàëè, ÷å çà ìîÿ "Íàóòèëóñ" íå áè èìàëî äîñòàòú÷íî âîäà.
- À êúäå å òîâà ìÿñòî? - ïîïèòàõ àç.
- Òîâà ìÿñòî å ìàëêî ïî-ãîðå îò Ñóåö, â îíÿ ðúêàâ, êîéòî íÿêîãà å áèë äúëáîêî óñòèå, òîãàâà, êîãàòî ×åðâåíî ìîðå ñå å ïðîñòèðàëî äî Ãîð÷èâèòå åçåðà. Ñåãà âñå åäíî äàëè òîâà ïðåìèíàâàíå å áèëî ÷óäîäåéíî èëè íå, èçðàèëòÿíèòå ïàê íå áèõà ìîãëè äà ìèíàò îò òàì, çà äà îòèäàò â Îáåòîâàíàòà çåìÿ, è âîéñêàòà íà ôàðàîíà áè çàãèíàëà íà òîâà ìÿñòî. È àç ìèñëÿ, ÷å àêî ñå ïî÷íàò ðàçêîïêè ñðåä òèÿ ïÿñúöè, òå áèõà ðàçêðèëè ãîëåìè êîëè÷åñòâà îðúæèÿ è ñå÷èâà îò åãèïåòñêè ïðîèçõîä.
- Òîâà å î÷åâèäíî - îòãîâîðèõ àç-è òðÿáâà äà ñå íàäÿâàìå çà ÷åñò íà àðõåîëîçèòå, ÷å ðàíî èëè êúñíî ðàçêîïêèòå ùå ïî÷íàò, êîãàòî íà òîÿ ïðîâëàê èçíèêíàò íîâè ãðàäîâå, ñëåä ïðîêîïàâàíåòî íà Ñóåöêèÿ êàíàë. Êàíàë, íàïúëíî áåçïîëåçåí çà êîðàá êàòî "Íàóòèëóñ".
- Ñúãëàñåí ñúì - êàçà êàïèòàí Íåìî, - íî å ïîëåçåí çà öåëèÿ ñâÿò. Äðåâíèòå ñà ðàçáèðàëè äîáðå ïîëçàòà çà òåõíèòå òúðãîâñêè îòíîøåíèÿ îò åäíà ñúîáùèòåëíà âðúçêà ìåæäó ×åðâåíî è Ñðåäèçåìíî ìîðå, íî íå ñà ìèñëèëè äà ïðåêîïàâàò ïðÿê êàíàë, à ñà èçïîëçóâàëè Íèë çà òàÿ öåë. Òâúðäå âåðîÿòíî å êàíàëúò, ñâúðçâàù Íèë ñ ×åðâåíî ìîðå, äà å áèë çàïî÷íàò ïðè öàðóâàíåòî íà Ñåçîñòðèñ, àêî ìîæå äà ñå âÿðâà íà ïðåäàíèåòî. Íî çíàå ñå ñèãóðíî, ÷å â 615 ãîäèíà ïðåäè íàøàòà åðà Íåêàî çàïî÷íàë ïðîêîïàâàíåòî íà êàíàë, êîéòî ùÿë äà ñå ïúëíè ñ âîäàòà íà Íèë ïðåç åãèïåòñêàòà ðàâíèíà, êîÿòî å îáúðíàòà êúì Àðàáèÿ. Êàíàëúò áèë äúëúã ÷åòèðè äíè ïúò è øèðîê òîëêîâà, ÷å äâå òðèðåìè ìîãëè äà ïëàâàò åäíà äî äðóãà. Òîé áèë ïðîäúëæåí îò Äàðèé, ñèíà íà Õèñòàñï, è äîâúðøåí íàâÿðíî îò Ïòîëîìåé Ï. Ñòðàáîí ãî âèäÿë îòêðèò çà ïëàâàíå, íî ñëàáèÿò ìó íàêëîí îò íà÷àëíàòà òî÷êà, áëèçî äî Áóáàñò, êúì ×åðâåíî ìîðå ãî ïðàâåë ïëàâàòåëåí ñàìî ïðåç íÿêîëêî ìåñåöà íà ãîäèíàòà. Òîÿ êàíàë ñëóæåë çà òúðãîâñêè öåëè äî âåêà íà Àíòîíèåâöèòå; èçîñòàâåí, çàñèïàí îò ïÿñúêà, ïîñëå âúçñòàíîâåí ïî çàïîâåä íà õàëèôà Îìàð, òîé áèë îêîí÷àòåëíî çàòðóïàí ïðåç 761 èëè 762 ãîäèíà îò õàëèôà Àë Ìàíñîð, çà äà ïðåêúñíå ïðîäîâîëñòâóâàíåòî íà Ìîõàìåä-áåí-Àáäàëà, êîéòî ñå ðàçáóíòóâàë ñðåùó íåãî.
- Âèæäàòå ëè, êàïèòàíå, ÷å îíîâà, êîåòî äðåâíèòå íå ñå ðåøàâàëè äà ïðåäïðèåìàò - òîâà ñâúðçâàíå íà äâåòå ìîðåòà, êîåòî äà ñúêðàòè ñ äåâåò õèëÿäè êèëîìåòðà ïúòÿ îò Êàäèêñ äî Èíäèÿ, áå èçâúðøåíî îò ãîñïîäèí Ëåñåïñ è ñêîðî òîé ùå ïðåâúðíå Àôðèêà â îãðîìåí îñòðîâ.
Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, è èìàòå ïðàâî äà ñå ãîðäååòå ñ âàøèÿ ñúîòå÷åñòâåíèê. Òîé å ÷îâåê, êîéòî ïðîñëàâÿ íàðîäà ñè ïîâå÷å îò íàé-âåëèêèòå ìîðåïëàâàòåëè! Òîé ïî÷íà, êàêòî ìíîçèíà äðóãè, ñ íåóñïåõè è ðàçî÷àðîâàíèÿ, íî ïîáåäè, çàùîòî å íàäàðåí ñ âîëÿ. Òúæíî å, êàòî ïîìèñëè ÷îâåê, ÷å òîâà äåëî, êîåòî áè òðÿáâàëî äà áúäå åäíî ìåæäóíàðîäíî äåëî, êîåòî áè áèëî äîñòàòú÷íî äà ïðîñëàâè åäíî öàðóâàíå, óñïÿ ñàìî áëàãîäàðåíèå íà åíåðãèÿòà íà åäèí ÷îâåê. Ñëàâà íà ãîñïîäèí Ëåñåïñ!
- Äà, ñëàâà íà òîÿ âåëèê ãðàæäàíèí! - îòãîâîðèõ àç, ñúâñåì èçíåíàäàí îò òîíà, ñ êîéòî êàïèòàí Íåìî ãîâîðè çà íåãî.
- Çà ñúæàëåíèå - ïðîäúëæè òîé - íå ùå ìîæåì äà ìèíåì ïðåç Ñóåöêèÿ êàíàë, íî âèå ùå ìîæåòå äà âèäèòå â äðóãè äåí, êîãàòî áúäåì â Ñðåäèçåìíî ìîðå, äúëãèòå âúëíîëîìè íà Ïîðò Ñàèä.
- Â Ñðåäèçåìíî ìîðå ëè? - âúçêëèêíàõ àç.
- Äà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. ×óäíî ëè âè ñå âèæäà?
- ×óäíî ìè å, ÷å ùå áúäåì òàì â äðóãè äåí.
- Íàèñòèíà ëè?
- Äà, êàïèòàíå, ìàêàð ÷å îòêàê ñúì íà âàøèÿ êîðàá, òðÿáâàøå äà ñâèêíà äà íå ñå ÷óäÿ íà íèùî.
- Íî êàêâî âè èçíåíàäâà?
- Ñòðàõîòíàòà ñêîðîñò, ñ êîÿòî ùå òðÿáâà äà êàðàòå "Íàóòèëóñ", ùîì â äðóãè äåí òîé òðÿáâà äà ñå íàìåðè â Ñðåäèçåìíî ìîðå, ñëåä êàòî çàîáèêîëè Àôðèêà è ìèíå êðàé íîñ Äîáðà Íàäåæäà!
- Íî êîé âè êàçâà, ÷å ùå çàîáèêîëè Àôðèêà? Êîé âè êàçâà, ÷å ùå ìèíå êðàé íîñ Äîáðà Íàäåæäà?
- Îñâåí àêî "Íàóòèëóñ" ìîæå äà ïëàâà ïî ñóøà èëè ïúê äà ìèíå íàä ïðîâëàêà...
- Èëè, ïîä ïðîâëàêà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
- Ïîä ïðîâëàêà ëè?
- Ðàçáèðà ñå - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî, - Ïðèðîäàòà îòäàâíà å íàïðàâèëà ïîä òàçè èâèöà ñóøà îíîâà, êîåòî õîðàòà âúðøàò äíåñ íà ïîâúðõíîñòòà é.
- Êàêâî? Èìà çíà÷è íÿêàêúâ ïðîõîä?
- Äà, ïîäçåìåí ïðîõîä, êîéòî àç íàðåêîõ Àðàáñêè òóíåë. Òîé çàïî÷âà ïîä Ñóåö, à èçëèçà â çàëèâà Ïåëþç.
- Íî íàëè òîÿ ïðîâëàê å îò ïîäâèæíè ïÿñúöè?
- Ñàìî äî èçâåñòíà äúëáî÷èíà. À íà ïåòäåñåò ìåòðà ïîä ïîâúðõíîñòòà ñå ñòèãà äî òâúðä ïëàñò ñêàëè.
- È ñëó÷àéíî ëè îòêðèõòå ïðîõîäà? - ïîïèòàõ àç, âñå ïîâå÷å è ïîâå÷å ó÷óäåí.
- Ñëó÷àéíî è ÷ðåç ðàçñúæäàâàíå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, è äîðè ïîâå÷å ÷ðåç ðàçñúæäàâàíå, îòêîëêîòî ñëó÷àéíî.
- Êàïèòàíå, ñëóøàì âè, íî óøèòå ìè íå èñêàò äà âÿðâàò òîâà, êîåòî ÷óâàò.
- Î! Aures habent et non audient - âàæè çà âñè÷êè âðåìåíà.Òîÿ ïðîõîä íå ñàìî ÷å ñúùåñòâóâà, íî è ìíîãî ïúòè ñúì ãî èçïîëçóâàë. Èíà÷å íå áèõ ðèñêóâàë äíåñ äà âëèçàì â òîâà çàäúíåíî ×åðâåíî ìîðå.
* "Èìàò óøè è íå ÷óÿò" - äóìè îò ïñàëîì CXII. Á. ïð.
- Íåñêðîìíî ëè å äà âè ïîïèòàì êàê ñòå îòêðèëè òóíåëà?
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè ìè êàïèòàíúò, - íå ìîæå äà èìà íèùî òàéíî ìåæäó õîðà,êîèòî íå òðÿáâà âå÷å äà ñå ðàçäåëÿò.
Íå ïîêàçàõ, ÷å ðàçáèðàì íàìåêà è ñå ïðèãîòâèõ äà ÷óÿ ðàçêàçà íà êàïèòàí Íåìî.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - êàçà ìè òîé, - åäíî îáèêíîâåíî ðàçñúæäåíèå íà åñòåñòâåíèê ìå äîâåäå äî îòêðèâàíåòî íà òîÿ òóíåë, êîéòî å èçâåñòåí ñàìî íà ìåíå. Áÿõ çàáåëÿçàë, ÷å â ×åðâåíî è Ñðåäèçåìíî ìîðå èìà íÿêîè ñúâñåì åäíàêâè âèäîâå ðèáè - êàòî îôèäèè, ôèàòîëèè, ìîðñêè î÷è, ïåðñåãè, æîåëè, õâúð÷àùè ðèáè. Ñèãóðåí â òîâà, àç ñå çàïèòàõ äàëè íÿìà âðúçêà ìåæäó äâåòå ìîðåòà. Àêî èìàøå - ïîäçåìíîòî òå÷åíèå áåçäðóãî òðÿáâàøå äà âúðâè îò ×åðâåíî â Ñðåäèçåìíî ìîðå ïîðàäè ðàçëèêàòà â ðàâíèùåòî íà äâåòå ìîðåòà. Íàëîâèõ îêîëî Ñóåö ãîëÿì áðîé ðèáè. Ñëîæèõ íà îïàøêèòå èì ïî åäíà ìåäíà õàëêà è ãè ïóñíàõ ïàê â ìîðåòî. Ñëåä íÿêîëêî ìåñåöà óëîâèõ ïî Ëèáèéñêîòî êðàéáðåæèå íÿêîëêî åêçåìïëÿðà îò ìîèòå ðèáè ñ îòëè÷èòåëíèòå õàëêè. Ñ òîâà âðúçêàòà ìåæäó äâåòå ìîðåòà ñå äîêàçâàøå. Ïîòúðñèõ ÿ ñ ìîÿ "Íàóòèëóñ", îòêðèõ ÿ, ðèñêóâàõ è ìèíàõ, à ñêîðî è âèå ñàìèÿò, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ùå ìèíåòå ïðåç ìîÿ Àðàáñêè òóíåë!

V
ÀÐÀÁÑÊÈßÒ ÒÓÍÅË

Îùå ñúùèÿ äåí ïðåäàäîõ íà Êîíñåé è Íåä Ëàíä îíàÿ ÷àñò îò òîÿ ðàçãîâîð, êîéòî ãè çàñÿãàøå ïðÿêî. Êîãàòî èì êàçàõ, ÷å ñëåä äâà äíè ùå áúäåì â Ñðåäèçåìíî ìîðå, Êîíñåé çàïëÿñêà ñ ðúöå, íî êàíàäåöúò ñâè ðàìåíå.
- Ïîäâîäåí òóíåë ëè? - âúçêëèêíà òîé. - Âðúçêà ìåæäó äâåòå ìîðåòà? ×óâàë ëè å íÿêîé çà òàêîâà íåùî?
- Äðàãè Íåä - îòãîâîðè Êîíñåé, - áÿõòå ëè ÷óâàëè íåùî çà "Íàóòèëóñ"? Íå! À òîé ñúùåñòâóâà. Çàòóé íå âäèãàéòå ðàìåíå òîëêîâà ëåêîìèñëåíî è íå îòõâúðëÿéòå êàêâîòî è äà å ïîðàäè òîâà, ÷å íå ñòå ÷óëè íèêîãà äà ñå ãîâîðè çà íåãî.
Ñúùàòà âå÷åð íà 21 ãðàäóñà 301 ñåâåðíà øèðèíà "Íàóòèëóñ", êîéòî ïëàâàøå íà ïîâúðõíîñòòà, ñå ïðèáëèæè äî àðàáñêèÿ áðÿã. Ñúçðÿõ Äæåäà, òîâà âàæíî òúðãîâñêî ïðèñòàíèùå çà Åãèïåò, Ñèðèÿ, Òóðöèÿ è Èíäèÿ.
Ñêîðî Äæåäà ñå ñòîïè âúâ âå÷åðíàòà äðåçãàâèíà è "Íàóòèëóñ" ñå ãìóðíà âúâ âîäàòà, êîÿòî ñëàáî ôîñôîðåñöèðàøå.
Íà äðóãèÿ äåí, 10 ôåâðóàðè, ñå ïîÿâèõà íÿêîëêî êîðàáà, êîèòî èäåõà íàñðåùà íè. "Íàóòèëóñ" çàïëàâà ïàê ïîä âîäàòà, íî íà îáåä, êîãàòî òðÿáâàøå äà ñå îïðåäåëè ìåñòîïîëîæåíèåòî íà êîðàáà, òúé êàòî ïî ìîðåòî íå ñå âèæäàøå íèùî, òîé èçëåçå íà ïîâúðõíîñòòà. Çàåäíî ñ Íåä è Êîíñåé àç ñå êà÷èõ è ñåäíàõ íà ïàëóáàòà. Íà èçòîê áðåãúò ñå âèæäàøå ñìúòíî, ñÿêàø çàáóëåí îò âëàæíà ìúãëà. Îáëåãíàòè âúðõó äúíîòî íà ëîäêàòà, íèå ðàçãîâàðÿõìå çà ðàçíè íåùà, êîãàòî íåî÷àêâàíî Íåä Ëàíä ïîñî÷è ñ ðúêà åäíà òî÷êà â ìîðåòî è ìè êàçà:
- Âèæäàòå ëè íåùî òàì, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå?
- Íå âèæäàì, Íåä - îòãîâîðèõ àç. - Íàëè çíàåòå, àç íÿìàì âàøèòå î÷è.
- Ïîãëåäíåòå õóáàâî - ïîäå Íåä - òàì, âäÿñíî è íàïðåä íà âèñî÷èíà ãîðå-äîëó íà ïðîæåêòîðà! Íå âèæäàòå ëè íåùî ãðàìàäíî, êîåòî êàòî ÷å ëè ìúðäà?
- Íàèñòèíà - ðåêîõ àç, ñëåä êàòî ñå âçðÿõ âíèìàòåëíî - ñúçèðàì íÿêàêâî äúëãî òúìíî òÿëî íà ïîâúðõíîñòòà.
- Íÿêîé äðóã "Íàóòèëóñ" ëè? - ðå÷å Êîíñåé.
- Íå - îòãîâîðè êàíàäåöúò, - íî àêî íå ñå ëúæà, òîâà å íÿêàêâî ìîðñêî æèâîòíî.
- Èìà ëè êèòîâå â ×åðâåíî ìîðå? - ïîïèòà Êîíñåé.
- Äà, äðóãàðè - îòãîâîðèõ àç, - ñðåùàò ñå ïîíÿêîãà. " Òîâà ñúâñåì íå å êèò - ïîäå Íåä Ëàíä, áåç äà îòêúñâà ïîãëåä îò çàáåëÿçàíèÿ ïðåäìåò. - Ñ êèòîâåòå ñúì ñòàð ïîçíàéíèê è ìíîãî äîáðå çíàÿ ïðèâè÷êèòå èì.
- Äà ïî÷àêàìå - êàçà Êîíñåé. - "Íàóòèëóñ" âúðâè íàòàòúê è ñêîðî ùå óçíàåì êàêâî å. Äåéñòâèòåëíî ñëåä ìàëêî òúìíèÿò ïðåäìåò áåøå ñàìî íà åäíà ìèëÿ îò íàñ. Òîé ïðèëè÷àøå íà ãîëÿìà ïîäâîäíà ñêàëà ñðåä ìîðåòî. Êàêâî áåøå òîâà? Îùå íå ìîæåõ äà êàæà.
- À! Òî ñå äâèæè! Ãìóðêà ñå! - èçâèêà Íåä Ëàíä. - Ïî äÿâîëèòå! Êàêâî ëè ìîæå äà å òîâà æèâîòíî? Òî íÿìà ðàçäâîåíà îïàøêà êàòî êèòîâåòå è êàøàëîòèòå, à ïåðêèòå ìó ïðèëè÷àò íà îêàñòðåíè êðàéíèöè.
- Íî òîãàâà... - ðåêîõ àç.
- ×àêàéòå - êàçà êàíàäåöúò, - îáúðíà ñå ïî ãðúá è íàäèãíà ãúðäèòå ñè!
- Òîâà å ñèðåíà - èçâèêà Êîíñåé. - Èñòèíñêà ñèðåíà, àêî ãîñïîäàðÿò íÿìà íèùî ïðîòèâ.
Äóìàòà ñèðåíà ìè ïîìîãíà äà ñå ñåòÿ, ÷å òîâà æèâîòíî ïðèíàäëåæåøå êúì îíÿ ðîä ìîðñêè ñúùåñòâà, îò êîèòî ëåãåíäàòà ñúçäàäå ñèðåíèòå - ïîëîâèí æåíà, ïîëîâèí ðèáà.
- Íå - êàçàõ àç íà Êîíñåé. - Òîâà ñúâñåì íå å ñèðåíà, à åäíî ÷óäíîâàòî ñúùåñòâî, îò êîåòî â ×åðâåíî ìîðå ñà îñòàíàëè ñàìî íÿêîëêî áðîéêè. Òî å äþãîíã*.
- Ðîä - ñèðåíè, ãðóïà - ðèáîâèäíè, ïîäêëàñ - ìîíîäåëôèíè, êëàñ - ìëåêîïèòàåùè, ðàçêëîíåíèå - ãðúáíà÷íè - îòãîâîðè Êîíñåé.
Ùîì Êîíñåé çàãîâîðåøå òàêà, íÿìàøå êàêâî äà ñå êàæå. Ïðåç òîâà âðåìå Íåä Ëàíä íåïðåêúñíàòî ãëåäàøå. Î÷èòå ìó áëåñòÿõà æàäíî, çàãëåäàíè â æèâîòíîòî. Ðúêàòà ìó ñÿêàø áå ãîòîâà äà ãî óäàðè ñ õàðïóíà. Áè êàçàë ÷îâåê, ÷å òîé èçäåáâàøå ìîìåíòà äà ñå õâúðëè â ìîðåòî è äà ãî íàïàäíå ñðåä ñòèõèÿòà ìó.
- Î, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà ìè òîé ñ ðàçòðåïåðàí îò âúëíåíèå ãëàñ. - Íèêîãà íå ñúì óáèâàë îò "òèÿ".
Â òàÿ äóìà ãîðåøå öåëèÿò êèòîëîâåö.
Â òîÿ ìèã êàïèòàí Íåìî ñå ïîÿâè íà ïàëóáàòà. Òîé âèäÿ äþãîíãà. Ðàçáðà ñúñòîÿíèåòî íà Íåä Ëàíä è ñå îáúðíà íàïðàâî êúì íåãî:
- Àêî èìàõòå õàðïóí, íÿìàøå ëè äà âè çàñúðáÿò ðúöåòå, ìàéñòîð Ëàíä?
- Ìàé ÷å èìàòå ïðàâî, ãîñïîäèí êàïèòàí.
* Äþãîíã - ìîðñêî æèâîòíî îò ðîäà íà êèòîâåòå, êîåòî ñå õðàíè ñ òðåâà è å ïîçíàòî ïîä èìåòî "ìîðñêà êðàâà". Á. ïð.
- À ùåøå ëè äà âè áúäå íåïðèÿòíî äà óïðàæíèòå çà åäèí äåí ëîâíèÿ ñè çàíàÿò è äà íàðåäèòå è òîÿ êèò â ñïèñúêà íà óáèòèòå îò âàñ êèòîâå?
- Íèêàê íÿìàøå äà ìè å íåïðèÿòíî.
- Òîãàâà ìîæåòå äà îïèòàòå.
- Áëàãîäàðÿ, ãîñïîäèí êàïèòàí - îòãîâîðè Íåä Ëàíä ñ ïëàìíàëè î÷è.
- Ñàìî ÷å - ïðîäúëæè êàïèòàíúò - ùå òðÿáâà áåçäðóãî äà óëó÷èòå æèâîòíîòî, òîâà å âúâ âàø èíòåðåñ.
- À îïàñíî ëè å äà ñå íàïàäíå òîÿ äþãîíã? - ïîïèòàõ àç, ìàêàð ÷å Íåä ñâè ðàìåíå.
- Ïîíÿêîãà - äà! - îòãîâîðè êàïèòàíúò: - èçâðúùà ñå ñðåùó íàïàäàòåëèòå è ïðåîáðúùà ëîäêàòà èì. Íî ìàéñòîð Ëàíä íÿìà çàùî äà ñå áîè îò òàêàâà îïàñíîñò. Òîé èìà îñòðî îêî è ñèãóðíà ðúêà. È àç ìó êàçàõ äà íå èçïóñêà äþãîíãà, çàùîòî òîé ìèíàâà çà âêóñåí äèâå÷, à çíàì, ÷å ìàéñòîð Ëàíä îáè÷à âêóñíèòå íåùà.
- À! - ðå÷å êàíàäåöúò. - Çíà÷è òîâà æèâîòíî ñè ïîçâîëÿâà ðàçêîøà äà áúäå âêóñíî?
- Äà, ìàéñòîð Ëàíä. Ìåñîòî ìó å èñòèíñêî ìåñî è èçâúíðåäíî öåíåíî, à â öÿëà Ìàëåçèÿ ãî ïàçÿò ñàìî çà òðàïåçàòà íà êíÿçåòå. Çàòîâà òîëêîâà ÿðîñòíî ïðåñëåäâàò òîâà æèâîòíî, êàêòî è ñúáðàòà ìó - ëàìàíòèíà, ÷å îò äåí íà äåí òî ñòàâà âñå ïî-ðÿäêî.
- Òîãàâà, ãîñïîäèí êàïèòàí - êàçà ñåðèîçíî Êîíñåé, - àêî ñëó÷àéíî òîÿ äþãîíã å ïîñëåäíèÿò îò ðîäà ñè, íå å ëè ïî-äîáðå äà ãî ïîùàäèì â èíòåðåñà íà íàóêàòà?
- Ìîæå áè - îòâúðíà êàíàäåöúò, - íî â èíòåðåñà íà êóõíÿòà ïî-äîáðå å äà ãî óáèÿ.
- Ìîëÿ, ìàéñòîð Ëàíä - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî. Â ñúùèÿ ìèã ñåäåì äóøè îò åêèïàæà,ìúë÷àëèâè è áåçñòðàñòíè êàêòî âèíàãè, ñå èçêà÷èõà íà ïàëóáàòà. Åäèí îò òÿõ íîñåøå õàðïóí è âðúâ, ïîäîáíà íà âúðâèòå, êîèòî óïîòðåáÿâàò êèòîëîâöèòå. Ìàõíàõà êàïàöèòå íà ëîäêàòà, èçâàäèõà ÿ îò ãíåçäîòî é, ñïóñíàõà ÿ â ìîðåòî. Øåñòèìà äóøè ñåäíàõà ïðè âåñëàòà, ñåäìèÿò - ñòàðøè - îòèäå ïðè êîðìèëîòî. Íåä, Êîíñåé è àç ñåäíàõìå íà êúðìàòà.
- Êàïèòàíå, âèå íÿìà ëè äà äîéäåòå? - ïîïèòàõ àç.
- Íå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, íî âè ïîæåëàâàì äîáúð ëîâ.
Ëîäêàòà ñå îòäåëè îò êîðàáà è ïîíåñåíà îò ñâîèòå øåñò âåñëà, áúðçî ñå íàñî÷è êúì äþãîíãà, êîéòî ïëóâàøå íà äâå ìèëè îò "Íàóòèëóñ".
Êîãàòî ñòèãíà íà íÿêîëêî êàáåëòà äî êèòà, ëîäêàòà çàáàâè õîäà ñè è âåñëàòà áåçøóìíî ñå ïîòîïèõà â ñïîêîéíàòà âîäà. Ñ õàðïóíà â ðúêà, Íåä Ëàíä çàñòàíà ïðàâ íà íîñà íà ëîäêàòà. Õàðïóíúò, ñ êîéòî ñå óäðÿ êèòà, îáèêíîâåíî ñå âðúçâà ñ åäíî ìíîãî äúëãî âúæå, êîåòî ñå ðàçâèâà áúðçî, ùîì ðàíåíîòî æèâîòíî ãî ïîâëå÷å ñúñ ñåáå ñè. Íî ñåãà âúæåòî íå áåøå ïî-äúëãî îò äâàäåñåòèíà ìåòðà è êðàÿò ìó áå ñêðåïåí çà åäíî áóðå, êîåòî, ïëàâàéêè, ùåøå äà ñî÷è ïúòÿ íà äþãîíãà ïîä âîäàòà.
Àç áÿõ ñòàíàë è âèæäàõ ÿñíî ïðîòèâíèêà íà êàíàäåöà. Äþãîíãúò, êîéòî ñå íàðè÷à è àëèêîð, ìíîãî ïðèëè÷àøå íà ëàìàíòèíà. Ïðîäúëãîâàòîòî ìó òÿëî çàâúðøâàøå ñ ìíîãî äúëãà îïàøêà, à ñòðàíè÷íèòå ìó ïåðêè - ñ èñòèíñêè ïðúñòè. Òîé ñå îòëè÷àâàøå îò ëàìàíòèíà ïî òîâà, ÷å ãîðíàòà ìó ÷åëþñò áå âúîðúæåíà ñ äâà äúëãè, çàîñòðåíè çúáà - ïî åäèí îò äâåòå ñòðàíè, êàòî çúáè íà ñëîí.
Äþãîíãúò, êîéòî Íåä Ëàíä ñå ãîòâåøå äà íàïàäíå, èìàøå êîëîñàëíè ðàçìåðè è äúëæèíàòà ìó íàäìèíàâàøå ñåäåì ìåòðà. Òîé íå ïîìðúäâàøå, ñÿêàø áå çàñïàë íàä âúëíèòå, îáñòîÿòåëñòâî, êîåòî óëåñíÿâàøå íåãîâîòî çàëàâÿíå. Ëîäêàòà ñå ïðèáëèæè ïðåäïàçëèâî íà òðè ðàçòåãà îò æèâîòíîòî. Âåñëàòà îñòàíàõà óâèñíàëè â ãëúáîâåòå ñè. Àç ñå ïîíàäèãíàõ. Íåä Ëàíä, èçïúíàò ìàëêî íàçàä, ðàçìàõà ñðú÷íî õàðïóíà ñè. Âíåçàïíî ñå ÷ó ñâèñòåíå è äþãîíãúò èç÷åçíà. Õàðïóíúò áå õâúðëåí ñèëíî, íî íàâÿðíî óäàðè ñàìî âîäàòà.
- Ïî äÿâîëèòå! - èçâèêà êàíàäåöúò. - Íå ãî óëó÷èõ!
- Íå - êàçàõ àç, - æèâîòíîòî å ðàíåíî, åòî âèæòå êðúâòà ìó, íî õàðïóíúò íå îñòàíà çàáèò â òÿëîòî ìó.
- Õàðïóíúò ìè! Õàðïóíúò ìè! - èçâèêà Íåä Ëàíä. - Ìàòðîñèòå îòíîâî çàãðåáàõà, à ñòàðøèÿò íàñî÷è ëîäêàòà êúì ïëàâàùîòî áóðå. Óëîâèõà õàðïóíà è ëîäêàòà ïðîäúëæè äà ïðåñëåäâà æèâîòíîòî.
Òî èçëèçàøå îò âðåìå íà âðåìå íà ïîâúðõíîñòòà, çà äà äèøà. Ðàíàòà ìó íå ãî áå èçòîùèëà, çàùîòî òî ñå äâèæåøå èçâúíðåäíî áúðçî. Ëîäêàòà, êàðàíà îò ÿêè ðúöå, õâúð÷åøå ïîäèðå ìó. Íà íÿêîëêî ïúòè òÿ ñå ïðèáëèæàâàøå íà íÿêîëêî ðàçòåãà è êàíàäåöúò áåøå ãîòîâ äà õâúðëè õàðïóíà, íî äþãîíãúò èçâåäíúæ ñå ãìóðâàøå è ñòàâàøå íåâúçìîæíî äà ãî äîñåãíåø.
Ìîæåòå äà ñè ïðåäñòàâèòå ãíåâà íà íåòúðïåëèâèÿ Íåä Ëàíä. Òîé îáñèïâàøå íåùàñòíîòî æèâîòíî ñ íàé-ãðóáèòå àíãëèéñêè ðóãàòíè. À ìåíå ñàìî ìå áåøå ÿä, êàòî âèæäàõ, ÷å äþãîíãúò ïðîâàëÿ âñè÷êèòå íè õèòðèíè.
Öÿë ÷àñ ãî ïðåñëåäâàõìå è àç ïî÷íàõ äà ìèñëÿ, ÷å ìíîãî ìú÷íî ùå óñïååì äà ãî çàëîâèì, êîãàòî èçâåäíúæ æèâîòíîòî áå îáçåòî îò çëîïîëó÷íîòî æåëàíèå äà ñè îòìúñòè, çà êîåòî áè òðÿáâàëî äà ñå ðàçêàéâà. Òî ñå èçâúðíà ñðåùó ëîäêàòà, çà äà ÿ íàïàäíå íà ñâîé ðåä. Êàíàäåöúò ðàçáðà òîâà.
- Âíèìàíèå! - ðå÷å òîé.
Ñòàðøèÿò ìàòðîñ êàçà íÿêîëêî äóìè íà òåõíèÿ ÷óäíîâàò åçèê, ñ êîèòî ñèãóðíî ïðåäóïðåäè õîðàòà ñè äà áúäàò íàùðåê. Êàòî ïðèáëèæè íà äâàäåñåò ñòúïêè îò ëîäêàòà, äþãîíãúò ñå ñïðÿ, ïîå âíåçàïíî âúçäóõ ñ øèðîêèòå ñè íîçäðè - ðàçïîëîæåíè íå íà êðàÿ, à íà ãîðíàòà ÷àñò íà ìóöóíàòà ìó. Ñåòíå ñúáðà ñèëè è ñå âòóðíà êúì íàñ.
Ëîäêàòà íå ìîæà äà óáåãíå ó äàðà; ïîëóîáúðíàòà, òÿ çàãðåáà åäèí-äâà òîíà âîäà, êîÿòî òðÿáâàøå äà ñå èçõâúðëè; íî áëàãîäàðåíèå íà óìåíèåòî íà ñòàðøèÿ êîðì÷èÿ ëîäêàòà, êîÿòî áå óäàðåíà êîñî, à íå íàïðàâî, íå ïîòúíà. Íåä Ëàíä, âêîï÷åí çà ãðåäàòà íà íîñà, ìóøêàøå ñ õàðïóíà îãðîìíîòî æèâîòíî, êîåòî áå çàáèëî çúáè â áîðäà íà ëîäêàòà è ÿ ïîäèãàøå íàä âîäàòà.
Íèå èçïîïàäàõìå åäèí âúðõó äðóã è íå çíàì êàê áè ñâúðøèëà òàÿ ñëó÷êà, àêî êàíàäåöúò, êîéòî áåøå âñå òúé îæåñòî÷åí, íå áå óëó÷èë íàé-ñåòíå æèâîòíîòî â ñúðöåòî.
Àç ÷óõ ñòúðæåíå íà çúáè ïî ëàìàðèíåíàòà îáâèâêà íà ëîäêàòà è äþãîíãúò èç÷åçíà, êàòî çàâëå÷å ñúñ ñåáå ñè è õàðïóíà. Àëà áóðåòî ñêîðî èçïëàâà è ñëåä íÿêîëêî ìèãà òÿëîòî íà æèâîòíîòî èçëåçå, îáúðíàòî ïî ãðúá. Ëîäêàòà ñå ïðèáëèæè äî íåãî, âúðçà ãî íà áóêñèð è çàïëàâà êúì "Íàóòèëóñ". Òðÿáâàøå äà ñå óïîòðåáÿò ìíîãî ÿêè ñêðèïöè, çà äà ñå èçäèãíå äþãîíãúò íà ïàëóáàòà. Òîé òåæåøå ïåò õèëÿäè êèëîãðàìà. Ðàçñÿêîõà ãî íà ÷àñòè ïîä íàäçîðà íà êàíàäåöà, êîéòî äúðæåøå äà ïðîñëåäè âñè÷êèòå ïîäðîáíîñòè íà ðàçñè÷àíåòî. Îùå ñúùèÿ äåí íà âå÷åðÿ ñòþàðäúò ìè ïîäíåñå íÿêîëêî êúñà îò òîâà ìåñî, äîáðå ïðèãîòâåíî îò êîðàáíèÿ ãîòâà÷. Òî ìè ñå ñòîðè ïðåâúçõîäíî, ïî-õóáàâî è îò ãîâåæäî, è îò òåëåøêî.
Íà ñëåäíèÿ äåí, II ôåâðóàðè, êèëåðúò íà "Íàóòèëóñ" ñå ñäîáè ñ îùå åäèí èçèñêàí äèâå÷. ßòî ìîðñêè ëÿñòîâèöè êàöíàõà íà "Íàóòèëóñ". Òå áÿõà îò âèäà Sterna nilotica, êîéòî ñå ñðåùà ñàìî â Åãèïåò: ñ ÷åðíà ÷îâêà, ñúñ ñèâà çàîñòðåíà ãëàâà, ñ î÷è, çàîáèêîëåíè ñ áåëè òî÷êè, ãúðáúò, êðèëàòà è îïàøêàòà - ñèâêàâè, êîðåìúò è ãóøàòà - áåëè, êðàêàòà - ÷åðâåíè. Óëîâèõìå ñúùî òàêà íÿêîëêî äóçèíè íèëñêè ïàòèöè - äèâè, ìíîãî âêóñíè ïòèöè, íà êîèòî øèÿòà è ãîðíàòà ÷àñò íà ãëàâàòà ñà áåëè ñ ÷åðíè ïåòíà.
Ñåãà ñêîðîñòòà íà "Íàóòèëóñ" áåøå óìåðåíà. "Íàóòèëóñ" ñÿêàø ñå ðàçõîæäàøå áåç ðàáîòà. Çàáåëÿçàõ, ÷å êîëêîòî ïîâå÷å ïðèáëèæàâàõìå êúì Ñóåö, òîëêîâà ïî-ñëàáî ñîëåíà ñòàâàøå âîäàòà íà ×åðâåíî ìîðå. Êúì ïåò ÷àñà ñëåäîáåä ñòèãíàõìå íà ñåâåð äî íîñ Ðàñ Ìîõàìåä. Òîÿ íîñ å êðàéíàòà òî÷êà íà Êàìåíèñòà Àðàáèÿ, êîÿòî å ìåæäó Ñóåöêèÿ çàëèâ è çàëèâà Àêàáà.
"Íàóòèëóñ" íàâëåçå â ïðîëèâà Æþáàë, êîéòî âîäè â Ñóåöêèÿ çàëèâ. ßñíî ðàçëè÷èõ âèñîêà ïëàíèíà, êîÿòî ñå èçäèãà ìåæäó äâàòà çàëèâà íà Ðàñ Ìîõàìåä. Òîâà áåøå ïëàíèíàòà Îðåá, òîÿ Ñèíàé, íà âúðõà íà êîéòî Ìîèñåé ñå ñðåùíà ëèöå ñ ëèöå ñ áîãà è êîéòî âúîáðàæåíèåòî ñè ïðåäñòàâÿ óâåí÷àí íåïðåñòàííî ñ ìúëíèè.
Â øåñò ÷àñà "Íàóòèëóñ", ïëàâàù òó íà ïîâúðõíîñòòà, òó ïîä âîäàòà, ìèíà â îòêðèòî ìîðå êðàé Òîð, ðàçïîëîæåí â äúíîòî íà åäèí çàëèâ, âîäèòå íà êîéòî èçãëåæäàõà ÷åðâåíè, íåùî, çà êîåòî êàïèòàí Íåìî ìè áå âå÷å ãîâîðèë. Ñëåä òîâà íàñòúïè íîùòà ñðåä äúëáîêî ìúë÷àíèå, íàðóøàâàíî îò âðåìå íà âðåìå îò êðÿñúêà íà íÿêîé ïåëèêàí è íà íÿêîëêî íîùíè ïòèöè, îò øóìà íà ïðèáîÿ â ñêàëèòå èëè îò äàëå÷íîòî ñòåíàíèå íà íÿêîé ïàðàõîä, êîéòî áèåøå âîäèòå íà çàëèâà ñúñ çâó÷íèòå ñè ãðåáëà.
Îò 8 äî 9 ÷àñà "Íàóòèëóñ" îñòàíà íà íÿêîëêî ìåòðà ïîä âîäàòà. Ïî ìîèòå ïðåñìÿòàíèÿ áÿõìå ñúâñåì áëèçî äî Ñóåö.
Ïðåç ïðîçîðöèòå íà ñàëîíà âèæäàõ îñíîâè íà ñêàëè, îñâåòåíè ÿðêî îò íàøåòî åëåêòðè÷åñòâî. Ñòðóâàøå ìè ñå, ÷å ïðîëèâúò ñòàâà âñå ïî-òåñåí.
Â äåâåò è ÷åòâúðò êîðàáúò îòíîâî áåøå íà ïîâúðõíîñòòà. Êà÷èõ ñå íà ïàëóáàòà. Îò íåòúðïåíèå äà ìèíà ïðåç òóíåëà íà êàïèòàí Íåìî íå ìå ñäúðæàøå íà åäíî ìÿñòî è èñêàõ äà ïîäèøàì ñâåæèÿ íîùåí âúçäóõ. Ñêîðî ñúçðÿõ â ìðàêà áëåäíà ñâåòëèíà, êîÿòî ñèÿåøå íà åäíà ìèëÿ îò íàñ, ïîëóîáåçöâåòåíà îò ìúãëàòà.
- Ïîäâèæåí ìàÿê - êàçà íÿêîé äî ìåíå. Îáúðíàõ ñå è âèäÿõ êàïèòàíà.
- Òîâà å ïîäâèæíèÿò ìàÿê íà Ñóåö - ðå÷å òîé. - Ñêîðî ùå âëåçåì â îòâîðà íà òóíåëà.
- Âëèçàíåòî íå ùå äà å ëåñíî, íàëè?
- Íå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ-È çàòîâà àç âèíàãè îòèâàì â áóäêàòà íà êîðì÷èÿòà, òà ñàì äà íàïðàâëÿâàì êîðàáà ïðåç òîâà âðåìå. À ñåãà, àêî èñêàòå, ñëåçòå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, çàùîòî "Íàóòèëóñ" ùå ñå ãìóðíå âúâ âîäàòà è ùå ñå âúðíå íà ïîâúðõíîñòòà, ñëåä êàòî ìèíå ïðåç àðàáñêèÿ òóíåë.
Ïîñëåäâàõ êàïèòàí Íåìî. Ëþêúò ñå çàòâîðè, âîäíèòå ðåçåðâîàðè ñå íàïúëíèõà è êîðàáúò ïîòúíà íà äåñåòèíà ìåòðà. Òúêìî êîãàòî ñå êàíåõ äà îòèäà â ñòàÿòà ñè, êàïèòàíúò ìå ñïðÿ:
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - ðå÷å òîé, - èñêàòå ëè äà äîéäåòå ñ ìåíå â áóäêàòà íà êîðì÷èÿòà?
- Íå ñìååõ äà âè ïîìîëÿ çà òîâà - îòãîâîðèõ àç.
- Åëàòå. Ùå ìîæåòå äà âèäèòå îòòàì âñè÷êî, êàêâîòî ìîæå äà ñå âèäè ïðè òîâà ïëàâàíå - åäíîâðåìåííî ïîäçåìíî è ïîäìîðñêî.
Êàïèòàíúò ìå ïîâåäå êúì öåíòðàëíàòà ñòúëáà. Íà ìåæäèííàòà ïëîùàäêà îòâîðè åäíà âðàòà, ìèíà ïî ãîðíèòå êîðèäîðè è ñòèãíà äî áóäêàòà íà êîðì÷èÿòà, êîÿòî, êàêòî âå÷å êàçàõ, ñå èçäèãàøå â êðàÿ íà ïàëóáàòà.
Òî áåøå êàþòà ñ ðàçìåðè øåñò íà øåñò ñòúïêè, ïîäîáíà ãîðå-äîëó íà êàþòàòà íà êîðì÷èèòå â ïàðàõîäèòå íà Ìèñèñèïè èëè Õúäçúí. Â ñðåäàòà ñå íàìèðàøå êîðìèëîòî, ñâúðçàíî ÷ðåç çúá÷àòÈ êîëåëà ñ ùóðòðîñîâåòå, êîèòî îòèâàõà ÷àê äî êúðìàòà íà "Íàóòèëóñ". ×åòèðè èëþìèíàòîðà ñ ëåùîâèäíè ñòúêëà, êîèòî áÿõà âçèäàíè â ñòåíèòå íà êàþòàòà, ïîçâîëÿâàõà íà êîðì÷èÿòà äà ãëåäà âúâ âñè÷êè ïîñîêè. Êàþòàòà áåøå òúìíà, íî î÷èòå ìè ñêîðî ñâèêíàõà ñ òúìíèíàòà è àç ñúçðÿõ êîðì÷èÿòà - ÿê ìúæ, ÷èèòî ðúöå áÿõà îïðåíè íà êîðìèëîòî. Íàâúí ìîðåòî áå ÿðêî îçàðåíî îò ïðîæåêòîðà, êîéòî ñâåòåøå çàä êàþòàòà â äðóãèÿ êðàé íà ïàëóáàòà.
- Ñåãà - êàçà êàïèòàí Íåìî - äà ïîòúðñèì âõîäà.
Åëåêòðè÷åñêè æèöè ñâúðçâàõà áóäêàòà íà êîðì÷èÿòà ñ ìàøèííîòî ïîìåùåíèå è êàïèòàíúò ìîæåøå äà äàâà íàðåæäàíèÿ åäíîâðåìåííî çà ïîñîêàòà è äâèæåíèåòî íà "Íàóòèëóñ". Òîé íàòèñíà åäíî ìåòàëè÷åñêî êîï÷å è áúðçèíàòà íà âèòëîòî âåäíàãà ñúâñåì íàìàëÿ.
Àç ãëåäàõ ìúë÷àëèâî âèñîêàòà îòâåñíà ñòåíà, çäðàâà îñíîâà íà ïåñú÷ëèâèÿ áðåãîâè ìàñèâ, ïîêðàé êîÿòî ïëàâàõìå ñåãà. Äâèæèõìå ñå òàêà â ïðîäúëæåíèå íà åäèí ÷àñ ñàìî íà íÿêîëêî ìåòðà îò íåÿ. Êàïèòàí Íåìî íå îòêúñâàøå ïîãëåä îò êîìïàñà. Ïðè íàé-îáèêíîâåí çíàê êîðì÷èÿòà âñåêè ìèã ïðîìåíÿøå ïîñîêàòà íà "Íàóòèëóñ".
Àç áÿõ çàñòàíàë äî èëþìèíàòîðà íà ëåâèÿ áîðä è âèæäàõ âåëèêîëåïíè êîðàëîâè ïîäíîæèÿ, çîîôèòè, àëãèè è ðàêîâèäíè æèâîòíè, êîèòî ïðîòÿãàõà è äâèæåõà îãðîìíèòå ñè ïèïàëà èçâúí âäëúáíàòèíèòå íà ñêàëàòà.
Â äåñåò è ÷åòâúðò êàïèòàí Íåìî ñàì çàñòàíà íà êîðìèëîòî. Ïðåä íàñ ñå îòêðèâàøå øèðîêà è äúëãà ãàëåðèÿ. "Íàóòèëóñ" íàâëåçå ñìåëî â íåÿ. Îò äâåòå ìó ñòðàíè ñå ÷ó íåîáèêíîâåíî áó÷åíå. Òîâà áÿõà âîäèòå íà ×åðâåíî ìîðå, êîèòî ïîðàäè íàêëîíà íà òóíåëà ñå ñïóùàõà áúðçî êúì Ñðåäèçåìíî ìîðå. "Íàóòèëóñ ñå íîñåøå ïî òå÷åíèåòî, áúðç êàòî ñòðåëà, ìàêàð ÷å ìàøèíàòà ïðàâåøå âñè÷êè óñèëèÿ äà ãî çàäúðæà ñ îáðàòåí õîä íà âèòëîòî.
Ïî òåñíèòå ñòåíè íà ïðîõîäà àç âèæäàõ ñàìî ñâåòëè ÷åðòè, ïðàâè ëèíèè, îãíåíè áðàçäè, êîèòî îñòàâÿøå ïðè áúðçèíàòà åëåêòðè÷åñêèÿò áëÿñúê. Ñúðöåòî ìè òóïòåøå è àç ãî ïðèòèñêàõ ñ ðúêà.
Â äåñåò ÷àñà è òðèäåñåò è ïåò ìèíóòè êàïèòàí Íåìî îñòàâè êîðìèëîòî è ñå îáúðíà êúì ìåíå:
"Íàóòèëóñ", ïîâëå÷åí îò òîÿ ïîòîê, áå ìèíàë Ñóåöêèÿ ïðîâëàê.

VI
ÃÐÚÖÊÈßÒ ÀÐÕÈÏÅËÀÃ

Íà ñëåäíèÿ äåí, 12 ôåâðóàðè, ïðèçîðè "Íàóòèëóñ" èçëåçå íà ïîâúðõíîñòòà. Àç ïîáúðçàõ äà îòèäà íà ïàëóáàòà. Íà òðè ìèëè íà þã ñå î÷åðòàâàøå íåÿñíèÿò ñèëóåò íà Ïåëþç. Åäèí áóðåí ïîòîê íè áå îòíåñúë îò åäíîòî ìîðå â äðóãîòî. Íî òîÿ òóíåë, ïðåç êîéòî ëåñíî ñå ìèíàâàøå íàäîëó, íàâÿðíî íå ìîæåøå äà ñå ïðåìèíå îáðàòíî. Êúì ñåäåì ÷àñà Íåä è Êîíñåé äîéäîõà ïðè ìåíå. Òèÿ äâàìà íåðàçäåëíè äðóãàðè áÿõà ñïàëè ñïîêîéíî, áåç äà ñå çàíèìàâàò ñ ïîäâèçèòå íà "Íàóòèëóñ".
- Å, ãîñïîäèí åñòåñòâåíèêî - ïîïèòà ìå êàíàäåöúò ñ ëåêà íàñìåøêà, - äå âè å Ñðåäèçåìíîòî ìîðå?
- Íèå ïëàâàìå ïî íåãî, äðàãè Íåä.
- Õà! - ðå÷å Êîíñåé. - È òî òàÿ íîù?...
- Äà, òàÿ íîù, çà íÿêîëêî ìèíóòè ìèíàõìå íåïðîõîäèìèÿ ïðîâëàê.
- Íå âÿðâàì - îòãîâîðè êàíàäåöúò.
- È ãðåøèòå, ìàéñòîð Ëàíä - ïðîäúëæèõ àç. - Òîÿ íèñúê áðÿã, êîéòî çàâèâà êúì þã, å åãèïåòñêèÿò áðÿã.
- Ðàçïðàâÿéòå äðóãèìó, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè óïîðèòèÿò êàíàäåö.
- Ùîì ãîñïîäàðÿò òâúðäè - ðå÷å Êîíñåé, - òðÿáâà äà âÿðâàìå íà ãîñïîäàðÿ.
- Àêî èñêàòå äà çíàåòå, Íåä, êàïèòàí Íåìî ìè íàïðàâè ÷åñòòà äà ìè ïîêàæå ñâîÿ òóíåë è àç áÿõ äî íåãî, â êàáèíàòà íà ëîöìàíà, êîãàòî òîé ñàìèÿò ïðîâåäå "Íàóòèëóñ" ïðåç òåñíèÿ ïðîõîä.
- ×óâàòå ëè, Íåä? - ðå÷å Êîíñåé.
- È âèå, Íåä, ñ âàøèòå ñèëíè î÷è - äîáàâèõ àç - ìîæåòå äà âèäèòå âúëíîëîìèòå íà Ïîðò Ñàèä. Êàíàäåöúò ñå âãëåäà âíèìàòåëíî.
- Íàèñòèíà - ðå÷å òîé. - Èìàòå ïðàâî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, è âàøèÿò êàïèòàí å ìàéñòîð ÷îâåê. Íèå ñìå â Ñðåäèçåìíî ìîðå. Äîáðå. Òîãàâà, àêî îáè÷àòå, äà ïîïðèêàçâàìå çà íàøèòå ñè ðàáîòèöè. íî áåç äà íè ÷óå íÿêîé.
Ðàçáðàõ íàêúäå áèåøå êàíàäåöúò. Çà âñåêè ñëó÷àé ïîìèñëèõ, ÷å ùîì òîé èñêà - ïî-äîáðå å äà ïîïðèêàçâàìå, è ñåäíàõ ìå òðèìàòà äî ïðîæåêòîðà, äåòî áÿõìå ïî-ìàëêî èçëîæåíè íà âîäíèÿ ïðàõ îò âúëíèòå.
- Ñåãà - ðåêîõ àç - êàçâàéòå, Íåä. Êàêâî ùå íè ñúîáùèòå?
- Òîâà, êîåòî èìàì äà âè ñúîáùÿ, å ñúâñåì ïðîñòî - êàçà êàíàäåöúò. - Ñåãà ñìå â Åâðîïà è ïðåäè îùå ïðèùåâêèòå íà êàïèòàí Íåìî äà ñà íè çàìúêíàëè ÷àê â ïîëÿðíèòå ìîðåòà èëè äà íè âúðíàò îòíîâî â Îêåàíèÿ, èñêàì äà íàïóñíåì "Íàóòèëóñ".
Ïðèçíàâàì, ÷å òèÿ ðàçèñêâàíèÿ ñ êàíàäåöà âèíàãè ìå ïîñòàâÿõà â òðóäíî ïîëîæåíèå. Ïî íèêàêúâ íà÷èí íå èñêàõ äà ñïúâàì ñâîáîäàòà íà ñïúòíèöèòå ñè, íî îò äðóãà ñòðàíà, íÿìàõ íèêàêâî æåëàíèå äà ñå ðàçäåëÿ ñ êàïèòàí Íåìî. Áëàãîäàðåíèå íåìó, áëàãîäàðåíèå íà íåãîâèÿ êîðàá âñåêè äåí äîïúëâàõ ñâîèòå ïîäâîäíè ïðîó÷âàíèÿ è ïðàâåõ ïðîìåíè â êíèãàòà ñè çà âîäíèòå äúëáî÷èíè ñðåä ñàìîòî ìîðå. Ùÿõ ëè äà íàìåðÿ íÿêîãà ïîäîáåí ñëó÷àé äà íàáëþäàâàì ÷óäåñàòà íà îêåàíà? Ðàçáèðà ñå, íå! È çàòîâà íå ìîæåõ äà ïðèâèêíà ñ ìèñúëòà äà íàïóñíà "Íàóòèëóñ", ïðåäè äà çàâúðøèì íàøèòå èçñëåäâàíèÿ.
- Äðàãè Íåä - êàçàõ àç, - îòãîâîðåòå ìè îòêðîâåíî:
îòåã÷àâàòå ëè ñå íà êîðàáà? Ñúæàëÿâàòå ëè, ÷å ñúäáàòà âè å õâúðëèëà â ðúöåòå íà êàïèòàí Íåìî?
Íÿêîëêî ìèãà êàíàäåöúò íå îòãîâàðÿøå. Ñåòíå ñêðúñòè ðúöå è êàçà:
- Îòêðîâåíî êàçàíî, íå ñúæàëÿâàì çà òîâà ïîäâîäíî ïúòåøåñòâèå. Íÿêîé äåí ùå áúäà äîâîëåí, ÷å ñúì ãî íàïðàâèë. Íî çà äà å íàïðàâåíî, òî òðÿáâà íàé-íàïðåä äà ñâúðøè. Åòî êàêâî ìèñëÿ àç.
- Òî ùå ñâúðøè, Íåä.
- Êúäå è êîãà?
- Êúäå ëè? Ñúâñåì íå çíàÿ. Êîãà? Íå ìîãà äà êàæà, èëè ïî-ïðàâî ïðåäïîëàãàì, ÷å ùå ñâúðøè, êîãàòî íÿìà äà èìà âå÷å íèùî, êîåòî ìîæåì äà íàó÷èì îò ìîðåòî. Âñè÷êî, êîåòî å ïî÷âàëî, áåçäðóãî èìà è êðàé.
- Àç ìèñëÿ êàòî ãîñïîäàðÿ - îòãîâîðè Êîíñåé - è òâúðäå âúçìîæíî å ñëåä êàòî îáèêîëè âñè÷êèòå ìîðåòà íà çåìíîòî êúëáî, êàïèòàí Íåìî äà ïóñíå è òðèìà íè.
- Ùå íè ïóñíå ëè? - èçâèêà êàíàäåöúò. - Ùå íè ïóñíå, êàçâàòå?
- Ïî-ñïîêîéíî, ìàéñòîð Ëàíä - ïðîäúëæèõ àç. - Íÿìà çàùî äà ñå ñòðàõóâàìå îò êàïèòàíà, íî àç íå ñïîäåëÿì è ìíåíèåòî íà Êîíñåé. Íèå çíàåì òàéíèòå íà "Íàóòèëóñ" è àç íå ñå íàäÿâàì, ÷å êàïèòàíúò íà "Íàóòèëóñ" ùå ñå ðåøè äà íè ïóñíå íà ñâîáîäà, çà äà ñòàíàò èçâåñòíè íà öÿë ñâÿò.
- Å, òîãàâà íà êàêâî ñå íàäÿâàòå? - ïîïèòà êàíàäåöúò.
- Íàäÿâàì ñå, ÷å ùå íàñòúïÿò íÿêàêâè îáñòîÿòåëñòâà, îò êîèòî ùå ìîæåì, îò êîèòî ùå òðÿáâà äà ñå âúçïîëçóâàìå ïî ñúùèÿ íà÷èí ñëåä øåñò ìåñåöà, êàêòî è ñåãà.
- Ôþéò! - ðå÷å Íåä Ëàíä. - À êúäå ùå áúäåì, ìîëÿ âè ñå, ñëåä øåñò ìåñåöà, ãîñïîäèí åñòåñòâåíèêî?
- Ìîæå áè òóê, ìîæå áè â Êèòàé. Âèå çíàåòå, ÷å "Íàóòèëóñ" å áúðçîõîä. Òîé ïðåêîñÿâà îêåàíèòå, êàêòî ëÿñòîâèöàòà - âúçäóõà èëè áúðç âëàê - êîíòèíåíòèòå. Òîé ñúâñåì íå ñå áîè îò îæèâåíèòå ìîðåòà. Êîé å êàçâàë, ÷å íÿìà äà îòèäå äî áðåãîâåòå íà Ôðàíöèÿ, íà Àíãëèÿ èëè íà Àìåðèêà, äåòî ìîæåì äà ñå îïèòàìå äà èçáÿãàìå ñúñ ñúùèòå èçãëåäè çà óñïåõ, êàêòî è òóê?
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè êàíàäåöúò, - âàøèòå äîâîäè ñà ïîãðåøíè èç îñíîâà. Âèå ãîâîðèòå â áúäåùå âðåìå:
"Ùå áúäåì òàì! Ùå áúäåì òóê!" À àç ïðèêàçâàì â ñåãàøíî âðåìå: "Ñåãà ñìå òóê è òðÿáâà äà èçïîëçóâàìå òîâà".
Áÿõ ïðèòèñíàò äî ñòåíàòà îò ëîãèêàòà íà Íåä Ëàíä è ñå ïî÷óâñòâóâàõ ïîáåäåí â ñïîðà. Íå çíàåõ êàêâè äîâîäè äà óïîòðåáÿ â ìîÿ ïîëçà.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - ïîäå Íåä, - äà äîïóñíåì íåâúçìîæíîòî, ÷å êàïèòàí Íåìî íè âúðíåøå äíåñ ñâîáîäàòà. Ùå ïðèåìåòå ëè?
- Íå çíàì - îòãîâîðèõ àç.
- À àêî äîáàâè, ÷å ïðåäëîæåíèåòî, êîåòî âè ïðàâè äíåñ, íÿìà äà ãî ïîâòîðè ïî-êúñíî, ùå ïðèåìåòå ëè? Íå îòãîâîðèõ.
- À êàêâî ìèñëè ïðèÿòåëÿò Êîíñåé? - ïîïèòà Íåä Ëàíä.
- Ïðèÿòåëÿò Êîíñåé - îòãîâîðè ñïîêîéíî äîñòîéíèÿò ìîìúê, - ïðèÿòåëÿò Êîíñåé íÿìà êàêâî äà êàæå. Òîé íå ñå èíòåðåñóâà íèêàê îò òîÿ âúïðîñ. Êàêòî ãîñïîäàðÿò ìó, êàêòî è äðóãàðÿò ìó Íåä, òîé å åðãåí. Íè æåíà, íè ðîäèòåëè, íè äåöà ãî î÷àêâàò â ðîäèíàòà. Òîé ñëóæè íà ãîñïîäàðÿ ñè, ìèñëè êàòî ãîñïîäàðÿ ñè, ãîâîðè êàòî ãîñïîäàðÿ ñè è çà ãîëÿìî íåãîâî ñúæàëåíèå íå áèâà äà ñå ðàç÷èòà íà íåãî, çà äà ìîæå äà èìà ìíîçèíñòâî. Ñàìî äâàìà äóøè ñà íàëèöå: îò åäíà ñòðàíà - ãîñïîäàðÿò, îò äðóãà - Íåä Ëàíä. È êàòî êàçâà òîâà, ïðèÿòåëÿò Êîíñåé ìëúêâà è ùå îñòàíå ñàìî äà ñëóøà è äà áåëåæè êîé êîëêî òî÷êè ïå÷åëè.
Íåâîëíî ñå óñìèõíàõ, êàòî ãëåäàõ êàê Êîíñåé óíèùîæàâàøå áåç îñòàòúê ñîáñòâåíàòà ñè ëè÷íîñò. Â ñúùíîñò êàíàäåöúò òðÿáâàøå äà å ïðåäîâîëåí, ÷å òîé íå áå ïðîòèâ íåãî.
- Òîãàâà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà Íåä Ëàíä, - òúé êàòî Êîíñåé íå ñúùåñòâóâà, äà ïîãîâîðèì ñàìî íèå äâàìàòà. Àç ãîâîðèõ, âèå ìå ÷óõòå. Êàêâî ùå îòãîâîðèòå?
Î÷åâèäíî òðÿáâàøå äà ñå ïðèêëþ÷è, à àç èìàì îòâðàùåíèå êúì èçâúðòàíèÿòà.
- Äðàãè Íåä - êàçàõ àç, - åòî ìîÿ îòãîâîð. Â íàøèÿ ñïîð âèå ñòå ïðàâ è ìîèòå äîâîäè íå èçäúðæàò ïðåä âàøèòå. Íå òðÿáâà äà ñå ðàç÷èòà íà áëàãîâîëåíèåòî íà êàïèòàí Íåìî. ÍàÉ-îáèêíîâåíîòî áëàãîðàçóìèå ìó çàáðàíÿâà äà íè ïóñíå íà ñâîáîäà. Íàïðîòèâ, áëàãîðàçóìèåòî íàëàãà íèå äà èçïîëçóâàìå ïúðâèÿ ñãîäåí ñëó÷àé è äà íàïóñíåì "Íàóòèëóñ".
- Òàêà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Òîâà ñà ìúäðè äóìè.
- Ñàìî - êàçàõ àç-ñ åäíà åäèíñòâåíà çàáåëåæêà. Íåîáõîäèìî å òîÿ ñëó÷àé äà å ñåðèîçåí. Íàøèÿò ïðúâ îïèò çà áÿãñòâî òðÿáâà äà óñïåå; çàùîòî àêî íå ñïîëó÷è, íÿìà âå÷å äà èìàìå äðóãà âúçìîæíîñò, à êàïèòàí Íåìî íÿìà äà íè ïðîñòè.
- Âñè÷êî òîâà å òàêà - îòãîâîðè êàíàäåöúò. - Íî âàøàòà çàáåëåæêà ñå îòíàñÿ äî âñåêè îïèò çà áÿãñòâî - âñå åäíî äàëè ñëåä äâå ãîäèíè èëè ñëåä äâà äíè. Òà âúïðîñúò ñè îñòàâà âñå ñúùèÿò: àêî ñå îêàæå ñãîäåí ñëó÷àé, òðÿáâà äà íå ãî èçïóñêàìå.
- Ñúãëàñåí ñúì- À ñåãà, Íåä, êàæåòå ìè êàêâî ðàçáèðàòå âèå ïîä äóìèòå "ñãîäåí ñëó÷àé"?
- Ñëó÷àé, êîãàòî ïðåç íÿêîÿ òúìíà íîù "Íàóòèëóñ" áúäå áëèçî äî íÿêîé åâðîïåéñêè áðÿã.
- È âèå ñìÿòàòå äà èçáÿãàòå, ïëóâàéêè?
- Äà - àêî ñìå äîñòàòú÷íî áëèçî äî áðåãà è àêî êîðàáúò å íà ïîâúðõíîñòòà. Íå - àêî ñìå äàëå÷, è àêî êîðàáúò ïëàâà ïîä âîäàòà.
- À òîãàâà?
- Òîãàâà ùå ãëåäàì äà âçåìà ëîäêàòà. Àç çíàÿ êàê ñå óïðàâëÿâà òÿ. Ùå âëåçåì â íåÿ è êàòî ÿ îòâèíòèì, ùå èçëåçåì íà ïîâúðõíîñòòà, áåç äà íè óñåòè äîðè è ëîöìàíúò, êîéòî å íà íîñà.
- Äîáðå, Íåä. Äåáíåòå òàêúâ ñãîäåí ñëó÷àé, íî íåäåéòå çàáðàâÿ, ÷å åäíî ïðîâàëÿíå ùå íè ïîãóáè.
- Íÿìà äà çàáðàâÿ, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
- À ñåãà, Íåä, èñêàòå ëè äà çíàåòå êàêâî ìèñëÿ èñêðåíî çà âàøèÿ ïëàí?
- Ðàçáèðà ñå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
- Äîáðå. Ìèñëÿ - íå êàçâàì "íàäÿâàì ñå" - ìèñëÿ, ÷å íÿìà äà èìà òàêúâ ñãîäåí ñëó÷àé.
- Çàùî?
- Çàùîòî êàïèòàí Íåìî ñè äàâà ñìåòêà, ÷å íèå ñúâñåì íå ñìå ñå îòêàçàëè îò íàäåæäàòà äà ñå îñâîáîäèì è çàòîâà ùå áúäå íàùðåê, îñîáåíî êðàé åâðîïåéñêèòå áðåãîâå.
- Àç ìèñëÿ ñúùî êàòî ãîñïîäàðÿ - ðå÷å Êîíñåé.
- Ùå âèäèì - îòãîâîðè Íåä Ëàíä, êàòî çàêëàòè óâåðåíî ãëàâà.
- À ñåãà, Íåä Ëàíä - äîáàâèõ àç, - íåêà çàâúðøèì. Ïîâå÷å íè äóìà ïî òîâà. Â äåíÿ, êîãàòî áúäåòå ãîòîâ, ùå íè ïðåäèçâåñòèòå è íèå ùå âè ïîñëåäâàìå. Íàïúëíî ñå äîâåðÿâàì íà âàñ.
Òúé ñâúðøè òîÿ ðàçãîâîð, êîéòî èìà ïî-êúñíî òîëêîâà ñåðèîçíè ïîñëåäèöè. Òðÿáâà äà êàæà ñåãà, ÷å çà ãîëÿìî ñúæàëåíèå íà êàíàäåöà ôàêòèòå ñÿêàø ïîòâúðäèõà ìîèòå ïðåäâèæäàíèÿ. Äàëè êàïèòàí Íåìî ñå áîåøå îò íàñ â òèÿ îæèâåíè ìîðåòà, èëè ïúê èñêàøå ñàìî äà ñå êðèå îò ïîãëåäà íà ìíîãîáðîéíèòå êîðàáè îò âñè÷êè íàöèè, êîèòî áðàçäÿõà Ñðåäèçåìíî ìîðå? Íå çíàÿ, íî êîðàáúò íàé-÷åñòî ïëàâàøå ïîä âîäàòà è äàëå÷ îò áðåãà. "Íàóòèëóñ" èëè èçëèçàøå íà ïîâúðõíîñòòà ñàìî ñ êàáèíêàòà íà ëîöìàíà, èëè ñå ñïóñêàøå ìíîãî íàäúëáîêî, çàùîòî ìåæäó ãðúöêèÿ àðõèïåëàã è Ìàëà Àçèÿ íå ìîæåõìå äà ñòèãíåì äúíîòî äîðè è íà äâå õèëÿäè ìåòðà. Òàêà ÷å àç ñå çàïîçíàõ ñ îñòðîâ Êàðïàòîñ, åäèí îò Ñïîðàäñêèòå* îñòðîâè, ñàìî ÷ðåç îíÿ ñòèõ îò Âåðãèëèé, êîéòî êàïèòàí Íåìî ìè êàçà, êàòî ñëîæè ïðúñò âúðõó åäíà òî÷êà íà êàðòàòà:
Est in Carpathio Neptuni gurgite Vates Goeruleus.
Íàèñòèíà òî áåøå íÿêîãàøíîòî ìåñòîæèòåëñòâî íà Ïðîòåé, ñòàðèÿ îâ÷àð íà Íåïòóí, ñåãà îñòðîâ Ñêàðïàíòî, ðàçïîëîæåí ìåæäó Ðîäîñ è Êðèò. Ïðåç ïðîçîðåöà íà ñàëîíà âèäÿõ ñàìî ãðàíèòíè ïîäíîæèÿ.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 14 ôåâðóàðè, ðåøèõ äà óïîòðåáÿ íÿêîëêî ÷àñà çà èçó÷àâàíå ðèáèòå íà àðõèïåëàãà; íî ïîðàäè íÿêàêâà íåèçâåñòíà ïðè÷èíà êàïàöèòå íà ïðîçîðöèòå â ñàëîíà îñòàíàõà ïëúòíî çàòâîðåíè. Îïðåäåëÿéêè ìåñòîïîëîæåíèåòî íà "Íàóòèëóñ", çàáåëÿçàõ, ÷å òîé ïëàâàøå êúì Êàíäèÿ, íÿêîãàøíèÿ îñòðîâ Êðèò. Êîãàòî ñå êà÷âàõ íà "Àáðàõàì Ëèíêîëí", öåëèÿò òîÿ îñòðîâ áå âúñòàíàë ñðåùó òóðñêàòà òèðàíèÿ. Íî îòòîãàâà íå çíàåõ íèùî çà òîâà âúñòàíèå, à íàé-ìàëêî êàïèòàí Íåìî, êîéòî íÿìàøå íèêàêâè âðúçêè ñúñ ñóøàòà, ìîæåøå äà ìè äàäå íÿêàêâè ñâåäåíèÿ.
Âå÷åðòà, êîãàòî îñòàíàõ â ñàëîíà ñàì ñ íåãî, íå ìó è çàãàòíàõ çà òîâà. À ïúê è òîé ìè ñå âèäÿ ìúë÷àëèâ è çàìèñëåí. Ñåòíå ïðîòèâíî íà íàâèêà ñè òîé çàïîâÿäà äà îòâîðÿò êàïàöèòå íà äâàòà ïðîçîðåöà íà ñàëîíà è ðàçõîæäàéêè ñå îò åäèíèÿ äî äðóãèÿ, ïî÷íà âíèìàòåëíî äà íàáëþäàâà âîäàòà. Ñ êàêâà öåë? Íå ìîæàõ äà îòãàòíà è îò ñâîÿ ñòðàíà ïî÷íàõ äà ïðîó÷âàì ðèáèòå, êîèòî ìèíàâàõà ïðåä î÷èòå ìè.
Âèäÿõ ìåæäó äðóãèòå ðèáèòå ãîáè, ñïîìåíàòè îò Àðèñòîòåë è íàðè÷àíè ïðîñòîíàðîäíî "ìîðñêà çìèîðêà", êîèòî ñå ñðåùàò ïðåäèìíî â ñîëåíèòå âîäè áëèçî äî äåëòàòà íà Íèë. Äî òÿõ ñå èçâèâàõà ïàãðè - ðèáè ñ áîäëèâè ïåðêè, ïîëóôîñôîðåñöèðàùè, åäèí îò âèäîâåòå ñïàðîâå, êîèòî åãèïòÿíèòå ñìÿòàëè çà ñâåùåíè æèâîòíè, ÷èÿòî ïîÿâà âúâ âîäèòå íà ðåêàòà îçíà÷àâàëà íåéíîòî ïëîäîòâîðíî ðàçëèâàíå, êîåòî ñå ÷åñòâóâàëî ñ ðåëèãèîçíè îáðåäè. Çàáåëÿçàõ ñúùî õåéëèíè, äúëãè òðèäåñåò ñàíòèìåòðà, ðèáè ñ êîñòè, ñ ïðîçðà÷íè ëþñïè, êîèòî èìàò îëîâíîñèâ öâÿò è ñà íàïúñòðåíè ñ ÷åðâåíè ïåòíà.
* Äâàíàäåñåòòå îñòðîâà, íàðè÷àíè îùå è Äîäåêàíåçêè îñòðîâè.
* Ë 2 Èìà â Êàðïàòñêî ìîðå åäèí Íåïòóíîâ ãàäàòåë. Á. ïð.
Äðóã åäèí æèòåë íà òèÿ ìîðåòà ïðèâëå÷å âíèìàíèåòî ìè è ìè âúçâúðíà âñè÷êè ñïîìåíè çà äðåâíèÿ ñâÿò. Òîâà áåøå ùèòîíîñåöúò, êîéòî ïúòåøåñòâóâà, ïðèêðåïåí êúì êîðåìà íà àêóëèòå. Ñïîðåä äðåâíèòå òàÿ ìàëêà ðèáêà, âêîï÷åíà çà ïîäâîäíàòà ÷àñò íà íÿêîé êîðàá, ìîæåëà äà ãî ñïðå è åäíà îò òÿõ ñïðÿëà êîðàáà íà Àíòîíèé ïðåç âðåìå íà áèòêàòà ïðè Àêöèóì è ñ òîâà óëåñíèëà ïîáåäàòà íà Àâãóñò. Îò êàêâè íåùà çàâèñÿò ñúäáèíèòå íà íàðîäèòå. Âèäÿõ ñúùî òàêà âúçõèòèòåëíè àíòèàñè îò ðàçðåäà ëþòæàíè, ñâåùåíè ðèáè çà ñòàðèòå ãúðöè, êîèòî èì ïðèïèñâàò âëàñòòà äà èçãîíâàò ìîðñêèòå ÷óäîâèùà îò âîäèòå, â êîèòî ñå âúðòÿò; èìåòî èì çíà÷è "öâåòå" è ñå îïðàâäàâà îò òåõíèòå ïðåëèâàùè áîè, ñ âñè÷êè îòñåíêè íà ÷åðâåíàòà ãàìà - îò áëåäîðîçîâî äî ÿðêîðóáèíîâî - è îò áåãëèòå îòðàæåíèÿ, êîèòî ïðèäàâàò ëúñêàâèíà íà ãðúáíàòà èì ïåðêà. Î÷èòå ìè íå ìîæåõà äà ñå îòêúñíàò îò òèÿ ÷óäåñà íà ìîðåòî, êîãàòî âíåçàïíî áÿõà ñìàÿíè îò íåùî íåî÷àêâàíî.
Ñðåä âîäàòà ñå ïîÿâè íÿêàêúâ ÷îâåê, íÿêàêúâ ãìóðåö ñ êîæåíà êåñèÿ íà êîëàíà. Òîâà íå áå òðóï, íîñåí îò âúëíèòå, à æèâ ÷îâåê, êîéòî ãðåáåøå ñèëíî, èç÷åçâàøå çà ìàëêî, çà äà îòèäå äà ïîäèøà, è îòíîâî ñå ãìóðêàøå.
Îáúðíàõ ñå êúì êàïèòàí Íåìî è ìó êàçàõ ðàçâúëíóâàíî:
- ×îâåê! Êîðàáîêðóøåíåö! - èçâèêàõ àç. - Íà âñÿêà öåíà òðÿáâà äà ãî ñïàñèì!
Êàïèòàíúò íå ìè îòãîâîðè íèùî è ñàìî äîéäå äà ñå îáëåãíå î ñòúêëîòî. ×îâåêúò ñå áå ïðèáëèæèë, äîëåïè ëèöå äî ñòúêëîòî è ñå çàãëåäà â íàñ.
Çà ìîå ãîëÿìî ñìàéâàíå êàïèòàí Íåìî ìó íàïðàâè çíàê. Ïëóâåöúò îòâúðíà ñ ðúêà, âåäíàãà ñå èçäèãíà êúì ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà è âå÷å íå ñå ïîÿâè.
- Íå ñå áåçïîêîéòå - êàçà ìè êàïèòàíúò. - Òîâà å Íèêîëà îò íîñ Ìàòàïàí, ïî ïðÿêîð "Ðèáàòà". Ïîçíàâàò ãî ïî âñè÷êè Öèêëàäñêè îñòðîâè. Ñìåë ïîäâîäåí ïëóâåö! Âîäàòà å íåãîâà ñòèõèÿ è ïëóâàéêè îò åäèí îñòðîâ äî äðóã - ÷àê äî Êðèò, òîé æèâåå â íåÿ ïîâå÷å, îòêîëêîòî íà ñóøàòà.
- Ïîçíàâàòå ëè ãî, êàïèòàíå?
- Çàùî äà íå ãî ïîçíàâàì, ãîñïîäèí Àðîíàêñ? È êàòî êàçà òîâà, êàïèòàí Íåìî îòèäå ïðè åäèí øêàô äî ëÿâîòî ñòúêëî â ñàëîíà. Äî øêàôà âèäÿõ êîâ÷åã, îáêîâàí ñ æåëÿçî, âúðõó êàïàêà íà êîéòî èìàøå ìåäíà ïëî÷êà ñ íà÷àëíàòà áóêâà íà "Íàóòèëóñ" çàåäíî ñ äåâèçà ìó
Mobilis in mobili.
Â òîâà âðåìå êàïèòàíúò, áåç äà ìè îáðúùà íèêàêâî âíèìàíèå, îòâîðè øêàôà, íåùî ïîäîáíî íà êàñà, â êîÿòî èìàøå ãîëÿì áðîé ñëèòúöè.
Òî áÿõà çëàòíè ñëèòúöè. Îòäå áå äîøúë òîÿ ñêúïîöåíåí ìåòàë, êîéòî ñòðóâàøå îãðîìíà ñóìà? Îòäå ñúáèðàøå êàïèòàíúò òîâà çëàòî è êàêâî ùåøå äà ïðàâè ñ íåãî?
Àç íå ïðîèçíåñîõ íè äóìà. Ãëåäàõ. Êàïèòàí Íåìî âçåìàøå åäèí ñëåä äðóã ñëèòúöèòå è ãè ðåäåøå ïîñòåïåííî â êîâ÷åãà, êàòî ãî íàïúëíè äîãîðå. Ïðåöåíèõ íà îêî, ÷å êîâ÷åãúò å ñúáðàë ïîâå÷å îò õèëÿäà êèëîãðàìà çëàòî, ò. å. áëèçî ïåò ìèëèîíà ôðàíêà.
Êîâ÷åãúò áå çàòâîðåí çäðàâî è êàïèòàíúò íàïèñà âúðõó êàïàêà ìó íÿêàêúâ àäðåñ ñ áóêâè, êîèòî áÿõà íàâÿðíî íîâîãðúöêè áóêâè.
Ñëåä òîâà êàïèòàí Íåìî íàòèñíà åäíî êîï÷å, æèöàòà íà êîåòî îòèâàøå äî ïîìåùåíèåòî íà åêèïàæà. Äîéäîõà ÷åòâîðèöà äóøè è åäâà ìîæàõà äà èçâëåêàò êîâ÷åãà èçâúí ñàëîíà. Ïîñëå ÷óõ, ÷å ãî èçäèãàõà ñúñ ñêðèïöè ïî æåëÿçíàòà ñòúëáà.
Â òîÿ ìèã êàïèòàí Íåìî ñå îáúðíà êúì ìåíå:
- Êàêâî êàçàõòå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå?
- Íèùî íå ñúì êàçàë, êàïèòàíå.
- Òîãàâà ùå ìè ïîçâîëèòå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, äà âè ïîæåëàÿ ëåêà íîù.
È ñëåä òèÿ äóìè êàïèòàí Íåìî èçëåçå îò ñàëîíà.
Âñåêè ùå ðàçáåðå, ÷å êîãàòî îòèäîõ â ñòàÿòà ñè, áÿõ ìíîãî îçàäà÷åí. Íàïðàçíî ñå îïèòàõ äà ñïÿ. Ñâúðçàõ ïîÿâàòà íà ïëóâåöà è ïúëíèÿ ñúñ çëàòî êîâ÷åã. Ñêîðî óñåòèõ êëàòóøêàíå íà êîðàáà íàäëúæ è øèð è ðàçáðàõ, ÷å "Íàóòèëóñ" èçëèçàøå îò äîëíèòå ïëàñòîâå è ñå èçêà÷âàøå íà ïîâúðõíîñòòà. Ñëåä òîâà ÷óõ øóì îò ñòúïêè ïî ïàëóáàòà. Ðàçáðàõ, ÷å èçâàæäàõà ëîäêàòà è ÿ ñïóñêàõà â ìîðåòî. Çà ìèã òÿ ÷óêíà êîðïóñà íà "Íàóòèëóñ" è ïîñëå âñè÷êî çàòèõíà.
Äâà ÷àñà ïî-êúñíî ñå ÷ó ñúùèÿò øóì, ñúùèòå ñòúïêè íàïðåä-íàçàä. Ëîäêàòà, äèãíàòà íà áîðäà, áå íàñòàíåíà â ãíåçäîòî ñè è, "Íàóòèëóñ" îòíîâî ïîòúíà.
Çíà÷è ìèëèîíèòå áÿõà çàíåñåíè, äåòî òðÿáâàøå. Â êîÿ òî÷êà íà ñóøàòà? Ñ êîãî áåøå âúâ âðúçêà êàïèòàí Íåìî?
Íà äðóãèÿ äåí ðàçïðàâèõ íà Êîíñåé è íà êàíàäåöà ñúáèòèÿòà ïðåç íîùòà, êîèòî áÿõà âúçáóäèëè èçâúíðåäíî ìíîãî ëþáîïèòñòâîòî ìè. Ìîèòå ñïúòíèöè áÿõà ñúùî òàêà ìíîãî ó÷óäåíè.
- Íî îòäå âçåìà òîé òèÿ ìèëèîíè? - ïîïèòà Íåä Ëàíä.
Íà òîÿ âúïðîñ íå ìîæåøå äà ñå îòãîâîðè.
Ñëåä îáÿäà îòèäîõ â ñàëîíà è ñå çàëîâèõ çà ðàáîòà. Äî ïåò ÷àñà ñëåäîáåä ïîäðåæäàõ çàïèñêèòå ñè. Ïî òîâà âðåìå ïî÷óâñòâóâàõ - äàëè òî íå áå íÿêàêâî ëè÷íî óñåùàíå? - ÷å å èçâúíðåäíî ãîðåùî è ñâàëèõ äðåõàòà ñè îò ìîðñêà êîïðèíà. Íå ìîæåõ äà ñè îáÿñíÿ òîâà, çàùîòî íå áÿõìå ïîä ãîëÿìà øèðèíà, à îò äðóãà ñòðàíà, êîãàòî "Íàóòèëóñ" áèâàøå ïîòîïåí, íå ñå óñåùàøå íèêàêâî ïîâèøàâàíå íà òåìïåðàòóðàòà. Ïîãëåäíàõ ìàíîìåòúðà. Òîé ïîêàçâàøå, ÷å ñìå íà äúëáî÷èíà îò øåñòäåñåò ñòúïêè, äî êîÿòî àòìîñôåðíàòà òîïëèíà íå ìîæåøå äà ñòèãíå.
Ïðîäúëæèõ äà ðàáîòÿ, íî òåìïåðàòóðàòà ñå ïîâèøè òîëêîâà, ÷å íå ìîæåøå âå÷å äà ñå òúðïè.
- Äàëè íå å èçáóõíàë ïîæàð â êîðàáà? - ñå çàïèòàõ àç. Ùÿõ âå÷å äà èçëÿçà îò ñàëîíà, êîãàòî âëåçå êàïèòàí Íåìî. Òîé îòèäå äî òåðìîìåòúðà, ïîãëåäíà ãî è ñå îáúðíà êúì ìåíå:
- ×åòèðèäåñåò è äâà ãðàäóñà - êàçà òîé.
- Óñåòèõ, êàïèòàíå - îòãîâîðèõ àç, - è àêî òàÿ ãîðåùèíà ñå óâåëè÷è, íå ùå ìîæåì äà ÿ èçòúðïèì.
- Î, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, àêî íå èñêàìå, ãîðåùèíàòà íÿìà äà ïðîäúëæè.
- Çíà÷è ìîæåòå äà ÿ íàìàëÿâàòå ïî æåëàíèå.
- Íå. Íî ìîãà äà ñå îòäàëå÷à îò îãíèùåòî, êîåòî ÿ ïðîèçâåæäà.
- Çíà÷è ãîðåùèíàòà èäâà îòâúí?
- Ðàçáèðà ñå. Ïëàâàìå ñðåä ïîòîê îò âðÿëà âîäà.
- Âúçìîæíî ëè å? - âúçêëèêíàõ àç.
- Ïîãëåäíåòå.
Êàïàöèòå ñå îòâîðèõà è àç âèäÿõ, ÷å ìîðåòî îêîëî "Íàóòèëóñ" áåøå ñúâñåì áÿëî. Ñåðíè èçïàðåíèÿ ñå ðàçñòèëàõà ñðåä âúëíèòå, êîèòî êèïÿõà êàòî â êîòåë. Ïèïíàõ ñ ðúêà åäíî îò ñòúêëàòà, íî òî áåøå òîëêîâà ãîðåùî, ÷å òðÿáâàøå äà ÿ äðúïíà.
- Êúäå ñìå? - ïîïèòàõ àç.
- Áëèçî äî îñòðîâ Ñàíòîðèí, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè ìè êàïèòàíúò, - è òî÷íî â êàíàëà, êîéòî ðàçäåëÿ Íåà Êàìåííè îò Ïàëåà Êàìåííè. Èñêàõ äà âè ïîêàæà åäíî èíòåðåñíî ÿâëåíèå - èçðèãâàíåòî íà ïîäâîäåí âóëêàí.
- À àç ìèñëåõ, ÷å îáðàçóâàíåòî íà íîâè îñòðîâè å âå÷å çàâúðøåíî.
- Âúâ âóëêàíè÷íèòå ìåñòà íèêîãà íèùî íå å çàâúðøåíî - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî - è â çåìíîòî êúëáî âèíàãè äåéñòâóâà ïîäçåìåí îãúí. È â äåâåòíàäåñåòàòà ãîäèíà íà íàøàòà åðà ñïîðåä Êàñèîäîð è Ïëèíèé ñå å ïîÿâèë åäèí íîâ îñòðîâ - áîæåñòâåíàòà Òåéà, íà òîâà ñúùî ìÿñòî, äåòî íåîòäàâíà ñà áèëè îáðàçóâàíè òèÿ îñòðîâ÷åòà. Ñåòíå òîé ïîòúíàë ïîä âúëíèòå è ñå ïîêàçàë ïàê ïðåç øåñòäåñåò è äåâåòàòà ãîäèíà, à ñëåä òîâà îòíîâî ïîòúíàë. Îò îíîâà âðåìå äî íàøè äíè òàÿ ïîäâîäíà äåéíîñò áèëà ñïðÿëà. Íî íà 3 ôåâðóàðè 1866 ãîäèíà åäíî íîâî îñòðîâ÷å, êîåòî áå íàðå÷åíî Äæîðäæ, èçíèêíà ñðåä ñåðíèòå ïàðè áëèçî äî Íåà Êàìåííè è íà 6 ôåâðóàðè ñúùàòà ãîäèíà ñå ñëÿ ñ íåãî. Ñëåä ñåäåì äåíà, íà 13 ôåâðóàðè, ñå ïîÿâè îñòðîâ÷åòî Àôðîåñà, ðàçäåëåíî îò Íåà Êàìåííè ñ ïðîëèâ îò äåñåò ìåòðà. Àç áÿõ ïî òèÿ ìåñòà, êîãàòî ñå ñëó÷è òîâà ÿâëåíèå, è ìîæàõ äà ïðîñëåäÿ öÿëîòî ìó ðàçâèòèå. Îñòðîâ÷åòî Àôðîåñà, çàêðúãëåíî ïî ôîðìà, èìàøå òðèñòà ñòúïêè â äèàìåòúð è áå òðèäåñåò ñòúïêè âèñîêî. Ñúñòàâúò ìó áåøå ÷åðíà ñòúêëîâèäíà ëàâà, ïðèìåñåíà ñ ïàð÷åòà ïîëñêè øïàò. Íàé-ñåòíå íà 15 ôåâðóàðè ñå ïîÿâè äî Íåà Êàìåííè åäíî îùå ïî-ìàëêî îñòðîâ÷å, íàðå÷åíî Ðåêà, è îòòîãàâà òèÿ òðè îñòðîâ÷åòà, ñëåòè çàåäíî, îáðàçóâàò âå÷å ñàìî åäèí îñòðîâ.
- À ïðîòîêà, â êîéòî ñìå ñåãà? - ïîïèòàõ àç.
- Åòî ãî - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî è ìè ïîñî÷è åäíà êàðòà íà àðõèïåëàãà. - Âèæäàòå, ÷å ñúì íàíåñúë íà íåÿ íîâèòå îñòðîâ÷åòà.
- Íî òîÿ ïðîòîê íÿìà ëè äà ñå çàïúëíè íÿêîè äåí?
- Âúçìîæíî å ãîñïîäèí Àðîíàêñ, çàùîòî îò 1866 ãîäèíà îñåì îñòðîâ÷åòà èçíèêíàõà ñðåùó ïðèñòàíèùåòî Ñâåòè Íèêîëà íà Ïàëåà Êàìåííè. Î÷åâèäíî Íåà è Ïàëåà â áëèçêî áúäåùå ùå ñå ñúåäèíÿò.
Àç îòèäîõ ïàê äî ïðîçîðåöà. "Íàóòèëóñ" íå ñå äâèæåøå âå÷å. Ãîðåùèíàòà áå íåòúðïèìà. Îò áÿëî, êàêâîòî áåøå, ìîðåòî áå ñòàíàëî ÷åðâåíî, îöâåòåíî îò íÿêàêâà æåëÿçíà ñîë. Ìàêàð ÷å ñàëîíúò áåøå ïëúòíî çàòâîðåí, äîñòèãàøå íåïîíîñèìà ìèðèçìà íà ñÿðà è àç âèæäàõ àëåíè ïëàìúöè, ÿðêîñòòà íà êîèòî óáèâàøå áëÿñúêà íà åëåêòðè÷åñòâîòî.
Áÿõ ïîòúíàë â ïîò, çàäóøàâàõ ñå, ÷óâñòâóâàõ, ÷å ùå ñå ñâàðÿ! Äà, ÷óâñòâóâàõ, ÷å íàèñòèíà ùå ñå ñâàðÿ!
- Íå ìîæå äà ñå ñòîè ïîâå÷å â òàÿ âðÿëà âîäà - êàçàõ àç íà êàïèòàíà.
- Äà, íå áè áèëî áëàãîðàçóìíî - îòãîâîðè áåçñòðàñòíèÿò Íåìî.
Òîé äàäå íÿêàêâà çàïîâåä. "Íàóòèëóñ" èçâè è ñå îòäàëå÷è îò òàÿ ïåù, êîÿòî íå ìîæåøå äà ñå òúðïè áåçíàêàçàíî. Ñëåä ÷åòâúðò ÷àñ äèøàõìå íà ìîðñêàòà ïîâúðõíîñò.
Òîãàâà ñè ïîìèñëèõ, ÷å àêî Íåä Ëàíä áåøå èçáðàë òèÿ ìåñòà çà áÿãñòâîòî íè, íÿìàøå äà èçëåçåì æèâè îò òîâà îãíåíî ìîðå.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 16 ôåâðóàðè, íèå èçëÿçîõìå îò òîÿ áàñåéí, êîéòî ìåæäó Ðîäîñ è Àëåêñàíäðèÿ å äúëáîê íà ìåñòà äî 3000 ìåòðà, è "Íàóòèëóñ", ñëåä êàòî ìèíà êðàé Ñåðèãî è çàîáèêîëè íîñ Ìàòàïàí, íàïóñíà ãðúöêèÿ àðõèïåëàã.

VII
ÏÐÅÇ ÑÐÅÄÈÇÅÌÍÎ ÌÎÐÅ ÇÀ ×ÅÒÈÐÈÄÅÑÅÒ È ÎÑÅÌ ×ÀÑÀ

Ñðåäèçåìíî ìîðå, èñòèíñêè ñèíüîòî ìîðå, "Ãîëÿìîòî ìîðå" íà åâðåèòå, "ìîðåòî" íà ãúðöèòå, "íàøåòî ìîðå" íà ðèìëÿíèòå, îáãðàäåíî ñ ïîðòîêàëîâè äðúâ÷åòà, ñ àëîå, ñ êàêòóñè, ñ ìîðñêè áîðîâå, íàïîåíî ñ äúõà íà ìèðòè, îáèêîëåíî ñúñ ñòðúìíè ïëàíèíè, íàñèòåíî ñ ÷èñò è ïðîçðà÷åí âúçäóõ, íî íåïðåñòàííî ñìóùàâàíî îò ïîäçåìíèÿ îãúí, å ñúùèíñêî áîéíî ïîëå, äåòî Íåïòóí è Ïëóòîí îùå ñè îñïîðâàò âëàäè÷åñòâîòî íàä ñâåòà. Òàì, ïî òèÿ áðåãîâå è âúëíè, êàçâà Ìèøëå, ÷îâåêúò ñå "êàëÿâà â åäèí îò íàé-æèâîòâîðíèòå êëèìàòè â ñâåòà.
Íî êîëêîòî è äà å õóáàâî òî, àç ìîæàõ ñàìî áåãëî äà ãî âèäÿ, ìàêàð ÷å ïîâúðõíîñòòà ìó å 2 ìèëèîíà êâàäðàòíè êèëîìåòðà. Äîðè ñâåäåíèÿòà, êîèòî êàïèòàí Íåìî áè ìîãúë äà äàäå, ìè ëèïñâàõà, çàùîòî òîÿ çàãàäú÷åí ÷îâåê íå ñå ÿâè íè âåäíúæ ïðåç òîâà ïúòóâàíå ñ ãîëÿìà ñêîðîñò. Ñìÿòàì, ÷å "Íàóòèëóñ" èçìèíà îêîëî øåñòñòîòèí ëåâãè ïúò ïðåç Ñðåäèçåìíî ìîðå è èçâúðøè òîâà íà äâà ïúòè ïî äâàäåñåò è ÷åòèðè ÷àñà. Òðúãíàëè íà 16 ôåâðóàðè ñóòðèíòà îò ãðúöêèòå âîäè - íà 18 ïðèçîðè áÿõìå ìèíàëè âå÷å Ãèáðàëòàðñêèÿ ïðîòîê.
Çà ìåíå áå î÷åâèäíî, ÷å òîâà Ñðåäèçåìíî ìîðå, îãðàäåíî îò çåìè, êîèòî òîé îòáÿãâàøå, íå ñå õàðåñâàøå íà êàïèòàí Íåìî. Âúëíèòå è âåòðåöúò ìó íàâÿâàõà ìíîãî ñïîìåíè, à ìîæå áè è ìíîãî ñúæàëåíèÿ. Òóê òîé íÿìàøå âå÷å îíàÿ ñâîáîäà íà äâèæåíèå, îíàÿ íåçàâèñèìîñò â ïëàâàíåòî, êîèòî ìó äàâàõà îêåàíèòå, è íà "Íàóòèëóñ" ìó áå òÿñíî ìåæäó òèÿ áëèçêè åäèí äî äðóã áðåãîâå íà Àôðèêà è Åâðîïà.
Òà íàøàòà ñêîðîñò áåøå 25 ìèëè â ÷àñ èëè 12 ëåâãè, ïî ÷åòèðè êèëîìåòðà åäíàòà. Ðàçáèðà ñå, çà ãîëÿìî ñâîå îãîð÷åíèå Íåä Ëàíä òðÿáâàøå äà ñå îòêàæå îò ïëàíîâåòå ñè çà áÿãñòâî. Òîé íå ìîæåøå äà èçïîëçóâà ëîäêàòà ïðè ñêîðîñò 12-13 ìåòðà â ñåêóíäà. Äà èçáÿãàø îò "Íàóòèëóñ" ïðè òèÿ óñëîâèÿ çíà÷åøå äà ñêî÷èø îò âëàê, êîéòî ñå äâèæè ñúñ ñúùàòà ñêîðîñò, à òîâà áè áèëî íåáëàãîðàçóìèå. Îñâåí òóé íàøèÿò êîðàá èçëèçàøå íà ïîâúðõíîñòòà ñàìî íîùåì, çà äà âçåìå çàïàñ îò âúçäóõ, à èíà÷å ïúòóâàøå ñàìî ïî óêàçàíèÿòà íà êîìïàñà è ñâåäåíèÿòà îò ëàãà.
Çàòîâà àç âèäÿõ îò Ñðåäèçåìíî ìîðå òîëêîâà, êîëêîòî ïúòíèê â áúðç âëàê ìîæå äà âèäè îò ìåñòíîñòòà, êîÿòî õâúð÷è ïðåä î÷èòå ìó - ò.å. ñàìî äàëå÷íèòå õîðèçîíòè, à íå áëèçêèòå ìåñòà, êîèòî ìèíàâàò êàòî ñâåòêàâèöà. Âñå ïàê Êîíñåé è àç ìîæåõìå äà íàáëþäàâàìå íÿêîè îò ñðåäèçåìíîìîðñêèòå ðèáè, ñèëíèòå ïåðêè íà êîèòî óñïÿâàõà äà ãè çàäúðæàò íÿêîëêî ìèãà îêîëî "Íàóòèëóñ". Èçïðàâåíè äî ïðîçîðöèòå íà ñàëîíà, íèå ãè äåáíåõìå è îò òîãàâàøíèòå ìè áåëåæêè ìîãà äà êàæà ñåãà íÿêîëêî äóìè ïî èõòèîëîãèÿòà íà òîâà ìîðå.
Ñðåä ÿðêî îñâåòåíàòà îò åëåêòðè÷åñêèòå ñíîïîâå âîäà ñå èçâèâàõà íÿêîëêî ìèíîãè, äúëãè åäèí ìåòúð, êîèòî ñå ñðåùàò ïî÷òè âúâ âñè÷êè êëèìàòè. Îêñèðèíêè, îò ðîäà íà ñêàòîâåòå, øèðîêè ïåò ñòúïêè, ñ áÿë êîðåì è ïåïåëíîñèâ ãðúá íà ïåòíà ñå ðàçâÿâàõà êàòî ãîëåìè øàëîâå, íîñåíè îò òå÷åíèåòî. Äðóãè ñêàòîâå ìèíàâàõà òîëêîâà áúðçî, ÷å íå ìîæåõ äà ðàçáåðà äàëè çàñëóæàâàõà èìåòî îðëè, êàêòî ñà èì êàçâàëè ãúðöèòå, èëè èìåíàòà ïëúõîâå, æàáè è ïðèëåïè, ñ êîèòî ãè êè÷àò äíåøíèòå ðèáîëîâöè. Ìàëêè àêóëè, äúëãè äî äâàíàäåñåò ñòúïêè.îò êîèòî ãìóðöèòå îñîáåíî ñå áîÿò, ñå íàäáÿãâàõà ïîìåæäó ñè. Ìîðñêè ëèñèöè, äúëãè îñåì ñòúïêè è íàäàðåíè ñ èçâúíðåäíî òúíêî îáîíÿíèå, ñå ìÿðêàõà êàòî ãîëåìè ñèíêàâè ñåíêè. Çëàòîïåðêè îò ðîäà íà ñïàðîâåòå, íÿêîè îò êîèòî áÿõà äúëãè äî ìåòúð è òðèäåñåò ñàíòèìåòðà, ñå ïîêàçâàõà â ñâîåòî ñðåáúðíî è ëàçóðíî îáëåêëî ñ èâè÷êè ïî êðàÿ, êîåòî èçïúêâàøå îùå ïîâå÷å ïîðàäè òúìíèòå èì ïåðêè; ðèáè, ïîñâåòåíè íà Âåíåðà, î÷èòå íà êîèòî ñà ïîä çëàòíè âåæäè. Âåëèêîëåïíè åñåòðè, äúëãè äåâåò-äåñåò ìåòðà, áúðçîõîäè ðèáè, óäðÿõà ñúñ ñèëíèòå ñè îïàøêè ñòúêëàòà íà ñàëîíà, êàòî ïîêàçâàõà ñèíêàâèÿ ñè ãðúá ñ ìàëêè òúìíè ïåòíà; òå ïðèëè÷àò íà àêóëè, íî íå ñà ñèëíè êàòî òÿõ è ñå ñðåùàò âúâ âñè÷êè ìîðåòà; íàïðîëåò òå îáè÷àò äà íàâëèçàò â ãîëåìèòå ðåêè. Íî íàé-ïîëåçíèòå ìè íàáëþäåíèÿ íàä ðàçëè÷íèòå îáèòàòåëè íà Ñðåäèçåìíî ìîðå áÿõà, êîãàòî "Íàóòèëóñ" ñå ïðèáëèæàâàøå äî ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà: íàáëþäàâàõ ðèáèòå îò øåñòäåñåò è òðåòèÿ ðîä íà êîñòíèòå ðèáè. Òå áÿõà ñêóìðèè-òîíîâå ñúñ ñèíüî÷åðíè ãúðáîâå, ñúñ ñðåáúðåí êîðåì, íà êîèòî ëèíèèòå ïî ãúðáà èñêðÿõà êàòî çëàòî.
Çà òÿõ ñå ðàçïðàâÿ, ÷å ïëóâàò ñëåä êîðàáèòå, çà äà áúäàò íà õëàäíà ñÿíêà ïîä æåãàòà íà òðîïè÷åñêîòî ñëúíöå, è òå íå îïðîâåðãàõà òîâà, êîãàòî ïðèäðóæàâàõà "Íàóòèëóñ", êàêòî ñà ïðèäðóæàâàëè íÿêîãà êîðàáèòå íà Ëàïåðóç. Öåëè ÷àñîâå òå ñå ñúñòåçàâàõà ïî ñêîðîñò ñ íàøèÿ êîðàá. Íå ñå óìîðèõ äà ñå âúçõèùàâàì îò òèÿ æèâîòíè, ñúçäàäåíè íàèñòèíà çà íàäáÿãâàíå - ñ òàÿ ìàëêà ãëàâà, ñ òîâà ïëúçãàâî âðåòåíîîáðàçíî òÿëî, êîåòî íàäìèíàâàøå ïîíÿêîãà òðè ìåòðà, ñ èçâúíðåäíî ìîùíè ãðúäíè ïåðêè è ñ ðàçöåïåíà îïàøêà. Òå ïëóâàõà â òðèúãúëíè ÿòà, êàêòî ëåòÿò íÿêîè ïòèöè, è ñúñ ñêîðîñò êàòî òÿõíàòà, íåùî, êîåòî å êàðàëî äðåâíèòå äà êàçâàò, ÷å ñà ðàçáèðàëè îò ãåîìåòðèÿ è ñòðàòåãèÿ.
Ñåãà ùå ñïîìåíà, ñàìî çà äà ãè îòáåëåæà, îíèÿ ñðåäèçåìíîìîðñêè ðèáè, êîèòî íèå ñ Êîíñåé ìîæàõìå äà çúðíåì íàáúðçî. Òå áÿõà áåëåçíèêàâè çìèîðêè, êîèòî ìèíàâàõà êàòî íåóëîâèìè èçïàðåíèÿ; ìþðåíè, çìèîðêè, äúëãè òðè-÷åòèðè ìåòðà, íàøàðåíè ñúñ çåëåíî, ñèíüî è æúëòî; ðèáè, ïîäîáíè íà ìîðóíà, äúëãè òðè ñòúïêè, äðîáúò íà êîèòî å ìíîãî âêóñåí;
ðèáè-òåíèè, êîèòî ïëóâàõà êàòî íåæíè âîäîðàñëè; òðèãëè, íàðå÷åíè îò ïîåòèòå ðèáè-ëèðè, à îò ìîðÿöèòå - ðèáè-ñâèðöè, ìóöóíàòà íà êîèòî å óêðàñåíà ñ äâå òðèúãúëíè íàçúáåíè ïëî÷êè, êîèòî ïðèëè÷àò íà Îìèðîâèÿ èíñòðóìåíò; òðèãëè-ëàñòîâèöè, êîèòî ïëóâàò ñ áúðçèíàòà íà ïòèöèòå, ÷èåòî èìå íîñÿò; õîëîöåíòðè ñ ÷åðâåíà ãëàâà, ãðúáíèòå ïåðêè íà êîèòî ñà óêðàñåíè ñ âëàêíà; àëîçè, íàïúñòðåíè ñ ÷åðíè, ñèâè, êàôÿâè, ñèíè, æúëòè è çåëåíè ïåòíà, è êîèòî ñà ìíîãî ÷óâñòâèòåëíè êúì ñðåáúðíèòå çâóöè íà çâúí÷åòàòà, è âåëèêîëåïíè êàëêàíè, ñúùèíñêè ìîðñêè ôàçàíè,åäèí âèä ðîìáîâå ñ æúëòåíèêàâè, íàïðúñêàíè ñ òúìíè òî÷êè ïåðêè, ãîðíàòà ëÿâà ñòðàíà íà êîèòî îáèêíîâåíî å èçïúñòðåíà ñ òúìíîêàôÿâî è æúëòî; íàé-ñåòíå ÿòà âåëèêîëåïíè ÷åðâåíè ðèáè, èñòèíñêè ðàéñêè ïòèöè íà îêåàíà.
Êîëêîòî ñå îòíàñÿ äî ìîðñêèòå ìëåêîïèòàåùè, ñòðóâà ìè ñå, ÷å êîãàòî ìèíàâàõìå êðàé Àäðèàòè÷åñêî ìîðå, ñúçðÿõ äâà-òðè êàøàëîòà ñ ïî åäíà ãðúáíà ïåðêà, îò ðîäà íà ôèçåòåðèòå, íÿêîëêî äåëôèíà îò ðîäà íà êðúãëî ãëàâèòå, êîèòî ñå ñðåùàò ñàìî â Ñðåäèçåìíî ìîðå è íà êîèòî ïðåäíàòà ÷àñò íà ãëàâàòà å èçïúñòðåíà ñ òåñíè ñâåòëè èâèöè, êàêòî è äåñåòèíà òþëåíà ñ áÿë êîðåì, ñ ÷åðíà êîçèíà, äúëãè òðè ìåòðà, ïîçíàòè ïîä èìåòî ìîíàñè, êîèòî íàèñòèíà äîñóù ïðèëè÷àò íà ìîíàñè-äîìèíèêàíöè.
Êîíñåé îò ñâîÿ ñòðàíà áèë âèäÿë åäíà êîñòåíóðêà, øèðîêà øåñò ñòúïêè, óêðàñåíà ñ òðè èçïúêíàëè ïî öÿëàòà äúëæèíà íà ÷åðóïêàòà ðúáîâå.
Êîëêîòî äî çîîôèòèòå, ìîæàõ çà íÿêîëêî ìèãà äà ñå âúçõèùàâàì îò åäíà ÷óäíà îðàíæåâà ãàëåîëàðèÿ, êîÿòî ñå çàêà÷è çà ñòúêëîòî íà ëåâèÿ áîðä; òîâà áåøå äúëãà íåæíà íèøêà, ðàçêëîíåíà â áåçáðîé êëîíêè, çàâúðøâàùè ñ íàé-òúíêàòà äàíòåëà, êàêâàòî íÿêîãà ñà èçðàáîòâàëè ñúïåðíèöèòå íà Àðàêíåÿ. Çà ñúæàëåíèå íå ìîæàõ äà âçåìà òîÿ ÷óäåñåí åêçåìïëÿð è íàâÿðíî íå áèõ âèäÿë íèêàêúâ äðóã ñðåäèçåìíîìîðñêè çîîôèò, àêî íà 16 âå÷åðòà "Íàóòèëóñ" íå áå çàáàâèë íåîáÿñíèìî ñâîÿ õîä. Åòî êàê ñòàíà òîâà.
Ìèíàâàõìå òîãàâà ìåæäó Ñèöèëèÿ è Òóíèñêèÿ áðÿã. Â òîâà òÿñíî ïðîñòðàíñòâî ìåæäó íîñ Áîí è ïðîòîêà Ìåñèíà ìîðñêîòî äúíî ñå èçäèãà ïî÷òè èçâåäíúæ. Òàì ñå å îáðàçóâàë åäèí èñòèíñêè ãðåáåí, íàä êîéòî íÿìà ïîâå÷å îò ñåäåìíàäåñåò ìåòðà âîäà, äîêàòî îò äâåòå ñòðàíè äúëáî÷èíàòà å 180 ìåòðà.
È "Íàóòèëóñ" òðÿáâàøå äà ìàíåâðèðà âíèìàòåëíî, çà äà íå ñå íàòúêíå íà òàÿ ïîäâîäíà ïðåãðàäà.
Àç ïîñî÷èõ íà Êîíñåé âúðõó êàðòàòà íà Ñðåäèçåìíî ìîðå ìÿñòîòî íà òîÿ äúëúã ïîäâîäåí ãðåáåí.
- Íî àêî íà ãîñïîäàðÿ íå ìó å íåïðèÿòíî - ðå÷å Êîíñåé, - àç áèõ êàçàë, ÷å òîâà å èñòèíñêè ïðîâëàê, êîéòî ñúåäèíÿâà Åâðîïà ñ Àçèÿ.
- Äà, äðàãè - îòãîâîðèõ àç, - òîé ïðåãðàæäà èçöÿëî Ëèáèéñêèÿ ïðîòîê è èçñëåäâàíèÿòà ñúñ ñîíäè íà Ñìèò äîêàçàõà, ÷å íÿêîãà êîíòèíåíòèòå ñà ñå ñúåäèíÿâàëè ìåæäó íîñ Áîí è íîñ Ôþðèíà.
- Íàïúëíî ãî âÿðâàì - êàçà Êîíñåé.
- Ùå äîáàâÿ îùå - ïðîäúëæèõ àç, - ÷å ïîäîáíà ïðåãðàäà ñúùåñòâóâà ìåæäó Ãèáðàëòàð è Êóåíòà, êîèòî â ïðåäèñòîðè÷åñêèòå âðåìåíà ñà çàòâàðÿëè ñúâñåì Ñðåäèçåìíî ìîðå.
Êîíñåé ñå çàëîâè äà ðàçãëåæäà èçäèãíàòîòî äúíî, íàä êîåòî "Íàóòèëóñ" ïëàâàøå ñåãà ñúâñåì íèñêî è ñúñ ñðåäíà ñêîðîñò.
Òàì ïîä ñêàëèòå îò âóëêàíè÷åí ïðîèçõîä öúôòåøå æèâî ðàñòèòåëíî öàðñòâî-ñþíãåðè, õîëîòóðèè, ïðîçðà÷íè ñèäèïè ïóðïóðíàòà èì îòñÿíêà ëåêî ôîñôîðåñöèðàøå, áåðîè, íàðè÷àíè îáèêíîâåíî ìîðñêè êðàñòàâèöè, öåëè îáàãðåíè ñ áîèòå íà ñïåêòúðà, ïîäâèæíè êîìàòóëè, øèðîêè åäèí ìåòúð, îò öâåòà íà êîèòî ìîðåòî ïî÷åðâåíÿâàøå, íàé-êðàñèâè äúðâîâèäíè åâðèàëè, ïàâîíàñåè ñ äúëãè äðúæêè, ìíîãîáðîéíè è ðàçëè÷íè âèäîâå ìîðñêè òàðàëåæè, êîèòî ñå ÿäàò, çåëåíè àêòèíèè ñúñ ñèâêàâè ñòåáëà è òúìíè äèñêîâå, êîèòî ñå èçãóáâàõà â ìàñëèíåíîçåëåíèêàâèòå êîñè íà ïèïàëàòà.
Êîíñåé ñå áå çàåë ïî-ñïåöèàëíî ñ íàáëþäåíèå íà ìåêîòåëèòå è íà ïðåøëåíåñòèòå, è ìàêàð ÷å íàèìåíîâàíèÿòà ùå áúäàò ìàëêî ñóõè, âñå ïàê àç íå èñêàì äà ïðåíåáðåãíà òîÿ ñëàâåí ìîìúê è ùå ñïîìåíà íåãîâèòå ëè÷íè íàáëþäåíèÿ.
Â ðàçêëîíåíèåòî íà ìåêîòåëèòå òîé ñïîìåíàâà ìíîæåñòâî ãðåáåíîâèäíè ïåòîíêëè, ñïîíäèëè - ìàãàðåøêè êðàêà, êîèòî áÿõà íàòðóïàíè åäíè âúðõó äðóãè, òðèúãúëíèòå äîíàöèè, òðèçúáè õèàëè ñ æúëòè ïåðêè è ïðîçðà÷íè ÷åðóïêè, îðàíæåâè ïëåíîîáðàíõèè íà òî÷èöè èëè íàïðúñêàíè ñúñ çåëåíèêàâè òî÷êè ÿéöà àïëèçèè, ïîçíàòè ñúùî, ïîä èìåòî ìîðñêè çàéöè, äîëàáåëè, ìåñíàòè àñåðè, ÷àäúðè, êîèòî ñå ñðåùàò ñàìî â Ñðåäèçåìíî ìîðå, ìîðñêè óøè, ÷åðóïêèòå íà êîèòî ïðîèçâåæäàò ñêúï ñåäåô, ïåòîíêëè, àíîìèè, êîèòî ëàíãåäîöèòå* ïðåäïî÷èòàëè ïðåä ñòðèäèòå;, êëîâèñè, òîëêîâà îáè÷àíè îò ìàðñèëöèòå; äâîéíè ïðàèðè, áåëè è òëúñòè, íÿêîè êëàìîâå, êîèòî èçîáèëñòâóâàò ïî áðåãîâåòå íà Ñåâåðíà Àôðèêà è êîèòî ñå ïðîäàâàò ìíîãî â Íþ Éîðê; ïëî÷åñòè ãðåáåíè ñ íàé-ðàçëè÷íè öâåòîâå, ëèòîäîíñè, ñâèòè â äúíîòî íà äóïêèòå ñè, êîèòî ìíîãî îáè÷àì çàðàäè âêóñà èì íà ïèïåð; âåíåðèêàðäè, íàøàðåíè ñ èâèöè, ÷åðóïêàòà íà êîèòî å ñ èçäóò âðúõ è èìà ñòúð÷àùè ñòðàíè; öèíòèè, íàñòðúõíàëè îò àëåíè íàðàñòúöè;
êàðíèåðè ñ èçâèò âðúõ, ïðèëè÷íè íà ëåêè ãîíäîëè; ôåðîëè ñ âåí÷åòà; àòëàíòè ñúñ ñïèðàëíè ÷åðóïêè; ñèâè òåòèñè ñ áåëè ïåòíà è ïîêðèòè ñ ðåñíèñòà ìàíòèÿ; åîëèäè, ïðèëè÷íè íà ìàëêè ïëóæåöè; êàâîëèíè, êîèòî ïúëçÿò ïî ãðúá; óøåíöà. ìåæäó êîèòî óøåíöà-íåçàáðàâêè ñ îâàëíà ÷åðóïêà; äèâè ñêàëåðè, ëèòîðèíè, æàíòóðè, öèíåðåðè, ïåòðèêîëè, ëàìåëåðè. êàáîøîíè, ïàíäîðè è ïð.
* Ëàíãåäîê - ïðîâèíöèÿ âúâ Ôðàíöèÿ ñ ãëàâåí ãðàä Òóëóçà. Á. ïð.
Ùî ñå îòíàñÿ çà ïðåøëåíåñòèòå, â áåëåæêèòå ñè Êîíñåé ìíîãî ïðàâèëíî ãè áå ðàçïðåäåëèë íà øåñò êëàñà, òðè îò êîèòî áÿõà îò ìîðñêîòî öàðñòâî. Òå áÿõà: ðàêîâèäíèòå, öèðîôîäèòå è àíåëèäèòå.
Ðàêîâèäíèòå ñå ïîäðàçäåëÿò íà äåâåò ðàçðåäà è ïúðâèÿò îò òÿõ å äåñåòîíîãèòå. ò.å. æèâîòíèòå, íà êîèòî ãëàâàòà è òóëîâèùåòî èçîáùî ñà ñëåïåíè åäíè êúì äðóãè, íà êîèòî óñòíèÿò àïàðàò ñå ñúñòîè îò íÿêîëêî ÷èôòà ÷ëåíîâå è êîèòî èìàò ÷åòèðè, ïåò èëè øåñò ÷èôòà êðàêà - ãðúäíè èëè äâèãàòåëíè. Êîíñåé ñëåäâàøå ìåòîäà íà íàøèÿ ó÷èòåë Ìèëí Åäóàðäñ, êîéòî ðàçäåëÿ äåñåòîíîãèòå íà òðè äÿëà: áðàõèóðè, ìàêðóðè è àíîìóðè. Ìåæäó ìàêðóðèòå Êîíñåé ñïîìåíàâà àìàòèòèòå, ÷åëàòà íà êîèòî ñà âúîðúæåíè ñ ïî äâà ðàçäàëå÷åíè øèïà. èíàõóñ-ñêîðïèîíèòå, ëàìáðèìàñåíèòå, ëàìáðèñïåíèìàíèòå. íàâÿðíî ñëó÷àéíî ïîïàäíàëè ïî òîâà ïëèòêî äúíî, çàùîòî îáèêíîâåíî òå æèâåÿò íà ãîëåìè äúëáî÷èíè;
êñàíòè, ïèëóìíè, ðîìáîèäè, çúðíåñòè êàëàïèåíè, íàçúáåíè êîðèñòè, åáàëèè, ñèìîïîëèè, âúëíåñòè äîðèïè è ïð. Ìåæäó ìàêðóðèòå, ïîäðàçäåëåíè íà ïåò ñåìåéñòâà - áðîíåíîñöè, ôóèñüîðè, àñòàöèåíè, ñàëèêîêè è îõèçîïîäè -òîé ñïîìåíàâà îáèêíîâåíèòå ëàíãóåòè, æåíñêèòå íà êîèòî èìàò ìíîãî âêóñíî ìåñî: ñöèëàðèòå-ìå÷êè èëè ìîðñêè ùóðöè, êðàéáðåæíè æåáèè è âñè÷êè äðóãè îò ñúùèÿ âèä, êîèòî ñå ÿäàò; íî òîé íå êàçâà íèùî çà ïîäðàçäåëåíèåòî íà àñòàöèåíòèòå, â êîåòî ñà îìàðèòå, çàùîòî ëàíãóñòèòå ñà åäèíñòâåíèòå îìàðè â Ñðåäèçåìíî ìîðå.
Ñëåä êàòî ïðåìèíà ïëèòêîòî äúíî íà Ëèáèéñêèÿ ïðîòîê, "Íàóòèëóñ" çàïëàâà ïî äúëáîêèòå âîäè ñ îáèêíîâåíàòà ñè ñêîðîñò. È âå÷å íå ñå âèæäàõà íè ìåêîòåëè, íè ïðåøëåíåñòè, íè çîîôèòè. Ñàìî íÿêîëêî åäðè ðèáè, êîèòî ìèíàâàõà êàòî ñåíêè.
Ïðåç íîùòà íà 16 ñðåùó 17 ôåâðóàðè íèå áÿõìå âëåçëè âúâ âòîðèÿ ñðåäèçåìíîìîðñêè áàñåéí, íàé-äúëáîêèòå ìåñòà íà êîèòî ñòèãàò äî òðè õèëÿäè ìåòðà. Ñ óñòðåìà íà âèòëîòî ñè è êàòî ñå ñïóñíà ïîñðåäñòâîì íàêëîíåíèòå ïëîñêîñòè, "Íàóòèëóñ" ñëåçå äî íàé-äîëíèòå âîäíè ïëàñòîâå.
Òàì ëèïñâàõà ïðèðîäíè ÷óäåñà, çàòîâà ïúê âîäèòå îòêðèâàõà ïðåä î÷èòå ìè ìíîãî âúëíóâàùè è ñòðàøíè ãëåäêè. Äåéñòâèòåëíî íèå ïðåêîñÿâàõìå òîãàâà îíàÿ ÷àñò îò Ñðåäèçåìíî ìîðå, êîÿòî èçîáèëñòâóâà ñúñ çëîïîëóêè. Îò àëæèðñêèÿ áðÿã äî áðåãîâåòå íà Ïðîâàíñ êîëêî êîðàáà ñà ïðåòúðïåëè êðóøåíèå, êîëêî ïëàâàòåëíè ñúäîâå ñà èç÷åçíàëè!
Ïðåç òàÿ áúðçà ðàçõîäêà èç äúëáîêèòå âîäè êîëêî ìíîãî êîðàáíè îñòàíêè âèäÿõ âúðõó ìîðñêîòî äúíî - íÿêîè âå÷å íàïúëíî îáõâàíàòè îò êîðàëèòå, äðóãè ïîêðèòè ñàìî ñ ëåêà ðúæäà: êîòâè, òîïîâå, ãþëëåòà, æåëåçíè ÷àñòè, ïàð÷åòà îò âèòëà, îò ìàøèíè, ñ÷óïåíè öèëèíäðè, èçäúíåíè êàçàíè, êàêòî è êîðàáíè êîðïóñè ñðåä âîäàòà - íÿêîè èçïðàâåíè, äðóãè - îáúðíàòè.
Íÿêîè îò òèÿ êîðàáè áÿõà ïîòúíàëè ïîðàäè ñáëúñêâàíå, äðóãè ñå áÿõà íàòúêíàëè íà ãðàíèòíè ðèôîâå. Âèäÿõ íÿêîè, êîèòî áÿõà ïîòúíàëè â îòâåñíî ïîëîæåíèå, ñúñ çäðàâè ìà÷òè è èçîïíàòè îò âîäàòà âúæà. Òå ñÿêàø áÿõà çàêîòâåíè â íÿêàêúâ áåçïðåäåëåí çàëèâ è î÷àêâàõà äà òðúãíàò. Êîãàòî "Íàóòèëóñ" ìèíàâàøå ìåæäó òÿõ è ãè îáëèâàøå ñúñ ñíîïîâå åëåêòðè÷åñêè ëú÷è, êîðàáèòå êàòî ÷å ñå êàíåõà äà ãî ïîçäðàâÿò ñúñ çíàìåòî ñè è äà ìó ñúîáùÿò èìåòî ñè ïî ìåæäóíàðîäíàòà ñèãíàëíà êíèãà! Àëà íèùî äðóãî íÿìàøå - íèùî îñâåí ìúë÷àíèå è ñìúðò â òîâà ïîëå íà êàòàñòðîôè!
Çàáåëÿçàõ, ÷å êîëêîòî ïîâå÷å ñå ïðèáëèæàâàõìå äî Ãèáðàëòàð, òîëêîâà ïîâå÷å ñðåäèçåìíîìîðñêîòî äúíî áå îòðóïàíî ñ òèÿ çëîâåùè îñòàíêè. Òàì áðåãîâåòå íà Àôðèêà è Åâðîïà ñå ïðèáëèæàâàò è â òîâà òÿñíî ïðîñòðàíñòâî ñáëúñêâàíèÿòà ñà ìíîãî ÷åñòè. Âèäÿõ ìíîæåñòâî æåëåçíè êîðàáíè êîðïóñè, ôàíòàñòè÷íè îñòàíêè îò ïàðàõîäè, íÿêîè - ëåæàùè, äðóãè - èçïðàâåíè, êàòî ñòðàõîòíè æèâîòíè. Åäèí îò òèÿ ïàðàõîäè - ñúñ çèíàëà óòðîáà, ñ íàâåäåí êîìèí, ñ êîëåëà, îò êîèòî áå îñòàíàë ñàìî ñêåëåòúò, ñ êîðìèëî, îòêúñíàòî îò êîëåëîòî è ñâúðçàíî îùå ñ æåëÿçíà âåðèãà, ñ òàáåëàòà íà êúðìàòà, ðàçÿäåíà îò ìîðñêàòà âîäà - áåøå îñîáåíî ñòðàøåí! Êîëêî ñúùåñòâóâàíèÿ, ðàçáèòè ñ íåãîâîòî êðóøåíèå, êîëêî æåðòâè, ïîãúëíàòè îò âúëíèòå! Äàëè íÿêîé ìàòðîñ ñå áå ñïàñèë, çà äà ðàçêàæå çà òàÿ ñòðàøíà çëîïîëóêà, èëè ñàìî âúëíèòå ïàçåõà òàéíàòà íà òîâà íåùàñòèå?
Ðàâíîäóøåí è áúðç, "Íàóòèëóñ" ëåòåøå ñ íàé-ãîëÿìà ñêîðîñò ñðåä òèÿ ðàçâàëèíè. Íà 18 ôåâðóàðè â òðè ÷àñà ñóòðèíòà òîé áåøå ïðåä âõîäà íà Ãèáðàëòàðñêèÿ ïðîòîê.
Òàì èìà äâå òå÷åíèÿ: åäíî ãîðíî, îòäàâíà èçâåñòíî, êîåòî îòâåæäà âîäèòå íà îêåàíà â Ñðåäèçåìíî ìîðå; è åäíî äîëíî, íàñðåùíî òå÷åíèå, êîåòî áå óñòàíîâåíî äíåñ ïî ïúòÿ íà ðàçñúæäåíèÿòà. È íàèñòèíà, àêî îáùîòî êîëè÷åñòâî íà âîäàòà â Ñðåäèçåìíî ìîðå íåïðåêúñíàòî ñå óâåëè÷àâà îò âîäèòå íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí è îò ðåêèòå, êîèòî ñå âëèâàò â ìîðåòî, íåãîâîòî ðàâíèùå áè òðÿáâàëî äà ñå ïîêà÷âà âñÿêà ãîäèíà, çàùîòî èçïàðåíèÿòà íå ñà äîñòàòú÷íè äà âúçñòàíîâÿò ðàâíîâåñèåòî. À íå å òàêà. Ïîðàäè òîâà, åñòåñòâåíî, òðÿáâàøå äà ñå ïðèåìå ñúùåñòâóâàíåòî íà äðóãî äîëíî òå÷åíèå, êîåòî îòâåæäà èçëèøíèòå âîäè íà Ñðåäèçåìíî ìîðå ïðåç Ãèáðàëòàðñêèÿ ïðîòîê â Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí.
Òàêà è èçëåçå. Òúêìî òîâà íàñðåùíî òå÷åíèå áå èçïîëçóâàíî îò "Íàóòèëóñ". Òîé íàâëåçå áúðçî â òåñíèÿ ïðîòîê. Àç ìîæàõ äà çúðíà ñàìî çà ìèã ÷óäíèòå ðàçâàëèíè íà Õåðêóëåñîâèÿ õðàì, ïîòúíàë ñïîðåä Ïëèíèé è Àâåíóñ çàåäíî ñ íèñêèÿ îñòðîâ, íà êîéòî å áèë èçäèãíàò - è ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè íèå ïëàâàõìå âå÷å ïî âîäèòå íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí.

VIII
ÇÀËÈÂÚÒ ÂÈÃÎ

Àòëàíòè÷åñêèÿò îêåàí! Ãðàìàäíî âîäíî ïðîñòðàíñòâî ñ ïîâúðõíîñò äâàäåñåò è ïåò ìèëèîíà êâàäðàòíè ìèëè, äúëãî äåâåò õèëÿäè è øèðîêî ñðåäíî äâå õèëÿäè è ñåäåìñòîòèí ìèëè. Âàæåí îêåàí, ïî÷òè íåïîçíàò íà äðåâíèòå, îñâåí ìîæå áè íà êàðòàãåíÿíèòå - òèÿ õîëàíäöè íà äðåâíèÿ ñâÿò, êîèòî â òúðãîâñêèòå ñè ñòðàíñòâóâàíèÿ ñà ïëàâàëè êðàé çàïàäíèòå áðåãîâå íà Åâðîïà è Àôðèêà! Âåëèêîëåïíà âîäíà ðàâíèíà, íåïðåñòàííî áðàçäåíà îò êîðàáèòå íà âñè÷êè íàðîäè, çàùèòåíà îò çíàìåíàòà íà öåëèÿ ñâÿò, è êîÿòî çàâúðøâà ñ äâå ñòðàøíè çà ìîðåïëàâàòåëèòå òî÷êè - Íîñ Õîðí è Íîñà íà Áóðèòå! "Íàóòèëóñ" öåïåøå âîäèòå ñ íîñà ñè, ñëåä êàòî áå ìèíàë áëèçî äåñåò õèëÿäè ëåâãè çà òðè ìåñåöà è ïîëîâèíà, ðàçñòîÿíèå ïî÷òè êîëêîòî äúëæèíàòà íà Åêâàòîðà. Êúäå îòèâàõìå íèå ñåãà è êàêâî íè ãîòâåøå áúäåùåòî? Ñëåä êàòî ìèíà Ãèáðàëòàðñêèÿ ïðîòîê, "Íàóòèëóñ" íàâëåçå â îòêðèòî ìîðå. Òîé ñå èçêà÷è íà ïîâúðõíîñòòà è íèå îòíîâî ìîæåõìå äà ïðàâèì âñåêèäíåâíèòå ñè ðàçõîäêè ïî ïàëóáàòà.
Âåäíàãà îòèäîõ òàì, ïðèäðóæåí îò Íåä Ëàíä è Êîíñåé. Íà äâàíàäåñåò ìèëè îò íàñ ñå ñúçèðàøå ñìúòíî íîñ Ñàí Âèñåíòå, êîéòî å êðàéíàòà þãîçàïàäíà òî÷êà íà Èñïàíñêèÿ ïîëóîñòðîâ. Äóõàøå äîñòà ñèëåí þæåí âÿòúð. Ìîðåòî áåøå áóðíî è ðàçïåíåíî. Òî ëþøêàøå ñèëíî "Íàóòèëóñ"- Áåøå ïî÷òè íåâúçìîæíî äà ñòîèì íà ïàëóáàòà, äåòî âñåêè ìèã ïëèñêàõà ãðàìàäíè ìàñè âîäà. È ñëåä êàòî ïîäèøàõìå ìàëêî ÷èñò âúçäóõ, òðÿáâàøå äà ñëåçåì. Ïðèáðàõ ñå â ñòàÿòà ñè. Êîíñåé ñè îòèäå â êàþòàòà, íî êàíàäåöúò, êîéòî èìàøå óãðèæåí âèä, äîéäå ñëåä ìåíå. Íàøåòî áúðçî ïðåìèíàâàíå íà Ñðåäèçåìíî ìîðå íå ìó áå ïîçâîëèëî äà èçïúëíè ïëàíîâåòå ñè è ñåãà òîé íå ìîæåøå äà ñêðèå ñâîåòî ðàçî÷àðîâàíèå.
Ùîì ñå çàòâîðè âðàòàòà íà ñòàÿòà, òîé ñåäíà è ìå ïîãëåäíà ìúë÷àëèâî.
- Äðàãè Íåä - êàçàõ ìó àç, - ðàçáèðàì âè, íî íÿìà çà êàêâî äà ñå óêîðÿâàòå. Ïðè óñëîâèÿòà, â êîèòî ïëàâàøå "Íàóòèëóñ" - áè áèëî áåçóìèå äà ñå ïîìèñëè çà áÿãñòâî! - Íåä Ëàíä íå îòãîâîðè íèùî. Ñòèñíàòèòå ìó óñòíè è ñáúð÷åíèòå âåæäè ïîêàçâàõà, ÷å å îáçåò îò íåïîáåäèìà íàòðàï÷èâà ìèñúë.
- Âèæòå êàêâî - ïî÷íàõ îòíîâî àç, - íÿìà çàùî äà ñå îò÷àéâàòå. Ñåãà ùå ìèíåì êðàé ïîðòóãàëñêèÿ áðÿã. Íàáëèçî ñà Ôðàíöèÿ è Àíãëèÿ, äåòî ëåñíî áèõìå íàìåðèëè óáåæèùå. Âèæ, àêî ñëåä Ãèáðàëòàð "Íàóòèëóñ" áå çàâèë íà þã. àêî áå íè îòíåñúë êúì îáëàñòè, äåòî íÿìà ñóøà - òîãàâà áèõ ñïîäåëèë âàøèòå òðåâîãè. Íî òúé êàòî âå÷å çíàåì, ÷å êàïèòàí Íåìî íå îòáÿãâà îæèâåíèòå ìîðåòà, ìèñëÿ, ÷å ñëåä íÿêîëêî äíè ùå ìîæåòå äà äåéñòâóâàòå, áåç äà èìà íÿêàêâà îïàñíîñò.
Íåä Ëàíä âïè ïîãëåä â ìåíå îùå ïî-ïðîäúëæèòåëíî è óñòíèòå ìó íàé-ñåòíå ñå ðàçòâîðèõà.
- Òîâà ùå ñòàíå äîâå÷åðà - ðå÷å òîé. Àç ñêî÷èõ. Äà ñè ïðèçíàÿ, íå áÿõ ïðèãîòâåí çà ïîäîáíî ñúîáùåíèå. Èñêàõ äà îòãîâîðÿ íà êàíàäåöà, íî íÿìàõ äóìè.
- Áÿõìå ñå ñïîðàçóìåëè, ÷å ùå ÷àêàìå ñãîäåí ñëó÷àé. Ñëó÷àÿò å íàëèöå. Äîâå÷åðà ùå áúäåì ñàìî íà íÿêîëêî ìèëè îò èñïàíñêèÿ áðÿã. Íîùòà å òúìíà. Âÿòúðúò äóõà îòêúì ìîðåòî. Âèå äàäîõòå äóìà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, è àç ðàç÷èòàì íà âàñ.
Òúé êàòî àç ïðîäúëæàâàõ äà ìúë÷à, êàíàäåöúò ñòàíà. ïðèáëèæè ñå äî ìåíå è êàçà:
- Äîâå÷åðà â äåâåò ÷àñà. Ïðåäóïðåäèõ Êîíñåé. Ïî òîâà âðåìå êàïèòàí Íåìî ùå áúäå â ñòàÿòà ñè è íàâÿðíî ùå ñè å ëåãíàë âå÷å. Íèòî ìåõàíèöèòå, íèòî ìàòðîñèòå ìîãàò äà íè âèäÿò. Íèå ñ Êîíñåé ùå ñå èçêà÷èì ïî öåíòðàëíàòà ñòúëáà. À âèå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ,ùå îñòàíåòå â áèáëèîòåêàòà íà äâå êðà÷êè îò íàñ è ùå ÷àêàòå çíàê îò ìåíå. Âåñëàòà, ìà÷òàòà è ïëàòíîòî ñà â ëîäêàòà. Óñïÿõ äîðè äà çàíåñà â íåÿ ìàëêî õðàíà. Ñíàáäèõ ñå ñ åäèí àíãëèéñêè êëþ÷ çà îòâúðòàíå íà áóðìèòå, ñ êîèòî ëîäêàòà å ïðèêðåïåíà êúì êîðïóñà íà "Íàóòèëóñ". Òàêà ÷å âñè÷êî å ãîòîâî. Äîâèæäàíå äî äîâå÷åðà.
- Ìîðåòî å áóðíî - êàçàõ àç.
- Âÿðíî å - îòãîâîðè êàíàäåöúò, - íî ùå òðÿáâà äà ðèñêóâàìå. Ñâîáîäàòà çàñëóæàâà âñè÷êè æåðòâè. Îò äðóãà ñòðàíà, ëîäêàòà å ÿêà è íÿêîëêî ìèëè ðàçñòîÿíèå ïðè ïîïúòåí âÿòúð íå å êîé çíàå êàêâà òðóäíà ðàáîòà. Çíàåì ëè äàëè óòðå íÿìà äà ñìå íà ñòî ëåâãè íàâúòðå â ìîðåòî? Àêî îáñòîÿòåëñòâàòà íè ïîìîãíàò, ìåæäó äåñåò è åäèíàäåñåò ÷àñà èëè ùå ñìå ñëåçëè íÿêúäå íà ñóøàòà, èëè ùå áúäåì ìúðòâè. È òàêà - äî äîâå÷åðà!
Ñëåä òèÿ äóìè êàíàäåöúò ñè îòèäå è ìå îñòàâè ñúâñåì îáúðêàí. Ïî-ðàíî ñìÿòàõ, ÷å ïðè ñãîäåí ñëó÷àé ùå èìàì âðåìå äà ðàçìèñëÿ è äà îáñúäÿ. Íî ìîÿò óïîðèò ñïúòíèê íå ìè ïîçâîëè òîâà. Êàêâî ìîæåõ äà ìó êàæà? Íåä Ëàíä áå ñòîêðàòíî ïðàâ. Òîâà áåøå ïî÷òè ñãîäåí ñëó÷àé è òîé ñå âúçïîëçóâàøå îò íåãî. Ìîæåõ ëè äà ñå îòðåêà îò äàäåíàòà äóìà è äà ïîåìà îòãîâîðíîñòòà çàðàäè íàïúëíî ëè÷íè èíòåðåñè, äà èçëîæà áúäåùåòî íà ìîèòå äðóãàðè? Íå áè ëè ìîãúë óòðå êàïèòàí Íåìî äà íè îòâåäå â ìîðåòî, äàëå÷ îò âñÿêàêâà çåìÿ?
Â òîÿ ìèã åäíî ñèëíî ñâèñòåíå ìè ïîêàçà, ÷å ðåçåðâîàðèòå ñå ïúëíÿò è "Íàóòèëóñ" ïîòúíà ïîä âúëíèòå íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí.
Îñòàíàõ â ñòàÿòà ñè. Èñêàõ äà íå ñå ñðåùàì ñ êàïèòàíà, çà äà íå âèäè âúëíåíèåòî, êîåòî ìå áå îáçåëî! Òúæåí áåøå òîÿ äåí, ïðåêàðàí â áîðáà ìåæäó æåëàíèåòî äà ñè âúçâúðíà ñâîáîäàòà è ñúæàëåíèåòî, ÷å ùå ñå ðàçäåëÿ ñ ÷óäíèÿ "Íàóòèëóñ", áåç äà äîâúðøà ñâîèòå ïîäâîäíè ïðîó÷âàíèÿ! Äà íàïóñíà òîÿ îêåàí, "ìîÿ Àòëàíòèê", êàêòî îáè÷àõ äà ãî íàðè÷àì, áåç äà ñúì èçñëåäâàë äúëáîêèòå ìó âîäè, áåç äà ñúì èçìúêíàë òàéíèòå, êîèòî ìè áÿõà îòêðèëè Èíäèéñêîòî ìîðå è Òèõèÿò îêåàí! Ðîìàíúò, êîéòî ÷åòÿõ, ïàäàøå îò ðúöåòå ìè îùå ïðè ïúðâèÿ òîì, ìîÿò áëÿí ñå ïðåêúñâàøå â íàé-õóáàâèÿ ìèã! Êàêâè òåæêè ÷àñîâå ïðåêàðàõ; òó ñå âèæäàõ âå÷å â áåçîïàñíîñò íà ñóøàòà çàåäíî ñ äðóãàðèòå ñè, òó âúïðåêè ðàçóìà ïîæåëàâàõ íÿêîå íåïðåäâèäåíî îáñòîÿòåëñòâî äà ïîïðå÷è íà ïëàíîâåòå íà Íåä Ëàíä! Äâà ïúòè õîäèõ â ñàëîíà. Èñêàõ äà âèäÿ êîìïàñà. Èñêàõ äà çíàÿ äàëè ïîñîêàòà íà "Íàóòèëóñ" íàèñòèíà íè ïðèáëèæàâàøå, èëè íè îòäàëå÷àâàøå îò áðåãà. Íå. "Íàóòèëóñ" ïðîäúëæàâàøå äà ïëàâà â ïîðòóãàëñêè âîäè. Òîé ñå íàñî÷âàøå íà ñåâåð, ïîêðàé áðåãà íà îêåàíà. Çíà÷è òðÿáâàøå äà ñå ïðèìèðÿ è äà ñå ãîòâÿ çà áÿãñòâî. Áàãàæúò ìè íå áåøå ãîëÿì. Ñàìî çàïèñêèòå ìè, íèùî äðóãî. Êîëêîòî çà êàïèòàí Íåìî, ïèòàõ ñå êàêâî áè ïîìèñëèë òîé çà íàøåòî áÿãñòâî, êàêâè òðåâîãè, êàêâè íåïðèÿòíîñòè áè ìó ïðè÷èíèëî òî è êàêâî áè ñòîðèë òîé â äâàòà ñëó÷àÿ - àêî òî óñïåå, èëè àêî íå ñïîëó÷è! Íåñúìíåíî àç íå ìîæåõ äà ñå îïëà÷à îò íåãî, íàïðîòèâ. Íå áÿõ âèæäàë ïî-ñúðäå÷íî ãîñòîïðèåìñòâî îò íåãîâîòî. Àêî èçáÿãàõ, íå áèõ ìîãúë äà áúäà óêîðåí â íåáëàãîäàðíîñò. Íèêàêâî îáåùàíèå íå íè ñâúðçâàøå ñ íåãî. Çà äà íè çàäúðæè çàâèíàãè ïðè ñåáå ñè, òîé ðàç÷èòàøå ñàìî íà îáñòîÿòåëñòâàòà, íå è íà íàøàòà ÷åñòíà äóìà. Àëà òîâà íàìåðåíèå, èçêàçàíî ñúâñåì îòêðèòî - äà îñòàíåì âå÷íè ïëåííèöè íà íåãîâèÿ êîðàá - îïðàâäàâàøå âñè÷êè íàøè îïèòè çà áÿãñòâî.
Íå áÿõ âèæäàë êàïèòàíà îò ïîñåùåíèåòî íè íà îñòðîâ Ñàíòîðèí. Äàëè ñëó÷àÿò íÿìàøå äà ìå ñðåùíå ñ íåãî, ïðåäè äà èçáÿãàìå? È æåëàåõ, è ñå ñòðàõóâàõ â ñúùîòî âðåìå îò òàêàâà ñðåùà. Âñëóøâàõ ñå äàëè íÿìà äà ÷óÿ ñòúïêè â ñòàÿòà ìó, êîÿòî áå ñúñåäíà ñ ìîÿòà. Íå ÷óõ íèêàêúâ øóì. Ñòàÿòà íàâÿðíî áå ïðàçíà. Ïîìèñëèõ ñè òîãàâà äàëè òîÿ ñòðàíåí ÷îâåê áåøå èçîáùî íà êîðàáà. Îò îíàÿ íîù, êîãàòî ëîäêàòà áåøå íàïóñíàëà "Íàóòèëóñ" çà íÿêàêâà òàéíñòâåíà ðàáîòà, ìîÿòà ïðåäñòàâà çà íåãî ñå áå ìàëêî ïðîìåíèëà. Êàêâîòî è äà êàæåøå òîé, àç ìèñëåõ, ÷å âñå ïàê òðÿáâà äà å çàïàçèë íÿêàêâè âðúçêè ñúñ çåìÿòà. Äàëè íå áå íàïóñíàë "Íàóòèëóñ" çàâèíàãè? ×åñòî ìèíàâàõà öåëè ñåäìèöè, áåç äà ãî âèäÿ. Êàêâî ïðàâåøå òîé ïðåç òîâà âðåìå è äîêàòî àç ñìÿòàõ, ÷å å îáçåò îò ïðèñòúïè íà îìðàçà êúì õîðàòà, äàëè âñúùíîñò òîé íå èçïúëíÿâàøå íÿêúäå äàëå÷ íÿêàêâà òàéíà çàäà÷à, ñúùèíàòà íà êîÿòî íå áÿõ îùå ðàçáðàë.
Âñè÷êè òèÿ è õèëÿäè äðóãè ìèñëè ìå îáçåìàõà åäíîâðåìåííî. Ïðè ñòðàííîòî ïîëîæåíèå, â êîåòî ñå íàìèðàõìå, ïðåäïîëîæåíèÿòà ìîæåõà äà áúäàò áåçáðîé. ×óâñòâóâàõ ñå íåïîíîñèìî çëå. Òîÿ äåí íà î÷àêâàíå ìè ñå ñòðóâàøå áåçêðàåí. Íàñïðîòèâ ìîåòî íåòúðïåíèå ÷àñîâíèêúò îòçâúíÿâàøå ìíîãî áàâíî ÷àñîâåòå. Êàêòî âèíàãè, âå÷åðÿòà áå äîíåñåíà â ñòàÿòà ìè. ßäîõ çëå, òúé êàòî áÿõ ïðåìíîãî çàãðèæåí. Ñòàíàõ îò ìàñàòà â ñåäåì ÷àñà. Äî âðåìåòî, êîãàòî ùÿõ äà îòèäà ïðè Íåä Ëàíä, èìàøå îùå ñòî è äâàäåñåò ìèíóòè, àç ãè áÿõ èç÷èñëèë. Âúëíåíèåòî ìè ðàñòåøå. Ïóëñúò ìè áèåøå óñèëåíî. Íå ìîæåõ äà ñòîÿ íà åäíî ìÿñòî. Ðàçõîæäàõ ñå íàñàì-íàòàì, íàäÿâàéêè ñå, ÷å òàêà ùå óñïîêîÿ äóøåâíèÿ ñè ñìóò-Ìèñúëòà, ÷å ìîãà äà çàãèíà â òîâà ñìåëî íà÷èíàíèå, áåøå íàé-äðåáíàòà ìè ãðèæà;
íî êàòî ñè ïðåäñòàâÿõ, ÷å íàøèÿò ïëàí ìîæåøå äà áúäå îòêðèò, ïðåäè äà ñìå íàïóñíàëè "Íàóòèëóñ", ïðè ìèñúëòà, ÷å ìîæåõ äà áúäà îòâåäåí ïðè êàïèòàí Íåìî - ÿäîñàí, èëè îùå ïî-ëîøî - îãîð÷åí, ÷å ñúì èñêàë äà ãî íàïóñíà - ñúðöåòî ìè ïî÷âàøå äà áèå óñèëåíî.
Ïîèñêà ìè ñå äà âèäÿ çà ïîñëåäåí ïúò ñàëîíà. Ìèíàõ ïðåç êîðèäîðèòå è îòèäîõ â òîÿ ìóçåé, äåòî áÿõ ïðåêàðàë òîëêîâà ïðèÿòíè è ïîëåçíè ÷àñîâå. Ãëåäàõ âñè÷êèòå òèÿ áîãàòñòâà, âñè÷êèòå òèÿ ñúêðîâèùà êàòî ÷îâåê ïðåä âå÷íî èçãíàíèå, êîéòî òðúãâà, çà äà íå ñå âúðíå. Ùÿõ äà ñå ðàçäåëÿ çàâèíàãè ñ òèÿ ÷óäåñà íà ïðèðîäàòà, ñ òèÿ îáðàçöè íà èçêóñòâîòî, ñðåä êîèòî òîëêîâà âðåìå âå÷å ïðîòè÷àøå æèâîòúò ìè. Èñêàøå ìè ñå äà ïðîíèêíà ñ ïîãëåä ïðåç ñòúêëåíèòå ñòåíè íà ñàëîíà âúâ âîäèòå íà Àòëàíòèêà; íî êàïàöèòå áÿõà ïëúòíî çàòâîðåíè è ñòîìàíåíà ìàíòèÿ ìå äåëåøå îò îíÿ îêåàí, êîéòî îùå íå ïîçíàâàõ.
Äâèæåéêè ñå òàêà èç ñàëîíà, ñòèãíàõ äî âðàòàòà, êîÿòî âîäåøå â ñòàÿòà íà êàïèòàíà. Çà ìîå ãîëÿìî ó÷óäâàíå âðàòàòà áåøå îòêðåõíàòà. Íåâîëíî ñå îòäðúïíàõ: àêî êàïèòàí Íåìî áåøå â ñòàÿòà ñè, ìîæåøå äà ìå âèäè. Íî êàòî íå ÷óõ íèêàêúâ øóì, îòíîâî ñå ïðèáëèæèõ. Ñòàÿòà áåøå ïðàçíà. Áóòíàõ âðàòàòà- Íàïðàâèõ íÿêîëêî êðà÷êè èç ñòàÿòà. Âñå ñúùèÿò ñòðîã, îòøåëíè÷åñêè âèä. Ñåãà, íÿêîëêî ïîðòðåòà, îêà÷åíè íà ñòåíàòà, êîèòî íå áÿõ çàáåëÿçàë ïðè ïúðâîòî ñè èäâàíå òóê, ïîðàçèõà î÷èòå ìè. Òå áÿõà ïîðòðåòè íà âåëèêè èñòîðè÷åñêè ìúæå, ïîñâåòèëè öåëèÿ ñè æèâîò íà íÿêîÿ âåëèêà èäåÿ:
Êîñòþøêî, ãåðîÿò, ïàäíàë ñ âèêà Finis Poloniae* Áîöàðèñ, òîÿ Ëåîíèä íà íîâà Ãúðöèÿ; ÓÊîíåë, çàùèòíèêúò íà Èðëàíäèÿ, Âàøèíãòîí, îñíîâàòåëÿò íà Àìåðèêàíñêèòå ñúåäèíåíè ùàòè;
Ìàíåí, èòàëèàíñêèÿò ïàòðèîò; Ëèíêîëí, ïàäíàë îò êóðøóìà íà åäèí çàùèòíèê íà ðîáñòâîòî, è íàé-ñåòíå Äæîí Áðàóí, òîÿ ìú÷åíèê çà îñâîáîæäåíèåòî íà ÷åðíàòà ðàñà, óâèñíàë íà áåñèëîòî, êàêòî ñòðàøíî ãî áå èçðèñóâàë ìîëèâúò íà Âèêòîð Þãî. Êàêâà âðúçêà èìàøå ìåæäó òèÿ ãåðîè÷íè äóøè è äóøàòà íà êàïèòàí Íåìî? Äàëè îò òàÿ ñáèðêà íà ïîðòðåòè íå áèõ ìîãúë íàé-ñåòíå äà ðàçêðèÿ òàéíàòà íà íåãîâèÿ æèâîò? Íå áåøå ëè òîé âîäà÷ íà ïîäòèñíàòè íàðîäè, îñâîáîäèòåë íà ïîðîáåíè ðàñè? Íå áå ëè âçåìàë ó÷àñòèå â ïîñëåäíèòå ïîëèòè÷åñêè èëè ñîöèàëíè ñúòðåñåíèÿ íà íàøèÿ âåê? Íå áåøå ëè åäèí îò ãåðîèòå íà ñòðàøíàòà àìåðèêàíñêà ãðàæäàíñêà âîéíà, âîéíà ïå÷àëíà, íî ñëàâíà?
Èçâåäíúæ ÷àñîâíèêúò óäàðè îñåì. Ïúðâèÿò óäàð íà ÷óê÷åòî ïî çâúíåöà ìå èçòðúãíà îò ìèñëèòå ìè. Òðåïíàõ òàêà, êàòî ÷å ëè íåâèäèìî îêî áå ïðîíèêíàëî â íàé-ñêðèòàòà ìè ìèñúë, è áúðçî èçëÿçîõ îò ñòàÿòà. Ïîãëåäúò ìè ñïðÿ íà êîìïàñà. Ïîñîêàòà íè áåøå âñå íà ñåâåð. Ëàãúò ïîêàçâàøå óìåðåíà ñêîðîñò:
ìàíîìåòúðúò - äúëáî÷èíà îêîëî øåñòäåñåò ñòúïêè. Îáñòîÿòåëñòâàòà áÿõà áëàãîïðèÿòíè çà ïëàíà íà êàíàäåöà.
* Finis Poloniae - êðàé íà Ïîëøà.
Âúðíàõ ñå â ñòàÿòà ñè. Îáëÿêîõ ñå ñ òîïëè äðåõè: ìîðñêè áîòóøè, êàëïàê îò âèäðîâà êîæà, êóðòêà îò áèñóñ, ïîäïëàòåíà ñ òþëåíîâà êîæà. Áÿõ ãîòîâ. Çà÷àêàõ. Ñàìî òðåïòåíèÿòà íà âèòëîòî íàðóøàâàõà äúëáîêàòà òèøèíà, êîÿòî öàðåøå íà êîðàáà. Îñëóøâàõ ñå, íàîñòðÿõ óøè- Äàëè èçâåäíúæ íÿêàêâà ãëú÷êà íÿìàøå äà ìè ïîêàæå, ÷å Íåä Ëàíä å áèë õâàíàò, êîãàòî ñå å ãîòâåë çà áÿãñòâîòî? Îáçå ìå ñìúðòíà òðåâîãà.
Â äåâåò ÷àñà áåç íÿêîëêî ìèíóòè äîëåïèõ óõî äî âðàòàòà íà êàïèòàíà. Íèêàêúâ øóì. Èçëÿçîõ îò ñòàÿòà ñè è îòíîâî îòèäîõ â ñàëîíà; òîé áåøå ïîëóîñâåòåí, íî ïðàçåí.
Îòâîðèõ âðàòàòà, êîÿòî âîäåøå çà áèáëèîòåêàòà. Ñúùàòà ñëàáà ñâåòëèíà, ñúùàòà ïðàçíîòà. Çàñòàíàõ Äî âðàòàòà çà öåíòðàëíàòà ñòúëáà è çà÷àêàõ ñèãíàëà íà Íåä Ëàíä.
Â òîÿ ìèã òðåïòåíèÿòà íà âèòëîòî íàìàëÿõà ÷óâñòâèòåëíî, ñëåä òîâà ñïðÿõà ñúâñåì. Çàùî áå òàÿ ïðîìÿíà â õîäà íà "Íàóòèëóñ"? Äàëè òîâà ñïèðàíå ùåøå äà ïîìîãíå èëè äà ïîïðå÷è íà íàìåðåíèÿòà íà Íåä Ëàíä - íå ìîæåõ äà êàæà. Ñàìî áèåíåòî íà ñúðöåòî ìè íàðóøàâàøå òèøèíàòà. Âíåçàïíî ñå ïî÷óâñòâóâà ñëàá óäàð. Ðàçáðàõ, ÷å "Íàóòèëóñ" áå ñïðÿë íà äúíîòî íà îêåàíà. Áåçïîêîéñòâîòî ìè ïîðàñíà. Êàíàäåöúò íå äàâàøå íèêàêúâ ñèãíàë. Èñêàøå ìè ñå äà îòèäà ïðè íåãî è äà ãî íàêàðàì äà îòëîæè îïèòà ñè. ×óâñòâóâàõ, ÷å ïëàâàíåòî íè íå ñòàâàøå ïðè îáèêíîâåíè óñëîâèÿ... Â òîÿ ìèã âðàòàòà íà ãîëåìèÿ ñàëîí ñå îòâîðè è êàïèòàí Íåìî ñå ïîêàçà. Òîé ìå âèäÿ è áåç âñÿêàêúâ ïðåäãîâîð êàçà ëþáåçíî:
- Î, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, òúðñèõ âè. Çíàåòå ëè èñòîðèÿòà íà Èñïàíèÿ?
È äà áè çíàåë ÷îâåê îñíîâíî èñòîðèÿòà íà ñîáñòâåíîòî ñè îòå÷åñòâî, â òîâà ñúñòîÿíèå, â êîåòî ñå íàìèðàõ àç, ñìóòåí è îáúðêàí, ïàê íå áè ìîãúë äà êàæå íèòî åäíà äóìà.
- ×óõòå ëè âúïðîñà ìè? - ïîäå êàïèòàí Íåìî. - Çíàåòå ëè èñòîðèÿòà íà Èñïàíèÿ?
- Ñúâñåì ñëàáî - îòãîâîðèõ àç.
- Åòî êàêâè ñà ó÷åíèòå - ðå÷å êàïèòàíúò, - íå çíàÿò. Òîãàâà - äîáàâè òîé - ñåäíåòå è àç ùå âè ðàçêàæà åäèí èíòåðåñåí åïèçîä îò òàÿ èñòîðèÿ.
Êàïèòàíúò ñå îáëåãíà íà äèâàíà è àç ìàøèíàëíî ñåäíàõ â ïîëóñÿíêàòà äî íåãî.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - êàçà ìè òîé. - ñëóøàéòå ìå õóáàâî. Òîÿ åïèçîä ùå âè çàèíòåðåñóâà â èçâåñòíî îòíîøåíèå, çàùîòî ùå îòãîâîðè íà åäèí âúïðîñ, êîéòî âèå íåñúìíåíî íå ñòå ìîãëè äà ðàçðåøèòå.
- Ñëóøàì âè, êàïèòàíå - êàçàõ àç. áåç äà çíàÿ êúäå èñêàøå äà ñòèãíå ìîÿò ñúáåñåäíèê, êàòî â ñúùîòî âðåìå ñå è ïèòàõ äàëè òàÿ ñëó÷êà íå ñå îòíàñÿ äî íàøèòå ïëàíîâå çà áÿãñòâî.
- Ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - ïîäå êàïèòàí Íåìî, - äà ñå âúðíåì ñ âàøå ðàçðåøåíèå â 1702 ãîäèíà. Âèå çíàåòå, ðàçáèðà ñå, ÷å â îíîâà âðåìå âàøèÿò êðàë Ëþäîâèê XIV, êîéòî ñìÿòàë, ÷å å äîñòàòú÷åí ñàìî åäèí çíàê íà âëàñòåëèíà, çà äà ïðîâàëè Ïèðåíåèòå âäúí çåìÿ, íàëîæèë âíóêà ñè, õåðöîã Àíæóéñêè, çà êðàë íà èñïàíöèòå. Òîÿ ïðèíö, êîéòî öàðóâàë íå îñîáåíî äîáðå ïîä èìåòî Ôèëèï V, èìàë ñèëíè âúíøíè íåïðèÿòåëè. Äåéñòâèòåëíî ãîäèíà ïðåäè òîâà êðàëñêèòå äîìîâå íà Õîëàíäèÿ, Àâñòðèÿ è Àíãëèÿ áèëè ñêëþ÷èëè â Õàãà ñúþç ñ öåë äà ñìúêíàò èñïàíñêàòà êîðîíà îò Ôèëèï V, çà äà ÿ ñëîæàò âúðõó ãëàâàòà íà åäèí åðöõåðöîã, êîãîòî ïðåäâàðèòåëíî íàðè÷àëè âå÷å Êàðë III.
Èñïàíèÿ òðÿáâàëî äà óñòîÿâà ñðåùó òàÿ êîàëèöèÿ. Àëà òÿ ïî÷òè íÿìàëà âîéíèöè è ìîðÿöè. Ïàðè îáà÷å íå é ëèïñâàëè, àêî êîðàáèòå è, íàòîâàðåíè ñúñ çëàòî è ñðåáðî îò Àìåðèêà, ìîæåëè äà ïðèñòèãíàò â ïðèñòàíèùàòà é. È êúì êðàÿ íà 1702 ãîäèíà òÿ î÷àêâàëà áîãàò êîíâîé îò êîðàáè, êîèòî Ôðàíöèÿ îõðàíÿâàëà ñ åäíà ôëîòà îò äâàäåñåò è òðè êîðàáà, êîìàíäóâàíè îò àäìèðàë Øàòî Ðåíî, òúé êàòÎ ñúþçíè÷åñêèòå ôëîòè îáèêàëÿëè òîãàâà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí.
Òîÿ êîíâîé òðÿáâàëî äà ïðèñòèãíå â Êàäèñ; íî êîãàòî àäìèðàëúò óçíàë, ÷å àíãëèéñêàòà ôëîòà êðúñòîñâà èç òèÿ âîäè, ðåøèë äà ñå îòïðàâè çà íÿêîå ôðåíñêî ïðèñòàíèùå.
Èñïàíñêèòå êàïèòàíè îò êîíâîÿ ïðîòåñòèðàëè ñðåùó òîâà ðåøåíèå. Òå ïîèñêàëè äà áúäàò îòâåäåíè â èñïàíñêî ïðèñòàíèùå: àêî íå ìîãëî â Êàäèñ, òî â çàëèâà Âèãî, êîéòî ñå íàìèðà íà ñåâåðîçàïàäíèÿ áðÿã íà Èñïàíèÿ è íå áèë áëîêèðàí. Àäìèðàë Øàòî Ðåíî ïîêàçàë ñëàáîñò, ïîä÷èíèë ñå íà òàÿ çàïîâåä è êîðàáèòå âëåçëè â çàëèâà Âèãî. Çà íåùàñòèå òîÿ çàëèâ å îòêðèò è ñúâñåì íå ìîæå äà áúäå çàùèùàâàí. Çàòîâà òðÿáâàëî äà áúðçàò ñ ðàçòîâàðâàíåòî íà êîðàáèòå ïðåäè ïðèñòèãàíåòî íà ñúþçíè÷åñêèòå ôëîòè; è âðåìåòî ùÿëî äà èì ñòèãíå, àêî íå èçíèêíàë âíåçàïíî åäèí æàëúê âúïðîñ íà ñúïåðíè÷åñòâî.
- Ñëóøàòå ëè âíèìàòåëíî êàê ñà ñå ðàçâèâàëè ñúáèòèÿòà? - ïîïèòà êàïèòàí Íåìî.
- Ìíîãî âíèìàòåëíî îòãîâîðèõ àç, âñå îùå íå ðàçáèðàéêè ïî êàêúâ ïîâîä ìè ñå ïðåäàâàøå òîÿ óðîê ïî èñòîðèÿ.
- Ïðîäúëæàâàì, Åòî êàêâî ñòàíàëî. Òúðãîâöèòå îò Êàäèñ èìàëè ïðèâèëåãèÿòà äà ïîëó÷àâàò òå âñè÷êè ñòîêè, èäåùè îò Çàïàäíà Èíäèÿ*. À ñòîâàðâàíåòî â ïðèñòàíèùåòî Âèãî íà çëàòíèòå è ñðåáúðíè ñëèòúöè îò êîðàáèòå îùåòÿâàëî òåõíèòå ïðàâà. Òå ñå îïëàêàëè çà òîâà â Ìàäðèä è èçäåéñòâóâàëè îò ñëàáîâîëíèÿ Ôèëèï V êîíâîÿò, áåç äà áúäå ðàçòîâàðâàí, äà îñòàíå ïîä ñåêâåñòúð â çàëèâà Âèãî, äîêàòî íåïðèÿòåëñêèòå ôëîòè ñå îòäàëå÷àò.
Íî ïðåç âðåìåòî, êîãàòî ñå âçåìàëî òîâà ðåøåíèå, íà 22 îêòîìâðè 1702 ãîäèíà, àíãëèéñêèòå êîðàáè âëåçëè â çàëèâà Âèãî. Àäìèðàë Øàòî Ðåíî, ìàêàð è ñ ïî-ìàëêè ñèëè, ñå áèë õðàáðî; íî êîãàòî âèäÿë, ÷å áîãàòñòâàòà îò êîíâîÿ ùå ïàäíàò â ðúöåòå íà íåïðèÿòåëÿ, çàïàëèë è ïîòîïèë êîðàáèòå, êîèòî ïîòúíàëè çàåäíî ñ íåèç÷èñëèìèòå ñè ñúêðîâèùà.
Êàïèòàí Íåìî ìëúêíà. Ïðèçíàâàì, ÷å îùå íå âèæäàõ êàêâî ìîæåøå äà ìå èíòåðåñóâà òàÿ èñòîðèÿ.
- È òúé? - ïîïèòàõ àç.
- È òúé, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè ìè êàïèòàí Íåìî, - íèå ñìå â òîÿ çàëèâ Âèãî è ñàìî îò âàñ çàâèñè äà ïðîíèêíåòå â íåãîâàòà òàéíà.
Êàïèòàíúò ñòàíà è ìå ïîìîëè äà ãî ïîñëåäâàì. Àç èìàõ âðåìå äà ñå ñúâçåìà. Ïîä÷èíèõ ñå. Ñàëîíúò áåøå òúìåí; íî ïðåç ïðîçðà÷íèòå ñòúêëà ìîðñêèòå âúëíè èñêðÿõà- Ïîãëåäíàõ.
Â ðàäèóñ îò îêîëî ïîëîâèí ìèëÿ âîäàòà îêîëî "Íàóòèëóñ" áåøå íàñèòåíà ñ åëåêòðè÷åñêà ñâåòëèíà. Ïÿñú÷íîòî äúíî áåøå ÷èñòî è ñâåòëî. Ìàòðîñè îò åêèïàæà, îáëå÷åíè âúâ âîäîëàçíè êîñòþìè, ðàç÷èñòâàõà ïîëóèçãíèëè áóðåòà è èçäúíåíè ñàíäúöè ñðåä ÷åðíè îñòàíêè îò êîðàáîêðóøåíèå. Îò ñàíäúöèòå è áóðåòàòà ñå èçòúðñâàõà ñëèòúöè çëàòî è ñðåáðî, ñèïåõà ñå
* Çàïàäíà Èíäèÿ - òàêà ïî îíîâà âðåìå áèëà íàðè÷àíà Àìåðèêà. Á. ïð.
ðåêè îò ïèàñòðè è ñêúïîöåííîñòè. Ïÿñúêúò áåøå ïîêðèò îò òÿõ. Ñëåä òîâà, íàòîâàðåíè ñ òàÿ ñêúïà ïëÿ÷êà, õîðàòà îòèâàõà â "Íàóòèëóñ", îñòàâÿõà òàì òîâàðà ñè è ñå âðúùàõà îòíîâî äà ïðîäúëæàò òîÿ íåèç÷åðïàåì ëîâ íà çëàòî è ñðåáðî. Ðàçáðàõ. Òîâà áå áîéíîòî ïîëå íà 22 îêòîìâðè 1702 ãîäèíà. Òúêìî òóê ñà áèëè ïîòîïåíè íàòîâàðåíèòå çà ñìåòêà íà èñïàíñêîòî ïðàâèòåëñòâî êîðàáè. Òóê èäâàøå êàïèòàí Íåìî äà ñè âçåìå ñïîðåä íóæäèòå ìèëèîíèòå, ñ êîèòî òîâàðåøå ñâîÿ "Íàóòèëóñ". Çà íåãî, ñàìî çà íåãî áå äàëà Àìåðèêà ñâîèòå ñêúïè ìåòàëè. Òîé áåøå åäèíñòâåí è ïðÿê íàñëåäíèê íà òèÿ ñúêðîâèùà, îãðàáåíè îò èíêèòå, îò îíèÿ, êîèòî Åðíàí Êîðòåñ áå ïîáåäèë!
- Çíàåõòå ëè, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - ïîïèòà ìå óñìèõíàò êàïèòàíúò, - ÷å ìîðåòî ñúäúðæà òîëêîâà áîãàòñòâà?
- Çíàåõ, ÷å ñðåáðîòî, êîåòî ñå íàìèðà â ìîðñêàòà âîäà, ñå èç÷èñëÿâà íà äâà ìèëèîíà òîíà.
- Íåñúìíåíî, íî çà äà ñå èçâëå÷å òîâà ñðåáðî - ðàçíîñêèòå áèõà áèëè ïî-ãîëåìè îò ïå÷àëáàòà. À ïúê àç ñàìî ïðèáèðàì îíîâà, êîåòî õîðàòà ñà çàãóáèëè, è íå ñàìî òóê, â çàëèâà Âèãî, íî íà õèëÿäè îùå ìåñòà íà êîðàáîêðóøåíèÿ, êîèòî ñà îòáåëÿçàíè íà ìîÿòà ïîäìîðñêà êàðòà. Ñåãà ðàçáèðàòå ëè, ÷å ñúì ïðèòåæàòåë íà ìèëèàðäè?
- Ðàçáèðàì, êàïèòàíå. Íî ïîçâîëåòå ìè äà âè êàæà, ÷å êàòî åêñïëîàòèðàòå òúêìî òîÿ çàëèâ Âèãî, âèå ñàìî ñòå èçïðåâàðèëè åäíî äðóæåñòâî-ñúïåðíèê.
-Êîå?
- Åäíî äðóæåñòâî, êîåòî å ïîëó÷èëî îò èñïàíñêîòî ïðàâèòåëñòâî ïðèâèëåãèÿòà äà èçäèðè ïîòúíàëèòå êîðàáè. Àêöèîíåðèòå ñà ñúáëàçíåíè îò ïðèìàìêàòà íà ãðàìàäíè ïå÷àëáè, çàùîòî ñòîéíîñòòà íà ïîòúíàëèòå áîãàòñòâà ñå èç÷èñëÿâà íà ïåòñòîòèí ìèëèîíà.
- Ïåòñòîòèí ìèëèîíà ëè? - îòãîâîðè ìè êàïèòàí Íåìî. - Áÿõà, íî ñåãà âå÷å íå ñà!
- Äåéñòâèòåëíî - êàçàõ àç. - È çàòîâà åäíî ïðåäóïðåæäåíèå êúì àêöèîíåðèòå áè áèëî ïðîÿâà íà ìèëîñúðäèå. Íî äàëè ùå ãî ïîâÿðâàò? Îáèêíîâåíî êîìàðäæèéòå ñúæàëÿâàò ïîâå÷å çà çàãóáåíèòå áåçóìíè íàäåæäè, îòêîëêîòî çà çàãóáåíèòå ñè ïàðè. Âúâ âñåêè ñëó÷àé àç ïî-ìàëêî ñúæàëÿâàì òÿõ, îòêîëêîòî õèëÿäèòå êëåòíèöè, íà êîèòî òèÿ áîãàòñòâà áèõà ìîãëè äà ñå ðàçïðåäåëÿò ñïðàâåäëèâî, íî êîèòî íèêîãà íÿìà äà ãè âèäÿò!
Íå áÿõ îùå äîâúðøèë äóìèòå ñè è âèäÿõ, ÷å êàïèòàí Íåìî áå çàñåãíàò îò òÿõ.
- Íÿìà äà ãè âèäÿò ëè? - îòãîâîðè òîé âúçìóòåíî. - Çíà÷è âèå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ìèñëèòå, ÷å ùîì àç ïðèáèðàì òèÿ áîãàòñòâà - òå ñà çàãóáåíè? È ìèñëèòå, ÷å àç ñè ïðàâÿ òðóä äà ñúáèðàì çà ñåáå ñè òèÿ ñúêðîâèùà? Êîé âè êàçà, ÷å íå ãè óïîòðåáÿâàì çà äîáðî ?Ìèñëèòå ëè,÷å àç íå çíàÿ êîëêî ñòðàäàùè õîðà èìà â ñâåòà, êîëêî óãíåòåíè íàðîäè, êîëêî íåùàñòíèöè òðÿáâà äà áúäàò îáëåê÷åíè è êîëêî æåðòâè - äà áúäàò îòìúñòåíè? Íå ðàçáèðàòå ëè...
Ïðè ïîñëåäíèòå äóìè êàïèòàí Íåìî ñå ñïðÿ, ñúæàëÿâàéêè ìîæå áè, ÷å å ïðèêàçâàë ïîâå÷å, îòêîëêîòî å òðÿáâàëî. Àëà àç îòãàòíàõ. Êàêâèòî è äà ñà áèëè ïðè÷èíèòå, êîèòî ñà ãî íàêàðàëè äà òúðñè íåçàâèñèìîñò ïîä ìîðåòàòà, òîé ïðåäè âñè÷êî áå îñòàíàë ÷îâåê! È ðàçáðàõ òîãàâà çà êîãî áÿõà ïðåäíàçíà÷åíè èçïðàòåíèòå îò êàïèòàí Íåìî ìèëèîíè, êîãàòî "Íàóòèëóñ" ïëàâàøå âúâ âîäèòå íà âúñòàíàëèÿ Êðèò!

IX
ÅÄÈÍ ÈÇ×ÅÇÍÀË ÊÎÍÒÈÍÅÍÒ

Íà ñëåäíàòà çàðàí, 19 ôåâðóàðè, êàíàäåöúò äîéäå â ìîÿòà ñòàÿ. Î÷àêâàõ, ÷å ùå äîéäå. Òîé èçãëåæäàøå ìíîãî îò÷àÿí.
- Êàêâî ñòàíà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå? - êàçà òîé.
- Â÷åðà ñúäáàòà áå ïðîòèâ íàñ, Íåä!
- Äà! Òîÿ ïðîêëåò êàïèòàí ðåøè äà ñïðå òúêìî, êîãàòî ùÿõìå äà èçáÿãàìå îò êîðàáà ìó.
- Äà, Íåä, òîé òðÿáâàøå äà îòèäå ïðè ñâîÿ áàíêåð.
- Ñâîÿ áàíêåð ëè?
- Ïî-ïðàâî â ñâîÿòà áàíêà. Èñêàì äà êàæà - îêåàíà, äåòî íåãîâèòå áîãàòñòâà ñà íà ïî-ñèãóðíî ìÿñòî, îòêîëêîòî â êîåòî è äà áèëî äúðæàâíî õðàíèëèùå.
È ðàçïðàâèõ íà êàíàäåöà ñíîùíàòà ñëó÷êà ñ òàéíàòà íàäåæäà äà ãî ñêëîíÿ äà íå íàïóñêà êàïèòàíà; íî ðåçóëòàòúò îò ìîÿ ðàçêàç áå ñúæàëåíèåòî íà Íåä, èçðàçåíî åíåðãè÷íî, ÷å íå å ìîãúë äà íàïðàâè çà ñâîÿ ëè÷íà ñìåòêà åäíà ðàçõîäêà ïî áîéíîòî ïîëå íà Âèãî.
- Íî íàé-ñåòíå - ðå÷å òîé - âñè÷êî íå å çàãóáåíî! Òîâà å ñàìî åäèí íå óëó÷èë óäàð ñ õàðïóí! Äðóã íÿêîé ïúò ùå óñïååì, è ìîæå áè îùå äîâå÷åðà...
- Â êàêâà ïîñîêà ïëàâà "Íàóòèëóñ"? - ïîïèòàõ àç.
- Íå çíàÿ - îòãîâîðè Íåä.
- Ïî îáÿä ùå âèäèì êúäå ñìå.
Êàíàäåöúò ñå âúðíà ïðè Êîíñåé. Ùîì ñå îáëÿêîõ, îòèäîõ â ñàëîíà. Êîìïàñúò íå áå óòåøèòåëåí. Ïúòÿò íà "Íàóòèëóñ" áåøå íà þã-þãîçàïàä. Íèå ñå îòäàëå÷àâàõìå îò Åâðîïà.
×àêàõ ñ èçâåñòíî íåòúðïåíèå äà áúäå íàìåðåíà íà êàðòàòà òî÷êàòà, äåòî ñå íàìèðàõìå. Êúì åäèíàäåñåò ÷àñà è ïîëîâèíà ðåçåðâîàðèòå ñå èçïðàçíèõà è íàøèÿò êîðàá èç ïëàâà íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà. Âòóðíàõ ñå êúì ïàëóáàòà. Íåä Ëàíä áå âå÷å òàì.
Íèêàêâà ñóøà íå ñå âèæäàøå. Ñàìî áåçïðåäåëíî ìîðå. Íà õîðèçîíòà - íÿêîëêî êîðàáíè ïëàòíà, êîèòî ñèãóðíî îòèâàõà êúì íîñ Ñàí Ðîê, çà äà ÷àêàò ïîïúòåí âÿòúð, òà äà çàîáèêîëÿò íîñ Äîáðà Íàäåæäà. Âðåìåòî áåøå îáëà÷íî. Ùåøå äà èìà áóðÿ.
Íåä áåñíååøå è ñå îïèòâàøå äà ïðîáèå ñ ïîãëåä çàìúãëåíèÿ êðúãîçîð. Òîé âñå îùå ñå íàäÿâàøå, ÷å çàä ìúãëèòå ñå ïðîñòèðà òîëêîâà æåëàíàòà ñóøà.
Íà îáÿä ñëúíöåòî ñå ìÿðíà çà ìèã. Ïîìîùíèêúò ñå âúçïîëçóâà îò òîâà ïðîÿñíÿâàíå, çà äà èçìåðè âèñî÷èíàòà ìó. È òúé êàòî ìîðåòî âñå ïîâå÷å ñå âúëíóâàøå, ñëÿçîõìå è êàïàêúò ñå ñïóñíà. Ñëåä åäèí ÷àñ, êîãàòî ïîãëåäíàõ êàðòàòà, âèäÿõ, ÷å "Íàóòèëóñ" ñå íàìèðà íà 16 ãðàäóñà 17'äúëæèíà è 33 ãðàäóñà 22' øèðèíà, íà ñòî è ïåòäåñåò ëåâãè îò íàé-áëèçêèÿ áðÿã. Íå ìîæåøå è äà ñå ìèñëè çà áÿãàíå è íÿìà äà âè îïèñâàì ãíåâà íà êàíàäåöà, êîãàòî ìó êàçàõ òîâà.
Êîëêîòî çà ìåíå, àç íå ñå îò÷àÿõ ïðåêîìåðíî. Ïî÷óâñòâóâàõ ñå êàòî îáëåê÷åí îò òîâàðà, êîéòî ìå ïîäòèñêàøå, è ìîæàõ äà ïî÷íà îòíîâî, ñðàâíèòåëíî ñïîêîåí âå÷å, îáèêíîâåíèòå ñè çàíèìàíèÿ.
Êúì åäèíàäåñåò ÷àñà âå÷åðòà ñúâñåì íåî÷àêâàíî ïðè ìåí äîéäå êàïèòàí Íåìî. Òîé ìå ïîïèòà ìíîãî ëþáåçíî äàëè íå ñå ÷óâñòâóâàì óìîðåí îò ïðåäíàòà áåçñúííà íîù. Îòãîâîðèõ ìó, ÷å íå.
- Òîãàâà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, ùå âè ïðåäëîæà èíòåðåñåí èçëåò.
- Êàæåòå, êàïèòàíå.
- Äîñåãà âèå áèâàõòå íà ìîðñêîòî äúíî ñàìî äåíåì, ïðè ñëúí÷åâà ñâåòëèíà. Èñêàòå ëè äà ãî âèäèòå â òúìíà íîù?
- Ñ óäîâîëñòâèå.
- Ïðåäóïðåæäàâàì âè, ÷å òàÿ ðàçõîäêà ùå áúäå óìîðèòåëíà. Ùå òðÿáâà äà ñå âúðâè äúëãî âðåìå è äà ñå èçêà÷âà åäíà ïëàíèíà. À ïúòèùàòà íå ñà ïîääúðæàíè ìíîãî äîáðå.
- Òîâà îùå ïîâå÷å óñèëâà ëþáîïèòñòâîòî ìè, êàïèòàíå. Ãîòîâ ñúì äà òðúãíà ñ âàñ.
- Òîãàâà åëàòå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, è äà îòèäåì äà îáëå÷åì âîäîëàçíèòå êîñòþìè.
Êîãàòî ñòèãíàõìå äî ãàðäåðîáà, âèäÿõ, ÷å íèòî ìîèòå äðóãàðè, íèòî íÿêîé îò åêèïàæà ùåøå äà íè ïðèäðóæàâà â òîÿ èçëåò. Êàïèòàí Íåìî äîðè íå ìè ïðåäëîæè äà âçåìåì Íåä è Êîíñåé.
Áúðçî îáëÿêîõìå êîñòþìèòå. Ñëîæèõà íà ãúðáà íè ðåçåðâîàðèòå - ñúâñåì ïðåïúëíåíè - íî íÿìàøå ïðèãîòâåíè åëåêòðè÷åñêè ëàìïè. Êàçàõ òîâà íà êàïèòàíà.
- Òå íÿìà äà íè òðÿáâàò - îòãîâîðè òîé.
Ïîìèñëèõ, ÷å íå ñúì ÷óë äîáðå, íî íå ìîæåõ äà ïîâòîðÿ çàáåëåæêàòà ñè, çàùîòî ãëàâàòà íà êàïèòàíà áå âå÷å â ìåòàëè÷åñêàòà îáâèâêà. Êîãàòî ïðèâúðøâàõ îáëè÷àíåòî ñè, óñåòèõ, ÷å ïúõàò â ðúêàòà ìè îáêîâàí ñ æåëÿçî áàñòóí, è íÿêîëêî ìèíóòè ïî-êúñíî, ñëåä îáèêíîâåíàòà ïðîöåäóðà, íèå ñòúïèõìå âúðõó äúíîòî íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí íà äúëáî÷èíà òðèñòà ìåòðà.
Íàáëèæàâàøå ïîëóíîù. Âîäàòà áåøå ñúâñåì òúìíà, íî êàïèòàí Íåìî ìè ïîñî÷è íÿêàêâà ÷åðâåíèêàâà òî÷êà â äàëå÷èíàòà, íåùî êàòî øèðîêî çàðåâî, êîåòî áëåñòåøå íà îêîëî äâå ìèëè îò "Íàóòèëóñ". Íå ìîæåõ äà ñè îáÿñíÿ êàêúâ áåøå òîÿ îãúí, ñ êàêâî ñå ïîääúðæàøå, çàùî è êàê ãîðåøå ïîä âîäàòà. Âúâ âñåêè ñëó÷àé òîé íè ñâåòåøå, íåÿñíî íàèñòèíà, íî àç ñêîðî ñâèêíàõ ñ îñîáåíàòà òúìíèíà, è ðàçáðàõ, ÷å ïðè òèÿ îáñòîÿòåëñòâà ðóìêîðôîâèòå àïàðàòè áÿõà èçëèøíè.
Âúðâÿõìå åäèí äî äðóã ñ êàïèòàí Íåìî ïðàâî êúì ïîñî÷åíèÿ îãúí. Ðàâíîòî äúíî ñå èçäèãàøå íåóñåòíî. Âúðâÿõìå ñ ãîëåìè êðà÷êè, êàòî ñè ïîìàãàõìå ñ áàñòóíèòå; íî èçîáùî õîäúò íè áåøå áàâåí, çàùîòî íîçåòå íè ÷åñòî ïîòúâàõà â íÿêàêâà òèíÿ, âòâúðäåíà çàåäíî ñ âîäîðàñëè è îñåÿíà ñ ïëîñêè êàìúíè.
Êàêòî âúðâÿõ, ÷óâàõ íÿêàêâî ïðàùåíå íàä ãëàâàòà ñè. Îò âðåìå íà âðåìå øóìúò ñå çàñèëâàøå è ñå ïðåâðúùàøå â ïðîäúëæèòåëíî ïóêàíå. Ñêîðî ðàçáðàõ îò êàêâî å. Òî áåøå äúæäúò, êîéòî âàëåøå ñèëíî è ÷óêàøå ïî ïîâúðõíîñòòà íà âúëíèòå. Èíñòèíêòèâíî ïîìèñëèõ, ÷å ùå ñå èçìîêðÿ! Îò âîäà - ñðåä âîäàòà! Íå ìîæåõ äà íå ñå çàñìåÿ íà òàÿ ÷óäíîâàòà ìèñúë. Âñúùíîñò ïîä ïëúòíîòî âîäîëàçíî îáëåêëî âîäàòà íå ñå ÷óâàøå; ÷îâåê óñåùà ñàìî, ÷å ñå íàìèðà â àòìîñôåðà, ìàëêî ïî-ãúñòà îò çåìíàòà.
Ñëåä ïîëîâèí ÷àñ õîä äúíîòî ñòàíà êàìåíèñòî. Ìåäóçè, ìèêðîñêîïè÷íè ðà÷åòà è ïåíàòóëè ãî îñâåòÿâàõà ñëàáî ñ ôîñôîðåñöèðàùèòå ñè ñâåòëèíè. Íà ìåñòà âèæäàõ êóïèùà êàìúíè, ïîêðèòè ñ ìèëèîíè çîîôèòè è ñ êóï÷èíè àëãè. Ïîíÿêîãà êðàêúò ìè ñå ïëúçãàøå ïî òèÿ ëåïêàâè êèëèìè îò ìîðñêà òðåâà è àêî íÿìàõ îáêîâàíèÿ ñ æåëÿçî áàñòóí, íåâåäíúæ ùÿõ äà ïàäíà. Êîãàòî ñå îáðúùàõ, âèæäàõ ïîñòîÿííî áåëåçíèêàâèÿ ïðîæåêòîð íà "Íàóòèëóñ", êîéòî ïî÷âàøå äà èçáëåäíÿâà ñ îòäàëå÷àâàíåòî íè.
Êóï÷èíèòå êàìúíè, çà êîèòî òîêó-ùî ñïîìåíàõ, áÿõà íàðåäåíè ïî îêåàíñêîòî äúíî ñ íÿêàêâà ïðàâèëíîñò, êîÿòî íå ìîæåõ äà ñè îáÿñíÿ. Ñúçèðàõ îãðîìíè áðàçäè, êîèòî ñå ãóáåõà â äàëå÷íèÿ ìðàê è äúëæèíàòà íà êîèòî íå ìîæåøå äà ñå ïðåñìåòíå. Èìàøå è äðóãè îñîáåíè íåùà, êîèòî ñúùî íå ìè áÿõà ÿñíè. Ñòðóâàøå ìè ñå, ÷å òåæêèòå íè îëîâíè ïîäìåòêè òðîøàò íàñòèëêàòà îò êîñòè, êîèòî ïðàùÿõà ñóõî. È êàêâà áåøå òàÿ øèðîêà ðàâíèíà, ïðåç êîÿòî âúðâÿõ? Èñêàøå ìè ñå äà ïîïèòàì êàïèòàíà, íî îùå íå ïîçíàâàõ óñëîâíèÿ åçèê ñúñ çíàêîâå, íà êîéòî òîé ðàçãîâàðÿøå ñ äðóãàðèòå ñè, êîãàòî ãî ïðèäðóæàâàõà â ïîäâîäíèòå ìó èçëåòè.
Íî ÷åðâåíèêàâàòà ñâåòëèíà, êîÿòî íè âîäåøå, ðàñòåøå è îçàðÿâàøå õîðèçîíòà. Òîâà îãíèùå ïîä âîäàòà èçâúíðåäíî ìíîãî äðàçíåøå ëþáîïèòñòâîòî ìè. Íÿêàêâî åëåêòðè÷åñêî èçëú÷âàíå ëè áåøå òîâà? Ìîæå áè ùÿõ äà âèäÿ íÿêàêâî ïðèðîäíî ÿâëåíèå, íåïîçíàòî îùå íà ó÷åíèòå ïî çåìÿòà? Èëè ïúê - è òàÿ ìèñúë ïðîíèçà ìîçúêà ìè - ÷îâåøêà ðúêà áå íàìåñåíà â òîÿ îãúí? Äàëè òÿ íå ðàçïàëâàøå òîÿ ïîæàð? Äàëè â òèÿ äúëáîêè âîäè íÿìàøå äà ñðåùíà äðóãàðè è ïðèÿòåëè íà êàïèòàí Íåìî, êîèòî âîäåõà ñúùî êàòî íåãî ñòðàííî ñúùåñòâóâàíèå è êîèòî òîé ùåøå äà ïîñåòè? Äàëè íÿìàøå äà âèäÿ òàì öÿëà êîëîíèÿ èçãíàíèöè, êîèòî, óìîðåíè îò çåìíàòà íèùåòà, áÿõà ïîòúðñèëè è íàìåðèëè íåçàâèñèìîñòòà ñè â íàé-ãîëåìèòå äúëáî÷èíè íà îêåàíà? Âñè÷êè òèÿ ëóäåøêè, íåäîïóñòèìè ìèñëè ìå ïðåñëåäâàõà è â òîâà ñúñòîÿíèå íà äóõà, ñâðúõâúçáóæäàí íåïðåêúñíàòî îò ðåäèöàòà ÷óäåñà, êîèòî ñå íèæåõà ïðåä î÷èòå ìè, íÿìàøå äà áúäà èçíåíàäàí, àêî âèäåõ íà äúíîòî íà òîâà ìîðå íÿêîè îò îíèÿ ïîäâîäíè ãðàäîâå, çà êîèòî ìå÷òàåøå êàïèòàí Íåìî!
Ïúòÿò íè ñòàâàøå âñå ïî-ñâåòúë. Áåëåçíèêàâîòî çàðåâî èäåøå îò âúðõà íà åäíà ïëàíèíà, âèñîêà îêîëî îñåìñòîòèí ñòúïêè. Íî òîâà, êîåòî âèæäàõ, áåøå ñàìî íåãîâî îáèêíîâåíî îòðàæåíèå â áèñòðàòà âîäà. Îãíèùåòî, èçòî÷íèê íà íåîáÿñíèìàòà ñâåòëèíà, áåøå íà ñðåùóïîëîæíèÿ ñêëîí íà ïëàíèíàòà.
Ñðåä êàìåíèñòèòå ëàáèðèíòè, êîèòî áðàçäÿõà äúíîòî íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí, êàïèòàí Íåìî âúðâåøå áåç êîëåáàíèå. Òîé ïîçíàâàøå òîÿ ìðà÷åí ïúò. Íåñúìíåíî, ÷åñòî òðÿáâà äà å ìèíàâàë ïî íåãî è íå ìîæåøå äà ñå èçãóáè. Àç âúðâÿõ ïîäèðå ìó ñ íåïîêîëåáèìî äîâåðèå. Òîé ìè ïðèëè÷àøå íà íÿêàêúâ ìîðñêè äóõ è êîãàòî âúðâåøå ïðåä ìåíå, àç ñå âúçõèùàâàõ îò âèñîêàòà ìó ôèãóðà, ÷åðíî èçðÿçàíà âúðõó ëú÷èñòèÿ ôîí íà êðúãîçîðà.
×àñúò áå åäèí ñëåä ïîëóíîù. Áÿõìå ñòèãíàëè äî ïúðâèòå ïîäñòúïè íà ïëàíèíàòà. Íî çà äà ñå èçêà÷èì ïî òÿõ, òðÿáâàøå äà ìèíåì ïî òåñíè ïúòåêè ïðåç îáøèðíà ãîðà. Äà, ãîðà îò ìúðòâè äúðâåñà, áåç ëèñòà, áåç ìúçãà, âêàìåíåëè îò äåéñòâèåòî íà âîäàòà, äúðâåñà, íàä êîèòî òóê-òàì ñå èçäèãàõà ãèãàíòñêè áîðîâå. Òîâà áÿõà ñÿêàø êàìåííè âúãëèùà, èçïðàâåíè îùå, ñðàñíàëè ñ êîðåíèòå ñè çà ïðîäúíåíàòà ïî÷âà, êëîíèòå íà êîèòî ñå î÷åðòàâàõà ÿñíî âúðõó âîäíèÿ ïîòîí êàòî íåæíî èçðÿçàíà ÷åðíà õàðòèÿ. Âñå åäíî äà ñè ïðåäñòàâèòå ãîðà ïî ñêëîíîâåòå íà Õàðö, íî - ïîòúíàëà ãîðà. Ïúòåêèòå áÿõà çàäðúñòåíè ñ àëãè è îáèêíîâåíè âîäîðàñëè, ñðåä êîèòî ãúìæåøå öÿë ñâÿò ðàêîâèäíè æèâîòíè. Àç âúðâÿõ, êàòî ñå êàòåðåõ ïî ñêàëèòå, ïðåñêà÷àõ ïàäíàëèòå ñòâîëîâå, êúñàõ ìîðñêèòå ëèàíè, êîèòî ñå ëþøêàõà îò åäíî äúðâî äî äðóãî, è ïîäïëàøâàõ ðèáèòå, êîèòî îòñêà÷àõà îò êëîí íà êëîí. Óâëå÷åí, óñåùàõ âå÷å óìîðà. Âúðâÿõ ñëåä ìîÿ âîäà÷, êîéòî íå ñå óìîðÿâàøå.
Êàêâà ãëåäêà! Êàê äà ÿ îïèøà! Êàê äà îáðèñóâàì èçãëåäà íà òèÿ ãîðè è ñêàëè ñðåä âîäàòà, òåõíèòå ìðà÷íè è ñóðîâè ïîäíîæèÿ, òåõíèòå îáàãðåíè â ÷åðâåíî âúðõîâå, ïîä òàÿ ñâåòëèíà, óñèëåíà îò ÿðêîòî îòðàæåíèå íà âîäàòà? Íèå ñå èçêà÷âàõìå ïî ñêàëèòå, êîèòî ñå ñðóòâàõà ñëåä òîâà ñ ãëóõ òúòåí íà ëàâèíè. Âäÿñíî è âëÿâî ñå îòêðèâàõà øèðîêè ïîëÿíè, ñÿêàø ðàç÷èñòåíè îò ÷îâåøêà ðúêà, è ïîíÿêîãà àç ñå ïèòàõ äàëè ïðåä ìåíå íÿìà äà ñå ïîÿâè èçâåäíúæ íÿêîé îáèòàòåë íà òèÿ ïîäâîäíè îáëàñòè.
Íî êàïèòàí Íåìî ïðîäúëæàâàøå äà ñå èçêà÷âà. Àç íå èñêàõ äà èçîñòàâàì è âúðâÿõ ñìåëî ïîäèðå ìó. Áàñòóíúò ìè ïîìàãàøå èçâúíðåäíî ìíîãî. Íÿêîÿ ïîãðåøíà ñòúïêà áè áèëà ãèáåëíà ïî òèÿ òåñíè ïúòå÷êè, ïðîêàðàíè ïî ñêëîíîâåòå íà ïðîïàñòè; íî àç âúðâÿõ óâåðåíî è áåç äà óñåùàì øåìåò. Íà íÿêîè ìåñòà ïðåñêà÷àõ ïóêíàòèíè, ïðåä äúëáî÷èíàòà íà êîèòî áèõ îòñòúïèë, àêî áÿõà â íÿêîè ëåäíèöè íà çåìÿòà; äðóãàäå - ñìåëî ìèíàâàõ ïî ðàçêëàòåíè ñòâîëîâå, ïðåõâúðëåíè íàä áåçäíè, áåç äà ïîãëåæäàì ïîä íîçåòå ñè, âúçõèòåí ñàìî îò õóáîñòèòå íà òèÿ äèâè ìåñòà. Íÿêúäå âåëè÷àâè ñêàëè, íàêëîíåíè êúì íåïðàâèëíî èçäÿëàíèòå ñè îñíîâè, ñÿêàø îïðîâåðãàâàõà çàêîíèòå íà ðàâíîâåñèåòî. Ìåæäó òåõíèòå êàìåííè êîëåíå ñå èçäèãàõà äúðâåòà êàòî èçäúíêè, èçõâúðëåíè îò íÿêàêúâ ñòðàõîòåí íàòèñê, è ïîäêðåïÿõà îíèÿ, êîèòî êðåïÿõà ñàìèòå òÿõ. Äðóãàäå íÿêàêâè åñòåñòâåíè êóëè, ãðàìàäíè ñòåíè, íàñå÷åíè îòâåñíî êàòî ñòåíè íà óêðåïëåíèÿ, áÿõà íàâåäåíè ïîä òàêúâ úãúë, êàêúâòî çàêîíèòå íà çåìíîòî ïðèâëè÷àíå íå áèõà ïîçâîëèëè âúðõó çåìíàòà ïîâúðõíîñò. À è àç ñàìèÿò íå ÷óâñòâóâàõ ëè ðàçëèêàòà îò óñëîâèÿòà íà ñóøàòà, êîÿòî ñå äúëæåøå íà ñèëíàòà ãúñòîòà íà âîäàòà, êîãàòî âúïðåêè òåæêîòî îáëåêëî, ìåäíèÿ øëåì íà ãëàâàòà è îëîâíèòå ïîäìåòêè ñå èçêà÷âàõ ïî íåïðèñòúïíè ñòðúìíèíè è ñå èçêà÷âàõ, òúé äà ñå êàæå, ñ ëåêîòàòà íà äèâà êîçà!
Äâà ÷àñà ñëåä êàòî áÿõìå èçëåçëè îò "Íàóòèëóñ", áÿõìå ìèíàëè ëèíèÿòà íà äúðâåñàòà è íà ñòîòèíà ñòúïêè íàä ãëàâèòå íè ñå èçäèãàøå âúðõúò íà ïëàíèíàòà, êîéòî õâúðëÿøå ñÿíêà âúðõó áëÿñêàâîòî ëú÷åèçïóñêàíå íà ñðåùóïîëîæíèÿ ñêëîí. Íÿêîëêî âêàìåíåíè äðúâ÷åòà ñå èçäèãàõà òóê-òàì â çàïëàøèòåëíè çèãçàçè. Ðèáèòå áÿãàõà íà ÿòà ïîä êðàêàòà íè ñúùî êàêòî ïòèöè, èçíåíàäàíè ìåæäó âèñîêèòå òðåâè. Ñêàëèñòàòà ïëàíèíà áå ïðîðÿçàíà îò íåïðîõîäèìè ïóêíàòèíè, îò äúëáîêè ïåùåðè è îò áåçäúííè äóïêè, â äúëáî÷èíèòå íà êîèòî ÷óâàõ, ÷å ìúðäàò óæàñíè íåùà. Êðúâòà ïðåëèâàøå â ñúðöåòî ìè, êîãàòî ñúçèðàõ íÿêàêâî îãðîìíî ïèïàëî, êîåòî ìè ïðåãðàæäàøå ïúòÿ, èëè ñòðàõîòíè ùèïöè, êîèòî ñå çàòâàðÿõà øóìíî â ìðàêà íà íÿêîÿ êóõèíà! Õèëÿäè ñâåòëè òî÷êè áëåñòÿõà â òúìíèíàòà. Òî áÿõà î÷èòå íà ãèãàíòñêè ðàöè, ñêðèòè â äóïêèòå ñè, íà îìàðè, êîèòî ñå âúçïðàâÿõà êàòî åäíîâðåìåøíè âîéíèöè ñ àëåáàðäè è ðàçäâèæâàõà ïèïàëàòà ñè ñ ìåòàëè÷íî òðàêàíå, íà òèòàíè÷íè êðàáîâå, íàñî÷åíè ïîäîáíî òîïîâå íà ëàôåòèòå ñè, è ñòðàøíè îêòîïîäè, êîèòî ïðåïëèòàõà ïèïàëàòà ñè - ñúùèíñêè æèâ ïëåò îò çìèè.
Êàêúâ áåøå òîÿ ÷óäîâèùåí ñâÿò, êîéòî àç íå ïîçíàâàõ äîñåãà? Êúì êîé ðàçðåä ñïàäàõà òèÿ ïðåøëåíåñòè æèâîòíè, çà êîèòî ñêàëèòå áÿõà êàòî âòîðà ÷åðóïêà? Êàê áå îòêðèëà ïðèðîäàòà òàéíàòà íà òÿõíîòî ðàñòèòåëíî ñúùåñòâóâàíèå è îò êîëêî ñòîëåòèÿ æèâååõà òå òàêà â íàé-íèñêèòå ïëàñòîâå íà îêåàíà?
Íî àç íå ìîæåõ äà ñå ñïðà. Êàïèòàí Íåìî, ñâèêíàë ñ òèÿ óæàñíè æèâîòíè, íå èì-îáðúùàøå âíèìàíèå. Áÿõìå ñòèãíàëè äî ïúðâîòî âúçâèøåíèå, äåòî ìå î÷àêâàõà äðóãè èçíåíàäè. Òàì ñå î÷åðòàâàõà æèâîïèñíè ðàçâàëèíè, â êîèòî ëè÷åøå íå ðúêàòà íà ïðèðîäàòà, à íà ÷îâåêà. Òî áÿõà ãîëåìè êóïèùà êàìúíè, â êîèòî ñìúòíî ñå äîëàâÿõà ôîðìè íà çàìúöè è íà õðàìîâå, ïîòúíàëè â ìíîæåñòâî öúôíàëè çîîôèòè è ïîêðèòè ñ ïëúòíà ðàñòèòåëíà íàìåòêà íå îò áðúøëÿí, à îò âîäîðàñëè è ìîðñêè òðåâè.
Íî êîÿ áå òàÿ ÷àñò íà çåìíîòî êúëáî, ïîòúíàëà ïðè ñâåòîâíî áåäñòâèå? Êîé áå ïîñòàâèë òèÿ ñêàëè è êàìúíè êàòî äîëìåíè* îò äîèñòîðè÷åñêè âðåìåíà? Êúäå áÿõ àç, êúäå ìå áå äîâåëî õðóìâàíåòî íà êàïèòàí Íåìî?
Èñêàõ äà ãî ðàçïèòàì. Êàòî íå ìîæåõ, àç ãî ñïðÿõ, õâàíàõ ðúêàòà ìó. Íî òîé ïîêëàòè ãëàâà è ïîñî÷è ïîñëåäíèÿ âðúõ íà ïëàíèíàòà, ñÿêàø èñêàøå äà ìè êàæå:
- Âúðâè, âúðâè ïî-íàòàòúê! Ïðîäúëæàâàé!
Ñ ïîñëåäíè óñèëèÿ àç òðúãíàõ ñëåä íåãî è ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè ñå èçêà÷èõ íà âúðõà, êîéòî ñå èçâèøàâàøå äåñåòèíà ìåòðà íàä öåëèÿ òîÿ ñêàëèñò ìàñèâ.
Ïîãëåäíàõ ñòðúìíèíàòà, êîÿòî áÿõìå ìèíàëè. Ïëàíèíàòà ñå èçâèøàâàøå ñàìî ñúñ ñåäåì-îñåìñòîòèí ñòúïêè íàä ðàâíèíàòà; íî îòñðåùíèÿò ñêëîí ñå èçäèãàøå äâîéíî ïî-âèñîêî íàä äúíîòî â òàÿ ÷àñò îò Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí. Ïîãëåäúò ìè ñå óñòðåìè â äàëå÷èíàòà è îáãúðíà øèðîêî ïðîñòðàíñòâî, îñâåòåíî îò ñèëåí áëÿñúê. Òàÿ ïëàíèíà áåøå âóëêàí. Ïåòäåñåò ñòúïêè ïîä âúðõà ïîä äúæä îò êàìúíè è ñãóðèÿ øèðîê êðàòåð èçðèãâàøå áóðíè ïîòîöè ëàâà, êîèòî ñå ðàçïðúñâàõà íà îãíåíè âîäîïàäè ñðåä âîäíàòà ñòèõèÿ. Îò òîâà ìÿñòî âóëêàíúò êàòî îãðîìåí ôàêåë îñâåòÿâàøå íèñêàòà ðàâíèíà ÷àê äî ïîñëåäíèòå ïðåäåëè íà êðúãîçîðà.
Êàçàõ, ÷å ïîäìîðñêèÿò êðàòåð èçðèãâàøå ëàâà, à íå ïëàìúê. Çà ïëàìúêà å íåîáõîäèì êèñëîðîä îò âúçäóõà è íå ìîæå äà ñå ðàçãàðÿ ïîä âîäàòà; íî ïîòîöèòå ëàâà ìîãàò äà ñå íàæåæàâàò äî áÿëî, äà ñå áîðÿò óñïåøíî ñ âîäíàòà ñòèõèÿ è äà ñå èçïàðÿâàò ïðè äîñåã ñ íåÿ. Áúðçè òå÷åíèÿ îòíàñÿõà âñè÷êè òèÿ ðàçïðúñêâàùè ñå ãàçîâå, à ïîòîöèòå ëàâà ñëèçàõà äî ïîäíîæèåòî íà ïëàíèíàòà, êàêòî ëàâàòà íà Âåçóâèé íàä åäèí äðóã Òîðå äåë Ãðåêî*.
* Êåëòñêè êàìåííè ïàìåòíèöè. Á. ïð. ; Òîðå äåë Ãðåêî - ãðàä êðàé Íåàïîëñêèÿ çàëèâ, 36 õ. æèòåëè. Á. ïð.
È íàèñòèíà ïðåä î÷èòå ìè áåøå åäèí ðàçðóøåí, ïîòúíàë, ñúáîðåí ãðàä, ñ ïðîäúíåíè ïîêðèâè, ñ ðóõíàëè õðàìîâå ñ ðàçêðèâåíè ñâîäîâå, ñ ëåãíàëè ïî çåìÿòà êîëîíè, â êîèòî îùå ñå ÷óâñòâóâàõà ñîëèäíèòå ïðîïîðöèè íà íÿêàêâà àðõèòåêòóðà, ñðîäíà ñ òîñêàíñêàòà; ïî-íàòàòúê - îñòàòúöè îò ãèãàíòñêè âîäîïðîâîä; òóê - èçâèøåíè îñíîâè íà àêðîïîë ñ ôîðìè, íàïîäîáÿâàùè Ïàðòåíîíà,òàì - îñòàíêè îò êåé, ñÿêàø íÿêîå äðåâíî ïðèñòàíèùå å ïðèþòÿâàëî íÿêîãà äî áðåãà íà èç÷åçíàë îêåàí òúðãîâñêè êîðàáè è âîåííè òðèðåìè; îùå ïî-íàòàòúê - äúëãè ðåäèöè ñðóòåíè ñòåíè, øèðîêè ïóñòèííè óëèöè, öÿë åäèí Ïîìïåé, ïîãúëíàò îò âîäàòà, êîéòî êàïèòàí Íåìî âúçêðåñÿâàøå ïðåä î÷èòå ìè!
Êúäå áÿõ àç? Êúäå áÿõ àç? Íà âñÿêà öåíà èñêàõ äà óçíàÿ òîâà, èñêàõ äà ãîâîðÿ, èñêàõ äà îòêúñíà ìåäíîòî êúëáî, â êîåòî áå çàòâîðåíà ãëàâàòà ìè.
Íî êàïèòàí Íåìî äîéäå ïðè ìåíå è ñ åäíî ñàìî äâèæåíèå ìå ñïðÿ. Ñëåä òîâà âçå åäèí òåáåøèðåí êàìúê, îòèäå äî åäíà ñêàëà îò ÷åðåí áàçàëò è íàïèñà ñàìî òàÿ äóìà:
ÀÒËÀÍÒÈÄÀ
Ìúëíèÿ ïðîíèçà óìà ìè! Àòëàíòèäà, íÿêîãàøíàòà Ìåðîïèäà íà Òåîïîìï, Àòëàíòèäà íà Ïëàòîí, êîíòèíåíòúò, êîéòî áå îòðè÷àí îò Îðèãåí, îò Ïîðôèð, îò ßìáëèê, îò Äàíâàé, îò Ìàëò Áðüîí, îò Õóìáîëä, êîèòî ñìÿòàõà íåãîâîòî èç÷åçâàíå êàòî ëåãåíäà, íî ñúùåñòâóâàíåòî íà êîéòî ñå ïðèåìàøå îò Ïîñèäîíèóñ, îò Ïëèíèé, îò Àìèàí, îò Ìàðöåëèí, îò Òåðòóëèàí, îò Åíãåë, îò Øåðåð, îò Òóðíôîð, îò Áþôîí è îò Äàâåçàê - òàÿ Àòëàíòèäà áåøå òóê, ïðåä î÷èòå ìè, íîñåùà îùå áåëåçèòå íà ñâîÿòà íåñúìíåíà ãèáåë! Çíà÷è òîâà áåøå îíàÿ ïîòúíàëà îáëàñò, êîÿòî ñúùåñòâóâàøå îòäåëíî îò Åâðîïà, Àçèÿ è Ëèáèÿ*, îòâúä Õåðêóëåñîâèòå ñòúëáîâå, â êîÿòî å æèâÿë ìîãúùèÿò íàðîä íà àòëàíòèòå, ñðåùó êîéòî äðåâíà Ãúðöèÿ å âîäèëà ïúðâèòå ñè âîéíè.
* Ëèáèÿ - òúé äðåâíèòå ñà íàðè÷àëè Àôðèêà. Á. ïð.
Èñòîðèêúò, êîéòî å îòáåëÿçàë â ïèñàíèÿòà ñè ñúáèòèÿòà îò îíîâà ãåðîè÷íî âðåìå, å ñàìèÿò Ïëàòîí. Íåãîâèÿò äèàëîã ìåæäó Òèìåé è Êðèòèàñ å áèë, òúé äà ñå êàæå, âíóøåí îò Ñîëîí - ïîåò è çàêîíîäàòåë.
Åäèí äåí Ñîëîí ðàçãîâàðÿë ñ íåêîëöèíà ìúäðè ñòàðöè îò Ñàèñ - ãðàä, êîéòî ïî îíîâà âðåìå áèë âå÷å îñåìñòîòèíãîäèøåí, êîåòî ëè÷àëî îò ëåòîïèñèòå, èçäúëáàíè âúðõó ñâåùåíàòà ñòåíà íà íåãîâèòå õðàìîâå. Åäèí îò òèÿ ñòàðöè ðàçêàçàë èñòîðèÿòà íà äðóã ãðàä, ïî-ñòàð ñ õèëÿäà ãîäèíè. Òîÿ ïðúâ àòèíñêè ãðàä, êîéòî ñúùåñòâóâàë äåâåòñòîòèí âåêà, áèë çàâëàäÿí è îò÷àñòè ðàçðóøåí îò àòëàíòèòå. Òèÿ àòëàíòè, ðàçïðàâÿë òîé, íàñåëÿâàëè åäèí îãðîìåí êîíòèíåíò, ïî-ãîëÿì îò Àôðèêà è Àçèÿ, âçåòè çàåäíî, ñ ïîâúðõíîñò îò äâàíàäåñåòèÿ ãðàäóñ øèðèíà äî ÷åòèðèäåñåòèÿ ãðàäóñ íà ñåâåð. Âëàñòòà èì ñå ïðîñòèðàëà äîðè íàä Åãèïåò. Òå ïîèñêàëè äà ÿ íàëîæàò è íà Ãúðöèÿ, íî òðÿáâàëî äà ñå îòòåãëÿò ïðåä ÿðîñòíàòà ñúïðîòèâà íà åëèíèòå. Èçìèíàëè âåêîâå. Íàñòúïèëè áåäñòâèÿ - íàâîäíåíèÿ, çåìåòðåñåíèÿ. Åäíà íîù è åäèí äåí áèëè äîñòàòú÷íè çà óíèùîæàâàíåòî íà Àòëàíòèäà, îò êîÿòî îùå ñòúð÷àò íàä âîäàòà íàé-âèñîêèòå é âúðõîâå - Ìàäåéðà, Àçîðñêèòå îñòðîâè, Êàíàðñêèòå îñòðîâè è îñòðîâèòå íà Çåëåíè íîñ.
Òèÿ èìåííî èñòîðè÷åñêè ñïîìåíè ñúáóäè ó ìåíå íàäïèñúò íà êàïèòàí Íåìî. È òàêà, âîäåí îò íàé-íåîáèêíîâåíà ñúäáà, àç ñòúïâàõ ñåãà ïî åäíà îò ïëàíèíèòå íà òîÿ êîíòèíåíò! Ïèïàõ ñ ðúêà ðàçâàëèíèòå, âúçðàñòòà íà êîèòî ñòèãàøå äî õèëÿäè ñòîëåòèÿ è êîèòî áÿõà ñúâðåìåííèöè íà äîèñòîðè÷íèòå åïîõè! Âúðâÿõ òàì, äåòî ñà âúðâåëè ñúâðåìåííèöèòå íà ïúðâèÿ ÷îâåê! Òúï÷åõ ñ òåæêèòå ñè ïîäìåòêè ñêåëåòè íà æèâîòíè îò áàñíîñëîâíèòå âðåìåíà, íàä êîèòî âêàìåíåíèòå äíåñ äúðâåòà ñà õâúðëÿëè íÿêîãà ñâîÿòà ñÿíêà!
Î! Çàùî íÿìàõ äîñòàòú÷íî âðåìå! Áèõ èñêàë äà ñëÿçà ïî ñòðúìíèòå ñêëîíîâå íà òàÿ ïëàíèíà, äà êðúñòîñàì öåëèÿ òîÿ îãðîìåí êîíòèíåíò, êîéòî å ñâúðçâàë íåñúìíåíî Àôðèêà ñ Àìåðèêà, è äà ïîñåòÿ ãîëåìèòå äîïîòîïíè ãðàäîâå. Ìîæå áè ùÿõ äà âèäÿ òàì âîéíñòâåíèÿ Ìàêèìîñ, áëàãî÷åñòèâèÿ Åâçåáåñ, ãèãàíòèòå-æèòåëè íà êîèòî ñà æèâåëè ïî öåëè ñòîëåòèÿ è ñà èìàëè ñèëè äà ñòðóïâàò òèÿ ãðàìàäíè áëîêîâå, êîèòî îùå èçäúðæàõà ñðåùó âîäàòà. Ìîæå áè åäèí äåí íÿêîé âóëêàíè÷åí ïðîöåñ ùå èçäèãíå îòíîâî íàä âúëíèòå òèÿ ïîòúíàëè ðóèíè! Â òàÿ ÷àñò íà îêåàíà ñà îòáåëÿçàíè ìíîãî ïîäâîäíè âóëêàíè è ìíîãî êîðàáè, ìèíàâàéêè êðàé òèÿ ðàçâúëíóâàíè äúëáî÷èíè, ñà óñåùàëè íåîáèêíîâåíè òðóñîâå. Íÿêîè ÷óâàëè ãëóõèòå øóìîâå, ñâèäåòåëñòâóâàùè çà òåæêàòà áîðáà íà ñòèõèèòå; äðóãè ñà ñúáðàëè âóëêàíè÷íà ïåïåë, èçõâúðëåíà èçâúí ìîðåòî. Öÿëîòî òîâà äúíî ÷àê äî Åêâàòîðà îùå ñå ðàçäðóñâà îò ïîäçåìíèòå òðóñîâå. È êîé çíàå äàëè â íÿêîÿ äàëå÷íà åïîõà íàä ïîâúðõíîñòòà íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí íÿìà äà ñå ïîÿâÿò, ïîðàñíàëè îò èçðèãâàíèÿòà è îò ñëîåâåòå ëàâà, áúëâàùèòå îãúí âúðõîâå íà ïëàíèíèòå!
Äîêàòî ñå áÿõ óíåñúë òàêà è ñå ìú÷åõ äà çàïå÷àòàì â ïàìåòòà ñè âñè÷êèòå ïîäðîáíîñòè íà òàÿ âåëè÷àâà ãëåäêà, êàïèòàí Íåìî, îáëàêúòåí íà åäèí îáðàñúë ñ ìúõ ñòúëá, ñòîåøå íåïîäâèæåí êàòî âêàìåíåí â íÿêàêâî áåçìúëâíî ïðåõëàñâàíå. Äàëè ìèñëåøå çà îíèÿ èç÷åçíàëè ïîêîëåíèÿ è ãè ïèòàøå çà òàéíàòà íà ÷îâåøêàòà ñúäáà? Äàëè òîÿ ñòðàíåí ÷îâåê áå ïîòúíàë ñåãà íà òîâà ìÿñòî â èñòîðè÷åñêè ñïîìåíè è îòâðàòåí îò äíåøíèÿ æèâîò, ñå áå óíåñúë â æèâîòà íà äðåâíèÿ ñâÿò? Êàêâî ëè íå áèõ äàë äà ìîæåõ äà óçíàÿ ìèñëèòå ìó, äà ãè ñïîäåëÿ è äà ãè ðàçáåðà!
Îñòàíàõìå íà òîâà ìÿñòî öÿë ÷àñ, ñúçåðöàâàéêè øèðîêàòà ðàâíèíà ïîä áëÿñúêà íà ëàâàòà, êîÿòî îò âðåìå íà âðåìå ÿðêî ñâåòåøå. Âúòðåøíèÿò êèïåæ ïðåäèçâèêâàøå áúðçè òðúïêè ïî êîðàòà íà ïëàíèíàòà. Øóìîâå îò äúëáèíèòå, ïðåäàâàíè ñúâñåì ÿñíî îò òàÿ òå÷íà ñðåäà, îòåêâàõà íàøèðîêî è âåëè÷àâî. Â òîÿ ìèã ëóíàòà ñå ïîêàçà ïðåç âîäíàòà ìàñà è õâúðëè íÿêîëêî áëåäè ëú÷è íàä ïîòúíàëèÿ êîíòèíåíò. Òî áåøå ñàìî ñëàá áëÿñúê, íî èìàøå íåîïèñóåìî âúçäåéñòâèå. Êàïèòàíúò ñòàíà è õâúðëè ïîñëåäåí ïîãëåä êúì áåçïðåäåëíàòà ðàâíèíà. Ïîñëå ìè íàïðàâè çíàê ñ ðúêà äà òðúãíà ñëåä íåãî.
Ñëÿçîõìå áúðçî îò ïëàíèíàòà. Ùîì îòìèíàõìå âêàìåíåíàòà ãîðà, ñúçðÿõ ïðîæåêòîðà íà "Íàóòèëóñ", êîéòî áëåñòåøå êàòî çâåçäà. Êàïèòàíúò òðúãíà ïðàâî êúì íåãî. Êîãàòî ñå âúðíàõìå íà êîðàáà, ïúðâèòå áàãðè íà çîðàòà îñâåòÿâàõà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà.

X
ÏÎÄÂÎÄÍÈÒÅ ÊÀÌÅÍÍÈ ÂÚÃËÈÙÀ

Íà ñëåäíèÿ äåí, 20 ôåâðóàðè, ñå ñúáóäèõ ìíîãî êúñíî. Ïîðàäè óìîðàòà ïðåç íîùòà ñïàõ äî åäèíàäåñåò ÷àñà. Îáëÿêîõ ñå áúðçî. Èñêàõ ïî-ñêîðî äà óçíàÿ ïîñîêàòà íà "Íàóòèëóñ". Óðåäèòå ïîêàçâàõà,÷å òîé ïðîäúëæàâà ïúòÿ ñè íà þã ñúñ ñêîðîñò äâàäåñåò ìèëè â ÷àñ íà äúëáî÷èíà ñòî ìåòðà.
Âëåçå Êîíñåé. Ðàçïðàâèõ ìó çà íàøèÿ íîùåí èçëåò è òúé êàòî êàïàöèòå áÿõà ðàçòâîðåíè, òîé ìîæà äà âèäè ÷àñò îò ïîòúíàëèÿ êîíòèíåíò.
Íàèñòèíà "Íàóòèëóñ" ïëàâàøå ñàìî äåñåò ìåòðà íàä ïîäâîäíàòà ðàâíèíà íà Àòëàíòèäà. Òîé áúðçî ñå ïëúçãàøå êàòî áàëîí, íîñåí îò âÿòúðà íàä çåìíèòå ëèâàäè; íî ïî-ïðàâî áè áèëî äà êàæà, ÷å â òîÿ ñàëîí íèå ïðèëè÷àõìå íà ïúòíèöè âúâ âàãîí íà áúðç âëàê. Íàé-áëèçêèòå ïðåäìåòè, êîèòî ìèíàâàõà ïðåä î÷èòå ìè, áÿõà ôàíòàñòè÷íî íà÷óïåíè ñêàëè, ãîðè - ïðåìèíàëè îò ðàñòèòåëíîòî â ìèíåðàëíîòî öàðñòâî, íåïîäâèæíèòå î÷åðòàíèÿ íà êîèòî ñå ãúð÷åõà ïîä âîäàòà;
êàìåííè ìàñè, çàðîâåíè ïîä êèëèì îò ìîðñêè ðàñòåíèÿ, íàñòðúõíàëè îò äúëãè îòâåñíè õèäðîôèòè; áëîêîâå îò ëàâà ñúñ ñòðàííè î÷åðòàíèÿ, êîèòî ñâèäåòåëñòâóâàõà çà ÿðîñòòà íà ïîäçåìíèòå èçðèãâàíèÿ.
Ïðåç òîâà âðåìå, êîãàòî òèÿ ÷óäíîâàòè ìåñòíîñòè áëåñòÿõà ïîä íàøåòî åëåêòðè÷åñêî îñâåòëåíèå, àç ðàçïðàâÿõ íà Êîíñåé èñòîðèÿòà íà àòëàíòèòå, êîèòî îò ãëåäèùå íà ÷èñòîòî âúîáðàæåíèå áÿõà âäúõíîâèëè Áàèè äà íàïèøå ìíîãî ïðåëåñòíè ñòðàíèöè. Ðàçêàçâàõ ìó çà âîéíèòå íà òèÿ ãåðîè÷íè íàðîäè. Îáñúæäàõ âúïðîñà çà Àòëàíòèäà êàòî ÷îâåê, êîéòî âå÷å íå ñå ñúìíÿâà, ÷å å ñúùåñòâóâàëà. Àëà Êîíñåé áåøå ðàçñåÿí, ïî÷òè íå ìå ñëóøàøå è ìíîãî ñêîðî ñè îáÿñíèõ çàùî áåøå òîëêîâà ðàâíîäóøåí êúì òîÿ èñòîðè÷åñêè âúïðîñ.
Äåéñòâèòåëíî ìíîãîáðîéíè ðèáè ïðèâëè÷àõà íåãîâèÿ ïîãëåä, à êîãàòî ìèíàâàõà ðèáè, Êîíñåé, óíåñåí â áåçäíàòà íà êëàñèôèöèðàíåòî, íå áåøå âå÷å â ðåàëíèÿ ñâÿò. Â ñëó÷àÿ àç òðÿáâàøå äà ãî ïîñëåäâàì è äà çàïî÷íà ñ íåãî íàøèòå èõòèîëîãè÷åñêè ïðîó÷âàíèÿ.
Âñúùíîñò ðèáèòå íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí íå ñå ðàçëè÷àâàõà ìíîãî îò äðóãèòå, êîèòî áÿõìå âèäåëè äîòîãàâà. Òóê èìàøå ñêàòîâå ñ ãèãàíòñêè ðàçìåðè, äúëãè äî ïåò ìåòðà è íàäàðåíè ñ ãîëÿìà ìóñêóëíà ñèëà, êîÿòî èì ïîçâîëÿâà äà ñå õâúðëÿò íàä âúëíèòå; àêóëè îò ðàçëè÷íè âèäîâå, ìåæäó äðóãèòå åäíà ñèíüîçåëåíèêàâà, äúëãà ïåòíàäåñåò ñòúïêè, ñ òðèúãúëíè îñòðè çúáè, ïî÷òè íåâèäèìà ïîðàäè ïðîçðà÷íîñòòà ñè; òúìíîêàôÿâè ñàãðè, àêóëè âúâ ôîðìà íà ïðèçìà, ñ áðîíÿ îò ïúï÷èâà êîæà; åñåòðè, ïîäîáíè íà åñåòðèòå îò Ñðåäèçåìíî ìîðå; ñèíãíàòè, òðúáè äúëãè ñòúïêà è ïîëîâèíà, æúëòîêàôÿâè, ñ ìàëêè ñèâè ïåðêè, áåç çúáè è áåç åçèê, êîèòî ìèíàâàõà êàòî òúíêè, ãúâêàâè çìèè.
Ìåæäó êîñòíèòå ðèáè Êîíñåé îòáåëÿçà ÷åðíèêàâèòå ìàêàèðàñè - äúëãè äî òðè ìåòðà è âúîðúæåíè â ãîðíàòà ñè ÷åëþñò ñ òúíêà ñàáÿ; ðèáè-óñîéíèöè ñ ÿðêè áàãðè, èçâåñòíè îùå îò âðåìåòî íà Àðèñòîòåë ïîä èìåòî ìîðñêè äðàêîíè, íà êîèòî áîäëèòå ïî ãðúáíèòå ïåðêè ñà ìíîãî îïàñíè, êîãàòî ÷îâåê èñêà äà ãè õâàíå; ïîñëå - êîðèôåìè ñ òúìåí ãðúá, íàáðàçäåí îò ñèíè èâèöè è ñúñ çëàòíà ðÿçêà ïî êðàÿ; õóáàâè äîðàäè, êðèçîñòîçè-ëóíè, åäèí âèä äèñêîâå ñ ëàçóðíè îòáëÿñúöè, êîèòî, îñâåòåíè îòãîðå îò ñëúí÷åâèòå ëú÷è, èçãëåæäàò êàòî ñðåáúðíè ïåòíà; è íàé-ñåòíå - ðèáè-ìå÷îâå, äúëãè îñåì ìåòðà, äâèæåùè ñå íà ÿòà, ñ æúëòåíèêàâè ïåðêè, êîèòî èìàò ôîðìà íà êîñà, è ñ äúëãè äî øåñò ìåòðà ìå÷îâå, ñìåëè æèâîòíè, ïî-ñêîðî òðåâîïàñíè, îòêîëêîòî ðèáîÿäíè, êîèòî ñå ïîä÷èíÿâàò è íà íàé-ìàëêèÿ çíàê íà æåíñêèòå êàòî ïîñëóøíè ñúïðóçè.
Íî íàáëþäàâàéêè ðàçëè÷íèòå îáðàçöè îò ìîðñêàòà ôàóíà, åäíîâðåìåííî ñ òîâà àç ðàçãëåæäàõ è äúëãèòå ðàâíèíè íà Àòëàíòèäà. Îò âðåìå íà âðåìå ïðîèçâîëíèòå ñòðúìíèíè ïî äúíîòî êàðàõà "Íàóòèëóñ" äà çàáàâÿ ñêîðîñòòà ñè è òîé ñå ïðîìúêâàøå òîãàâà ñ ëîâêîñòòà íà êèò èç òåñíèíèòå ìåæäó õúëìîâåòå. Àêî ëàáèðèíòúò ñòàíåøå íåïðîõîäèì, êîðàáúò ñå äèãàøå íàãîðå êàòî áàëîí è ñëåä êàòî ìèíåøå ïðåïÿòñòâèåòî, ïîåìàøå îòíîâî áúðçèÿ ñè õîä íÿêîëêî ìåòðà íàä äúíîòî.
Âåëèêîëåïíî è ïðåëåñòíî ìîðñêî ïúòåøåñòâèå, êîåòî ïðèëè÷àøå íà ðàçëè÷íèòå äâèæåíèÿ ïðè âúçäóøíà ðàçõîäêà, ñ òàÿ ðàçëèêà ñàìî, ÷å "Íàóòèëóñ" ñå ïîä÷èíÿâàøå ñëÿïî íà ðúêàòà íà êîðì÷èÿòà.
Êúì ÷åòèðè ÷àñà ñëåäîáåä äúíîòî, êîåòî áå ñúñòàâåíî èçîáùî îò ãúñòà è ïðèìåñåíà ñ âêàìåíåíè êëîíêè òèíÿ, ïîñòåïåííî ñå ïðîìåíè; ñòàíà ïî-ñêàëèñòî è êàòî ÷å îñåÿíî ñ êîíãëîìåðàòè, ñ øóïëåñòè áàçàëòîâè êàìúíè, ñ ëàâà è ñåðíè îáñèäèàíè. Ïðåäïîëàãàõ, ÷å ïëàíèíñêàòà îáëàñò ñêîðî ùå ñå ïðîìåíè â ðàâíèíà è íàèñòèíà ïðè íÿêîè ïîëîæåíèÿ íà "Íàóòèëóñ" âèäÿõ, ÷å þæíèÿò õîðèçîíò áå ïðåãðàäåí ñ âèñîêà ñòåíà, êîÿòî ñÿêàø çàòâàðÿøå âñÿêàêúâ èçõîä. Âúðõúò íà ñòåíàòà î÷åâèäíî áå íàä ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà. Òîâà áå íàâÿðíî íÿêîé êîíòèíåíò èëè íàé-ìàëêîòî îñòðîâ - íÿêîé îò Êàíàðñêèòå îñòðîâè èëè îò îñòðîâèòå íà Çåëåíè íîñ. Òúé êàòî ïðåç òîÿ äåí íå áå îïðåäåëÿíà òî÷êàòà, äåòî ñå íàìèðàõìå - ìîæå áè íàðî÷íî - íå çíàåõ êúäå áÿõìå ñåãà.
Âúâ âñåêè ñëó÷àé ñòðóâàøå ìè ñå, ÷å òàÿ ñòåíà å êðàÿò íà Àòëàíòèäà, îò êîÿòî áÿõìå èçìèíàëè ñàìî ìúíè÷êà ÷àñò.
Íîùòà íå ïðåêúñíà ìîèòå íàáëþäåíèÿ. Áÿõ îñòàíàë ñàì. Êîíñåé ñè áå îòèøúë â êàþòàòà. "Íàóòèëóñ", çàáàâÿéêè õîäà ñè, ïðåñêà÷àøå íåÿñíèòå ìåñòà íà ïî÷âàòà, êàòî èëè ïî÷òè ñå äîïèðàøå äî òÿõ, ñÿêàø èñêàøå äà ñïðå òàì, èëè ïúê ñå èçêà÷âàøå êàïðèçíî íà ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà. Òîãàâà ïðåç êðèñòàëíàòà âîäà âèæäàõ íÿêîëêî ÿðêè ñúçâåçäèÿ è ïî-òî÷íî - ïåò èëè øåñò îò çîäèàêàëíèòå çâåçäè â îïàøêàòà íà Îðèîí.
Ùÿõ äà ñåäÿ äúëãî äî ñòúêëîòî è äà ñå âúçõèùàâàì îò êðàñîòèòå íà ìîðåòî è íà íåáåòî, àêî êàïàöèòå íå áÿõà ñå çàòâîðèëè. Â òîÿ ìèã "Íàóòèëóñ" áå ñòèãíàë äî îòâåñíà âèñîêà ñòåíà. Íå ìîæåõ äà îòãàòíà êàêâî ùåøå äà ïðàâè òîé. Âúðíàõ ñå â ñòàÿòà ñè. "Íàóòèëóñ" âå÷å íå ïîìðúäâàøå. Çàñïàõ, òâúðäî ðåøåí äà ñå ñúáóäÿ ñëåä íÿêîëêî ÷àñà. Íî êîãàòî íà ñëåäíèÿ äåí îòèäîõ â ñàëîíà, ÷àñúò áåøå îñåì. Ïîãëåäíàõ ìàíîìåòúðà. Òîé ïîêàçâàøå, ÷å "Íàóòèëóñ" ïëàâà ïî ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà. Ïðè òîâà ÷óõ øóì îò ñòúïêè ïî ïàëóáàòà.
Íî íèêàêâî êëàòóøêàíå íå ïîêàçâàøå, ÷å íà ïîâúðõíîñòòà èìà âúëíåíèå. Èçêà÷èõ ñå äî ëþêà. Òîé áåøå îòâîðåí. Íî âÌåñòî ñâåòúë äåí, êàêòî î÷àêâàõ, íàîêîëî ìè áåøå äúëáîê ìðàê. Êúäå áÿõìå? Îùå ëè íå áå ñúìíàëî? Íå! Íÿìàøå íè åäíà çâåçäà, à è íîùòà íèêîãà íå å òîëêîâà òúìíà.
Íå çíàåõ êàêâî äà ìèñëÿ, êîãàòî íå÷èé ãëàñ ìè êàçà:
- Âèå ëè ñòå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå?
- À! Êàïèòàí Íåìî - îòãîâîðèõ àç, - êúäå ñìå?
- Ïîä çåìÿòà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå.
- Ïîä çåìÿòà ëè?! - âúçêëèêíàõ àç. - À "Íàóòèëóñ" ïëàâà ëè?
- Òîé âèíàãè ïëàâà.
- Íî íå ðàçáèðàì...
- Ïî÷àêàéòå íÿêîëêî ìèãà. Ïðîæåêòîðúò ùå ñå çàïàëè è àêî æåëàåòå äà ñòå íàÿñíî, ùå áúäåòå çàäîâîëåí.
Èçêà÷èõ ñå íà ïàëóáàòà è çà÷àêàõ. Ìðàêúò áå òîëêîâà ãúñò, ÷å íå âèæäàõ äîðè êàïèòàí Íåìî. Âñå ïàê, êàòî ïîãëåäíàõ â çåíèòà òî÷íî íàä ãëàâàòà ñè, ñòîðè ìè ñå, ÷å ñúçèðàì ñëàá íåÿñåí ñâåòëèê, íåùî êàòî ïîëóìðàê, ñ êîéòî áå èçïúëíåíà íÿêàêâà êðúãëà äóïêà. Â òîÿ ìèã ïðîæåêòîðúò íåî÷àêâàíî ñå çàïàëè è íåãîâèÿò ñèëåí áëÿñúê ïîãúëíà ñìúòíàòà ñâåòëèíà.
Çàòâîðèõ çà ìèã î÷è îò áëèêíàëèÿ áëÿñúê è ñëåä òîâà ïîãëåäíàõ. "Íàóòèëóñ" áå ñïðÿë. Òîé áåøå íà ïîâúðõíîñòòà áëèçî äî åäèí ñòðúìåí áðÿã, êîéòî ïðèëè÷àøå íà êåé. Òîâà ìîðå, â êîåòî ñå íàìèðàøå òîé ñåãà, áåøå âñúùíîñò åçåðî, çàòâîðåíî â êðúã îò ñòåíè, ñ äèàìåòúð îêîëî äâå ìèëè èëè ñ îáèêîëêà îò øåñò ìèëè. Íåãîâîòî ðàâíèùå - òîâà ëè÷åøå îò ìàíîìåòúðà - áåøå áåçäðóãî âúíøíîòî ðàâíèùå, çàùîòî íå ìîæåøå äà íÿìà âðúçêà ìåæäó åçåðîòî è ìîðåòî. Âèñîêèòå ñòåíè, íàâåäåíè íàä îñíîâèòå ñè, ñå èçâèâàõà êàòî ñâîä è ïðèëè÷àõà íà îãðîìíà îáúðíàòà ôóíèÿ, âèñî÷èíàòà íà êîÿòî áåøå îêîëî ïåò-øåñòñòîòèí ìåòðà. Íà âúðõà èìàøå êðúãúë îòâîð, îòäåòî áÿõ ñúçðÿë ñëàáèÿ ñâåòëèê, êîéòî î÷åâèäíî áå îò äíåâíàòà ñâåòëèíà.
Ïðåäè äà ðàçãëåäàì ïî-âíèìàòåëíî âúòðåøíîòî ðàçïîëîæåíèå íà îãðîìíàòà ïåùåðà, ïðåäè äà ðàçáåðà äàëè òÿ áåøå ïðèðîäíî èëè ÷îâåøêî äåëî, àç îòèäîõ ïðè êàïèòàí Íåìî.
- Êúäå ñå íàìèðàìå? - ïîïèòàõ àç.
- Â ñàìèÿ öåíòúð íà åäèí óãàñíàë âóëêàí - îòãîâîðè êàïèòàíúò. - Âóëêàí, âúòðåøíîñòòà íà êîéòî ïîðàäè ðàçìåñòâàíå íà ïî÷âàòà áèëà çàëÿíà îò ìîðåòî. Äîêàòî ñïÿõòå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, "Íàóòèëóñ" âëåçå â òîÿ áàñåéí ïðåç åäèí åñòåñòâåí ïðîòîê, êîéòî å äåñåò ìåòðà ïî-íèñêî îò ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà. Òóê å íåãîâîòî ïðèñòàíèùå - óäîáíî, ïîòàéíî, çàêúòàíî îò âñè÷êè âåòðîâå. Ïîñî÷åòå ìè ïî áðåãîâåòå íà âàøèòå êîíòèíåíòè èëè îñòðîâè íÿêîé çàëèâ, êîéòî äà ñå ðàâíè íà òîâà ñèãóðíî óáåæèùå ñðåùó ÿðîñòòà íà óðàãàíèòå.
- Íàèñòèíà - îòãîâîðèõ àç, - òóê âèå ñòå â áåçîïàñíîñò, êàïèòàí Íåìî. Êîé ìîæå äà âè äîñåãíå â öåíòúðà íà âóëêàí? Íî ñòðóâà ìè ñå, âèäÿõ îòâîð íà âúðõà ìó?
Äà, íåãîâèÿò êðàòåð, êðàòåð, êîéòî íÿêîãà å áèë ïúëåí ñ ëàâà, ñ èçïàðåíèÿ è ïëàìúöè è îòäåòî ìèíàâà ñåãà æèâîòâîðíèÿò âúçäóõ, êîéòî äèøàìå.
- Íî êîÿ å òàÿ âóëêàíè÷íà ïëàíèíà?
- Òÿ å íà åäíî îò ìíîãîòî îñòðîâ÷åòà, ñ êîèòî å îñåÿíà òàÿ îáëàñò. Çà êîðàáèòå òÿ å îáèêíîâåí ðèô, à çà íàñ - îãðîìíà ïåùåðà. Ñëó÷àÿò ìè ïîìîãíà äà ÿ îòêðèÿ è äîáðå ìè óñëóæè.
- Íî äàëè íå áè ìîãëî äà ñå ñòèãíå äîòóê ïðåç îòâîðà, êîéòî å áèë êðàòåð íà âóëêàíà?
- Íå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. Íà âèñî÷èíà äî ñòîòèíà ñòúïêè âúòðåøíîòî ïîäíîæèå íà ïëàíèíàòà å äîñòúïíî, íî íàãîðå ñå èçäèãàò îòâåñíè ñòåíè è òå ñà íåïðîõîäèìè.
- Âèæäàì, êàïèòàíå, ÷å ïðèðîäàòà âè ïîìàãà íàâðåä è âúâ âñè÷êî. Â òîâà åçåðî âèå ñòå â áåçîïàñíîñò è íèêîé îñâåí âàñ íå ìîæå äà âëåçå òóê. Íî çà êàêâî âñúùíîñò âè å òîâà óáåæèùå? "Íàóòèëóñ" íÿìà íóæäà îò ïðèñòàíèùå.
- Äà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, íî òîé èìà íóæäà îò åëåêòðè÷åñòâî, çà äà ñå äâèæè; îò áàòåðèè, çà äà ïðîèçâåæäà åëåêòðè÷åñòâî; îò íàòðèé çà ïîäõðàíâàíå íà áàòåðèèòå, îò âúãëåí, çà äà ïðîèçâåäå íàòðèÿ, è îò êàìåííè âúãëèùà, çà äà ñå äîáèå âúãëåíúò. À òúêìî òóê ìîðåòî ïîêðèâà öåëè ãîðè, ïîòîïåíè îùå â ïðåäèñòîðè÷íèòå âðåìåíà; âêàìåíåíè è ïðåâúðíàòè íà êàìåííè âúãëèùà, òå ñà çà ìåíå ñåãà íåèç÷åðïàåìà ìèíà.
- Çíà÷è âàøèòå ìàòðîñè, êàïèòàíå, ðàáîòÿò òóê êàòî ìèíüîðè?
- Òî÷íî òàêà. Òèÿ ìèíè òóê ñå ïðîñòèðàò â ìîðåòî, êàêòî êàìåíîâúãëåíèòå ìèíè êðàé Íþêÿñúë. Òóê èìåííî, îáëå÷åíè êàòî âîäîëàçè, ñ êèðêè è ëîïàòè â ðúöå ìîèòå õîðà ùå êîïàÿò òèÿ âúãëèùà, êîèòî àç íå ñúì èñêàë äà ïîëó÷à îò ìèíèòå íà ñóøàòà. È êîãàòî ãîðÿ âúãëèùàòà, çà äà äîáèÿ íàòðèé, ïóøåêúò, êîéòî èçëèçà ïðåç êðàòåðà íà âóëêàíà, ìó äàâà âèä íà äåéñòâóâàù âóëêàí.
- À ùå âèäèì ëè âàøèòå äðóãàðè, êîãàòî ðàáîòÿò?
- Íå, ïîíå òîÿ ïúò íå, çàùîòî àç áúðçàì äà ïðîäúëæà íàøàòà îêîëîñâåòñêà ïîäâîäíà îáèêîëêà. È çàòîâà ñåãà ùå ñå çàäîâîëÿ ñàìî äà âçåìà ÷àñò îò çàïàñèòå íàòðèé, êîèòî èìàì. Òóê ùå îñòàíåì ñàìî êîëêîòî äà ãè íàòîâàðèì, ò.å. åäèí äåí, è ùå ïðîäúëæèì ïúòóâàíåòî ñè. È àêî èñêàòå äà âèäèòå ïåùåðàòà è äà íàïðàâèòå åäíà îáèêîëêà íà áàñåéíà, èçïîëçóâàéòå òîÿ äåí, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
Áëàãîäàðèõ íà êàïèòàíà è îòèäîõ ïðè ìîèòå äâàìà äðóãàðè, êîèòî áÿõà îùå â êàþòàòà ñè. Ïîêàíèõ ãè äà äîéäàò ñ ìåíå, áåç äà èì êàçâàì êúäå ñå íàìèðàìå. Òå ñå èçêà÷èõà íà ïàëóáàòà. Êîíñåé, êîéòî íå ñå ó÷óäâàøå îò íèùî, ñìåòíà,÷å å ñúâñåì åñòåñòâåíî äà ñå ñúáóäè ïîä ïëàíèíà, ñëåä êàòî å çàñïàë ïîä ìîðåòî. Íî Íåä Ëàíä, íå ïîìèñëè çà íèùî äðóãî îñâåí äàëè ïåùåðàòà íÿìà íÿêàêúâ èçõîä.
Ñëåä çàêóñêàòà êúì äåñåò ÷àñà ñëÿçîõìå íà áðåãà.
- Åòî ÷å ïàê ñìå íà ñóøà - ðå÷å Êîíñåé.
- Ñïîðåä ìåíå òîâà íå å "ñóøà" - îòãîâîðè êàíàäåöúò. - È âñúùíîñò íèå íå ñìå íà ñóøàòà, à ïîä íåÿ.
Ìåæäó ïîäíîæèåòî íà îòâåñíèòå ñêàëè íà ïëàíèíàòà è âîäàòà íà åçåðîòî èìàøå ïÿñú÷åí áðÿã, íàé-ãîëÿìàòà øèðèíà íà êîéòî áåøå îêîëî ïåòñòîòèí ñòúïêè. Ïî òîÿ áðÿã ëåñíî ìîæåøå äà ñå îáèêîëè åçåðîòî. Àëà îñíîâàòà íà âèñîêèòå ñòåíè îáðàçóâàøå íåðàâíà ïî÷âà, ïî êîÿòî ëåæàõà â æèâîïèñíè êóï÷èíè âóëêàíè÷íè áëîêîâå è îãðîìíè êàìúíè - ïåìçà. Âñè÷êè òèÿ ðàçïàäíàëè ñå ìàñè, ïîêðèòè ñ åìàéë, èçëúñêàí îò äåéñòâèåòî íà ïîäçåìíèÿ îãúí, ñèÿåõà ïîä åëåêòðè÷åñêèòå ñòðóè íà ïðîæåêòîðà. Íîçåòå íè äèãàõà ñëþäåñòèÿ ïðàõ íà áðåãà, êîéòî ñå ïðúñêàøå êàòî îáëàê îò èñêðè.
Êîëêîòî ïî ñå îòäàëå÷àâàøå îò åçåðîòî, òîëêîâà ïîâå÷å ïî÷âàòà ñå èçäèãàøå è ñêîðî íèå ñòèãíàõìå äî äúëãè ëúêàòóøíè ñòðúìíèíè, èñòèíñêè êîçè ïúòåêè, ïî êîèòî ìîæåøå äà ñå âúçëèçà ïîñòåïåííî, àëà òðÿáâàøå äà âúðâèì ïðåäïàçëèâî èç êàìúíàöèòå, êîèòî íå áÿõà ñïîåíè ïîìåæäó ñè, è êðàêàòà ñå ïëúçãàõà ïî ñòúêëîâèäíèòå ñêàëè, îáðàçóâàíè îò ôåëäøïàòîâè è êâàðöîâè êðèñòàëè. Âóëêàíè÷íèÿò ïðîèçõîä íà îãðîìíàòà êóõèíà ñå ïîòâúðæäàâàøå îò âñè÷êî. Àç îáúðíàõ âíèìàíèåòî íà ìîèòå äðóãàðè âúðõó òîâà.
- Ïðåäñòàâÿòå ëè ñè - êàçàõ èì àç - êàêâà ëè ùå äà å áèëà òàÿ ôóíèÿ, êîãàòî å áèëà èçïúëíåíà ñ êèïÿùà ëàâà è íàæåæåíàòà òå÷íîñò ñå å èçäèãàëà äî îòâîðà íà ïëàíèíàòà, êàêòî ðàçòîïåí ìåòàë ìåæäó ñòåíèòå íà ïåù?
- Ìíîãî äîáðå ñè ãî ïðåäñòàâÿì - îòãîâîðè Êîíñåé. - Íî äàëè ãîñïîäàðÿò ìîæå äà ìè êàæå çàùî âåëèêèÿò ëåÿð å ñïðÿë ðàáîòàòà ñè è êàê ñèëíèÿò îãúí å áèë çàìåñòåí îò ñïîêîéíèòå âîäè íà åäíî åçåðî?
- Òâúðäå âåðîÿòíî, Êîíñåé, ïîðàäè òîâà, ÷å íÿêàêâî ñúòðåñåíèå å îòâîðèëî ïîä ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà òàÿ äóïêà, ïðåç êîÿòî ìèíàâà "Íàóòèëóñ". Òîãàâà âîäèòå íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí âåäíàãà ñà ïðîíèêíàëè âúâ âúòðåøíîñòòà íà ïëàíèíàòà. Ñòàíàëà å ñòðàøíà áèòêà ìåæäó äâåòå ñòèõèè, áèòêà, êîÿòî å ñâúðøèëà ñ ïîáåäà íà Íåïòóí. Íî îòòîãàâà ñà èçòåêëè ìíîãî ñòîëåòèÿ è ïîòîïåíèÿò âóëêàí ñå å ïðåâúðíàë â òèõà ïåùåðà.
- Ìíîãî äîáðå - îòâúðíà Íåä Ëàíä. - Ïðèåìàì òîâà îáÿñíåíèå, íî ñúæàëÿâàì, ÷å îòâîðúò, çà êîéòî ãîâîðè ãîñïîäèí ïðîôåñîðúò, íå å íàä ìîðåòî. Ùåøå äà áúäå ïî-äîáðå çà íàñ.
- Íî, äðàãè Íåä - îòâúðíà Êîíñåé, - àêî òîÿ ïðîõîä íå áåøå ïîäçåìåí, "Íàóòèëóñ" íå áè ìîãúë äà âëåçå òóê.
- À àç ùå äîáàâÿ, ìàéñòîð Ëàíä, ÷å òîãàâà âîäàòà íå áè âëÿçëà ïîä ïëàíèíàòà è ÷å âóëêàíúò ùåøå äà ñè îñòàíå âóëêàí. Òúé ÷å íàïðàçíî ñúæàëÿâàòå.
Ïðîäúëæèõìå äà ñå èçêà÷âàìå. Ñòúïàëàòà ñòàâàõà âñå ïî-ñòðúìíè è òåñíè. Îò âðåìå íà âðåìå ãè ïðåñè÷àõà äúëáîêè ïóêíàòèíè, êîèòî òðÿáâàøå äà ïðåñêà÷àìå- Íàäâèñíàëè êàíàðè çàïðå÷âàõà ïúòÿ è òðÿáâàøå äà ãè çàîáèêàëÿìå. Ïúëçÿõìå ïî êîëåíå, òúòðåõìå ñå ïî êîðåì. Íî ñðú÷íîñòòà íà Êîíñåé è ñèëàòà íà êàíàäåöà ïîìîãíàõà äà ñå ïðåîäîëåÿò âñè÷êè ïðå÷êè.
Íà âèñî÷èíà òðèäåñåòèíà ìåòðà õàðàêòåðúò íà ïî÷âàòà ñå ïðîìåíè, íî áåç äà ñòàíå ïî-äîñòúïíà. Ñëåä êàíàðèòå è ñòúêëîâèäíèòå êàìúíè ñå ïîÿâèõà ÷åðíè áàçàëòîâè ñêàëè - òó íà øèðîêè ïëîùè, öåëèòå ñ âóëêàíè÷íè ìåõóðè, òó íà ïðàâèëíè ïðèçìè, íàðåäåíè êàòî êîëîíàäà, êîÿòî ïîääúðæàøå êðàèùàòà íà îãðîìíèÿ ñâîä - ÷óäåí îáðàçåö íà ïðèðîäíà àðõèòåêòóðà. Ïî-íàòàòúê ìåæäó áàçàëòîâèòå ñêàëè ëúêàòóøåõà äúëãè ïîòîöè çàñòèíàëà ëàâà ñ ïðèìåñåíè â íåÿ èâèöè ñìîëà, à íà ìåñòà ñå ðàçñòèëàõà öåëè êèëèìè îò ñÿðà. Ïî-ñèëíà ñâåòëèíà, êîÿòî âëèçàøå ïðåç ãîðíèÿ êðàòåð, îçàðÿâàøå íåÿñíî âñè÷êè òèÿ âóëêàíè÷íè èçâåðæåíèÿ, ïîãðåáàíè çàâèíàãè â íåäðàòà íà óãàñíàëàòà ïëàíèíà.
Íî íà âèñî÷èíà îêîëî äâåñòà è ïåòäåñåò ñòúïêè íåïðåîäîëèìè ïðå÷êè ñêîðî ñïðÿõà íàøåòî èçêà÷âàíå. Òóê ñòåíèòå áÿõà íàäâèñíàëè è âúçëèçàíåòî òðÿáâàøå äà ñå ïðåâúðíå â åäíà îáèêîëíà ðàçõîäêà. Ñåãà ðàñòèòåëíîòî öàðñòâî ïî÷âàøå äà ñå áîðè ñ ìèíåðàëíîòî. Íÿêîëêî õðàñòè è äîðè äúðâåòà ñå èçâèøàâàõà îò ïóêíàòèíèòå íà ñêàëèòå. Âèäÿõ ìëå÷îê, êîéòî èçïóñêàøå ñâîÿòà ïàðëèâà ìúçãà. Õåëèîòðîïè*, êîèòî íå ìîæåõà äà îïðàâäàÿò èìåòî ñè, òúé êàòî ñëúí÷åâèòå ëú÷è íèêîãà íå ñòèãàõà äî òÿõ,íàâåæäàõà òúæíî êè÷óðè öâåòîâå ïî÷òè áåç áàãðà è äúõ. Òóê-òàì, â ïîäíîæèåòî íà õèëàâè àëîåâè äðúâ÷åòà ñ äúëãè ïîñúðíàëè ëèñòà, ñå âèæäàõà, ïîíèêíàëè ïëàõî, õðèçàíòåìè. Íî ìåæäó ïîòîöèòå çàñòèíàëà ëàâà àç ñúçðÿõ òåìåíóæêè, íàïîåíè ñ ëåêî óõàíèå, è ïðèçíàâàì, ÷å ñ íàñëàäà âäúõâàõ ìèðèñà èì. Ìèðèñúò å äóøàòà íà öâåòåòî, à ìîðñêèòå öâåòÿ, òèÿ âåëèêîëåïíè ôèäðîôèòè, íÿìàò äóøà!
Áÿõìå ñòèãíàëè äî åäíà êèòêà åäðè äðàêîíîâè äúðâåòà, êîãàòî Íåä Ëàíä, èçâèêà:
- Àõ, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, êîøåð!
- Êîøåð ëè? - îòâúðíàõ àç ñ ïúëíî íåäîâåðèå.
- Äà, êîøåð - ïîâòîðè êàíàäåöúò - è ï÷åëè, êîèòî áðúì÷àò îêîëî íåãî.
Àç ñå ïðèáëèæèõ è òðÿáâàøå äà ïðèçíàÿ ôàêòà. Äî äóïêàòà â äúíåðà íà åäíî äðàêîíîâî äúðâî èìàøå íÿêîëêî õèëÿäè îò
* Õåëèîòðîï - íà ãðúöêè çíà÷è "îáúðíàò êúì ñëúíöåòî" Á. ïð.
òèÿ òðóäîëþáèâè íàñåêîìè, êîèòî ñå ñðåùàò ÷åñòî èç âñè÷êèòå Êàíàðñêè îñòðîâè è ìåäúò è âîñúêúò íà êîèòî ñå öåíÿò èçâúíðåäíî ìíîãî. Ðàçáèðà ñå, êàíàäåöúò ïîæåëà äà âçåìå ìåä è àç íå òðÿáâàøå äà ñå ïðîòèâÿ. Ìàëêî ñóõè ëèñòà, ñìåñåíè ñúñ ñÿðà, ïëàìíàõà, çàïàëåíè îò îãíèâîòî ìó, è òîé ïî÷íà äà îïóøâà ï÷åëèòå. Áðúì÷åíåòî çàòèõíà ïîñòåïåííî è îò èçïðàçíåíèÿ êîøåð ñå ñúáðàõà íÿêîëêî êèëîãðàìà àðîìàòåí ìåä. Íåä Ëàíä íàïúëíè ñ íåãî ðàíèöàòà ñè.
- Êîãàòî ñìåñÿ òåñòîòî îò õëåáíîòî äúðâî ñ òîÿ ìåä - êàçà íè òîé, - ùå âèäèòå êàêâè âêóñíè ñëàäêèøè ùå âè ïðèãîòâÿ.
- Õàéäå äå! - ðå÷å Êîíñåé, - Òî ùå áúäå ìåäåí õëÿá.
- Íåêà å ìåäåí õëÿá - êàçàõ àç, - íî ñåãà äà ïðîäúëæèì èíòåðåñíàòà ðàçõîäêà.
Ïðè íÿêîè çàâîè íà ïúòåêàòà, ïî êîÿòî âúðâÿõìå, ñå âèæäàøå öÿëîòî åçåðî.
Ïðîæåêòîðúò îñâåòÿâàøå íàïúëíî íåãîâàòà ñïîêîéíà ïîâúðõíîñò.
"Íàóòèëóñ" áå ñúâñåì íåïîäâèæåí. Ïî íåãîâàòà ïàëóáà è ïî áðåãà ñå äâèæåõà õîðà îò åêèïàæà êàòî òúìíè ñåíêè, ÿðêî èçðÿçàíè ñðåä òàÿ ëú÷èñòà àòìîñôåðà.
Â òîâà âðåìå çàîáèêàëÿõìå âèñîêèÿ ãðåáåí îò ïúðâèòå ñêàëèñòè ïîäñòúïè, êîèòî ïîääúðæàõà ñâîäà. Òîãàâà âèäÿõ, ÷å ï÷åëèòå íå áÿõà åäèíñòâåíèòå ïðåäñòàâèòåëè íà æèâîòèíñêîòî öàðñòâî âúâ âúòðåøíîñòòà íà âóëêàíà. Õèùíè ïòèöè ëåòÿõà è ñå âèåõà íà ðàçíè ìåñòà â òúìíèíàòà èëè èçõâðúêâàõà îò ãíåçäàòà ñè, ñâèòè ïî âúðõîâåòå íà ñêàëèòå. Òå áÿõà ÿñòðåáè ñ áåëè êîðåìè è êðåñëèâè êåðêåíåçè. Ïî ñòðúìíèíèòå ïðåïóñêàõà íà òúíêèòå ñè êðàêà õóáàâè, òëúñòè äðîïëè. Ìîæåòå äà ñè ïðåäñòàâèòå êàêâà àë÷íîñò îáçå êàíàäåöà, ùîì âèäÿ òîÿ âêóñåí äèâå÷, è êîëêî ñúæàëÿâàøå, ÷å íÿìàøå ïóøêà. Òîé ñå îïèòà äà çàìåíè êóðøóìèòå ñ êàìúíè è ñëåä íÿêîëêî áåçïëîäíè îïèòè óñïÿ äà ðàíè åäíà îò òèÿ âåëèêîëåïíè äðîïëè. Ìîæå äà ñå êàæå, è òîâà å ñàìàòà èñòèíà, ÷å äâàäåñåò ïúòè òîé ðèñêóâà æèâîòà ñè, íî íàé-ñåòíå äðîïëàòà ñå íàìåðè â ðàíèöàòà ìó ïðè áúäåùèòå ìåäåíè ñëàäêè. Ïîñëå, òúé êàòî ãðåáåíúò ñòàâàøå íåïðèñòúïåí, òðÿáâàøå äà ñëåçåì íà áðåãà. Êðàòåðúò çååøå íàä íàñ êàòî øèðîê îòâîð íà êëàäåíåö. Îòòóê äîñòà ÿñíî ñå âèæäàøå íåáåòî è ïî íåãî ñå íîñåõà áúðçî ðàçäúðïàíè îò çàïàäíèÿ âÿòúð îáëàöè, êîèòî îñòàâÿõà ÷àê äî âúðõà íà ïëàíèíàòà ïàðöàëè ìúãëà. Òîâà áå ñèãóðíî äîêàçàòåëñòâî, ÷å òèÿ îáëàöè ñà íà ñðåäíà âèñî÷èíà, òúé êàòî âóëêàíúò íå áå ïî-âèñîê îò îñåìñòîòèí ñòúïêè íàä ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà.
Ïîëîâèí ÷àñ ñëåä ïîñëåäíèÿ ïîäâèã íà êàíàäåöà îòíîâî èçëÿçîõìå íà âúòðåøíèÿ áðÿã. Òóê ðàñòèòåëíîòî öàðñòâî áå ïðåäñòàâåíî ñ øèðîêè ìîðàâè êðèñòìàðèí, äðåáíî ñåííèêîöâåòíî ðàñòåíèå, îòëè÷íà ïîäïðàâêà, íàðè÷àíî îùå ìîðñêè êîïúð. Êîíñåé íàáðà íÿêîëêî êèòêè îò íåãî. Êîëêîòî çà æèâîòèíñêîòî öàðñòâî, òî áðîåøå õèëÿäè íàé- ðàçëè÷íè ðàöè, îìàðè, êðàáîâå, ãîëåìè ñêàðèäè, ìèçèñè, ïàÿöè, ãàëàòåè è ìíîãîáðîéíè âñåâúçìîæíè ìåêîòåëè.
Òóê ñå îòêðèâàøå åäíà âåëèêîëåïíà ïåùåðà. Ìîèòå äðóãàðè è àç ñå èçòåãíàõìå ñ íàñëàäà âúðõó íåéíèÿ ñèòåí ïÿñúê. Îãúíÿò áå èçãëàäèë íåéíèòå åìàéëèðàíè è èñêðÿùè ñòåíè, ïîñèïàíè ñúñ ñëþäåñò ïðàõ. Íåä Ëàíä îïèïà ñòåíèòå, çà äà ðàçáåðå êîëêî ñà äåáåëè. Àç íå ñå ñäúðæàõ è ñå óñìèõíàõ. Îòíîâî çàãîâîðèõìå îêîëî íåãîâèòå ïîñòîÿííè ïëàíîâå çà áÿãñòâî è àç ðåøèõ, ÷å áåç äà ñå èçëàãàì, ìîãà äà ãî îáíàäåæäÿ, êàòî ìó êàæà, ÷å êàïèòàí Íåìî áå òðúãíàë íà þã ñàìî çà äà ïîïúëíè çàïàñà ñè îò íàòðèé. Êàçàõ ìó, ÷å ñåãà òîé íàâÿðíî ùå ñå ïðèáëèæè êúì áðåãîâåòå íà Åâðîïà è íà Àìåðèêà, à òîâà áè ïîçâîëèëî íà êàíàäåöà äà ïîäíîâè ñ ïî-ãîëÿì óñïåõ îïèòèòå ñè çà áÿãñòâî.
Îò åäèí ÷àñ âå÷å ëåæàõìå îïúíàòè â òàÿ ïðåëåñòíà ïåùåðà. Ðàçãîâîðúò, îæèâåí â íà÷àëîòî, çàìèðàøå. Îáçåìàøå íè íÿêàêâà ñúíëèâîñò. Àç íå ñìÿòàõ, ÷å òðÿáâà äà ñå áîðÿ ñ íåÿ è ñêîðî çàñïàõ äúëáîêî.
Èçâåäíúæ ñå ñúáóäèõ îò âèêà íà Êîíñåé:
- Ñòàâàéòå! Ñòàâàéòå!
- Êàêâî èìà? - ïîïèòàõ àç, êàòî ñå ïðèâäèãíàõ.
- Âîäà íè çàëèâà!
Àç ñå èçïðàâèõ. Ìîðåòî çàëèâàøå êàòî ïîòîï íàøåòî óáåæèùå è òúé êàòî íå áÿõìå ìåêîòåëè, òðÿáâàøå äà ñå ñïàñÿâàìå.
Çà íÿêîëêî ìèíóòè ñå èçêà÷èõìå íà âðúõ ïåùåðàòà è áÿõìå â áåçîïàñíîñò.
- Íî êàêâî ñòàâà? - ïîïèòà Êîíñåé. - Íÿêîå íîâî ÿâëåíèå ëè?
- Íå, ïðèÿòåëè - îòãîâîðèõ àç, - òîâà å ïðèëèâúò, ïðèëèâúò, êîéòî åäâà íå íè çàñòèãíà, êàêòî ñòàâà ñ ãåðîÿ íà Âàëòåð Ñêîò! Íàâúí îêåàíúò ñå å èçäèãíàë è ïî íàïúëíî åñòåñòâåíèÿ çàêîí íà ðàâíîâåñèåòî âîäàòà íà åçåðîòî ñå ïîêà÷âà. Íèå ñå îòúðâàõìå ëåêî, ñ åäíà ïîëóáàíÿ. Äà âúðâèì äà ñå ïðåîáëå÷åì íà "Íàóòèëóñ"!
Ñëåä òðè ÷åòâúðòè ÷àñ çàâúðøèõìå îáèêîëíàòà ñè ðàçõîäêà è ñå ïðèáðàõìå íà êîðàáà. Â òîâà âðåìå ìàòðîñèòå îò åêèïàæà ïðèâúðøâàõà äà òîâàðÿò çàïàñà îò íàòðèé è "Íàóòèëóñ" ìîæåøå äà òðúãíå âåäíàãà. Íî êàïèòàí Íåìî íå äàäå íèêàêâà çàïîâåä. Äàëè íå èñêàøå äà äî÷àêà íîùòà è äà èçëåçå ñêðèòîì ïðåç ïîäâîäíèÿ ïðîõîä? Ìîæå áè. Êàêòî è äà å, íî íà ñëåäíèÿ äåí "Íàóòèëóñ", ñëåä êàòî áå èçëÿçúë îò ñâîåòî ïðèñòàíèùå, ïëàâàøå â îòêðèòî ìîðå, íÿêîëêî ìåòðà ïîä ïîâúðõíîñòòà íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí è äàëå÷ îò âñÿêàêâà ñóøà.

XI
ÑÀÐÃÀÑÎÂÎ ÌÎÐÅ

Ïîñîêàòà íà "Íàóòèëóñ" íå ñå ïðîìåíè. Ñëåäîâàòåëíî òðÿáâàøå âåäíàãà äà ñå îòêàæåì îò âñÿêà íàäåæäà çà âðúùàíå êúì åâðîïåéñêèòå ìîðåòà. Ñåãà êàïèòàí Íåìî äúðæåøå êóðñ íà þã. Êúäå íè âîäåøå? Íå ñìååõ äà ñè ïðåäñòàâÿ. Ïðåç òîÿ äåí "Íàóòèëóñ" ïðåêîñè åäíà èíòåðåñíà ÷àñò îò Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí. Âñè÷êè çíàÿò çà ñúùåñòâóâàíåòî íà ãîëÿìîòî òîïëî òå÷åíèå, íàðå÷åíî Ãúëôñòðèéì. Ùîì èçëåçå îò êàíàëèòå íà Ôëîðèäà, òî ñå íàñî÷âà êúì Øïèöáåðãåí. Íî ïðåäè äà ñòèãíå äî Ìåêñèêàíñêèÿ çàëèâ, êúì ÷åòèðèäåñåò è ÷åòâúðòèÿ ãðàäóñ ñåâåðíà øèðèíà òîâà òå÷åíèå ñå ðàçäåëÿ íà äâà ðúêàâà: ãëàâíèÿò îòèâà êúì èðëàíäñêèòå è íîðâåæêè áðåãîâå, äîêàòî âòîðèÿò èçâèâà íà þã äî Àçîðñêèòå îñòðîâè, ïîñëå ìèíàâà êðàé áðåãîâåòå íà Àôðèêà è êàòî îïèñâà åäíà óäúëæåíà åëèïñà, îòíîâî ñå âðúùà êúì Àíòèëñêèòå îñòðîâè.
Òà òîÿ âòîðè ðúêàâ - âñúùíîñò òîé å ïî-ñêîðî îãúðëèöà, îòêîëêîòî ðúêàâ - îáãðúùà ñúñ ñâîèòå òîïëè âîäè îíàÿ ñïîêîéíà è íåïîäâèæíà ÷àñò îò ñòóäåíèÿ îêåàí, êîÿòî ñå íàðè÷à Ñàðãàñîâî ìîðå, åäíî ñúùèíñêî åçåðî ñðåä Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí. Çà äà ãî îáèêîëÿò âåäíúæ, çà âîäèòå íà ãîëÿìîòî òå÷åíèå ñà íåîáõîäèìè òðè ãîäèíè.
Ñîáñòâåíî Ñàðãàñîâî ìîðå ïîêðèâà öÿëàòà ïîòúíàëà ÷àñò îò Àòëàíòèäà. Íÿêîè ó÷åíè äîïóñêàõà äîðè, ÷å ìíîãîòî òðåâè, ñ êîèòî òî å îñåÿíî, ñà èçñêóáíàòè îò ëèâàäèòå íà òîÿ íÿêîãàøåí êîíòèíåíò. Íî âåðîÿòíî òèÿ òðåâè, àëãè è âîäîðàñëè, îòêúñíàòè îò åâðîïåéñêèòå è àìåðèêàíñêè áðåãîâå, ñà îòâëå÷åíè ÷àê â òàÿ îáëàñò îò Ãúëôñòðèéì.
Òàêúâ áåøå òîÿ êðàé, â êîéòî "Íàóòèëóñ" ñå äâèæåøå ñåãà - åäíà èñòèíñêà ëèâàäà, ïëúòåí êèëèì îò âîäîðàñëè, ôóêóñè è òðîïè÷åñêî ãðîçäå, òîëêîâà ãúñò, òîëêîâà ñáèò, ÷å íîñúò íà êîðàá áè ãî öåïèë ñ óñèëèå. È êàïèòàí Íåìî, êîéòî íå èñêàøå äà çàòðóäíÿâà âèòëîòî íà ñâîÿ êîðàá â òàÿ âîäà, èçïúëíåíà ñ òðåâè, äúðæåøå "Íàóòèëóñ" íÿêîëêî ìåòðà ïîä ïîâúðõíîñòòà.
Èìåòî "Ñàðãàñîâî ìîðå" èäå îò èñïàíñêàòà äóìà sargazo, êîåòî çíà÷è âîäîðàñëè. Òèÿ âîäîðàñëè, ãëàâíî ïëàâàùèòå âîäîðàñëè, îáðàçóâàò òîâà îãðîìíî ìîðñêî ïîëå. Ó÷åíèÿò Ìîðè, àâòîð íà "Ôèçè÷åñêà ãåîãðàôèÿ íà çåìíîòî êúëáî", îáÿñíÿâà ïî ñëåäíèÿ íà÷èí çàùî õèäðîôèòèòå ñå ñúáèðàò â òîÿ òèõ áàñåéí íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí:
"Îáÿñíåíèåòî, êîåòî ìîæå äà ñå äàäå - êàçâà òîé,-ïðîèçëèçà, ñòðóâà ìè ñå, îò åäèí îáùîèçâåñòåí îïèò. Àêî â åäèí ñúä ñå ñëîæàò êúñ÷åòà êîðê èëè êàêâèòî è äà å ïëàâàùè òåëà è àêî âîäàòà â ñúäà ïî÷íå äà ñå âúðòè êðúãîîáðàçíî, ïðúñíàòèòå ïëàâàùè êúñ÷åòà ñå ñúáèðàò íàêóï â öåíòúðà íà òå÷íàòà ïîâúðõíîñò, ò.å. â íàé-ìàëêî ïîäâèæíàòà òî÷êà. Â ñëó÷àÿ, êîéòî íè èíòåðåñóâà, ñúäúò å Àòëàíòè÷åñêèÿò îêåàí, Ãúëôñòðèéì - êðúãîîáðàçíîòî òå÷åíèå, à Ñàðãàñîâî ìîðå - öåíòðàëíàòà òî÷êà, äåòî ñå ñúáèðàò ïëàâàùèòå òåëà". Àç ñúì ñúãëàñåí ñ ìíåíèåòî íà Ìîðè è ìîæàõ äà ïðîó÷à ÿâëåíèåòî â òàÿ ñïåöèàëíà ñðåäà, äåòî ðÿäêî ïðîíèêâàò êîðàáè. Íàä íàñ ïëàâàõà ïðåäìåòè îò âñåâúçìîæåí ïðîèçõîä, îòðóïàíè ñðåä ïîòúìíåëè òðåâè, ñòâîëîâå íà äúðâåòà, èçêîðåíåíè îò Àíäèòå èëè îò Ñêàëèñòèòå ïëàíèíè è âëà÷åíè îò Àìàçîíêà èëè Ìèñèñèïè, ìíîãî îñòàòúöè îò êîðàáîêðóøåíèÿ, êúñîâå îò êèëîâå è ïîäâîäíè ÷àñòè îò èçäúíåíè îáøèâêè, òîëêîâà íàòåæíåëè îò ðàêîâèíè è ðàöè, ÷å íå ìîæåõà äà èçïëóâàò íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà.
Öåëèÿ äåí, 22 ôåâðóàðè, ïðåêàðàõìå â Ñàðãàñîâî ìîðå, äåòî ðèáèòå, êîèòî îáè÷àò ìîðñêè ðàñòåíèÿ è ðàöè, íàìèðàò èçîáèëíà õðàíà. Íà ñëåäíèÿ äåí îêåàíúò èìàøå ïàê îáèêíîâåíèÿ ñè èçãëåä.
Îòòîãàâà öåëè äåâåòíàäåñåò äíè - îò 23 ôåâðóàðè äî12 ìàðò - "Íàóòèëóñ", ïëàâàéêè â ñðåäàòà íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí, ñå äâèæåøå ñ ïîñòîÿííà ñêîðîñò îò ñòî ëåâãè â äåíîíîùèå. Î÷åâèäíî êàïèòàí Íåìî èñêàøå äà èçïúëíè ñâîÿòà ïîäìîðñêà ïðîãðàìà è àç íå ñå ñúìíÿâàõ, ÷å òîé âúçíàìåðÿâà, ñëåä êàòî çàîáèêîëè íîñ Õîðí, äà ñå âúðíå êúì þæíèòå îáëàñòè íà Òèõèÿ îêåàí.
Òúé ÷å Íåä Ëàíä áåøå èìàë ïðàâî äà ñå ñòðàõóâà. Â òèÿ øèðîêè âîäíè ïðîñòîðè áåç íèêàêâè îñòðîâè íå áèâàøå âå÷å äà ñå ïðàâÿò îïèòè çà áÿãñòâî. Íÿìàøå è íèêàêâà âúçìîæíîñò äà ñå ïðîòèâîïîñòàâèì íà ïðèùåâêèòå íà êàïèòàí Íåìî. Åäèíñòâåíîòî, êîåòî íè îñòàâàøå, áå äà ñå ïîä÷èíèì; íî îíîâà, êîåòî íå ìîæåõìå äà î÷àêâàìå îò ñèëàòà èëè õèòðîñòòà, ìèñëåõ ñè, ÷å ìîæåì äà ãî äîáèåì ÷ðåç óáåæäàâàíå. Äàëè êîãàòî çàâúðøè ïúòåøåñòâèåòî, êàïèòàí Íåìî íå áè ñå ñúãëàñèë äà íè îñâîáîäè ñðåùó êëåòâåíî îáåùàíèå äà íå îòêðèåì íèêîìó è íèêîãà íåãîâîòî ñúùåñòâóâàíèå? ×åñòíà äóìà, êîÿòî íèå áèõìå óäúðæàëè. Òðÿáâàøå äà ðàçãîâàðÿì ñ êàïèòàíà ïî òîÿ äåëèêàòåí âúïðîñ. Íî ùåøå ëè äà áúäå óìåñòíî äà èñêàì òàÿ ñâîáîäà? Íàëè òîé ñàìèÿò îùå â íà÷àëîòî áå çàÿâèë èçðè÷íî, ÷å çà äà ñå çàïàçè òàéíàòà íà íåãîâèÿ æèâîò - íàøåòî ïëåííè÷åñòâî äî êðàé å íàëîæèòåëíî? È ìîåòî ìúë÷àíèå ïðåç ÷åòèðèòå ìåñåöà íå ìó ëè ñå å ñòîðèëî ìúë÷àëèâî ïðèåìàíå íà òîâà ïîëîæåíèå? È åäíî âðúùàíå îòíîâî êúì ñúùèÿ âúïðîñ íå áè ëè ñúáóäèëî ïîäîçðåíèÿ, êîèòî ïúê áèõà ìîãëè äà îñóåòÿò íàøèòå ïëàíîâå, àêî íè ñå ïðåäñòàâåøå ïî-êúñíî ñãîäåí ñëó÷àé? Ïðåöåíÿâàõ â óìà ñè âñè÷êè ñúîáðàæåíèÿ, ðàçãëåæäàõ ãè îò âñè÷êè ñòðàíè, ñïîäåëÿõ ãè ñ Êîíñåé è òîé áèâàøå çàòðóäíåí íå ïî-ìàëêî îò ìåíå. Èçîáùî, ìàêàð è äà íå ñå îò÷àéâàì ëåñíî, ðàçáèðàõ, ÷å âåðîÿòíîñòòà äà ñå âúðíà îòíîâî ñðåä õîðàòà íàìàëÿâàøå âñåêèäíåâíî è îñîáåíî ñåãà, êîãàòî êàïèòàí Íåìî ñå íîñåøå äðúçêî êúì þæíàòà ÷àñò íà Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí.
Ïðåç òèÿ äåâåòíàäåñåò äíè, çà êîèòî ñïîìåíàõ âå÷å, íèêàêâà îñîáåíà ñëó÷êà íå áå îòáåëÿçàíà ïðåç íàøåòî ïúòóâàíå. Ðÿäêî âèæäàõ êàïèòàíà. Òîé ðàáîòåøå. ×åñòî íàìèðàõ â áèáëèîòåêàòà êíèãèòå, êîèòî òîé áå îñòàâèë ðàçòâîðåíè, è íàé-âå÷å êíèãè ïî åñòåñòâåíà èñòîðèÿ. Ìîåòî ñú÷èíåíèå çà ìîðñêîòî äúíî, ïðåëèñòâàíî îò íåãî, áå èçïúñòðåíî ïî ïîëåòî íà ñòðàíèöèòå ñ áåëåæêè, êîèòî íà ìåñòà ïðîòèâîðå÷àõà íà ìîèòå òåîðèè è ñèñòåìè. Íî êàïèòàíúò ñå çàäîâîëÿâàøå ñàìî ñ òîâà ïîïðàâÿíå í à ìîåòî ïðîèçâåäåíèå è ðÿäêî ñïîðåøå ñ ìåíå. Ïîíÿêîãà ÷óâàõ òúæíèòå çâóöè íà íåãîâèÿ õàðìîíèóì, íà êîéòî òîé ñâèðåøå ñ ãîëÿìà èçðàçèòåëíîñò - íî ñàìî íîùåì, â íàé-äúëáîêèÿ ìðàê, êîãàòî "Íàóòèëóñ" çàñïèâàøå â ïóñòèíÿòà íà îêåàíà.
Ïðåç òîÿ ïåðèîä íà ïúòóâàíåòî íè ïî öåëè äíè ïëàâàõìå ïî ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà. Ìîðåòî ñÿêàø áå èçîñòàâåíî îò âñè÷êè. Ñàìî íÿêîëêî ïëàòíîõîäà ñúñ ñòîêè çà Èíäèÿ îòèâàõà êúì íîñ Äîáðà Íàäåæäà. Âåäíúæ áÿõìå ïðåñëåäâàíè îò ëîäêèòå íà åäèí êèòîëîâåí êîðàá, êîéòî ñèãóðíî íè áå âçåë çà ãðàìàäåí è ìíîãî ðÿäúê êèò. Íî êàïèòàí Íåìî íå èñêàøå äà êàðà òèÿ äîáðè õîðà äà ãóáÿò âðåìå è òðóä è çàâúðøè ïðåñëåäâàíåòî, êàòî ïîòúíà ïîä âîäàòà. Òàÿ ñëó÷êà êàòî ÷å æèâî çàèíòåðåñóâà Íåä Ëàíä. Íå ìèñëÿ, ÷å ùå èçëúæà, àêî êàæà, ÷å êàíàäåöúò ñèãóðíî ñúæàëÿâàøå, çàäåòî õàðïóíúò íà êèòîëîâöèòå íå áå óëó÷èë ñìúðòîíîñíî íàøèÿ áðîíèðàí êèò.
Ðèáèòå, êîèòî Êîíñåé è àç íàáëþäàâàõìå ïðåç òèÿ äíè, ìàëêî ñå ðàçëè÷àâàõà îò îíèÿ, êîèòî áÿõìå âå÷å ïðîó÷âàëè â äðóãè øèðèíè. Íàé-âàæíèòå áÿõà íÿêîëêî îáðàçöè îò ñòðàøíèòå õðóùÿëíè ðèáè, ðàçðåä, êîéòî ñå ïîäðàçäåëÿ íà òðè ïîäðàçðåäà, êîèòî ïúê íàáðîÿâàò íå ïî-ìàëêî îò òðèäåñåò è äâà âèäà:
àêóëè - äúëãè äî ïåò ìåòðà ñúñ ñïëåñêàíà è ïî-ãîëÿìà îò òóëîâèùåòî ãëàâà, ñúñ çàîáëåíà ïåðêà íà îïàøêàòà è êîèòî èìàò íà ãúðáà ñè ñåäåì øèðîêè íàäëúæíè è óñïîðåäíè ÷åðíè èâèöè; ñåòíå - äðóã âèä àêóëè ñúñ ñèâîïåïåëÿâ öâÿò, ñúñ ñåäåì äóïêè íà õðèëåòå è ñàìî ñ åäíà ãðúáíà ïåðêà - ïðèáëèçèòåëíî â ñðåäàòà íà òÿëîòî.
Ìèíàâàõà ñúùî òàêà è ãîëåìè ìîðñêè êó÷åòà, ìíîãî ëàêîìè ðèáè.
Ñòðîéíè è èãðèâè ñòàäà äåëôèíè íè ïðèäðóæàâàõà ïî öåëè äíè. Òå ñå äâèæåõà ïî ïåò-øåñò è íàïàäàõà êàêòî âúëöèòå çèìå - íà ãëóòíèöè. Òóëîâèùàòà èì, äúëãè îêîëî òðè ìåòðà, áÿõà ÷åðíè îòãîðå, à îòäîëó ðîçîâîáåëè, íàïðúñêàíè ñ ðåäêè ïåòúíöà.
Íàé-ñåòíå Êîíñåé êëàñèðà è ãîëÿì áðîé ëåòÿùè ðèáè. Ìíîãî èíòåðåñíî áåøå äà ñå ãëåäà êàê äåëôèíèòå ëîâÿò ñ èçóìèòåëíà òî÷íîñò ëåòÿùèòå ðèáè. Êàêúâòî è ðàçìàõ äà èìàøå ïîëåòúò, êàêâèòî è äúãè äà îïèñâàõà òå, äîðè êîãàòî ïðåõâúð÷àõà è íàä "Íàóòèëóñ", êëåòèòå ðèáè âèíàãè ïîïàäàõà â ðàçòâîðåíàòà óñòà íà äåëôèíèòå. Òå áÿõà èëè ïèðàïåäè, èëè õâúð÷àùè áàðáóíè ñúñ ñâåòëà óñòà, êîèòî ñëåä êàòî î÷åðòàâàõà íîùåì îãíåíè áðàçäè â ìðàêà, ïîòúâàõà â òúìíàòà âîäà ïîäîáíî íà ïàäàùè çâåçäè.
Òúé ïðîäúëæè ïëàâàíåòî íè äî 13 ìàðò. Ïðåç òîÿ äåí "Íàóòèëóñ" áå èçïîëçóâàí çà ïîäìîðñêè èçñëåäâàíèÿ, êîèòî æèâî ìå èíòåðåñóâàõà.
Áÿõìå ïðîïëàâàëè äîòîãàâà áëèçî òðèíàäåñåò õèëÿäè ëåâãè, îòêàê áÿõìå òðúãíàëè îò äàëå÷íèòå êðàèùà íà Òèõèÿ îêåàí. Íàìèðàõìå ñå íà 45 ãðàäóñà 37' þæíà øèðèíà è 37 ãðàäóñà 53' çàïàäíà äúëæèíà. Òàì áÿõà âîäèòå, â êîèòî êàïèòàí Äåíõåì îò ïàðàõîäà "Õåðàëä" áå ñïóñíàë ñîíäà îò 14 õèëÿäè ìåòðà, áåç äà ñòèãíå äúíîòî. Ïàê òàì ëåéòåíàíò Ïàðêåð îò àìåðèêàíñêàòà ôðåãàòà "Êîíãðåñ" íå áå äîñòèãíàë äúíîòî è ñ 15400-ìåòðîâà ñîíäà.
Êàïèòàí Íåìî ðåøè äà îòïðàâè ñâîÿ "Íàóòèëóñ" êúì íàé-ãîëåìèòå äúëáî÷èíè, çà äà ïðîâåðè èçìåðâàíèÿòà. Ïðèãîòâèõ ñå äà îòáåëÿçâàì âñè÷êèòå ðåçóëòàòè îò òîâà èçñëåäâàíå. Êàïàöèòå íà ñòúêëàòà â ñàëîíà ñå îòâîðèõà è çàïî÷íà ìàíåâðèðàíåòî, çà äà ñå ñòèãíå äî òîâà íåâåðîÿòíî äúëáîêî äúíî.
Ðàçáèðà ñå, íå ìîæåøå è äà ñå ìèñëè äà ñå ñòèãíå äîòàì, êàòî ñå íàïúëíÿò ðåçåðâîàðèòå. Òå ìîæå áè íå áèõà ìîãëè äà óâåëè÷àò äîñòàòú÷íî ñïåöèôè÷íîòî òåãëî íà "Íàóòèëóñ". Îò äðóãà ñòðàíà, çà äà ñå âúçëåçå íà ïîâúðõíîñòòà, ùåøå äà áúäå íåîáõîäèìî äà ñå èçõâúðëè âîäàòà, à ïîìïèòå ìîæåøå äà íå ïðåîäîëåÿò âúíøíîòî íàëÿãàíå.
Êàïèòàí Íåìî ðåøè äà ñòèãíå äî äúíîòî ïî åäèí äîñòàòú÷íî äúëúã äèàãîíàë ñ ïîìîùòà íà ñâîèòå ñòðàíè÷íè ïëîùè, êîèòî áÿõà íàêëîíåíè ïîä úãúë îò 45 ãðàäóñà êúì âîäîëèíèÿòà íà "Íàóòèëóñ". Ñëåä òîâà âèòëîòî áå çàñèëåíî äî êðàéíîñò è íåãîâîòî ÷åòâîðíî ðàçêëîíåíèå çàöåïè âîäàòà ñ íåîïèñóåìà ñèëà.
Ïîä òîÿ ìîãúù òëàñúê êîðïóñúò íà "Íàóòèëóñ" ïîòðúïíà êàòî çâó÷íà ñòðóíà è ïî÷íà äà ïîòúâà ðàâíîìåðíî. Ñåäíàëè â ñàëîíà, íèå äâàìàòà ñ êàïèòàíà ñëåäÿõìå ñòðåëêàòà íà ìàíîìåòúðà, êîÿòî ñå îòêëîíÿâàøå áúðçî. Ñêîðî ïðåìèíàõìå çîíàòà, äåòî îáèòàâàò ïîâå÷åòî ðèáè. Êàêòî íÿêîè îò òÿõ ìîãàò äà æèâåÿò ñàìî íà ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî èëè ðåêèòå, òàêà äðóãè, ïî-ìàëîáðîéíè, îáèòàâàò èçêëþ÷èòåëíî ãîëåìèòå äúëáî÷èíè. Ìåæäó òÿõ ìîæàõ äà íàáëþäàâàì åêñàíõà - ðèáà, ïîäîáíà íà ìîðñêîòî êó÷å, ñ øåñò äèõàòåëíè îòâîðà è ñ îãðîìíè, èçïúêíàëè êàòî òåëåñêîï î÷è, áðîíèðàíèÿ ìàëàðìàò ñúñ ñèâî òóëîâèùå è ÷åðíè ãúðäè, çàùèòåíè ñ êîñòåí íàãðúäíèê îò áëåäî÷åðâåíè ïëî÷êè, è íàêðàÿ - ãðåíàäèðà, êîéòî æèâåå íà õèëÿäà è äâåñòà ìåòðà äúëáî÷èíà è ñëåäîâàòåëíî ïîíàñÿ íàëÿãàíå îò ñòî è äâàäåñåò àòìîñôåðè.
Ïîïèòàõ êàïèòàí Íåìî äàëè å íàáëþäàâàë ðèáè â îùå ïî- ãîëåìè äúëáî÷èíè.
- Ðèáè ëè? - îòãîâîðè ìè òîé. - Ðÿäêî. Íî ïðè ñåãàøíîòî ñúñòîÿíèå íà íàóêàòà êàêâî ïðåäïîëàãàò, êàêâî ñå çíàå ïî òîçè âúïðîñ?
- Åòî êàêâî, êàïèòàíå. Çíàå ñå, ÷å êàòî ñå ñëèçà êúì äîëíèòå ïëàñòîâå íà îêåàíà, ðàñòèòåëíèÿò ñâÿò èç÷åçâà ïî-áúðçî îò æèâîòèíñêèÿ. Çíàå ñå, ÷å äåòî âñå îùå ìîãàò äà ñå ñðåùàò æèâè ñúùåñòâà, íèêàêâè õèäðîôèòè íå ðàñòàò. Çíàå ñå, ÷å ñòðèäèòå è äðóãè ðàêîâèíè æèâåÿò íà äâå õèëÿäè ìåòðà äúëáî÷èíà è ÷å Ìàê Êëèíòîê, ãåðîÿò íà ïîëÿðíèòå ìîðåòà, å èçìúêíàë åäíà æèâà ìîðñêà çâåçäà îò äúëáî÷èíà äâå õèëÿäè è ïåòñòîòèí ìåòðà. Çíàå ñå, ÷å åêèïàæúò íà àíãëèéñêàòà ôðåãàòà "Áóë Äîã" å óëîâèë åäíà àñòåðèÿ íà äúëáî÷èíà ïîâå÷å îò åäíà ëåâãà. Íî âèå, êàïèòàí Íåìî, ùå êàæåòå ìîæå áè, ÷å íèå íå çíàåì íèùî.
- Íå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè êàïèòàíúò, - íÿìà äà áúäà òîëêîâà íåó÷òèâ. Âñå ïàê ùå âè ïîïèòàì êàê ñè îáÿñíÿâàòå, ÷å æèâè ñúùåñòâà ìîãàò äà îáèòàâàò òàêèâà äúëáî÷èíè?
- Îáÿñíÿâàì ñè ãî ïî äâà íà÷èíà: ïúðâî, ÷å îòâåñíèòå òå÷åíèÿ, ïðåäèçâèêàíè îò ðàçëèêàòà â ñîë è îò ãúñòîòàòà íà âîäàòà, ïðè÷èíÿâàò äâèæåíèå, êîåòî å äîñòàòú÷íî äà ïîääúðæà ïúðâè÷íèÿ æèâîò íà íÿêîè áîäëèâîêîæè è íà ìîðñêèòå çâåçäè.
- Âÿðíî - ðå÷å êàïèòàíúò.
- Âòîðî, òúé êàòî êèñëîðîäúò å îñíîâà íà æèâîòà, èçâåñòíî å, ÷å êîëè÷åñòâîòî êèñëîðîä, ðàçòâîðåíî âúâ âîäàòà, ñå óâåëè÷àâà, âìåñòî äà íàìàëÿâà, êîëêîòî ïî-íàäúëáîêî ñå ñëèçà, è ÷å íàëÿãàíåòî íà äîëíèòå ïëàñòîâå âîäà ïîìàãà çà ñãúñòÿâàíåòî íà êèñëîðîäà.
- À! Òîâà èçâåñòíî ëè å? - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî ñ ëåêà èçíåíàäà. - Õóáàâî å, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ÷å ñå çíàå - çàùîòî å èñòèíà. À àç ùå äîáàâÿ, ÷å êîãàòî ñà óëîâåíè íà ïîâúðõíîñòòà, ïëàâàòåëíèÿò ìåõóð íà ðèáèòå ñúäúðæà ïîâå÷å àçîò, îòêîëêîòî êèñëîðîä, è íàïðîòèâ, ïîâå÷å êèñëîðîä, îòêîëêîòî àçîò, êîãàòî ñà õâàíàòè ìíîãî íàäúëáîêî. Êîåòî äîêàçâà ïðàâîòàòà íà âàøàòà ñèñòåìà. Íî äà ïðîäúëæèì íàáëþäåíèÿòà.
Ïîãëåäíàõ ìàíîìåòúðà. Òîé ïîêàçâàøå äúëáî÷èíà îò øåñò õèëÿäè ìåòðà. Íèå ñå áÿõìå ïîòîïèëè ïðåäè åäèí ÷àñ. Ïëúçãàéêè ñå ñúñ ñâîèòå íàêëîíåíè ïëîùè, "Íàóòèëóñ" ïðîäúëæàâàøå äà ïîòúâà. Ïóñòèííèòå âîäè áÿõà óäèâèòåëíî áèñòðè è íåîïèñóåìî ïðîçðà÷íè. Ñëåä ÷àñ áÿõìå âå÷å íà òðèíàäåñåò õèëÿäè ìåòðà - îêîëî òðè ëåâãè è ÷åòâúðò, íî îùå íèùî íå ïîêàçâàøå, ÷å íàáëèæàâàìå äúíîòî íà îêåàíà.
Àëà êîãàòî ñòèãíàõìå íà äúëáî÷èíà ÷åòèðèíàäåñåò õèëÿäè ìåòðà, çàáåëÿçàõ ÷åðíè îñòðè âúðõîâå, êîèòî èçíèêâàõà ñðåä âîäàòà. Íî òèÿ âúðõîâå ìîæåõà äà ñà íà ïëàíèíè, âèñîêè êàòî Õèìàëàèòå èëè êàòî Ìîí Áëàí, äîðè è ïî-âèñîêè, è äúëáî÷èíàòà íà áåçäíàòà íå ìîæåøå äà ñå îïðåäåëè.
Ìàêàð ÷å íàëÿãàíåòî, êîåòî ïîíàñÿøå, áå ìíîãî ãîëÿìî, "Íàóòèëóñ" ñëåçå îùå ïî-íàäîëó. Óñåùàõ, ÷å áðîíÿòà ìó òðúïíåøå ïîä ñâðúçêèòå, çàâèíòåíè ñ áóðìè; æåëåçíèòå ïðú÷êè ñå èçâèâàõà; ïðåãðàäèòå ìó ñòåíåõà; ñòúêëàòà íà ïðîçîðöèòå â ñàëîíà ñå èçäóâàõà ïîä íàëÿãàíåòî íà âîäàòà. È òîÿ çäðàâ êîðàá íåñúìíåíî íå áè óñòîÿë, àêî êàêòî êàçâàøå êàïèòàíúò ìó, íå áåøå ñïîñîáåí äà èçäúðæà êàòî èçëÿò æåëåçåí áëîê.
Ìèíàâàéêè ñúâñåì áëèçî äî ñòðúìíèòå ñêëîíîâå íà òèÿ çàãóáåíè ïîä âîäàòà ñêàëè, àç ñúçðÿõ îùå íÿêîè ðàêîâèíè, ñåðïóëè, æèâè ñïèíîðáèñè è ðàçëè÷íè îáðàçöè îò ìîðñêè çâåçäè.
Àëà ñêîðî ïîñëåäíèòå ïðåäñòàâèòåëè íà æèâîòèíñêèÿ ñâÿò èç÷åçíàõà è "Íàóòèëóñ" ìèíà ãðàíèöàòà çà ïîäìîðñêè æèâîò êàêòî áàëîí, êîéòî ñå èçäèãà âúâ âúçäóõà äî ìÿñòî, äåòî íå ìîæå äà ñå äèøà. Áÿõìå ñòèãíàëè äúëáî÷èíà øåñòíàäåñåò õèëÿäè ìåòðà - ÷åòèðè ëåâãè - è ñòåíèòå íà "Íàóòèëóñ" èçïèòâàõà íàëÿãàíå îò õèëÿäà è øåñòñòîòèí àòìîñôåðè - ò.å. õèëÿäà è øåñòñòîòèí êèëîãðàìà íà âñåêè êâàäðàòåí ñàíòèìåòúð îò ïîâúðõíîñòòà ìó.
- Êàêâî íåâåðîÿòíî íåùî! - âúçêëèêíàõ àç. - Äà ñå äâèæèì èç òèÿ äúëáîêè ìåñòà, äåòî ÷îâåê íèêîãà íå å ñòèãàë! Ïîãëåäíåòå, êàïèòàíå, ïîãëåäíåòå òèÿ âåëèêîëåïíè ñêàëè, òèÿ íåîáèòàâàíè ïåùåðè, òèÿ êðàéíè ïðåäåëè íà çåìíîòî êúëáî, äåòî æèâîòúò å âå÷å íåâúçìîæåí. Êàêâè íåïîçíàòè ãëåäêè è çàùî íèå ñìå ïðèíóäåíè äà îñòàíåì ñàìî ñúñ ñïîìåíà ñè çà òÿõ?
- Ùå âè áúäå ëè ïðèÿòíî - ïîïèòà ìå êàïèòàí Íåìî - äà îòíåñåòå íåùî ïîâå÷å îò ñïîìåíà?
- Êàêâî èñêàòå äà êàæåòå ñ òèÿ äóìè?
- Èñêàì äà êàæà, ÷å íÿìà íèùî ïî-ëåñíî îò òîâà äà ñå íàïðàâè ôîòîãðàôè÷åñêà ñíèìêà íà òàÿ ïîäìîðñêà îáëàñò.
Äîêàòî èçðàçÿ èçíåíàäàòà ñè îò òîâà íîâî ïðåäëîæåíèå, ïî íàðåæäàíå íà êàïèòàí Íåìî â ñàëîíà äîíåñîõà åäèí ôîòîãðàôè÷åñêè àïàðàò. Ïðåç øèðîêèòå ïðîçîðöè îçàðåíàòà îò åëåêòðè÷åñòâî âîäíà ñòèõèÿ èçïúêâàøå â ïúëíà ñâåòëèíà. Íÿìàøå íèêàêâà ñÿíêà, íèêàêâî íàìàëÿâàíå íà íàøàòà èçêóñòâåíà ñâåòëèíà. È ñëúíöåòî íå áè ñúçäàëî ïî-äîáðè óñëîâèÿ çà ñëó÷àÿ. "Íàóòèëóñ", òëàñêàí îò âèòëîòî ñè, íî ñäúðæàí îò íàêëîíåíèòå ïëîùè, áå íåïîäâèæåí. Ôîòîãðàôè÷åñêèÿ àïàðàò áå íàñî÷åí êúì æèâîïèñíîòî îêåàíñêî äúíî è çà íÿêîëêî ñåêóíäè íèå ïîëó÷èõìå íåîáèêíîâåíî ÷èñò íåãàòèâ.
Àç äàâàì òóê ïîçèòèâíàòà ñíèìêà. Íà íåÿ ñå âèæäàò òèÿ ïúðâè÷íè ñêàëè, êîèòî íå çíàÿò êàêâî å íåáåñíà ñâåòëèíà, òèÿ ãðàíèòè, êîèòî ñà ìîùíèòå îïîðè íà çåìÿòà, òèÿ äúëáîêè ïåùåðè, èçäúëáàíè â êàìåíèñòàòà ìàñà, òèÿ î÷åðòàíèÿ, òàêà íåñðàâíåíî ÷èñòè, ãðàíèöèòå íà êîèòî ñå îòðàçÿâàò â ÷åðíî, êàòî ÷å ñà èçïèñàíè ñ ÷åòêàòà íà íÿêîé ôëàìàíäñêè õóäîæíèê; ïî-íàòàòúê, îòâúä, êðúãîçîð îò ïëàíèíè, ÷óäåñíà âúëíîîáðàçíà ëèíèÿ, êîÿòî å çàäíèÿò ïëàí íà ïåéçàæà. Íå ìîãà äà îïèøà òàÿ ñúâêóïíîñò îò ÷åðíè, ãëàäêè, ëúñêàâè ñêàëè áåç íèêàêúâ ìúõ, áåç íè åäíî ïåòíî, ñúñ ñòðàííî íà÷óïåíè ôîðìè, íàðåäåíè óñòîé÷èâî âúðõó ïÿñú÷íèÿ êèëèì, êîéòî èñêðåøå ïîä ñòðóèòå íà åëåêòðè÷åñêàòà ñâåòëèíà.
Ñëåä êàòî ñâúðøè ðàáîòàòà ñè, êàïèòàí Íåìî ìè êàçà:
- Ùå ñå èçäèãíåì, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. Íå áèâà äà çëîóïîòðåáÿâàìå ïîâå÷å, êàòî îñòàâàìå òóê, è äà èçëàãàìå äúëãî âðåìå "Íàóòèëóñ" íà ïîäîáíî íàëÿãàíå.
- Äîáðå, äà ñå èçäèãíåì - îòãîâîðèõ àç.
- Äðúæòå ñå.
Äîêàòî ðàçáåðà çàùî êàïèòàíúò ìå ïîñúâåòâà äà ñå äúðæà, ïàäíàõ âúðõó êèëèìà.
Ïî çíàê íà êàïèòàíà âèòëîòî íà "Íàóòèëóñ" áå ñïðÿíî, íàêëîíåíèòå ïëîùè - èçïðàâåíè îòâåñíî è êîðàáúò, èçõâðúêíàë êàòî áàëîí âúâ âúçäóõà, ñå èçäèãàøå ñúñ ñâåòêàâè÷íà áúðçèíà. Òîé öåïåøå âîäíàòà ìàñà, öåëèÿò òðåïåòåí è çâúíòÿù. Íèùî îòäåëíî íå ñå âèæäàøå. Çà ÷åòèðè ìèíóòè òîé ïðåìèíà ÷åòèðèòå ëåâãè, êîèòî ãî îòäåëÿõà îò ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà, èçñêî÷è ïîäîáíî õâúð÷àùà ðèáà íàä âîäàòà è îòíîâî ïàäíà â íåÿ, êàòî ðàçïëèñêà âúëíè íà ãîëÿìà âèñî÷èíà.

XII
ÊÀØÀËÎÒÈ È ÊÈÒÎÂÅ

Ïðåç íîùòà íà 13 ñðåùó 14 ìàðò "Íàóòèëóñ" âçå îòíîâî êóðñ íà þã. Ìèñëåõ, ÷å êàòî ñòèãíåì äî íîñ Õîðí, òîé ùå ñå íàñî÷è íà çàïàä, çà äà ñå âúðíå â Òèõèÿ îêåàí è äà çàâúðøè êðúãîñâåòñêàòà ñè îáèêîëêà. Íî òîâà íå ñòàíà è òîé ïðîäúëæè äà ïëàâà íà þã. Êúäå èñêàøå äà îòèäå? Íà ïîëþñà ëè? Áåøå áåçñìèñëåíî. Ïî÷âàõ äà ìèñëÿ, ÷å äúðçîñòèòå íà êàïèòàíà îïðàâäàâàõà íàïúëíî ñòðàõîâåòå íà Íåä Ëàíä.
Îò íÿêîëêî äíè êàíàäåöúò íå ìè ãîâîðåøå âå÷å çà ñâîèòå ïëàíîâå çà áÿãñòâî- Áåøå ñòàíàë ïî-ìàëêî îáùèòåëåí, ïî÷òè ìúë÷àëèâ. Âèæäàõ êîëêî ãî èçìú÷âàøå òîâà ïðîäúëæèòåëíî ïëåííè÷åñòâî. ×óâñòâóâàõ êàêúâ ãíÿâ ñå íàòðóïâà â íåãî. Êîãàòî ñðåùíåøå êàïèòàíà, î÷èòå ìó ïëàìâàõà ìðà÷íî è àç âèíàãè ñå áîÿõ, ÷å íåãîâàòà ïðèðîäíà èçáóõëèâîñò ìîæå äà ãî äîêàðà äî íÿêîÿ êðàéíîñò. Íà 14 ìàðò Êîíñåé è òîé äîéäîõà â ñòàÿòà ìè. Ïîïèòàõ ãè êàêâà å öåëòà íà ïîñåùåíèåòî èì.
- Ñàìî äà âè çàïèòàìå çà íåùî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè êàíàäåöúò.
- Êàæåòå, Íåä.
- Êîëêî äóøè ñìÿòàòå, ÷å èìà íà "Íàóòèëóñ"?
- Íå áèõ ìîãúë äà âè êàæà, äðàãè ïðèÿòåëþ.
- Ñòðóâà ìè ñå - ïðîäúëæè Íåä Ëàíä, - ÷å îáñëóæâàíåòî ìó íå èçèñêâà ãîëÿì åêèïàæ.
- Íàèñòèíà - îòãîâîðèõ àç - ïðè íåãîâèòå óñëîâèÿ çà îáñëóæâàíåòî ìó ñà äîñòàòú÷íè íàé-ìíîãî äåñåòèíà äóøè.
- Íî òîãàâà çàùî èìà ïîâå÷å? - êàçà êàíàäåöúò.
- Çàùî ëè? - îòâúðíàõ àç.
Âïèõ î÷è â Íåä Ëàíä, ÷èèòî íàìåðåíèÿ ëåñíî ìîæåõà äà ñå îòãàòíàò.
- Çàùîòî, àêî âÿðâàì íà ïðåä÷óâñòâèÿòà ñè - êàçàõ àç-è àêî äîáðå ñúì ðàçáðàë æèâîòà íà êàïèòàíà, "Íàóòèëóñ" íå å ñàìî êîðàá, à è óáåæèùå çà âñè÷êè, êîèòî êàòî íåãîâèÿ êîìåíäàíò ñà ñêúñàëè âñÿêàêâè âðúçêè ñúñ çåìÿòà.
- Âúçìîæíî å - ðå÷å Êîíñåé, - íî "Íàóòèëóñ" ìîæå äà ïîáåðå ñàìî îïðåäåëåí áðîé õîðà. Íå áè ëè ìîãúë ãîñïîäàðÿò äà îïðåäåëè òîÿ áðîé?
- Íî êàê, Êîíñåé?
- Ñ èç÷èñëåíèå. Êàòî ñå çíàå âìåñòèìîñòòà íà êîðàáà, êîÿòî å èçâåñòíà íà ãîñïîäàðÿ, à ñëåäîâàòåëíî è êîëè÷åñòâîòî âúçäóõ, êîåòî òîé ïîáèðà; êàòî ñå çíàå, îò äðóãà ñòðàíà, êîëêî âúçäóõ èçðàçõîäâà åäèí ÷îâåê ñ äèøàíåòî ñè è êàòî ñå ñðàâíÿò òèÿ öèôðè ñ íåîáõîäèìîñòòà çà "Íàóòèëóñ" äà èçëèçà íà ïîâúðõíîñòòà âñåêè äâàäåñåò è ÷åòèðè ÷àñà...
Êîíñåé íå äîâúðøè, íî àç âå÷å ðàçáðàõ êàêâî èñêàøå äà êàæå òîé.
- Ðàçáèðàì - ðåêîõ àç, - íî òàÿ ñìåòêà, êîÿòî âñúùíîñò ëåñíî ìîæå äà ñå íàïðàâè, ùå äàäå ñàìî åäíà äîñòà íåñèãóðíà öèôðà.
- Íÿìà çíà÷åíèå - ïîäå Íåä Ëàíä íàñòîÿòåëíî.
- Åòî âè ñìåòêàòà - îòãîâîðèõ àç. - Âñåêè ÷îâåê èçðàçõîäâà çà åäèí ÷àñ êèñëîðîä, êîéòî ñå ñúäúðæà â ñòî ëèòðà âúçäóõ, èëè çà äâàäåñåò è ÷åòèðè ÷àñà êèñëîðîä, êîéòî ñå ñúäúðæà â äâå õèëÿäè è ÷åòèðèñòîòèí ëèòðà. Çíà÷è òðÿáâà äà âèäèì êîëêî ïúòè ïî äâå õèëÿäè è ÷åòèðèñòîòèí ëèòðà âúçäóõ ïîáèðà "Íàóòèëóñ".
- Òî÷íî òàêà - ðå÷å Êîíñåé.
- Íî - ïðîäúëæèõ àç - òúé êàòî âìåñòèìîñòòà íà "Íàóòèëóñ" å ïåòíàäåñåò õèëÿäè òîíà, à âñåêè òîí - õèëÿäà ëèòðà, "Íàóòèëóñ" ïîáèðà åäèí ìèëèîí è ïåòñòîòèí õèëÿäè ëèòðà âúçäóõ, êîéòî, ðàçäåëåí íà äâå õèëÿäè è ÷åòèðèñòîòèí...
Ïðåñìåòíàõ áúðçî ñ ìîëèâà:
- ... äàâàò øåñòñòîòèí äâàäåñåò è ïåò, êîåòî çíà÷è, ÷å âúçäóõúò, êîéòî "Íàóòèëóñ" ïîáèðà, ìîæå äà ñòèãíå íà øåñòñòîòèí äâàäåñåò è ïåò äóøè çà äâàäåñåò è ÷åòèðè ÷àñà.
- Øåñòñòîòèí äâàäåñåò è ïåò! - ïîâòîðè Íåä.
- À ñìÿòàéòå çà ñèãóðíî - äîáàâèõ àç, - ÷å âñè÷êè íèå - ïúòíèöè, ìàòðîñè è îôèöåðè, íå íàáðîÿâàìå äîðè è äåñåòàòà ÷àñò îò òîâà ÷èñëî.
- À è òîâà å ìíîãî çà òðèìà äóøè! - ïðîìúëâè Êîíñåé.
- Çàòîâà, äðàãè Íåä, ìîãà äà âè ïîñúâåòâàì ñàìî åäíî - äà èìàòå òúðïåíèå.
- È äîðè - íåùî ïî-õóáàâî îò òúðïåíèåòî - îòãîâîðè Êîíñåé, - ïðèìèðåíèå.
Êîíñåé áå íàìåðèë èñòèíñêàòà äóìà.
- Â êðàÿ íà êðàèùàòà - ïðîäúëæè òîé - êàïèòàí Íåìî íå ìîæå äà ïëàâà âñå íà þã! Ùå òðÿáâà äà ñïðå íÿêúäå - ïà áèëî òî è äî íÿêîå ëåäåíî ïîëå, è äà ñå âúðíå êúì ïî-îæèâåíèòå ìîðåòà! È òîãàâà ùå äîéäå âðåìåòî çà ïëàíîâåòå íà Íåä Ëàíä.
Êàíàäåöúò ïîêëàòè ãëàâà, ïðîêàðà äëàí ïî ÷åëîòî ñè è ñè îòèäå, áåç äà îòãîâîðè.
- Ãîñïîäàðÿò ùå ìè ïîçâîëè åäíà çàáåëåæêà - ðå÷å òîãàâà Êîíñåé. - Êëåòèÿò Íåä ìèñëè çà âñè÷êî, êîåòî íå ìîæå äà èìà. Æèâåå ñ ìèíàëîòî ñè. Ìèëî ìó å âñè÷êî, êîåòî íè å çàáðàíåíî. Ñïîìåíèòå ãî ãíåòÿò è ìó å òåæêî. Òðÿáâà äà ãî ðàçáåðåì. Êàêâî ìîæå äà ïðàâè òîé òóê? Íèùî. Íå å ó÷åí êàòî ãîñïîäàðÿ è íå ìîæå äà èìà êàòî íàñ óäîâîëñòâèåòî äà ñå çàíèìàâà ñ õóáîñòèòå íà ìîðåòî. È áè ðèñêóâàë âñè÷êî, ñàìî äà ìîæåøå äà âëåçå â íÿêîÿ êðú÷ìà â ðîäèíàòà ñè!
ßâíî, åäíîîáðàçèåòî íà æèâîòà â êîðàáà áåøå íåïîíîñèìî çà êàíàäåöà, ñâèêíàë ñúñ ñâîáîäåí è äååí æèâîò. Ñúáèòèÿòà, êîèòî áèõà ìîãëè äà ãî óâëåêàò, áÿõà ðåäêè. Íî ïðåç òîÿ äåí åäíà ñëó÷êà ìó ïðèïîìíè õóáàâèòå äíè, êîãàòî å áèë êèòîëîâåö.
Êúì 11 ÷àñà ïðåäè îáÿä, êîãàòî ñå íàìèðàøå íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà, "Íàóòèëóñ" ïîïàäíà ñðåä ãðóïà êèòîâå: íåùî, êîåòî íå ìå ó÷óäè, çàùîòî çíàåõ, ÷å òèÿ æèâîòíè, áåçîãëåäíî ïðåñëåäâàíè îò ëîâöèòå, ñà ñå îòòåãëèëè â îáëàñòèòå ñ âèñîêà ãåîãðàôñêà øèðèíà.
Ðîëÿòà, êîÿòî ñà èãðàëè êèòîâåòå ìåæäó ìîðÿöèòå, è âëèÿíèåòî èì çà ãåîãðàôñêèòå îòêðèòèÿ, ñà áèëè çíà÷èòåëíè. Òå èìåííî, óâëè÷àéêè ïîäèðå ñè îòíà÷àëî áàñêèòå, à ñëåä òîâà àñòóðèéöèòå, àíãëè÷àíèòå è õîëàíäöèòå, ñà ãè êàðàëè äà íå ñå ñòðàõóâàò îò îïàñíîñòèòå íà îêåàíà è ñà ãè îòâåæäàëè îò åäèíèÿ íà äðóãèÿ êðàé íà çåìÿòà.
Ìîðåòî áå ñïîêîéíî è íèå áÿõìå ñåäíàëè íà ïàëóáàòà; ïî òèÿ ãåîãðàôñêè øèðèíè ìåñåö îêòîìâðè èìà õóáàâè åñåííè äíè. Èçâåäíúæ êàíàäåöúò - à òîé íå ìîæåøå äà ñå èçëúæå - ñúîáùè, ÷å å âèäÿë íà èçòîê êèò íà õîðèçîíòà. Êàòî ñå âãëåäàõìå âíèìàòåëíî, íà îêîëî ïåò ìèëè îò "Íàóòèëóñ" ñúçðÿõìå åäèí âúç÷åðåí ãðúá, êîéòî òó ñå èçäèãàøå íàä âúëíèòå, òó ñå èçãóáâàøå.
- Àõ! - èçâèêà Íåä Ëàíä. - Àêî áÿõ ñåãà íà íÿêîé êèòîëîâåí êîðàá, êàêâà ðàäîñò ùåøå äà áúäå çà ìåíå òàÿ ñðåùà! Ãîëÿì êèò å òîâà. Âèæòå ñ êàêâà ñèëà äóøíèöèòå ìó èçõâúðëÿò ñòúëáîâå âúçäóõ è ïàðà! Ïîâðàãà! Çàùî òðÿáâàøå äà áúäà âúðçàí íà òîâà ïàð÷å ëàìàðèíà!
- Êàêâî, Íåä - îòãîâîðèõ àç, - òà íå ñòå ëè ñå îòêàçàëè âå÷å îò ñòàðèòå ñè íàìåðåíèÿ çà ðèáîëîâ?
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ, ìèãàð íÿêîé êèòîëîâåö ìîæå äà çàáðàâè ñòàðèÿ ñè çàíàÿò? Ìèãàð ìîãàò äà îìðúçíàò âúëíåíèÿòà, êîèòî èçïèòâà ÷îâåê ïðè òîÿ ëîâ?
- Íèêîãà ëè íå ñòå áèëè íà ëîâ èç òèÿ ìîðåòà, Íåä?
- Íèêîãà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Ñàìî â ñåâåðíèòå ìîðåòà è â Áåðèíãîâèÿ è Äåéâèñîâèÿ ïðîòîê.
- Òîãàâà îùå íå ñòå âèæäàëè þæíè êèòîâå? Äîñåãà ñòå õîäèëè íà ëîâ çà îáèêíîâåíè êèòîâå, à òå íå ñìåÿò äà ïðåñè÷àò òîïëèòå âîäè íà Åêâàòîðà.
- Àõ, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - ðå÷å äîñòà íåäîâåð÷èâî êàíàäåöúò, - êàêâî ìè ðàçïðàâÿòå!
- Êàçâàì òîâà, êîåòî å.
- Õàéäå äå! Àìè ÷å ïðåç øåñòäåñåò è ïåòà, èìà îòòîãàâà äâå ãîäèíè è ïîëîâèíà, ëè÷íî àç ÷óêíàõ áëèçî äî Ãðåíëàíäèÿ åäèí êèò, â åäíàòà ñòðàíà íà êîéòî îùå ñòúð÷åøå õàðïóí ñúñ çíàêà íà êèòîëîâåí êîðàá îò Áåðèíãîâèÿ ïðîòîê. È àç âè ïèòàì êàê òîÿ êèò, ñëåä êàòî å áèë íàìóøåí íà çàïàä îò Àìåðèêà, å äîøúë íà èçòîê îò íåÿ, äåòî áå óáèò, àêî íå å ìèíàë áèëî êðàé íîñ Õîðí, áèëî êðàé íîñ Äîáðà Íàäåæäà è ïðåñÿêúë Åêâàòîðà!
- Àç ìèñëÿ êàòî Íåä - ðå÷å Êîíñåé - è ÷àêàì äà âèäÿ êàêâî ùå îòãîâîðè ãîñïîäàðÿò.
- Òîé ùå âè îòãîâîðè, äðàãè ïðèÿòåëþ, ÷å êèòîâåòå æèâåÿò â îïðåäåëåíè îáëàñòè, ñïîðåä âèäà íà êîéòî ïðèíàäëåæàò, è íå íàïóñêàò ìîðåòàòà, êîèòî îáèòàâàò. È àêî íÿêîé îò òÿõ å äîøúë îò Áåðèíãîâèÿ â Äåéâèñîâèÿ ïðîòîê, òîâà å ñòàíàëî ïðîñòî çàùîòî ìåæäó åäíîòî è äðóãîòî ìîðå òðÿáâà äà èìà íÿêàêúâ ïðîõîä áèëî ïî ñåâåðíèòå áðåãîâå íà Àìåðèêà, áèëî ïî ñåâåðíèòå áðåãîâå íà Àçèÿ.
- Äà âè âÿðâàì ëè? - ïîïèòà êàíàäåöúò, êàòî íàìèãíà.
- Òðÿáâà äà âÿðâàòå íà ãîñïîäàðÿ - îòãîâîðè Êîíñåé.
- Çíà÷è, ùîì íå ñúì õîäèë íà ëîâ â îíèÿ ìåñòà, íå çíàÿ è êèòîâåòå, êîèòî æèâåÿò òàì, òàêà ëè?
- Êàçàõ âè, Íåä, ÷å å òàêà.
- È ïîðàäè òîâà èìàòå îùå ïî-ãîëåìè îñíîâàíèÿ äà ñå çàïîçíàåòå ñ òÿõ - îòâúðíà Êîíñåé.
- Ãëåäàéòå! Ãëåäàéòå! - èçâèêà êàíàäåöúò, ðàçâúëíóâàíî.
- Òîé ñå ïðèáëèæàâà! Èäå ñðåùó íàñ! Ïîäèãðàâà ñå ñ ìåíå. Çíàå, ÷å íèùî íå ìîãà äà ìó ñòîðÿ!
Íåä óäðÿøå ñ êðàê. Ðúêàòà ìó òðåïåðåøå, ðàçìàõâàéêè âúîáðàæàåì õàðïóí.
- Òèÿ êèòîâå - ïîïèòà òîé - òîëêîâà ëè ñà ãîëåìè, êîëêîòî ñåâåðíèòå?
- Ãîðå-äîëó, Íåä.
- Çàùîòî àç ñúì âèæäàë ìíîãî ãîëåìè êèòîâå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, êèòîâå, êîèòî ñòèãàõà íà äúëæèíà äî ñòî ñòúïêè. ×óâàë ñúì äîðè äà êàçâàò, ÷å õþëàìîêúò è óìãàëþêúò îò Àëåóòñêèòå îñòðîâè íàäõâúðëÿëè ïîíÿêîãà ñòî è ïåòäåñåò ñòúïêè.
- Òîâà ìè ñå ñòðóâà ïðåóâåëè÷åíî - îòãîâîðèõ àç. - Òèÿ æèâîòíè ñà ïîëÿðíè êèòîâå ñ ãðúáíè ïåðêè è êàêòî êàøàëîòèòå ñà èçîáùî ïî-ìàëêè îò îáèêíîâåíèòå êèòîâå.
- Àõ! - èçâèêà Íåä, êîéòî íå îòêúñâàøå ïîãëåä îò îêåàíà.
- Ïðèáëèæàâà, èäå ñúâñåì áëèçî äî "Íàóòèëóñ"!
Íåä Ëàíä íå ÷óâàøå. Íå ñëóøàøå âå÷å. Êèòúò ïðîäúëæàâàøå äà ñå ïðèáëèæàâà. Òîé ãî èçÿæäàøå ñ î÷è.
- Àõ - èçâèêà òîé, - òà òîâà íå å åäèí êèò, à äåñåò, äâàäåñåò, öÿëî ñòàäî! È äà íå ìîæåø äà íàïðàâèø íèùî! Äà òè ñà âúðçàíè è ðúöåòå, è êðàêàòà!
- Íî, äðàãè Íåä - ðå÷å Êîíñåé, - çàùî íå ïîèñêàòå ðàçðåøåíèå îò êàïèòàí Íåìî äà èçëåçåòå íà ëîâ?...
Ïðåäè îùå Êîíñåé äà äîâúðøè ôðàçàòà ñè, Íåä Ëàíä ñå âòóðíà ïî ñòúëáàòà äà òúðñè êàïèòàíà. Ñëåä ìàëêî äâàìàòà ñå ïîÿâèõà íà ïàëóáàòà.
Êàïèòàí Íåìî ðàçãëåäà ñòàäîòî êèòîâå, êîèòî èãðàåõà ñðåä âúëíèòå íà åäíà ìèëÿ îò "Íàóòèëóñ".
- Òîâà ñà þæíè êèòîâå - ðå÷å òîé. - Òå ñà ñúùèíñêî áîãàòñòâî çà öÿëà êèòîëîâíà ôëîòà.
- Ãîñïîäèí êàïèòàí, à íå áèõ ëè ìîãúë - ïîïèòà êàíàäåöúò - äà èçëÿçà íà ëîâ ñðåùó òÿõ, àêî íå çà äðóãî, ïîíå äà íå çàáðàâÿ ñòàðèÿ ñè çàíàÿò íà êèòîëîâåö?
- Êàêâà ïîëçà äà ñå õîäè íà ëîâ, ñàìî çà äà ñå óáèâà? - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî. - Íÿìàìå íóæäà íà êîðàáà îò êèòîâà ìàñ.
- Íî â ×åðâåíî ìîðå - ïîäå êàíàäåöúò - âèå íè ïîçâîëèõòå äà ãîíèì åäèí äþãîíã.
- Òîãàâà òðÿáâàøå äà ñíàáäÿ åêèïàæà ñ ïðÿñíî ìåñî. Ñåãà ùå áúäå óáèéñòâî çà ñàìîòî óáèéñòâî. Çíàÿ ìíîãî äîáðå, ÷å ÷îâåêúò ñè å çàïàçèë òàÿ ïðèâèëåãèÿ, íî àç íå ìîãà äà ïðèåìà òèÿ ñìúðòîíîñíè çàáàâè. Óíèùîæàâàéêè þæíèòå, êàêòî è îáèêíîâåíèòå êèòîâå - êîèòî ñà áåçîáèäíè è äîáðè æèâîòíè, - õîðà êàòî âàñ, ìàéñòîð Ëàíä, âúðøàò îñúäèòåëíè äåëà. Ïî òîÿ íà÷èí òå âå÷å èçòðåáèõà âñè÷êî æèâî â öåëèÿ Áàôèíîâ çàëèâ è ùå óíèùîæàò öÿëà ïîðîäà ïîëåçíè æèâîòíè. Çàòîâà îñòàâåòå íà ìèðà êëåòèòå êèòîâå. È áåç âàñ òå èìàò äîñòàòú÷íî ïðèðîäíè âðàãîâå - êàøàëîòèòå, ðèáèòå-ìå÷îâå è ðèáèòå-òðèîíè.
Ìîæåòå äà ñè ïðåäñòàâèòå êàêúâ èçðàç èìàøå ëèöåòî íà êàíàäåöà ïðè òîÿ óðîê ïî íðàâîó÷åíèå. Äà ñå äàâàò òàêèâà ñúâåòè íà ëîâåö - òîâà å ãóáè-âðåìå. Íåä Ëàíä ãëåäàøå êàïèòàíà è î÷åâèäíî íå ðàçáèðàøå êàêâî ìó êàçâàøå òîé. Íî êàïèòàíúò èìàøå ïðàâî. Âàðâàðñêàòà è áåçðàçñúäíà ÿðîñò íà êèòîëîâöèòå ùå óíèùîæè íÿêîé äåí è ïîñëåäíèÿ êèò â îêåàíà.
Íåä Ëàíä ïî÷íà äà ñè ñâèðêà ïðåç çúáè "ßíêè Äóäúë", ïúõíà ðúöå â äæîáîâåòå ñè è íè îáúðíà ãðúá. À êàïèòàí Íåìî, êîéòî íàáëþäàâàøå ñòàäîòî êèòîâå, ñå îáúðíà êúì ìåíå:
- Ïðàâ áÿõ, êîãàòî êàçàõ, ÷å îñâåí ÷îâåêà êèòîâåòå èìàò äîñòàòú÷íî ïðèðîäíè íåïðèÿòåëè. Ñëåä ìàëêî òèÿ òóê ùå òðÿáâà äà ñå ðàçïðàâÿò ñ ìíîãî îïàñåí ïðîòèâíèê. Âèæäàòå ëè, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, íà îêîëî îñåì ìèëè îò íàñ îíèÿ ÷åðíè, ïîäâèæíè òî÷êè?
- Äà, êàïèòàíå - îòãîâîðèõ àç.
- Òîâà ñà êàøàëîòè, ñòðàøíè æèâîòíè, êîèòî ñúì ñðåùàë ïîíÿêîãà íà ñòàäà îò äâåñòà äî òðèñòà íà áðîé. Âèæòå, òèÿ æåñòîêè è çëîâðåäíè æèâîòíè áè òðÿáâàëî äà ñå èçòðåáâàò.
Ïðè òèÿ äóìè êàíàäåöúò áúðçî ñå îáúðíà.
- Òîãàâà, êàïèòàíå - êàçàõ àç, - èìà îùå âðåìå â èíòåðåñ íà êèòîâåòå...
- Áåçïîëåçíî å äà ñå èçëàãàòå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. "Íàóòèëóñ" ñàì ùå ðàçãîíè òèÿ êàøàëîòè. Òîé å âúîðúæåí ñúñ ñòîìàíåí íîñ, êîéòî, ìèñëÿ, ÷å ñòðóâà êîëêîòî õàðïóíà íà ìàéñòîð Ëàíä.
Êàíàäåöúò ñâè ðàìåíå, áåç äà ñå ñòåñíÿâà. Äà ñå íàïàäàò êàøàëîòè ñ íîñà íà êîðàá! ×óâàë ëè å íÿêîé òàêîâà íåùî äîñåãà?
- Ïî÷àêàéòå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà êàïèòàí Íåìî. - Ùå âè ïîêàæåì ëîâ, êàêúâòî íå ñòå âèæäàëè îùå. Çà òèÿ ñâèðåïè êàøàëîòè íå áèâà äà èìà ìèëîñò. Òå ñà ñàìî óñòà è çúáè!
Óñòà è çúáè! Íå áè ìîãëî äà ñå îïèøå ïî-ñïîëó÷ëèâî åäðîãëàâèÿò êàøàëîò, òóëîâèùåòî íà êîéòî íàäìèíàâà ïîíÿêîãà äâàäåñåò è ïåò ìåòðà. Îãðîìíàòà ãëàâà íà òîÿ ðîä êèò å îêîëî åäíà òðåòà îò öÿëîòî ìó òÿëî. Ïî-äîáðå âúîðúæåí îò êèòà, êîéòî èìà áàëåíè, ñàìî íà ãîðíàòà ñè ÷åëþñò êàøàëîòúò èìà äâàäåñåò è ïåò ãîëåìè çúáà, äúëãè äâàäåñåò ñàíòèìåòðà, öèëèíäðè÷íè è çàîñòðåíè íà âúðõîâåòå, êîèòî òåæàò ïî åäèí êèëîãðàì âñåêè. Â ãîðíàòà ÷àñò íà îãðîìíàòà ãëàâà, äåòî èìà ãîëåìè êóõèíè, ðàçäåëåíè ñ õðóùÿëè, ñå íàìèðà îò òðèñòà äî ÷åòèðèñòîòèí êèëîãðàìà ñêúïîöåííà ìàñ, êîÿòî ñå íàðè÷à "áÿëà êèòîâà ìàñ".
Ìåæäó òîâà ÷óäîâèùíîòî ñòàäî ñå ïðèáëèæàâàøå íåïðåêúñíàòî. Òî áåøå âèäÿëî êèòîâåòå è ñå ãîòâåøå äà ãè íàïàäíå. Îòñåãà ìîæåøå äà ñå ïðåäâèäè ïîáåäàòà íà êàøàëîòèòå íå ñàìî çàùîòî ñà ïî-ïðèãîäíè çà íàïàäåíèå, îòêîëêîòî ñâîèòå êðîòêè ïðîòèâíèöè, à è ïîðàäè òîâà, ÷å ìîãàò ïî-äúëãî äà îñòàâàò ïîä âîäàòà, áåç äà èçëèçàò äà äèøàò íà ïîâúðõíîñòòà.
Áåøå âðåìå äà ñå ïîìîãíå íà êèòîâåòå. "Íàóòèëóñ" ïîòúíà âúâ âîäàòà. Êîíñåé, Íåä è àç ñå íàñòàíèõìå äî ïðîçîðöèòå íà ñàëîíà. Êàïèòàí Íåìî îòèäå ïðè êîðì÷èÿòà, çà äà äåéñòâóâà ñ êîðàáà ñè êàòî ñ ðàçðóøèòåëíî îðúäèå. Ñêîðî ïî÷óâñòâóâàõìå êàê óäàðèòå íà âèòëîòî çà÷åñòèõà è êàê ñêîðîñòòà íè ñå óâåëè÷àâà.
Êîãàòî "Íàóòèëóñ" ïðèñòèãíà ñðåä êàøàëîòèòå è êèòîâåòå, áîðáàòà ìåæäó òÿõ áå âå÷å ïî÷íàëà. "Íàóòèëóñ" ìàíåâðèðà òàêà, ÷å äà ìîæå äà ðàçñå÷å íà äâå ñòàäîòî îò åäðîãëàâèòå. Îòíà÷àëî òå íå îáúðíàõà íèêàêâî âíèìàíèå íà íîâîòî ÷óäîâèùå, êîåòî ñå âìåñâàøå â áèòêàòà. Íî ñêîðî òðÿáâàøå äà ñå ïàçÿò îò íåãîâèòå óäàðè.
Êàêâà áîðáà áåøå òÿ! Ñàìèÿò Íåä Ëàíä, êîéòî ñêîðî ñå âúçïëàìåíè, ïî÷íà äà ðúêîïëÿñêà. Ñåãà "Íàóòèëóñ" áå ñàìî ñòðàõîòåí õàðïóí, çàìàõâàí îò ðúêàòà íà êàïèòàíà ñè. Òîé ñå õâúðëÿøå ñðåùó òèÿ ìàñè îò ìåñî, ðàçñè÷àøå ãè íàïðåêî è ñëåä íåãî îñòàâàõà äâåòå ïîëîâèíè íà æèâîòíîòî, êîèòî ñå ìÿòàõà. Òîé íå óñåùàøå ñòðàõîòíèòå óäàðè íà îïàøêèòå. Ñúùî òàêà è óäàðèòå, êîèòî ñàìèÿò òîé íàíàñÿøå. Ùîì óíèùîæåøå åäèí êàøàëîò, òîé ñå õâúðëÿøå ñðåùó äðóã, êàòî ñå âúðòåøå íà åäíî ìÿñòî, çà äà íå èçïóñíå ïëÿ÷êàòà ñè, îòèâàøå íàïðåä, íàçàä, ïîñëóøåí íà êîðìèëîòî, ïîòúâàøå, êîãàòî êàøàëîòúò ñëèçàøå íàäúëáîêî, âúçëèçàøå íà ïîâúðõíîñòòà çàåäíî ñ íåãî, óäðÿøå ãî íàïðàâî èëè êîñî, ñðÿçâàøå ãî èëè ãî ðàçêúñâàøå è âúâ âñè÷êè ïîñîêè, è ïðè âñè÷êè ñêîðîñòè ãî ìóøêàøå ñúñ ñâîÿ óæàñåí íîñ.
Êàêâî êðúâîïðîëèòèå áå òî! Êàêâè øóìîâå âúðõó ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà! Êàê îñòðî ñâèñòÿõà è ðúìæàõà ïî îñîáåí íà÷èí òèÿ óïëàøåíè æèâîòíè! Ñðåä òèÿ îáèêíîâåíî ñúâñåì ñïîêîéíè âîäè òåõíèòå îïàøêè ïðè÷èíÿâàõà èñòèíñêî âúëíåíèå.
Öÿë ÷àñ ïðîäúëæè òîâà îìèðîâñêî èçáèâàíå, êîåòî êàøàëîòèòå íå ìîæåõà äà èçáÿãíàò. Íà íÿêîëêî ïúòè, ñúáðàíè ïî äåñåòèíà-äâàíàäåñåò, òå ñå îïèòâàõà äà ñìàæàò "Íàóòèëóñ" ñ îãðîìíàòà ñè ìàñà. Ïðåç ñòúêëàòà ñå âèæäàõà òåõíèòå îãðîìíè óñòà è íàðåäåíèòå âúòðå çúáè, ñòðàõîòíèòå èì î÷è. Íåä Ëàíä, êîéòî áå ñåãà èçâúí ñåáå ñè, ãè çàïëàøâàøå è ðóãàåøå. ×óâñòâóâàõìå, ÷å òå ñå âïèâàò â êîðàáà êàòî êó÷åòà â ãëèãàí ñðåä ãîðà. Àëà "Íàóòèëóñ" çàñèëâàøå âèòëîòî ñè, ïîíàñÿøå ãè, çàâëè÷àøå ãè èëè ãè äîêàðâàøå äî âîäíàòà ïîâúðõíîñò, áåç äà èñêà äà çíàå íèòî çà îãðîìíàòà èì òåæåñò, íèòî çà ìîãúùèÿ èì íàòèñê.
Íàé-ñåòíå ñòàäîòî êàøàëîòè îðåäÿ è âúëíèòå ñå óñïîêîèõà. Óñåòèõ, ÷å ñå èçêà÷èõìå íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà. Ëþêúò áå îòâîðåí è íèå ïîáúðçàõìå äà èçëåçåì íà ïàëóáàòà.
Âîäàòà áå ïîêðèòà ñ îáåçîáðàçåíè òðóïîâå. È ñòðàõîòíà åêñïëîçèÿ íå áè ìîãëà äà ðàçêúñà, äà íàñå÷å, äà íàäðåáíè ïî-ñâèðåïî òèÿ ìàñè ìåñî. Ïëàâàõìå ñðåä ãèãàíòñêè òåëà, ñèíêàâè ïî ãúðáà, áåëåçíèêàâè ïî êîðåìà è öåëèòå èçêðèâåíè îò ïîäóòèíè êàòî ãúðáèöè. Íÿêîëêî óïëàøåíè êàøàëîòà áÿãàõà êúì õîðèçîíòà. Íà íÿêîëêî ìèëè íàîêîëî âúëíèòå áÿõà ïî÷åðâåíåëè è "Íàóòèëóñ" ïëàâàøå ñðåä ìîðå îò êðúâ. Êàïèòàí Íåìî äîéäå ïðè íàñ.
- Å, ìàéñòîð Ëàíä, êàêâî ùå êàæåòå? - ðå÷å òîé.
- Êàêâî äà êàæà - îòãîâîðè êàíàäåöúò, ÷èåòî âúçõèùåíèå áå çàòèõíàëî, - ñòðàøíî çðåëèùå! Íî àç ñúì ëîâåö, íå êàñàïèí, à òîâà å èñòèíñêà êàñàïíèöà.
- Òîâà å èçáèâàíå íà âðåäíè æèâîòíè - îòãîâîðè êàïèòàíúò - è "Íàóòèëóñ" íå å êàñàïñêè íîæ.
- Àç ïðåäïî÷èòàì ìîÿ õàðïóí - îòâúðíà êàíàäåöúò.
- Âñåêè ñè èìà ñâîå îðúæèå - îòãîâîðè êàïèòàíúò ñ âïèòè â Íåä Ëàíä î÷è.
Àç ñå ñòðàõóâàõ äà íå áè Íåä Ëàíä äà ñå óâëå÷å è ïðîÿâè íÿêàêâà ãðóáîñò, êîÿòî áè èìàëà íåïðèÿòíè ïîñëåäèöè. Íî ÿäúò ìó ñå ðàçñåÿ, êàòî âèäÿ åäèí êèò, äî êîéòî "Íàóòèëóñ" ñå ïðèáëèæàâàøå â òîÿ ìèã.
Æèâîòíîòî íå ìîãëî äà èçáåãíå çúáèòå íà êàøàëîòèòå. Òî áåøå þæåí êèò ñúñ ñïëåñêàíà ÷åðíà ãëàâà. Íåùàñòíîòî æèâîòíî, îáúðíàòî íà åäíà ñòðàíà, áåøå ìúðòâî. Â êðàÿ íà îñàêàòåíàòà ìó ïåðêà îùå âèñåøå åäíî ìàëêî êèò÷å, êîåòî ìàéêàòà íå áå óñïÿëà äà ñïàñè îò óíèùîæåíèåòî. Îò íåéíàòà îòâîðåíà óñòà òå÷åøå âîäà, êîÿòî ðúìîëåøå êàòî âàäè÷êà ìåæäó íåéíèòå áàëåíè.
Êàïèòàí Íåìî ïðèáëèæè "Íàóòèëóñ" äî òðóïà íà æèâîòíîòî. Äâàìà ìàòðîñè ñå ïîêà÷èõà âúðõó êèòà è àç âèäÿõ èçíåíàäàí, ÷å òå èçäîèõà îò âèìåòî ìó âñè÷êîòî ìëÿêî, ò.å. äâå-òðè áóðåòà.
Êàïèòàíúò ìè ïðåäëîæè ÷àøà ìëÿêî, êîåòî áå îùå òîïëî.
Àç íå ñå ñäúðæàõ è ïðîÿâèõ îòâðàùåíèåòî ñè êúì òîâà ïèòèå. Íî òîé ìå óâåðè, ÷å ìëÿêîòî å âåëèêîëåïíî è ÷å ïî íèùî íå ñå ðàçëè÷àâà îò êðàâå ìëÿêî.
Îïèòàõ ãî è âèäÿõ, ÷å òîé èìàøå ïðàâî. È çà íàñ òî áå ïîëåçåí çàïàñ, çàùîòî ïîä âèä íà îñîëåíî ìàñëî èëè íà ñèðåíå òî ùåøå äà ðàçíîîáðàçè ïðèÿòíî íàøàòà îáèêíîâåíà õðàíà.
Îò òîÿ äåí çàáåëÿçàõ ñ òðåâîãà, ÷å ðàçïîëîæåíèåòî íà Íåä Ëàíä êúì êàïèòàí Íåìî ñòàâàøå âñå ïî-ëîøî è ïî-ëîøî è ðåøèõ äà áäÿ îòáëèçî çà ïîñòúïêèòå è ïðîÿâèòå íà êàíàäåöà.

XIII
ËÅÄÅÍÀÒÀ ÑÒÅÍÀ

"Íàóòèëóñ" ïðîäúëæè äà ïëàâà íåîòêëîííî êúì þã. Äâèæåøå ñå ïî ïåòäåñåòèÿ ìåðèäèàí ñúñ çíà÷èòåëíà ñêîðîñò. Äàëè íå èñêàøå äà ñòèãíå äî ïîëþñà? Íå âÿðâàõ, çàùîòî äîñåãà âñè÷êè îïèòè äà ñå ñòèãíå äî òàÿ òî÷êà íà çåìíîòî êúëáî áÿõà ïðîïàäàëè. Îò äðóãà ñòðàíà, ñåçîíúò áå âå÷å ìíîãî íàïðåäíàë, çàùîòî â þæíàòà ïîëÿðíà îáëàñò 13 ìàðò îòãîâàðÿ íà 13 ñåïòåìâðè â ñåâåðíèòå ñòðàíè è òîãàâà ïî÷âà åñåííîòî ðàâíîäåíñòâèå.
Íà 14 ìàðò íà 55 ãðàäóñà øèðèíà âèäÿõ ïëàâàùè ëåäîâå, îáèêíîâåíè ìúòíîáåëè îòëîìúöè ñ ðàçìåðè îò äâàäåñåò äî äâàäåñåò è ïåò ñòúïêè; òå îáðàçóâàõà ðèôîâå, î êîèòî ìîðåòî ÿðîñòíî ñå áëúñêàøå. "Íàóòèëóñ" ïëàâàøå íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà. Íåä Ëàíä, êîéòî áå õîäèë íà ëîâ â ïîëÿðíèòå îáëàñòè, áå âèæäàë âå÷å ëåäåíè ïëàíèíè. Àç è Êîíñåé èì ñå âúçõèùàâàõìå çà ïúðâè ïúò. Íà þã êúì õîðèçîíòà ñå ïðîñòèðàøå îñëåïèòåëíî áÿëà èâèöà. Àíãëèéñêèòå êèòîëîâöè ñà ÿ íàðåêëè Ice blink - Îáëàöèòå, êîëêîòî è ãúñòè äà ñà, íå ìîãàò
* - ëåäåí áëÿñúê. Á. ïð.
äà ÿ çàòúìíÿò. Òÿ å ïðåäâåñòíèê íà ëåäåíà ïëàíèíà.
È äåéñòâèòåëíî ñêîðî ñå ïîÿâèõà ïî-ãîëåìè ëåäåíè áëîêîâå, áëÿñúêúò íà êîèòî ñå ïðîìåíÿøå ñïîðåä êàïðèçèòå íà ìúãëàòà. Íÿêîè îò òèÿ ãðàìàäè èìàõà çåëåíè æèëè, êàòî ÷å ìåäíèÿò ñóëôèä áå íà÷åðòàë ïî òÿõ âúëíîîáðàçíè ëèíèè. Äðóãè êàòî îãðîìíè àìåòèñòè áÿõà öåëè ïðîíèçàíè îò ñâåòëèíà. Òå îòðàçÿâàõà ñëúí÷åâèòå ëú÷è ñ õèëÿäèòå ñòåíè íà ñâîèòå êðèñòàëè. Òðåòè, îáàãðåíè ñ ÿðêèòå îòñåíêè íà âàðîâèê, áèõà ñòèãíàëè çà ïîñòðîÿâàíåòî íà öÿë ãðàä îò ìðàìîð. Êîëêîòî ïîâå÷å ñëèçàõìå íà þã, òîëêîâà ïîâå÷å òèÿ ïëàâàùè îñòðîâè ñå óâåëè÷àâàõà - ïî áðîé è ïî ðàçìåðè. Õèëÿäè ïîëÿðíè ïòèöè áÿõà ñâèëè ãíåçäà â òÿõ. Òîâà áÿõà áóðåâåñòíèöè, äîìèåðè è ïþôåíè, êîèòî íè îãëóøàâàõà ñ êðÿñúöèòå ñè. Íÿêîè îò òÿõ ïîìèñëèõà "Íàóòèëóñ" çà òðóï íà êèò, êàöàõà ïî íåãî, çà äà ñè ïî÷èíàò, è êúëâÿõà ñ ÷îâêèòå ñè íåãîâàòà çâúíòÿùà áðîíÿ.
Ïðåç òîâà ïëàâàíå ñðåä ëåäîâåòå êàïèòàí Íåìî ÷åñòî áèâàøå íà ïàëóáàòà. Òîé íàáëþäàâàøå âíèìàòåëíî ïóñòèííèòå âîäè.
Âèæäàõ, ÷å ñïîêîéíèÿò ìó ïîãëåä ñå îæèâÿâàøå îò âðåìå íà âðåìå. Äàëè íå ñè ìèñëåøå, ÷å â ïîëÿðíèòå ìîðåòà, íåäîñòúïíè çà ÷îâåêà, òîé áåøå êàòî ó äîìà ñè, ãîñïîäàð íà íåèçáðîäèìèòå ïðîñòðàíñòâà? Ìîæå áè. Íî íå ïðîäóìâàøå. Ñòîåøå íåïîäâèæåí è èäâàøå íà ñåáå ñè ñàìî, êîãàòî èíñòèíêòúò ìó äà óïðàâëÿâà êîðàáà íàääåëÿâàøå. Òîãàâà, íàïðàâëÿâàéêè "Íàóòèëóñ" ñ óäèâèòåëíà ñðú÷íîñò, èçêóñíî îòáÿãâàøå ñáëúñêâàíåòî ñ òèÿ ìàñè, íÿêîè îò êîèòî áÿõà äúëãè ïî íÿêîëêî ìèëè è âèñîêè îò ñåäåìäåñåò äî îñåìäåñåò ìåòðà. Ïîíÿêîãà ëåäîâåòå ñÿêàø ñå ñêëþ÷âàõà îêîëî íàñ. Íà øåñòäåñåòèÿ ãðàäóñ øèðèíà íÿìàøå âå÷å íèêàêúâ ïðîõîä. Íî òúðñåéêè âíèìàòåëíî, êàïèòàí Íåìî ñêîðî íàìèðàøå íÿêîé òåñåí îòâîð, ïðåç êîéòî ñå âìúêâàøå ñìåëî, êàòî çíàåøå, ðàçáèðà ñå, ÷å òîé ùå ñå çàòâîðè ïîäèðå ìó. Ïî òîÿ íà÷èí, âîäåí îò èçêóñíà ðúêà, "Íàóòèëóñ" ìèíà ìåæäó âñè÷êè ëåäîâå, êëàñèðàíè ñïîðåä ôîðìàòà èëè ãîëåìèíàòà èì òúé òî÷íî, ÷å Êîíñåé áå âúçõèòåí: àéñáåðã èëè ïëàâàùà ëåäåíà ïëàíèíà: àéñôèëä èëè ëåäåíî áåçãðàíè÷íî ïîëå: äðèôòàéñ èëè ïëàâàùè ëåäîâå; ïàêñ èëè ðàç÷óïåíè ëåäåíè ïîëåòà, íàðè÷àíè ïàëø. êîãàòî ñà êðúãëè, è ñòðèìñ, êîãàòî ñà ñúñòàâåíè îò ïðîäúëãîâàòè êúñîâå.
Òåìïåðàòóðàòà áåøå äîñòà íèñêà. Òåðìîìåòúðúò, ïîñòàâåí âúí, ïîêàçâàøå äâà-òðè ãðàäóñà ïîä íóëàòà. Íî íèå áÿõìå îáëå÷åíè òîïëî, ñ êîæè îò âèäðè è ìîðñêè ìå÷êè. À âúòðå â "Íàóòèëóñ" åëåêòðè÷åñêèòå àïàðàòè ïîääúðæàõà ðàâíà òîïëèíà, êîÿòî íå èñêàøå è äà çíàå çà íàé-ñèëíèÿ ñòóä îòâúí. Îò äðóãà ñòðàíà, äîñòàòú÷íî áå êîðàáúò äà ñëåçå ñàìî íÿêîëêî ìåòðà ïîä âîäàòà, çà äà ñå íàìåðè â ïîíîñèìà òåìïåðàòóðà.
Ïðåäè äâà ìåñåöà òóê ùÿõìå äà ñå ðàäâàìå íà íåïðåêúñíàò äåí; íî ñåãà âå÷å èìàøå íîù ïî òðè-÷åòèðè ÷àñà, à ïî-êúñíî íîùòà ùåøå äà õâúðëè çà öåëè øåñò ìåñåöà â ìðàê òèÿ ïîëÿðíè îáëàñòè.
Íà 15 ìàðò ìèíàõìå ãåîãðàôñêàòà øèðèíà, íà êîÿòî ñå íàìèðàò Íþñèòëåíäñêèòå è Þæíîîðêíåéñêèòå îñòðîâè.
Íà 16 ìàðò êúì 8 ÷àñà ñóòðèíòà "Íàóòèëóñ", êîéòî ïëàâàøå ïî ïåòäåñåò è ïåòèÿ ìåðèäèàí, ïðåñå÷å Þæíèÿ ïîëÿðåí êðúã. Ëåäîâåòå íè çàãðàæäàõà îò âñè÷êè ñòðàíè è çàòâàðÿõà êðúãîçîðà. Àëà êàïèòàí Íåìî íàìèðàøå âñå ïàê ïðîõîäè è íàïðåäâàøå íåïðåêúñíàòî êúì þã.
- Íî íàêúäå âúðâè òîé? - ïîïèòàõ àç.
- Ïðàâî ïðåä ñåáå ñè - îòãîâîðè Êîíñåé. - Â êðàÿ íà êðàèùàòà, êîãàòî íå ùå ìîæå äà âúðâè ïî-íàòàòúê - ùå ñïðå.
- Ìàé íå ñúì ìíîãî ñèãóðåí â òîâà! - îòãîâîðèõ àç. À îòêðîâåíî êàçàíî, òîâà îïàñíî ïëàâàíå äîðè ìè õàðåñâàøå. Íå áèõ ìîãúë äà êàæà äî êàêâà ñòåïåí ìå áÿõà îìàÿëè êðàñîòèòå íà òèÿ íåïîçíàòè äîñåãà îáëàñòè. Ëåäîâåòå äîáèâàõà âåëèêîëåïíè ôîðìè. Íà åäíî ìÿñòî - òå áÿõà öÿë èçòî÷åí ãðàä ñ ìèíàðåòà è áåçáðîé äæàìèè; íà äðóãî - íÿêàêâî ðóõíàëî ñåëèùå, ñÿêàø ñðèíàòî îò íÿêàêâî ãúð÷åíå íà çåìÿòà. Èçãëåäèòå íåïðåñòàííî ñå ìåíÿõà ïîðàäè êîñèòå ëú÷è íà ñëúíöåòî èëè èç÷åçâàõà â ñèâèòå ìúãëè íà ñíåæíèòå âèåëèöè. Îñâåí òîâà îòâðåä ñå ÷óâàõà òúòíåæè, ñðóòâàíèÿ è ïðåîáðúùàíèÿ íà ëåäåíèòå ïëàíèíè, êîèòî ïðîìåíÿõà äåêîðà êàòî ãëåäêèòå íà äèîðàìà*.
Êîãàòî ïðåç âðåìå íà òàêèâà ñðóòâàíèÿ "Íàóòèëóñ"
* Äèîðàìà - ãîëÿìà êàðòèíà, êîÿòî ñå îñâåòÿâà îò ðàçíîöâåòíè ñòúêëà. Á. ïð.
áèâàøå ïîä âîäàòà, øóìúò ñå ðàñïðîñòðàíÿâàøå ñúñ ñòðàõîòíà ñèëà è ñòðîïîëÿâàíåòî íà òèÿ ìàñè ïðåäèçâèêâàøå çàñòðàøèòåëíî âúëíåíèå äî äúëáîêèòå ïëàñòîâå íà îêåàíà. Òîãàâà "Íàóòèëóñ" ñå âúðòåøå è ëþøêàøå êàòî êîðàá, èçîñòàâåí íà âîëÿòà íà ðàçâèõðåíèòå ñòèõèè. ×åñòî ïúòè, êîãàòî íå âèæäàõ íèêàêúâ èçõîä, ìèñëåõ, ÷å ñìå âå÷å îêîí÷àòåëíî ïëåííèöè íà ëåäîâåòå; íî âîäåí îò èíñòèíêòà ñè, êàïèòàí Íåìî îòãàòâàøå ïî íàé-íåçíà÷èòåëíè áåëåçè íîâè ìåñòà çà ïðåìèíàâàíå. È êîãàòî ñúçèðàøå òúíêè ñòðóéêè ñèíêàâà âîäà, êîèòî áðàçäÿõà ëåäåíîòî ïîëå, òîé íèêîãà íå ñå èçëúãâàøå. Çàòîâà àç íå ñå ñúìíÿâàõ, ÷å òîé è äðóã ïúò å íàâëèçàë ñ "Íàóòèëóñ" ñðåä Þæíîòî ïîëÿðíî ìîðå.
Íî ïðåç äåíÿ íà 15 ìàðò ëåäåíèòå ïîëåòà çàïðå÷èõà ñúâñåì íàøèÿ ïúò. Òîâà íå áåøå îùå ëåäåíà ïëàíèíà, à ãðàìàäíè ëåäåíè ïîëåòà, ñêîâàíè îò ñòóäà. Òàÿ ïðå÷êà íå ìîæåøå äà ñïðå êàïèòàí Íåìî è òîé ñå õâúðëè ñðåùó ëåäåíîòî ïîëå ñúñ ñòðàøíà ñèëà. "Íàóòèëóñ" ñå âðÿçâàøå êàòî êëèí â ðîíëèâàòà ìàñà è ÿ öåïåøå ñ óæàñíè òðÿñúöè. Òîé áåøå êàòî ñòàðèíåí ñòåíîëîì, òëàñêàí ñ áåçïðåäåëíà ìîù. Êúñîâå ëåä õâúð÷àõà âèñîêî è ïàäàõà êàòî ãðàäóøêà îêîëî íàñ. Ñàìî ÷ðåç ìîùíèÿ ñè óñòðåì êîðàáúò ñè ïðîïðàâÿøå ïúò. Ïîíÿêîãà, ïðåêîìåðíî çàñèëåí, òîé ñå èçêà÷âàøå âúðõó ëåäåíîòî ïîëå è ãî ðàçòðîøàâàøå ñ òåæåñòòà ñè. à äðóã ïúò, ïúõíàë ñå ïîä íåãî ñàìî ñ ïðîñòî ðàçêëàùàíå, òîé ãî ðàç÷óïâàøå è îòêðèâàøå øèðîêè ïðîöåïè.
Ïðåç òèÿ äíè íè âðúõëåòÿõà ñèëíè áóðè. Ïîíÿêîãà ïîðàäè ãúñòè ìúãëè íå ìîæåõìå äà ñå âèæäàìå îò åäèíèÿ äî äðóãèÿ êðàé íà ïàëóáàòà. Âÿòúðúò çàäóõâàøå âíåçàïíî è ñå âúðòåøå îò âñè÷êè ñòðàíè. Ñíåãúò ñå íàòðóïâàøå íà òàêèâà òâúðäè ïëàñòîâå, ÷å òðÿáâàøå äà ñå òðîøè ñ êèðêà. Ïðè òåìïåðàòóðà ñàìî ïåò ãðàäóñà ïîä íóëàòà âñè÷êè âúíøíè ÷àñòè íà "Íàóòèëóñ" ñå ïîêðèõ à ñ ëåä. Êîðàá ñ ïëàòíà íå áè ìîãúë äà ñå äâèæè, çàùîòî êðàèùàòà íà âúæåòàòà áèõà çàìðúçíàëè â ñêðèïöèòå. Ñàìî êîðàá áåç ïëàòíà, äâèæåí îò åëåêòðè÷åñòâî, êîéòî íÿìà íóæäà îò âúãëèùà, ìîæåøå äà ñòèãíå äî òîëêîâà âèñîêè ãåîãðàôñêè øèðèíè.
Ïðè òèÿ óñëîâèÿ áàðîìåòúðúò îáèêíîâåíî áå òâúðäå íèñêî. Òîé äîðè ïàäíà äî 73 ãðàäóñà 5'. Óêàçàíèÿòà íà êîìïàñà íå âäúõâàõà âå÷å íèêàêâî äîâåðèå. Êîãàòî ïðèáëèæàâàõìå äî þæíèÿ ìàãíèòåí ïîëþñ, êîéòî íå ñúâïàäà ñ ãåîãðàôñêèÿ þæåí ïîëþñ, ñòðåëêèòå èãðàåõà êàòî îáåçóìåëè è ïîêàçâàõà ïðîòèâîïîëîæíè ïîñîêè. Òîÿ ïîëþñ ñïîðåä Õàíñòåí ñå íàìèðà êúì 70 ãðàäóñà øèðèíà è 130 ãðàäóñà äúëæèíà, à ñïîðåä íàáëþäåíèÿòà íà Äþïåðå - íà 135 ãðàäóñà äúëæèíà è 70 ãðàäóñà 30'øèðèíà. È òðÿáâàøå äà ïðàâèì ìíîãî íàáëþäåíèÿ, êàòî ìåñòåõìå êîìïàñà â ðàçíè òî÷êè íà êîðàáà, çà äà âçåìåì íàêðàÿ ñðåäíàòà öèôðà. Íî ÷åñòî òîâà ñòàâàøå ñ èç÷èñëÿâàíå íà èçìèíàòèÿ ïúò - ìåòîä, êîéòî íå áåøå òâúðäå çàäîâîëèòåëåí, òúé êàòî â òèÿ ëúêàòóøíè ïðîõîäè îïîðíèòå òî÷êè, ïî êîèòî òðÿáâàøå äà ñå ïðàâÿò èç÷èñëåíèÿòà, íåïðåêúñíàòî ñå ïðîìåíÿõà. Íàé-ñåòíå íà 18 ìàðò ñëåä äâàäåñåò áåçóñïåøíè ïðèñòúïà ïúòÿò íà "Íàóòèëóñ" áå îêîí÷àòåëíî çàïðèùåí. Ñåãà âå÷å íÿìàøå íèòî ñòðèìñè, íèòî ïàëøè, íèòî àéñôèëäè, à åäíà áåçêðàéíà è íåïîäâèæíà ïðåãðàäà, îáðàçóâàíà îò ñúåäèíåíè ïîìåæäó ñè ïëàíèíè.
- Ëåäåíà ñòåíà - êàçà ìè êàíàäåöúò. Ðàçáðàõ, ÷å çà Íåä Ëàíä, êàêòî çà âñè÷êè ìîðåïëàâàòåëè ïðåäè íàñ òîâà áåøå íåïðåîäîëèìà ïðåãðàäà. Êîãàòî ñëúíöåòî ñå ìÿðíà çà ìèã ïî îáåä, êàïèòàí Íåìî èç÷èñëè äîñòà òî÷íî, ÷å ñå íàìèðàõìå íà 51 ãðàäóñà 30'äúëæèíà è íà 67 ãðàäóñà 39'þæíà øèðèíà. Áÿõìå âå÷å íà åäíà òî÷êà äîñòà íàâúòðå â þæíàòà ïîëÿðíà îáëàñò.
Íÿìàøå è ïîìåí âå÷å îò ìîðå èëè îò íÿêàêâà âîäíà ïîâúðõíîñò. Ïðåä íîñà íà "Íàóòèëóñ" ñå ðàçñòèëàøå øèðîêà îãúíàòà ðàâíèíà, îñåÿíà ñ áåçôîðìåíè ëåäåíè ãðàìàäè, ñ öåëèÿ áåçïîðÿäúê, êîéòî å ïðèñúù íà ïîâúðõíîñòòà íà íÿêîÿ ðåêà ìàëêî ïðåäè òîïåíå íà ëåäîâåòå, íî â ãèãàíòñêè ðàçìåðè. Òóê-òàì îñòðè âúðõîâå, ëåäåíè èãëè, êîèòî ñå èçäèãàõà íà âèñî÷èíà äâåñòà ñòúïêè; ïî-íàòàòúê - öÿëà ðåäèöà îòâåñíè ñêàëè, ñèâêàâè ïî öâÿò, áåçïðåäåëíè îãëåäàëà, êîèòî îòðàçÿâàõà íÿêîëêî ñëúí÷åâè ëú÷à, ïîëóóãàñíàëè â ìúãëèòå. È òàÿ áåçîòðàäíà ìåñòíîñò áå îáãúðíàòà îò ñóðîâà òèøèíà, íàðóøàâàíà ìíîãî ðÿäêî îò ïúðõàíåòî íà êðèëåòå íà áóðåâåñòíèöè è ïþôåíè. Âñè÷êî, âêëþ÷èòåëíî è øóìúò, áå çàìðúçíàëî. È "Íàóòèëóñ" òðÿáâàøå äà ñïðå ñìåëîòî ñè ïúòóâàíå ñðåä ëåäåíèòå ïîëåòà.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà ìè ïðåç òîÿ äåí Íåä Ëàíä, -àêî âàøèÿò êàïèòàí ïðîäúëæè ïî-íàòàòúê...
- Êàêâî òîãàâà?
- Ùå áúäå ãîëÿì ìàéñòîð.
- Çàùî, Íåä?
- Çàùîòî, íèêîé íå ìîæå äà ìèíå ïðåç ëåäåíàòà ñòåíà. Âàøèÿò êàïèòàí å ñèëåí ÷îâåê; íî äÿâîë äà ãî âçåìå, íå å ïî-ñèëåí îò ïðèðîäàòà è äåòî òÿ å ïîñòàâèëà ãðàíèöè - ÷îâåê, ùå íå ùå, òðÿáâà äà ñïðå.
- Äåéñòâèòåëíî, Íåä Ëàíä, è âñå ïàê àç áèõ èñêàë äà çíàÿ êàêâî èìà çàä òàÿ ëåäåíà ñòåíà? Íàé-ìíîãî ìå äðàçíè, ÷å òîâà å ñòåíà!
- Ãîñïîäàðÿò å ïðàâ - ðå÷å Êîíñåé. - Ñòåíèòå ñà èçìèñëåíè ñàìî çà äà äðàçíÿò ó÷åíèòå. Íå áè òðÿáâàëî äà èìà íèêúäå ñòåíè.
- Å, äîáðå - êàçà êàíàäåöúò, - èçâåñòíî å êàêâî èìà çàä òàÿ ëåäåíà ñòåíà.
- Êàêâî? - ïîïèòàõ àç.
- Ëåä, ëåä è ñàìî ëåä!
- Âèå, Íåä, ñòå óâåðåí â òîâà - îòâúðíàõ àç, - íî àç íå ñúì. È çàòóé áèõ èñêàë äà îòèäà è äà âèäÿ.
- Òîãàâà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè êàíàäåöúò, - îòêàæåòå ñå îò òàÿ ìèñúë. Ñòèãíàõòå äî ëåäåíàòà ñòåíà è òîâà âè å äîñòàòú÷íî - íå ùå îòèäåòå ïî-äàëå÷å íèòî âèå, íèòî âàøèÿò êàïèòàí Íåìî, íèòî íåãîâèÿò "Íàóòèëóñ". È - ùå èëè íå ùå - ùå ñå âúðíåì íà ñåâåð, ò.å. â ñòðàíèòå, äåòî æèâåÿò ïîðÿäú÷íè õîðà.
Òðÿáâà äà ïðèçíàÿ, ÷å Íåä Ëàíä áåøå ïðàâ: äîêàòî êîðàáèòå íå áúäàò íàïðàâåíè òàêà, ÷å äà ìîãàò äà ïëàâàò ïî ëåäåíè ïîëåòà - ùå òðÿáâà äà ñå ñïèðàò ïðåä ëåäåíèòå ñòåíè. È íàèñòèíà, ìàêàð ÷å óïîòðåáè âñè÷êè óñèëèÿ è âñè÷êè ìîùíè ñðåäñòâà äà ðàçöåïè ëåäîâåòå, "Íàóòèëóñ" áå ïðèíóäåí äà ñòîè íåïîäâèæåí. Îáèêíîâåíî, êîãàòî íÿêîé íÿìà âúçìîæíîñò äà âúðâè íàïðåä, âðúùà ñå íàçàä. Àëà òóê áåøå åäíàêâî íåâúçìîæíî äà ñå âúðíåø, êàêòî è äà âúðâèø íàïðåä, çàùîòî ïðîõîäèòå ñå áÿõà çàòâîðèëè çàä íàñ è ùîì íàøèÿò êîðàá îñòàíåøå íà åäíî ìÿñòî, ùåøå äà çàìðúçíå ñðåä ëåäîâåòå. Êúì äâà ÷àñà ñëåäîáåä ñòàíà òî÷íî òîâà è íîâèÿò ëåä ïî ñòðàíèòå íà êîðàáà ñå îáðàçóâà ñ ó÷óäâàùà áúðçèíà. Òðÿáâàøå äà ïðèçíàÿ, ÷å ïîâåäåíèåòî íà êàïèòàí Íåìî áåøå ïîâå÷å îò íåáëàãîðàçóìèå.
Ïî òîâà âðåìå àç áÿõ íà ïàëóáàòà. Êàïèòàíúò, êîéòî îò èçâåñòíî âðåìå íàáëþäàâàøå ïîëîæåíèåòî, ìè êàçà:
- Å, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, êàêâî ìèñëèòå ñåãà?
- Ìèñëÿ, ÷å ñìå çàìðúçíàëè, êàïèòàíå.
- Çàìðúçíàëè? È êàê ðàçáèðàòå òîâà?
- Ðàçáèðàì, ÷å íå ìîæåì äà âúðâèì íè íàïðåä, íè íàçàä - íàíèêúäå. Òîâà, ñòðóâà ìè ñå, çíà÷è "çàìðúçíàëè" ïîíå â íàñåëåíèòå êîíòèíåíòè.
- Çíà÷è, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, âèå ìèñëèòå, ÷å "Íàóòèëóñ" íå ùå ìîæå äà ñå èçìúêíå?
- Ìú÷íî, êàïèòàíå, òúé êàòî ñåçîíúò å äîñòà íàïðåäíàë è íå ìîæåòå äà ðàç÷èòàòå íà ðàçìðàçÿâàíåòî íà ëåäîâåòå.
- Àõ, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî èðîíè÷íî, - âèå ñòå ñè âñå ñúùèÿò! Íàâñÿêúäå âèæäàòå ñàìî ñïúíêè è ïðå÷êè! À àç ìîãà äà âè óâåðÿ, ÷å "Íàóòèëóñ" íå ñàìî ùå ñå èçìúêíå, à ùå îòèäå è îùå ïî-íàòàòúê!
- Îùå ïî íà þã ëè? - ïîïèòàõ àç, êàòî ïîãëåäíàõ êàïèòàíà.
- Äà, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, ùå îòèäå íà ïîëþñà.
- Íà ïîëþñà? - èçâèêàõ àç, êàòî íå ìîæàõ äà ïðèêðèÿ íåäîâåðèåòî ñè.
- Äà - îòãîâîðè êàïèòàíúò, - íà Þæíèÿ ïîëþñ, íà òàÿ íåïîçíàòà òî÷êà, äåòî ñå êðúñòîñâàò âñè÷êèòå çåìíè ìåðèäèàíè! Âèå çíàåòå, ÷å ïðàâÿ ñ "Íàóòèëóñ" âñè÷êî, êàêâîòî èñêàì.
Äà! Àç çíàåõ òîâà. Çíàåõ, ÷å òîÿ ÷îâåê å ñìåë äî áåçðàçñúäñòâî! Íî äà ïîáåäè ïðå÷êèòå, èçäèãíàòè çàñòðàøèòåëíî ïðåä Þæíèÿ ïîëþñ, êîéòî å ïî-íåïðèñòúïåí îò Ñåâåðíèÿ, äåòî îùå íå ñà óñïåëè äà ñòèãíàò è íàé-ñìåëèòå ìîðåïëàâàòåëè - íèìà òîâà íå áå åäíî áåçóìíî íà÷èíàíèå, êîåòî ìîæå äà ñå çàðîäè ñàìî â ìîçúêà íà ëóä ÷îâåê!
Ñåòèõ ñå òîãàâà äà ïîïèòàì êàïèòàí Íåìî äàëè íå å îòêðèë äîñåãà òîÿ ïîëþñ, äåòî îùå íå å ñòúïâàë ÷îâåøêè êðàê.
- Íå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè ìè òîé, - ùå ãî îòêðèåì çàåäíî. Òàì, äåòî äðóãèòå íå ñà óñïåëè, àç ùå óñïåÿ. Íèêîãà äîñåãà íå ñúì çàêàðâàë ìîÿ "Íàóòèëóñ" òîëêîâà íàâúòðå â þæíèòå ïîëÿðíè âîäè; íî ïîâòàðÿì âè, òîé ùå îòèäå îùå ïî-íàäàëå÷.
- Èñêàì äà âè âÿðâàì, êàïèòàíå - ïîäåõ àç ìàëêî èðîíè÷íî. - Âÿðâàì âè! Òîãàâà - íàïðåä! Íÿìà ïðå÷êè çà íàñ! Äà ðàçáèåì ëåäåíàòà ñòåíà. Äà ÿ õâúðëèì âúâ âúçäóõà, à àêî òÿ óïîðñòâóâà, äà ñíàáäèì "Íàóòèëóñ" ñ êðèëà, çà äà ìîæå äà ïðåõâðúêíå íàä íåÿ!
- Íàä íåÿ ëè, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå? - îòãîâîðè ñïîêîéíî êàïèòàí Íåìî. - Ñúâñåì íå íàä íåÿ, à ïîä íåÿ.
- Ïîä íåÿ ëè? - âúçêëèêíàõ àç.
È èçâåäíúæ, âúâ âíåçàïíî ïðîñâåòëåíèå, àç ïðîçðÿõ ïëàíîâåòå íà êàïèòàíà. ×óäíèòå êà÷åñòâà íà "Íàóòèëóñ" ùÿõà äà ìó ïîìîãíàò è ïðè òîâà ñâðúõ÷îâåøêî íà÷èíàíèå!
- Âèæäàì, ÷å ïî÷âàìå âå÷å äà ñå ðàçáèðàìå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - êàçà ïîëóóñìèõíàò êàïèòàíúò. - Âèå âå÷å ñúçèðàòå âúçìîæíîñòòà - áèõ êàçàë, óñïåõà íà òîÿ îïèò. Îíîâà, êîåòî íå ìîæå äà ñå íàïðàâè ñ îáèêíîâåí êîðàá,å ëåñíî ñ "Íàóòèëóñ". Àêî èçëåçå, ÷å íà ïîëþñà èìà íÿêàêúâ êîíòèíåíò, òîé ùå ñå ñïðå ïðåä íåãî. Íî àêî, íàïðîòèâ, ïîëþñúò å ñðåä ìîðå, òîé ùå îòèäå íà ñàìèÿ ïîëþñ!
- Äåéñòâèòåëíî - êàçàõ àç, óâëå÷åí â ðàçñúæäåíèÿòà íà êàïèòàíà, - àêî ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî å ñêîâàíà îò ëåäîâå, äîëíèòå ïëàñòîâå íà âîäàòà ñà ñâîáîäíè, òúé êàòî ìúäðîñòòà íà ïðèðîäàòà å óñòàíîâèëà çà íàé-ãúñòàòà ìîðñêà âîäà ïî-âèñîê ãðàäóñ íà çàìðúçâàíå. À àêî íå ñå ëúæà, ïîäâîäíàòà ÷àñò íà òàÿ ëåäåíà ïëàíèíà ñå îòíàñÿ êúì ÷àñòòà, êîÿòî ñòúð÷è íàä âîäàòà, êàòî ÷åòèðè êúì åäíî, íàëè?
- Ïðèáëèçèòåëíî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå. Íà åäíà ñòúïêà îò ëåäåíàòà ïëàíèíà íàä âîäàòà îòãîâàðÿò òðè ñòúïêè ïîä âîäàòà. È òúé êàòî ëåäåíèòå ïëàíèíè íå ñà ïî-âèñîêè îò ñòî ìåòðà, ïîä âîäàòà íÿìàò ïîâå÷å îò òðèñòà. À êàêâî ñà çà "Íàóòèëóñ" òðèñòà ìåòðà?
- Íèùî, ãîñïîäèí êàïèòàí.
- Òîé ìîæå äà îòèäå äîðè ïî-íàäúëáîêî, çà äà ñòèãíå äî åäíàêâàòà çà âñè÷êè ìîðñêè âîäè òåìïåðàòóðà, à òàì âå÷å íÿìà äà èñêàìå è äà çíàåì çà òðèäåñåòòå èëè ÷åòèðèäåñåòòå ãðàäóñà ñòóä íà ïîâúðõíîñòòà.
- Òî÷íî òàêà, êàïèòàíå, òî÷íî òàêà - îòãîâîðèõ àç è ñå îæèâèõ.
- Åäíè÷êàòà ìú÷íîòèÿ å - ïðîäúëæè êàïèòàí Íåìî, - ÷å ùå òðÿáâà äà îñòàíåì íÿêîëêî äíè âúâ âîäàòà, áåç äà ïîäíîâÿâàìå çàïàñà ñè îò âúçäóõ.
- Ñàìî òîâà ëè å? - îòâúðíàõ àç. - "Íàóòèëóñ" èìà ãîëåìè ðåçåðâîàðè, ùå ãè íàïúëíèì è òå ùå íè ñíàáäÿò ñ íåîáõîäèìèÿ íè êèñëîðîä.
- Äîáðå èçìèñëåíî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè óñìèõíàò êàïèòàíúò. - Íî òúé êàòî íå èñêàì äà ìå îáâèíèòå â áåçðàçñúäñòâî, ùå âè èçëîæà ïðåäâàðèòåëíî ìîèòå âúçðàæåíèÿ.
- Íèìà èìàòå è äðóãè âúçðàæåíèÿ?
- Ñàìî åäíî. Àêî íà Þæíèÿ ïîëþñ èìà ìîðå, âúçìîæíî å òîâà ìîðå äà å èçöÿëî çàìðúçíàëî è ñëåäîâàòåëíî äà íå ìîæåì äà èçëåçåì íà ïîâúðõíîñòòà!
- Äîáðå, êàïèòàíå, íî çàáðàâèõòå ëè, ÷å "Íàóòèëóñ" å âúîðúæåí ñ åäèí îïàñåí îñòúð íîñ è ÷å ùå ìîæåì äà ãî çàáèåì äèàãîíàëíî â òèÿ ëåäåíè ïîëåòà, êîèòî ùå ñå ðàçöåïÿò îò óäàðà?
- Õå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå, âèå èìàòå äíåñ èíòåðåñíè õðóìâàíèÿ!
- Îò äðóãà ñòðàíà, êàïèòàíå - äîáàâèõ àç, êàòî âñå ïîâå÷å è ïîâå÷å ñå âúîäóøåâÿâàõ, - çàùî è íà Þæíèÿ ïîëþñ äà íÿìà êàêòî íà Ñåâåðíèÿ - ìîðå? Ïîëþñèòå íà ñòóäà è ïîëþñèòå íà çåìÿòà íå ñúâïàäàò - íèòî â Þæíîòî, íèòî â Ñåâåðíîòî ïîëóêúëáî è äîêàòî áúäå äîêàçàíî ïðîòèâíîòî, òðÿáâà äà ñå ïðåäïîëàãà, ÷å è íà äâàòà ïîëþñà íà çåìÿòà èìà êîíòèíåíò èëè ìîðå - ñâîáîäíè îò ëåäîâå.
- Àç ìèñëÿ ñúùîòî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî. - Ùå çàáåëåæà ñàìî, ÷å ñëåä êàòî íàïðàâèõòå òîëêîâà ìíîãî âúçðàæåíèÿ íà ìîÿ ïëàí, ñåãà ìå ñúêðóøàâàòå ñ äîâîäè â íåãîâà çàùèòà.
Êàïèòàí Íåìî áåøå ïðàâ. Àç ãî áÿõ çàäìèíàë ïî ñìåëîñò! Ñåãà àç ãî êàðàõ äà âúðâèì êúì ïîëþñà. Áÿõ ãî èçïðåâàðèë, áÿõ ãî îñòàâèë íàçàä... Íå,íå,êëåòèé áåçóìåöî! Êàïèòàí Íåìî çíàåøå ïî-äîáðå îò òåáå âñè÷êèòå çà è ïðîòèâ ïî òîÿ âúïðîñ è òîé ñå çàáàâëÿâàøå, êàòî òå âèæäàøå äà ñå óíàñÿø â áëÿíîâå ïî íåïîñòèæèìîòî!
Íî òîé íå áå ïðîïóñíàë íèòî åäèí ìèã. Ïî äàäåí çíàê äîéäå ïîìîùíèêúò. Äâàìàòà ìúæå çàãîâîðèõà áúðçî íà ñâîÿ íåðàçáèðàåì åçèê è äàëè çàùîòî å áèë ïðåäèçâåñòåí, ïîìîùíèêúò íå ïðîÿâè íèêàêâà èçíåíàäà è íàìåðè ïëàíà çà èçïúëíèì. Àëà êîëêîòî è áåçñòðàñòåí äà áå òîé, íåãîâàòà áåçñòðàñòíîñò íå áå ïî-ãîëÿìà îò òàÿ íà Êîíñåé, êîãàòî êàçàõ íà òîÿ âåëèêîëåïåí ìîìúê, ÷å èìàìå íàìåðåíèå äà îòèäåì ÷àê íà Þæíèÿ ïîëþñ. Ìîåòî ñúîáùåíèå áå ïîñðåùíàòî ñ åäíî "êàêòî êàæå ãîñïîäàðÿò" è àç òðÿáâàøå äà ñå çàäîâîëÿ ñ íåãî. Êîëêîòî ïúê çà Íåä Ëàíä - åäâà ëè íÿêîãà íÿêîé å äèãàë ðàìåíå ïî-âèñîêî.
- Âèæòå êàêâî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà ìè òîé, - âèå è âàøèÿò êàïèòàí Íåìî ìå êàðàòå äà âè ñúæàëÿâàì!
- Íî íèå ùå îòèäåì íà ïîëþñà, ìàéñòîð Ëàíä!
- Âúçìîæíî å, íî íÿìà äà ñå âúðíåì îòòàì! È Íåä Ëàíä ñå ïðèáðà â êàþòàòà ñè - "çà äà íå íàïðàâè íÿêîÿ áåëÿ", êàêòî êàçà òîé, êàòî ñè îòèâàøå.
À ïðåç òîâà âðåìå çàïî÷íàõà ïðèãîòîâëåíèÿòà çà äðúçêèÿ îïèò. Ìîùíèòå ïîìïè íà "Íàóòèëóñ" ïúëíåõà ðåçåðâîàðèòå ñ âúçäóõ è ãî ñãúñòÿâàõà ïðè âèñîêî íàëÿãàíå. Êúì ÷åòèðè ÷àñà êàïèòàí Íåìî ìè ñúîáùè, ÷å ëþêúò çà ïàëóáàòà ùå áúäå çàòâîðåí. Àç ïîãëåäíàõ çà ïîñëåäåí ïúò ïëúòíàòà ëåäåíà ñòåíà, êîÿòî ñå êàíåõìå äà ïðåõâúðëèì. Âðåìåòî áåøå ÿñíî, àòìîñôåðàòà äîñòà ÷èñòà, ñòóäúò - ñèëíè÷úê, 12 ãðàäóñà ïîä íóëàòà;
íî òúé êàòî âÿòúðúò áå çàòèõíàë, òåìïåðàòóðàòà íå áå ìíîãî íåïîíîñèìà.
Äåñåòèíà ìàòðîñè ñ êèðêè ñå èçêà÷èõà îò äâåòå ñòðàíè íà "Íàóòèëóñ" è ïî÷íàõà äà î÷óêâàò ëåäà îêîëî êîðàáíèÿ êîðïóñ, êîéòî ñêîðî áå îñâîáîäåí. Òîâà ñòàíà ìíîãî áúðçî, òúé êàòî íîâèÿò ëåä áå îùå òúíúê. Âñè÷êè ñå ïðèáðàõìå âúòðå. Îáèêíîâåíèòå ðåçåðâîàðè ñå íàïúëíèõà ñ íåçàìðúçíàëàòà âîäà êðàé êîðàáà- È "Íàóòèëóñ" ñêîðî ñå ñïóñíà ïîä âîäàòà.
Àç áÿõ ñåäíàë â ñàëîíà ñ Êîíñåé. Íèå ãëåäàõìå ïðåç ñòúêëàòà äîëíèòå ïëàñòîâå íà Þæíèÿ ëåäîâèò îêåàí. Òåðìîìåòúðúò ñå êà÷âàøå. Ñòðåëêàòà íà ìàíîìåòúðà ñå ìåñòåøå ïî öèôåðáëàòà. Êàêòî áå ïðåäâèäèë êàïèòàí Íåìî, íà äúëáî÷èíà îêîëî òðèñòà ìåòðà íèå ïëàâàõìå ïîä âúëíîîáðàçíàòà ïîâúðõíîñò íà ëåäåíàòà ñòåíà. Íî "Íàóòèëóñ" ïîòúíà îùå ïî-íàäúëáîêî. Òîé ñòèãíà äî äúëáî÷èíà 800 ìåòðà. Òóê òåìïåðàòóðàòà íà âîäàòà, êîÿòî ãîðå íà ïîâúðõíîñòòà áåøå 12 ãðàäóñà ñòèãàøå äî 10 ãðàäóñà. Áÿõà âå÷å ñïå÷åëåíè äâà ãðàäóñà. À íå ùå è äóìà, ÷å òåìïåðàòóðàòà íà "Íàóòèëóñ", ïîâèøåíà îò îòîïëèòåëíèòå àïàðàòè, áå ïîääúðæàíà íà äîñòà âèñîê ãðàäóñ. Âñè÷êè ìàíåâðèðàíèÿ ñå èçâúðøâàõà ñ èçâúíðåäíà òî÷íîñò.
- Àêî ãîñïîäàðÿò ìè ïîçâîëè, ìèñëÿ, ÷å ùå ìèíåì - êàçà ìè Êîíñåé.
- Ðàçáèðà ñå! - îòãîâîðèõ àç, äúëáîêî óáåäåí. Â òîâà íåçàìðúçíàëî ìîðå "Íàóòèëóñ" êàðàøå íàïðàâî êúì ïîëþñà, áåç äà ñå îòêëîíÿâà îò ïåòäåñåò è âòîðèÿ ìåðèäèàí. Îñòàâàõà äà ñå èçìèíàò îùå äâàäåñåò ãðàäóñà è ïîëîâèíà øèðèíà - ò.å. îò 67 ãðàäóñà 30'äî 90 ãðàäóñà, ñ äðóãè äóìè, ìàëêî ïîâå÷å îò ïåòñòîòèí ëåâãè. "Íàóòèëóñ" çàïëàâà ñ îáèêíîâåíà ñêîðîñò îò äâàäåñåò è øåñò ìèëè â ÷àñ, ñêîðîñò íà áúðç âëàê. Àêî ìîæåøå äà çàïàçè òàÿ ñêîðîñò, çà ÷åòèðèäåñåò ÷àñà ùÿõìå äà ñòèãíåì äî ïîëþñà.
Çà èçâåñòíî âðåìå ïðåç íîùòà òîâà íîâî ïîëîæåíèå íè íàêàðà, Êîíñåé è ìåíå, äà îñòàíåì äî ñòúêëàòà íà ñàëîíà. Âîäèòå áÿõà ñâåòíàëè îò åëåêòðè÷åñêèÿ áëÿñúê íà ïðîæåêòîðà. Íî áÿõà ïóñòèííè. Ðèáèòå íå ñå çàñòîÿâàõà â òèÿ çàêëþ÷åíè âîäè. Çà òÿõ òîâà áåøå ñàìî ïðîõîä, ïî êîéòî ìîæåõà äà ìèíàò îò Þæíèÿ ëåäîâèò îêåàí äî íåçàìðúçíàëèòå âîäè îêîëî ïîëþñà. Íèå ïëàâàõìå áúðçî. Òîâà ñå óñåùàøå ïî òðåïåòà íà äúëãèÿ ñòîìàíåí êîðïóñ.
Êúì äâà ÷àñà ñëåä ïîëóíîù îòèäîõ äà ñè ïî÷èíà çà íÿêîëêî ÷àñà. È Êîíñåé íàïðàâè ñúùîòî. Êîãàòî ìèíàâàõ ïî êîðèäîðèòå, íå ñðåùíàõ êàïèòàí Íåìî. Ïðåäïîëîæèõ, ÷å òîé å â êàáèíàòà íà êîðì÷èÿòà.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 19 ìàðò, â ïåò ÷àñà ñóòðèíòà áÿõ îòíîâî íà ïîñòà ñè â ñàëîíà. Åëåêòðè÷åñêèÿò ëàã ïîêàçâàøå, ÷å ñêîðîñòòà íà "Íàóòèëóñ" áåøå íàìàëåíà. Òîé âúçëèçàøå êúì ïîâúðõíîñòòà, íî ïðåäïàçëèâî, îïðàçâàéêè ðåçåðâîàðèòå ñè.
Ñúðöåòî ìè áèåøå. Äàëè ùÿõìå äà èçëåçåì íà ïîâúðõíîñòòà è äà ñå íàìåðèì â ñâîáîäíàòà àòìîñôåðà íà ïîëþñà? Íå. Åäíî ñáëúñêâàíå ìè ïîêàçà, ÷å "Íàóòèëóñ" áå óäàðèë äîëíàòà ïîâúðõíîñò íà ëåäåíàòà ñòåíà,êîÿòî áåøå íàâÿðíî òâúðäå äåáåëà îùå, àêî ñå ñúäåøå ïî ãëóõèÿ çâóê ïðè óäàðà. Íàèñòèíà íèå ñå áÿõìå "íàòúêíàëè", êàêòî êàçâàò ìîðÿöèòå, ñàìî ÷å â îáðàòåí ñìèñúë, è íà òðè õèëÿäè ñòúïêè äúëáî÷èíà, êîåòî çíà÷åøå - ÷åòèðè õèëÿäè ñòúïêè ëåä íàä íàñ, õèëÿäà îò êîèòî ñòúð÷àõà íàä âîäàòà. Òúé ÷å ëåäåíàòà ïëàíèíà áåøå òóê ïî-âèñîêà, îòêîëêîòî ïî áðåãîâåòå ñè. Îáñòîÿòåëñòâî, êîåòî íå áåøå ìíîãî óòåøèòåëíî.
Ïðåç äåíÿ "Íàóòèëóñ" íÿêîëêî ïúòè ïîâòîðè òîÿ îïèò è âèíàãè ñå íàòúêâàøå íà ñòåíàòà, êîÿòî áå êàòî òàâàí íàä íåãî. Ïðè íÿêîè îïèòâàíèÿ ëåäúò áåøå íà äåâåòñòîòèí ìåòðà äúëáî÷èíà, êîåòî çíà÷åøå, ÷å å äåáåë õèëÿäà è äâåñòà ìåòðà, òðèñòà îò êîèòî ñòúð÷àõà íàä âîäàòà. À òîâà áå äâîéíî ïîâå÷å îò âèñî÷èíàòà íà ëåäåíàòà ïëàíèíà ïî âðåìåòî, êîãàòî "Íàóòèëóñ" ñå áåøå ãìóðíàë âúâ âîäàòà.
Àç áåëåæåõ âíèìàòåëíî ðàçëè÷íèòå äúëáî÷èíè è ìîæàõ äà óñòàíîâÿ ïîäìîðñêèÿ ïðîôèë íà ëåäåíàòà âåðèãà ïîä âîäàòà.
Íèêàêâà ïðîìÿíà â ïîëîæåíèåòî íè íÿìàøå è âå÷åðòà. Ëåäúò ïðîäúëæàâàøå íà äúëáî÷èíà îò ÷åòèðè äî ïåòñòîòèí ìåòðà. Î÷åâèäíî áå, ÷å ëåäúò íàìàëÿâàøå, íî âñå ïàê ìåæäó íàñ è ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà îñòàâàøå îùå ìíîãî äåáåë ïëàñò. Áåøå îñåì ÷àñà. Êàêòî áèâàøå âñåêè äåí, âúçäóõúò â "Íàóòèëóñ" òðÿáâàøå äà áúäå ïîäíîâåí ïðåäè ÷åòèðè ÷àñà, íî àç íå ÷óâñòâóâàõ ìíîãî ñèëíî òîâà, ìàêàð ÷å êàïèòàí Íåìî íå áå ïóñíàë îò ðåçåðâîàðèòå íîâ êèñëîðîä.
Ïðåç íîùòà ñïàõ òåæêî. Èçïúëâàõà ìå ïîñëåäîâàòåëíî íàäåæäà è ñòðàõ. Íÿêîëêî ïúòè ñòàâàõ. Îïèïâàíèÿòà íà "Íàóòèëóñ" ïðîäúëæàâàõà. Êúì òðè ÷àñà ñóòðèíòà óñòàíîâèõ, ÷å äîëíàòà ïîâúðõíîñò íà ëåäåíàòà ñòåíà ñå íàìèðàøå ñàìî íà ïåòäåñåò ìåòðà äúëáî÷èíà. Ñåãà íè äåëÿõà ñòî è ïåòäåñåò ñòúïêè îò ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà. Ëåäåíàòà ñòåíà ñå ïðåâðúùàøå ïîñòåïåííî â ëåäåíî ïîëå. Ïëàíèíàòà ñòàâàøå ðàâíèíà. Î÷èòå ìè íå ñå îòêúñâàõà âå÷å îò ìàíîìåòúðà. Íèå íåïðåêúñíàòî âúçëèçàõìå ïî äèàãîíàë êúì îñëåïèòåëíàòà, áëåñíàëà îò åëåêòðè÷åñêèòå ëú÷è ïîâúðõíîñò. Ëåäåíàòà ñòåíà ñå ñòåñíÿâàøå îòäîëó è îòãîðå ñ óäúëæåíè ïîëåãàòè ïëîñêîñòè. Ñ âñÿêà ìèëÿ òÿ ñòàâàøå âñå ïî-òúíêà.
Íàé-ñåòíå â øåñò ÷àñà ñóòðèíòà, â ïàìåòíèÿ äåí 19 ìàðò âðàòàòà íà ñàëîíà ñå îòâîðè. Êàïèòàí Íåìî ñå ïîÿâè è êàçà:
- Íåçàìðúçíàëî ìîðå!

XIV
ÞÆÍÈßÒ ÏÎËÞÑ

Àç ñå âòóðíàõ êúì ïàëóáàòà.
Äà! Íåçàìðúçíàëî ìîðå. Ñàìî òóê-òàì íÿêîëêî ëåäåíè ãðàìàäè, ïëàâàùè ëåäíèöè: â äàëå÷èíàòà - øèðîêî ìîðå; âúâ âúçäóõà - öÿë ñâÿò îò ïòèöè, à âúâ âîäàòà, êîÿòî ñïîðåä äúëáî÷èíàòà áåøå ãúñòîñèíÿ èëè ìàñëèíåíîçåëåíà - äåñåòêè õèëÿäè ðèáè. Òåðìîìåòúðúò ïîêàçâàøå òðè ãðàäóñà ïîä íóëàòà ïî Öåëçèé. Áåøå ñÿêàø ïðîëåò, çàêëþ÷åíà òóê. îòâúä ëåäåíàòà ñòåíà, äàëå÷íàòà ãðàìàäà íà êîÿòî ñå î÷åðòàâàøå íà ñåâåðíèÿ õîðèçîíò.
- Íà ïîëþñà ëè ñìå âå÷å? - ïîïèòàõ êàïèòàíà ñ ðàçòóïòÿíî ñúðöå.
- Íå çíàÿ - îòãîâîðè òîé. - Ùå íàïðàâèì èç÷èñëåíèÿ íà îáåä.
- Äàëè ñëúíöåòî ùå ñå ïîêàæå ïðåç òèÿ ìúãëè? - ðåêîõ àç, êàòî ãëåäàõ âúçñèâîòî íåáå.
- È ñúâñåì çà ìàëêî äà ñå ïîêàæå, ùå ìè áúäå äîñòàòú÷íî - îòãîâîðè êàïèòàíúò.
Íà äåñåò ìèëè þæíî îò "Íàóòèëóñ" ñå èçäèãàøå ñàìîòíî îñòðîâ÷å, âèñîêî îêîëî äâåñòà ìåòðà. Íèå ïëàâàõìå êúì íåãî, íî ïðåäïàçëèâî, çàùîòî ìîðåòî òóê ìîæå áè áåøå îñåÿíî ñ ðèôîâå.
Ñëåä åäèí ÷àñ ñòèãíàõìå äî îñòðîâ÷åòî. Äâà ÷àñà ñëåä òîâà áÿõìå çàâúðøèëè îáèêîëêàòà ìó. Òî èìàøå îêîëî ÷åòèðè-ïåò ìèëè îêðúæíîñò. Òåñåí êàíàë ãî îòäåëÿøå îò çíà÷èòåëíà ïî ðàçìåðè ñóøà, ìîæå áè öÿë êîíòèíåíò, ãðàíèöèòå íà êîéòî íå ìîæåõìå äà ñúçðåì. Ñúùåñòâóâàíåòî íà òàÿ çåìÿ êàòî ÷å îïðàâäàâàøå ïðåäïîëîæåíèÿòà íà Ìîðè. Èçîáðåòàòåëíèÿò ó÷åí çàáåëÿçàë äåéñòâèòåëíî, ÷å ìåæäó Þæíèÿ ïîëþñ è øåñòäåñåòèÿ ïàðàëåë ìîðåòî å ïîêðèòî ñ îãðîìíè ïëàâàùè ëåäîâå, êàêâèòî íèêîãà íå ñå ñðåùàò â Ñåâåðíèÿ Àòëàíòè÷åñêè îêåàí. Îò òîÿ ôàêò òîé çàêëþ÷èë, ÷å â þæíèÿ ïîëÿðåí êðúã èìà çíà÷èòåëíî ãîëÿìà çåìÿ, çàùîòî ïëàâàùèòå ëåäîâå íå ìîãàò äà ñå îáðàçóâàò â îòêðèòî ìîðå, à ñàìî ïî áðåãîâå. Ñïîðåä íåãîâèòå èç÷èñëåíèÿ ëåäåíàòà ìàñà, êîÿòî îáãðúùà Þæíèÿ ïîëþñ, îáðàçóâà øèðîê ïðúñòåí ñ äèàìåòúð îêîëî ÷åòèðè õèëÿäè êèëîìåòðà.
Íî îò ñòðàõ äà íå ñå íàòúêíå íà ñêàëà "Íàóòèëóñ" áåøå ñïðÿë íà òðè êàáåëòà îò áðåãà, íàä êîéòî ñå èçäèãàøå âåëè÷åñòâåíà ãðàìàäà ñêàëè. Ëîäêàòà áå ñïóñíàòà â ìîðåòî. Êàïèòàíúò, äâàìèíà îò íåãîâèòå õîðà, êîèòî íîñåõà óðåäè, Êîíñåé è àç ñå êà÷èõìå â íåÿ. Áåøå äåñåò ÷àñà çàðàíòà. Íå áÿõ âèäÿë äîòîãàâà Íåä Ëàíä. Íåñúìíåíî ïðåä ñàìèÿ Þæåí ïîëþñ êàíàäåöúò íå èñêàøå äà ïðèçíàå,÷å íå å èìàë ïðàâî. Ñ íÿêîëêî óäàðà íà âåñëàòà ëîäêàòà ñòèãíà äî ïÿñúêà, äåòî ñïðÿ. Êîíñåé âå÷å ñå êàíåøå äà ñêî÷è íà ñóøàòà, íî àç ãî âúçïðÿõ.
- Ãîñïîäèí êàïèòàí - êàçàõ àç íà êàïèòàí Íåìî. - âàì ñå ïàäà ÷åñòòà äà ñòúïèòå ïúðâè íà òàÿ çåìÿ.
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè êàïèòàíúò. - è àç íå ñå êîëåáàÿ äà ñòúïÿ âúðõó òàÿ ïîëþñíà çåìÿ, çàùîòî íèêîå ÷îâåøêî ñúùåñòâî íå å îñòàâèëî äî äíåñ ïî íåÿ äèðÿ îò ñòúïêèòå ñè.
È êàòî êàçà òîâà, òîé ñêî÷è ëåêî íà ïÿñúêà. Ñèëíî âúëíåíèå êàðàøå ñúðöåòî ìó äà áèå. Òîé ñå èçêà÷è íà åäíà íàäâèñíàëà ñêàëà, ñ êîÿòî çàâúðøâàøå ìàëúê íîñ. è ñêðúñòèë ðúöå, ñ ïëàìíàëè î÷è, íåïîäâèæåí è ìúë÷àëèâ, çàñòàíà êàòî ÷îâåê, êîéòî ñÿêàø ñòàâàøå ñîáñòâåíèê íà ïîëÿðíèòå ïðåäåëè. Ñëåä ïåò ìèíóòè, ïðåêàðàíè â òîÿ åêñòàç, òîé ñå îáúðíà êúì íàñ.
- Åëàòå, àêî îáè÷àòå - èçâèêà ìè òîé.
Àç ñëÿçîõ íà áðåãà, ñëåäâàí îò Êîíñåé. à äâàìàòà ìàòðîñè îñòàíàõà â ëîäêàòà-
Íà äúëãî ïðîòåæåíèå ïî÷âàòà áåøå øóïëåñòà è ÷åðâåíà. êàòî ÷å áå îò ÷óêàíè òóõëè. Ïîêðèòà áå ñúñ ñãóðèÿ, çàñòèíàëà ëàâà è ïåìçà. Íåéíèÿò âóëêàíè÷åí ïðîèçõîä áå ÿâåí. Òóê-òàì èìàøå ìàëêè ïóêíàòèíè, îò êîèòî èçëèçàõà ñòðóéêè äèì ñ ìèðèñ íà ñÿðà, è ñâèäåòåëñòâóâàõà, ÷å ïîäçåìíèÿò îãúí îùå áå çàïàçèë ñâîÿòà èçðèãâàùà ñèëà. Íî êàòî ñå èçêà÷èõ íà åäíà âèñîêà ñòðúìíèíà, íå ñúçðÿõ íèêàêúâ âóëêàí. Èçâåñòíî å, ÷å ïî òèÿ ìåñòà îêîëî Þæíèÿ ïîëþñ Äæåéìñ Ðîñ áå îòêðèë êðàòåðèòå íà Åðåáóñ è íà Òåðîð, â ðàçãàðà íà äåéíîñòòà èì, íà ñòî øåñòäåñåò è ñåäìèÿ ìåðèäèàí è íà 77 ãðàäóñà 32' øèðèíà.
Ðàñòèòåëíîñòòà íà òîÿ òúæåí êîíòèíåíò ìè ñå âèäÿ êðàéíî îñêúäíà. Íÿêîëêî ëèøåè îò âèäà Usnea melanoxantha
ëè÷àõà ïî ÷åðíèòå êàíàðè. Íÿêîè ìèêðîñêîïè÷íè ðàñòåíèÿ, ïúðâè÷íè âîäîðàñëè, íåùî êàòî êëåòêè ìåæäó äâå êâàðöîâè ðàêîâèíè, äúëãè ìîðñêè òðåâè, ïóðïóðíè è òúìíî÷åðâåíè, âúðõó ìàëêè ïëàâàòåëíè ìåõóðè, èçõâúðëÿíè îò îòëèâà ïî áðåãà - òîâà áåøå öÿëàòà áåäíà ðàñòèòåëíîñò íà òàÿ îáëàñò.
Áðåãúò áåøå îñåÿí îò ìåêîòåëè - ìàëêè îáèêíîâåíè ìèäè, êîíè÷åñêè ìèäè, ëúñêàâè áóêàðäè ñúñ ñúðöåâèäíà ôîðìà è ñïåöèàëíî - êëèîñè ñ ïðîäúëãîâàòè öèïåñòè òåëà, ãëàâèòå íà êîèòî ñà ñúñòàâåíè îò äâå çàîáëåíè ÷àñòè. Âèäÿõ ñúùî òàêà îãðîìíî ìíîæåñòâî ñåâåðíè êëèîñè, äúëãè îêîëî òðè ñàíòèìåòðà, îò êîèòî êèòîâåòå ãúëòàò ïî õèëÿäè íàâåäíúæ. Òèÿ ïðåëåñòíè ïòåðîïîäè, èñòèíñêè ìîðñêè ïåïåðóäè, îæèâÿâàõà êðàéáðåæíèòå âîäè. Â äúëáî÷èíèòå ìåæäó äðóãèòå çîîôèòè ëè÷àõà íÿêîè äúðâîâèäíè êîðàëè îò îíèÿ, çà êîèòî Äæåéìñ Ðîñ êàçâà, ÷å æèâåÿò íà äúëáî÷èíà äî õèëÿäà ìåòðà â þæíèòå ïîëÿðíè âîäè; îñâåí òîâà ìàëêè ïîëèïè-àëöèîíè îò âèäà Procellaria pelagica,
êàêòî è ìíîãî ìîðñêè çâåçäè, ïðèñúùè íà òóêàøíèÿ êëèìàò, êîèòî ïîêðèâàõà áðåãà.
Àëà æèâîòúò êèïåøå íàé-âå÷å âúâ âúçäóõà. Õèëÿäè íàé-ðàçëè÷íè ïòèöè ëåòÿõà, ïðåõâúð÷àõà è íè îãëóøàâàõà ñ êðÿñúöèòå ñè. Äðóãè ïîêðèâàõà ñêàëèòå, ãëåäàõà íè áåç ñòðàõ, êàòî ìèíàâàõìå, è ñå ïðèòèñêàõà äîâåð÷èâî äî íîçåòå íè. Òîâà áÿõà ïèíãâèíè, òîëêîâà ïîäâèæíè è ïúðãàâè âúâ âîäàòà, äåòî ïîíÿêîãà ãè âçåìàò çà ãîëåìè áúðçè ñêóìðèè, êîëêîòî ñà òðîìàâè è òåæêè íà ñóøàòà. Òå èçäàâàõà ñìåøíè âèêîâå, ñúáðàíè íà ãîëåìè ãðóïè - ìàëêî ïîäâèæíè, íî ìíîãî êðåñëèâè.
Ìåæäó ïòèöèòå âèäÿõ êèîíèè îò ñåìåéñòâîòî äúëãîíîãè, åäðè êàòî ãúëúáè, áåëè, ñ êúñà êîíè÷åñêà ÷îâêà è ñ î÷è, çàîáèêîëåíè ñ ÷åðâåí êðúã. Êîíñåé óëîâè äîñòà îò òÿõ, çàùîòî òèÿ ïòèöè, ñãîòâåíè äîáðå, ñà ïðèÿòíî ÿäåíå.
Âúâ âúçäóõà ñå íîñåõà ÷åðíè êàòî ñàæäè àëáàòðîñè, êîèòî ñ ðàçïåðåíè êðèëå äîñòèãàõà äî ÷åòèðè ìåòðà, íàðè÷àíè ñ îñíîâàíèå îêåàíñêè ëåøîÿäè, ãèãàíòñêè áóðåâåñòíèöè, ìåæäó äðóãèòå quebrantehuesos
ñ èçâèòè êðèëå, êîèòî ìíîãî îáè÷àò äà ÿäàò ìîðæîâå, äàìèåðè, åäèí âèä äðåáíè ïàòèöè, ãúðáúò íà êîèòî å ÷åðåí è áÿë, ìíîæåñòâî äðóãè áóðåâåñòíèöè: åäíè - áåëåçíèêàâè, ñ òúìíè èâèöè ïî êðàÿ íà êðèëàòà, äðóãè - ñèíè, êîèòî ñå âúäÿò ñàìî â þæíîïîëÿðíèòå îáëàñòè è ñà "òîëêîâà òëúñòè - êàçàõ àç íà Êîíñåé, - ÷å æèòåëèòå íà Ôåðîéñêèòå îñòðîâè ïúõâàò â òÿõ åäèí ôèòèë è ãè çàïàëâàò êàòî ñâåòèëíèê".
- Îùå ìàëêî - îòãîâîðè Êîíñåé - è òå áèõà áèëè îòëè÷íè ëàìïè! Íî íå ìîæåì äà èñêàìå ïðèðîäàòà äà ãè ñíàáäÿâà ïðåäâàðèòåëíî ñ ôèòèëè!
Íà ðàçñòîÿíèå ïîëîâèí ìèëÿ çåìÿòà áå îñåÿíà ñ ãíåçäà íà îñîáåí âèä ïèíãâèíè, íåùî êàòî äóïêè, óäîáíè çà ñíàñÿíå, îòäåòî èçõâðúêâàõà ìíîãî ïòèöè. Ïî-êúñíî êàïèòàí Íåìî ïîðú÷à äà õâàíàò íÿêîëêî ñòîòèöè îò òÿõ, çàùîòî ÷åðíîòî èì ìåñî å ìíîãî âêóñíî. Òå ðåâÿõà êàòî ìàãàðåòà. Ãîëåìè êàòî ãúñêè, òúìíè ïî ãúðáà, áåëè ïî êîðåìà è ñ æúëòà èâèöà íà øèÿòà êàòî âðúçêà, òèÿ æèâîòíè ñå îñòàâÿõà äà ãè óáèâàò ñ êàìúíè è íå ñå ñåùàõà äà áÿãàò.
Íî ìúãëàòà íå ñå äèãàøå è â åäèíàäåñåò ÷àñà ñëúíöåòî îùå íå ñå áå ïîêàçàëî. Òîâà ìå òðåâîæåøå. Áåç ñëúíöåòî íÿìàøå äà èìà èç÷èñëåíèÿ. À êàê ùÿõìå äà îïðåäåëèì òîãàâà äàëè ñìå äîñòèãíàëè ïîëþñà?
Êîãàòî îòèäîõ ïðè êàïèòàí Íåìî, íàìåðèõ ãî îáëàêúòåí ìúë÷àëèâî íà åäíà ñêàëà, çàãëåäàí â íåáåòî. Èçãëåæäàøå íåòúðïåëèâ è íåäîâîëåí. Íî êàêâî ìîæåøå äà ñå íàïðàâè? Òîÿ ñìåë è ìîãúù ÷îâåê íÿìàøå âëàñò íàä ñëúíöåòî, êàêòî íàä ìîðåòî.
Íàñòúïè îáÿä, íî äíåâíîòî ñâåòèëî íå ñå ïîêàçà íè çà åäèí ìèã. Íå ìîæåøå äîðè äà ñå ïîçíàå ìÿñòîòî ìó çàä çàâåñàòà îò ìúãëè. È ñêîðî ìúãëàòà ñå ïðåâúðíà â ñíÿã.
- Ùå òðÿáâà äà îòëîæèì çà óòðå - êàçà ìè ïðîñòî êàïèòàíúò è ñðåä ñíåæíàòà âèåëèöà íèå ñå âúðíàõìå íà "Íàóòèëóñ".
Ïðåç âðåìå íà íàøåòî îòñúñòâèå íà êîðàáà áÿõà ñïóñíàëè ìðåæèòå è àç ðàçãëåäàõ ñ èíòåðåñ ðèáèòå, êîèòî òîêó-ùî áÿõà èçìúêíàëè íà ïàëóáàòà. Ïîëÿðíèòå ìîðåòà ñëóæàò çà óáåæèùå íà ãîëÿì áðîé ïúòóâàùè ðèáè, êîèòî áÿãàò îò áóðèòå íà þæíèòå îáëàñòè, íî ïîïàäàò â çúáèòå íà ìîðñêèòå ñâèíè è íà òþëåíèòå. Âèäÿõ íÿêîëêî þæíîïîëÿðíè êîòòè, äúëãè äåñåò ñàíòèìåòðà, îò âèäà íà õðóùÿëíèòå, áåëåçíèêàâè, ñ òúìíè íàïðå÷íè èâèöè è âúîðúæåíè ñ øèïîâå, ñëåä òîâà þæíîïîëÿðíè õèìåðè, äúëãè òðè ñòúïêè, ñ ìíîãî óäúëæåíè òåëà, ñ áÿëà êîæà, ñðåáðèñòà è ëúñêàâà, ñ êðúãëà ãëàâà, ñ òðè ïåðêè íà ãúðáà è ñ ìóöóíà, êîÿòî çàâúðøâà ñ õîáîò÷å, èçâèòî êúì óñòàòà. Îïèòàõ ìåñîòî èì, íî òî ìè ñå âèäÿ áåçâêóñíî, ìàêàð ÷å Êîíñåé ìíîãî ãî õàðåñà.
Ñíåæíàòà áóðÿ ïðîäúëæè äî ñëåäíèÿ äåí. Íåâúçìîæíî áå äà ñå ñòîè íà ïàëóáàòà. Â ñàëîíà, äåòî ñè îòáåëÿçâàõ ñëó÷êèòå îò òîÿ èçëåò èç ïîëÿðíèÿ êîíòèíåíò, ÷óâàõ âèêîâåòå íà áóðåâåñòíèöèòå è àëáàòðîñèòå, êîèòî ëóäóâàõà ñðåä áóðÿòà. "Íàóòèëóñ" íå îñòàíà íåïîäâèæåí è êàòî çàïëàâà êðàé áðåãà, îòèäå îùå äåñåòèíà ìèëè ïî íà þã ñðåä ïîëóçðàêà íà ñëúíöåòî, êîåòî áå íà ñàìèÿ õîðèçîíò.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 20 ìàðò, ñíåãúò ïðåñòàíà äà âàëè. Ñòóäúò ñå áå ïîçàñèëèë. Òåðìîìåòúðúò ïîêàçâàøå äâà ãðàäóñà ïîä íóëàòà. Ìúãëèòå ñå äèãíàõà è àç ñå íàäÿâàõ, ÷å ïðåç òîÿ äåí ùå ìîãàò äà ñå íàïðàâÿò íàáëþäåíèÿòà.
Òúé êàòî êàïèòàí Íåìî íå áå äîøúë îùå, ëîäêàòà âçå ñàìî äâàìà íè, Êîíñåé è ìåíå, è íè çàêàðà íà ñóøàòà. È òóê ïî÷âàòà áå ñúùàòà - âóëêàíè÷íà. Íàâñÿêúäå èìàøå ñëåäè îò ëàâà, îò ñãóðèÿ, îò áàçàëò, íî íèêúäå íå âèäÿõ êðàòåðà, êîéòî ãè áå èçðèãíàë. È òóê äåñåòêè õèëÿäè ïòèöè îæèâÿâàõà òàÿ ÷àñò îò ïîëÿðíèÿ êîíòèíåíò. Íî òå äåëÿõà âëàñòòà ñè ñ ãîëåìè ñòàäà ìîðñêè ìëåêîïèòàåùè, êîèòî íè ãëåäàõà ñ êðîòêèòå ñè î÷è. Òî áÿõà íàé-ðàçëè÷íè òþëåíè: åäíè - ïðîñòðåíè íà çåìÿòà, äðóãè - ëåãíàëè âúðõó ïëàâàùè ëåäîâå, òðåòè - èçëèçàõà îò ìîðåòî èëè ñå âðúùàõà â íåãî. Êîãàòî ïðèáëèæàâàõìå òå íå áÿãàõà, çàùîòî íå áÿõà èìàëè ðàáîòà ñ õîðà. Ïðåñìåòíàõ, ÷å òîâà ìíîæåñòâî æèâîòíè ìîæåøå äà íàïúëíè ñòîòèöè êîðàáè.
Áåøå îñåì ÷àñà ñóòðèíòà. Îñòàâàõà íè ÷åòèðè ÷àñà äî âðåìåòî, êîãàòî ìîæåõìå äà íàáëþäàâàìå óñïåøíî ñëúíöåòî. Àç ñå îòïðàâèõ êúì åäèí øèðîê çàëèâ, êîéòî ñå âðÿçâàøå â ãðàíèòíàòà ñòåíà íà áðåãà.
Òàì, äîäåòî ïîãëåä ñòèãàøå, ñóøàòà è ïëàâàùèòå ëåäîâå áÿõà îòðóïàíè ñ ìîðñêè ìëåêîïèòàåùè. Ïîâå÷åòî áÿõà òþëåíè. Òå áÿõà íà îòäåëíè ãðóïè, ìúæêè è æåíñêè: áàùàòà ïàçåøå ñåìåéñòâîòî, ìàéêàòà êúðìåøå ìàëêèòå ñè, à íÿêîè îò ìëàäèòå, çàÿêíàëè âå÷å, ñå äúðæàõà íåçàâèñèìî, íà íÿêîëêî êðà÷êè îò òÿõ. Êîãàòî èñêàõà äà ñå ïðåìåñòÿò, òèÿ ìëåêîïèòàåùè ïîäñêà÷àõà ñúñ ñèòíè ñêîêîâå, êàòî ñâèâàõà òÿëîòî ñè è ñè ïîìàãàõà äîñòà òðîìàâî ñúñ çà÷àòú÷íèòå ñè ïåðêè, êîèòî ó ëàìàíòèíà, êîéòî å îò ñúùèÿ ðîä, ñà êàòî ïîëóðúöå. Òðÿáâà äà äîáàâÿ, ÷å êîãàòî ñà âúâ âîäàòà - òÿõíàòà ñúùèíñêà ñòèõèÿ - òèÿ æèâîòíè ñ ãúâêàâ ãðúáíàê, ñ òåñåí òàç, ñ êúñè è ãúñòè êîñìè è ñ öèïåñòè ëàïè ïëóâàò ÷óäåñíî. Êîãàòî ñè ïî÷èâàò èëè ñà íà ñóøà - ïîçèòå èì ñà èçâúíðåäíî ãðàöèîçíè.
Îáúðíàõ âíèìàíèåòî íà Êîíñåé, ÷å ãëàâèòå íà òèÿ óìíè æèâîòíè ñà çíà÷èòåëíî ðàçâèòè. Íèêîå ìëåêîïèòàåùî îñâåí ÷îâåêà íÿìà òîëêîâà ìíîãî ìîçú÷íî âåùåñòâî. Çàòîâà òþëåíèòå ñå ïîääàâàò íà èçâåñòíî âúçïèòàíèå; òå ëåñíî ñå îïèòîìÿâàò è àç ìèñëÿ êàêòî íÿêîè îò åñòåñòâåíèöèòå ÷å àêî ñå äðåñèðàò äîáðå, ìîãàò äà ïðèíàñÿò ãîëåìè óñëóãè êàòî ðèáîëîâíè êó÷åòà.
Ïîâå÷åòî îò òèÿ æèâîòíè ñïÿõà ïî ñêàëèòå è ïÿñúêà. Ìåæäó òþëåíèòå îò ÷èñò òèï, êîèòî ñà áåç âúíøíè óøè - è ñ òîâà ñå ðàçëè÷àâàò îò îòàðèèòå, óøèòå íà êîèòî ñà èçäàäåíè íàâúí - âèäÿõ ìíîãî âèäîâå ñòåíîðèíêè, äúëãè òðè ìåòðà, ñ áåëè êîñìè, ñ ãëàâè êàòî áóëäîçè, âúîðúæåíè ñ ïî äåñåò çúáà íà âñÿêà ÷åëþñò, ñ ïî ÷åòèðè ðåçöè ãîðå è äîëó è äâà ãîëåìè êó÷åøêè çúáà âúâ ôîðìà íà êëèí. Ìåæäó òÿõ ñå ïðîìúêâàõà ìîðñêè ñëîíîâå, âèä òþëåíè ñ êúñè ïîäâèæíè õîáîòè - ãèãàíòèòå íà òîÿ ðîä, êîèòî èìàò îáèêîëêà îêîëî øåñò ìåòðà, à ñà äúëãè äåñåò ìåòðà. Òå íå ïîìðúäâàõà, êîãàòî ïðèáëèæàâàõìå.
- Íå ñà ëè îïàñíè òèÿ æèâîòíè? - ïîïèòà Êîíñåé.
- Íå - îòãîâîðèõ àç, - àêî ÷îâåê íå ãè íàïàäíå. Êîãàòî íÿêîé òþëåí çàùèùàâà ìàëêîòî ñè, íåãîâàòà ÿðîñò å ñòðàõîòíà è íåðÿäêî ñòðîøàâà íà ïàð÷åòà ëîäêàòà íà ëîâöèòå.
- È èìà ïðàâî - ðå÷å Êîíñåé.
- Íå êàçâàì ïðîòèâíîòî.
Äâå ìèëè ïî-íàòàòúê áÿõìå ñïðåíè îò åäèí èçäàäåí íîñ, êîéòî ïàçåøå çàëèâà îò þæíèòå âåòðîâå. Òîé ñå ñïóùàøå îòâåñíî íàä ìîðåòî è âúëíèòå ñå áëúñêàõà ïåíëèâî â ñêàëèòå ìó. Îòâúä íåãî ñå ÷óâàõà óæàñíè ìó÷åíèÿ, ñÿêàø ìó÷åøå öÿëà ÷àðäà ïðåæèâíè æèâîòíè.
- Êàêâî å òîâà - ðå÷å Êîíñåé, - êîíöåðò îò áèêîâå ëè?
- Íå - êàçàõ àç, - êîíöåðò îò ìîðæîâå.
- Áèÿò ëè ñå?
- Èëè ñå áèÿò, èëè ñè èãðàÿò.
- Àêî ãîñïîäàðÿò ïîçâîëè, òðÿáâà äà ãè âèäèì.
- Òðÿáâà äà ãè âèäèì, Êîíñåé.
È íèå ñå çàêàòåðèõìå ïðåç òúìíèòå ñêàëè, ñðåä íåî÷àêâàíè ãðàìàäè îò êàìúíè, êîèòî áÿõà ìíîãî ïî-ïëúçãàâè îò ëåäà. Íåâåäíúæ ïàäàõ è ñè íàòúðòâàõ êðúñòà. Êîíñåé, ïî-âíèìàòåëåí èëè ïî-óñòîé÷èâ, íå ñå ñïúâàøå è ìè ïîìàãàøå äà ñå âäèãíà, êàòî êàçâàøå:
- Àêî ãîñïîäàðÿò èìà äîáðèíàòà äà âúðâè ïî-ðàçêðà÷åí, ïî-ëåñíî áè ïàçèë ðàâíîâåñèå.
Êîãàòî ñòèãíàõ äî õðåáåòà íà íîñà, âèäÿõ øèðîêà áÿëà ðàâíèíà, öÿëàòà ïîêðèòà ñ ìîðæîâå. Òå ñè èãðàåõà. Ìó÷åíèÿòà èì íå áÿõà ãíåâíè, à ðàäîñòíè.
Ìîðæîâåòå ïðèëè÷àò íà òþëåíèòå ïî ôîðìàòà íà òÿëîòî è ïî ðàçïîëîæåíèåòî íà êðàéíèöèòå ñè. Íî íà äîëíàòà èì ÷åëþñò íÿìà êó÷åøêè çúáè è ðåçöè, à êó÷åøêèòå íà ãîðíàòà ñà äâà çàùèòíè çúáà, äúëãè îñåì-äåñåò ñàíòèìåòðà, â îñíîâàòà ñè ñ îáèêîëêà îêîëî òðèäåñåò è òðè ñàíòèìåòðà. Òèÿ çúáè îò åäíîðîäíà êîñòíà ìàòåðèÿ, áåç íèêàêâè áðàçäè, êîÿòî å ïî-òâúðäà îò ñëîíîâàòà êîñò è ïîæúëòÿâà ïî-áàâíî - ñà ìíîãî öåíåíè. Çàòîâà ìîðæîâåòå ñà ïðèöåë íà áåçîãëåäåí ëîâ, êîéòî ñêîðî ùå ãè óíèùîæè äî ïîñëåäíèÿ, òúé êàòî ëîâöèòå èçáèâàò áåçðàçáîðíî è áðåìåííè æåíñêè, è ìëàäè æèâîòíè è âñÿêà ãîäèíà óíèùîæàâàò ïîâå÷å îò ÷åòèðè õèëÿäè.
Ìèíàâàéêè áëèçî äî òèÿ èíòåðåñíè æèâîòíè, àç èìàõ âúçìîæíîñò äà ãè ðàçãëåæäàì, çàùîòî òå íå ñå ïëàøåõà. Êîæàòà èì áåøå ïëúòíà è ãðàïàâà, æúëòî÷åðâåíèêàâà. èçáèâàùà íà ÷åðâåíî ñ êúñà è ðÿäêà êîçèíà. Íÿêîè áÿõà äúëãè äî ÷åòèðè ìåòðà. Ïî-ñïîêîéíè è íå òúé ïëàøëèâè, êàêòî ñà ñåâåðíèòå èì ñúáðàòÿ, òå íÿìàõà íèêàêâè ñòðàæè, êîèòî äà ïàçÿò ãðàíèöèòå íà ëàãåðà èì.
Ñëåä êàòî ðàçãëåäàõ òîâà ñåëèùå íà ìîðæîâå, ìèñëåõ äà ñå âðúùàì îáðàòíî. ×àñúò áå åäèíàäåñåò, èñêàõ äà ïðèñúñòâóâàì ïðè íàáëþäåíèÿòà íà êàïèòàí Íåìî, àêî èìàøå áëàãîïðèÿòíè óñëîâèÿ. Íî íå ñå íàäÿâàõ, ÷å ñëúíöåòî ùå ñå ïîêàæå ïðåç òîçè äåí. Ñïëúñòåíèòå íà õîðèçîíòà îáëàöè îùå ãî ñêðèâàõà îò î÷èòå íè. Ñÿêàø òî áåøå ðåâíèâî è íå èñêàøå äà ïîêàæå íà õîðàòà òàÿ íåäîñòúïíà çà òÿõ òî÷êà íà çåìíîòî êúëáî.
Âñå ïàê ñìÿòàõ äà ñå âúðíà íà "Íàóòèëóñ". Òðúãíàõìå ïî ñòðúìíà ïúòå÷êà, êîÿòî âîäåøå îò âúðõà íà íîñà. Â åäèíàäåñåò è ïîëîâèíà áÿõìå íà ìÿñòîòî, äåòî ñëÿçîõìå íà áðåãà. Ëîäêàòà áå äîêàðàëà êàïèòàíà. Âèäÿõ ãî èçïðàâåí âúðõó åäíà áàçàëòîâà êàíàðà. Óðåäèòå ìó çà íàáëþäåíèå áÿõà äî íåãî;
Ïîãëåäúò ìó áå óñòðåìåí â êðúãîçîðà íà ñåâåð, áëèçî äî êîéòî ñëúíöåòî îïèñâàøå òîãàâà ñâîÿòà óäúëæåíà êðèâà ëèíèÿ.
Çàñòàíàõ êðàé íåãî è çà÷àêàõ, áåç äà ãîâîðÿ. Ñòàíà äâàíàäåñåò ÷àñà è ïàê êàêòî ïðåç ìèíàëèÿ äåí ñëúíöåòî íå ñå ïîêàçà. Ñúäáà! Íàáëþäåíèÿòà ïàê íå ñòàíàõà. Àêî è óòðå íå ìîæåõà äà ñå èçâúðøàò, òðÿáâàøå îêîí÷àòåëíî äà ñå îòêàæåì äà îïðåäåëèì ìÿñòîòî, äåòî ñå íàìèðàõìå.
È íàèñòèíà áåøå òúêìî 20 ìàðò. Óòðå, 21 ìàðò. äåíÿò íà ðàâíîäåíñòâèåòî, êàòî íå ñå ñìÿòà ïðå÷óïâàíåòî í à ëú÷èòå, ñëúíöåòî ùåøå äà èç÷åçíå ïîä õîðèçîíòà çà øåñò ìåñåöà, à ñ íåãîâîòî èç÷åçâàíå ùåøå äà çàïî÷íå è äúëãàòà ïîëÿðíà íîù. Îò ðàâíîäåíñòâèåòî ïðåç ñåïòåìâðè òî áå èçëÿçëî íàä ñåâåðíèÿ õîðèçîíò è áå âúçëèçàëî ïî óäúëæåíè ñïèðàëíè ëèíèè äî 21 äåêåìâðè. Â òîÿ äåí, êîãàòî ñëúíöåòî å íàé-îòäàëå÷åíî îò åêâàòîðà â òåçè þæíè* îáëàñòè - òî áå ïî÷íàëî äà ñå ñïóñêà è óòðå ùåøå äà îãðåå çà ïîñëåäåí ïúò. Êàçàõ ñúîáðàæåíèÿòà è ñòðàõîâåòå ñè íà êàïèòàí Íåìî.
- Ïðàâ ñòå ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà òîé. - Àêî óòðå íå ìîãà äà óñòàíîâÿ âèñî÷èíàòà íà ñëúíöåòî, íå ùå ìîãà äà
* Â îðèãèíàëà å - ñåâåðíè, êîåòî å ÿâíà ãðåøêà. Á. ïð.
ïî÷íà íàíîâî íàáëþäåíèÿòà ñè, ïðåäè äà èçòåêàò øåñò ìåñåöà. Íî îò äðóãà ñòðàíà, òúêìî çàùîòî ñëó÷àÿò ìå äîâåäå òóê íà 21 ìàðò, ëåñíî ùå Ìîãà äà óñòàíîâÿ òî÷êàòà, íà êîÿòî ñå íàìèðàìå, ñòèãà óòðå â 12 ÷àñà ñëúíöåòî äà ñå ïîêàæå.
- Çàùî, êàïèòàíå?
- Çàùîòî, êîãàòî ñëúíöåòî îïèñâà ñâîèòå òîëêîâà óäúëæåíè ñïèðàëè, ìú÷íî å äà ñå èçìåðè òî÷íî âèñî÷èíàòà ìó íàä õîðèçîíòà è óðåäèòå ìîãàò äà íàïðàâÿò ãîëåìè ãðåøêè.
- Òîãàâà êàêâî ùå íàïðàâèòå?
- Ùå ñè ïîñëóæà ñàìî ñ õðîíîìåòúðà - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî. - Àêî óòðå, 21 ìàðò, ïî îáÿä ñëúí÷åâèÿò äèñê, êàòî èìàì ïðåäâèä è ïðå÷óïâàíåòî íà ëú÷èòå, áúäå ïðåðÿçàí íà äâå îò ëèíèÿòà íà õîðèçîíòà íà ñåâåð, òîâà ùå çíà÷è, ÷å ñúì íà Þæíèÿ ïîëþñ.
- Íàèñòèíà - êàçàõ àç. - Âñå ïàê ìàòåìàòè÷åñêè òîâà íå å ñúâñåì òî÷íî, çàùîòî ðàâíîäåíñòâèåòî íå ñúâïàäà íåïðåìåííî ñ 12 ÷àñà.
- Íåñúìíåíî, ãîñïîäèí Àðîíàêñ: íî ãðåøêàòà íÿìà äà å ñòî ìåòðà è ùå áúäå áåç çíà÷åíèå. È òúé - äî óòðå!
Êàïèòàí Íåìî ñå âúðíà íà êîðàáà. Íèå ñ Êîíñåé îñòàíàõìå äà ñå ðàçõîæäàìå ïî áðåãà äî ïåò ÷àñà. êàòî íàáëþäàâàõìå è ïðîó÷âàõìå- Íå ìîæàõ äà íàìåðÿ íèùî èíòåðåñíî îñâåí åäíî ÿéöå íà ïèíãâèí, çàáåëåæèòåëíî ïî ãîëåìèíàòà ñè. çà êîåòî íÿêîé ëþáèòåë áè äàë ïîâå÷å îò õèëÿäà ôðàíêà. Öâåòúò ìó, öâÿò íà ìëÿêî ñ êàôå, ðåçêèòå è çíàöèòå, êîèòî ãî óêðàñÿâàõà è ïðèëè÷àõà íà éåðîãëèôè, ãî ïðàâåõà ðÿäúê ïðåäìåò çà óêðàñà. Ïîâåðèõ ãî íà Êîíñåé è âíèìàòåëíèÿò ìîìúê, êàòî ñòúïâàøå óâåðåíî, ãî ïîíåñå êàòî ñêúïîöåíåí ïîðöåëàí è çàíåñå íåïîêúòíàòî íà "Íàóòèëóñ". Òàì ïîñòàâèõ òîâà ðÿäêî ÿéöå â åäèí îò ñòúêëåíèòå øêàôîâå íà ìóçåÿ. Âå÷åðÿõ ñ àïåòèò,êàòî èçÿäîõ åäèí âåëèêîëåïåí êúñ ÷åðåí äðîá îò òþëåí, êîéòî ïî âêóñ ìíîãî ïðèëè÷àøå íà ñâèíñêî ìåñî. Ñëåä òîâà ñè ëåãíàõ, êàòî ïîìîëèõ, êàêòî ïðàâÿò èíäóñèòå, ëú÷åçàðíîòî ñâåòèëî äà áúäå ìèëîñòèâî êúì íàñ.
Íà äðóãèÿ äåí, 21 ìàðò, èçëÿçîõ íà ïàëóáàòà îùå â ïåò ÷àñà ñóòðèíòà. Çàâàðèõ òàì êàïèòàí Íåìî.
- Âðåìåòî ñå ïðîÿñíÿâà ìàëêî - êàçà òîé. - Èìàì íàäåæäà. Ñëåä çàêóñêàòà ùå îòèäåì íà ñóøàòà è ùå ñè èçáåðåì ìÿñòî çà íàáëþäåíèå.
Ñëåä òàÿ óãîâîðêà îòèäîõ äà íàìåðÿ Íåä Ëàíä. Èñêàøå ìè ñå äà ãî âçåìà ñúñ ñåáå ñè. Íî óïîðèòèÿò êàíàäåö îòêàçà è àç âèäÿõ, ÷å íåãîâàòà ìúë÷àëèâîñò, êàêòî è ëîøîòî ìó íàñòðîåíèå, ñå óâåëè÷àâàõà îò äåí íà äåí. Â êðàÿ íà êðàèùàòà íå ñúæàëÿâàõ, ÷å òîé óïîðñòâóâàøå â ñëó÷àÿ. Ïî áðåãà èìàøå ìíîãî òþëåíè è íå áèâàøå äà ïîäëàãàì íà èçêóøåíèå òîÿ íåðàçóìåí ëîâåö.
Ùîì çàêóñèõ, îòèäîõ íà ñóøàòà. Ïðåç íîùòà "Íàóòèëóñ" ñå áå ïðèäâèæèë ñ îùå íÿêîëêî ìèëè êúì þã. Ñåãà òîé áå â îòêðèòî ìîðå, íà ïîâå÷å îò åäíà ìèëÿ îò áðåãà, íàä êîéòî ñå èçäèãàøå åäèí îñòúð âðúõ, âèñîê ÷åòèðè-ïåòñòîòèí ìåòðà. Â ëîäêàòà áÿõìå àç, êàïèòàí Íåìî, äâàìà ìàòðîñè îò åêèïàæà è óðåäèòå, ò.å. åäèí õðîíîìåòúð, åäèí äàëåêîãëåä è åäèí áàðîìåòúð.
Äîêàòî ïëàâàõìå, âèäÿõ ìíîãî êèòîâå îò òðèòå âèäà, êîèòî ñå ñðåùàò ïðåäèìíî â þæíèòå ïîëÿðíè ìîðåòà: êèòîâå, êîèòî íÿìàò ãðúáíè ïåðêè, êèòîâå ñ íàãúíàò êîðåì è ãîëåìè áåëåçíèêàâè ïåðêè è òúìíîæúëòåíèêàâè êèòîâå, íàé-ïîäâèæíè îò öåëèÿ ðîä. Òèÿ ñèëíè æèâîòíè ñå ÷óâàò îòäàëå÷å, êîãàòî èçõâúðëÿò ìíîãî íàâèñîêî ñòúëáîâå âúçäóõ è ïàðà, ïðèëè÷íè íà âèõðóøêè îò äèì. Ìëåêîïèòàåùèòå ëóäóâàõà íà ãðóïè â ñïîêîéíèòå âîäè è àç ðàçáðàõ, ÷å áàñåéíúò îêîëî Þæíèÿ ïîëþñ áå ñåãà óáåæèùå íà êèòîâå, êîèòî áÿõà óñèëåíî ïðåñëåäâàíè îò ëîâöèòå.
Â äåâåò ÷àñà ñëÿçîõìå íà ñóøàòà. Íåáåòî ñå ïðîÿñíÿâàøå. Îáëàöèòå ñå íîñåõà êúì þã. Ìúãëèòå ñå äèãàõà îò ñòóäåíàòà ïîâúðõíîñò íà âîäàòà. Êàïèòàí Íåìî ñå çàïúòè êúì îñòðèÿ âðúõ, êîéòî áå èçáðàë çà ñâîÿ íàáëþäàòåëíèöà. Òî áåøå åäíî ìú÷èòåëíî èçêà÷âàíå ïî îñòðèòå êúñîâå çàñòèíàëà ëàâà è ïåìçà, ñðåä âúçäóõ, íà ìåñòà íàñèòåí ñúñ ñåðíè èçïàðåíèÿ îò ïóêíàòèíèòå. Êàïèòàíúò, ìàêàð è îòâèêíàë äà õîäè ïî çåìÿòà, ñå èçêà÷âàøå ïî íàé-ñòðúìíèòå ñêëîíîâå òúé ëåêî è ïúðãàâî, êàêòî àç íå áèõ ìîãúë, íà êîåòî áè çàâèäÿë âñåêè ëîâåö íà äèâè êîçè.
Äâà ÷àñà òðÿáâàøå äà ñå èçêà÷âàìå, äîêàòî ñòèãíåì âúðõà, êîéòî áå íàïîëîâèíà îò ïîðôèð, íàïîëîâèíà îò áàçàëò. Îò òàÿ âèñî÷èíà âèäÿõìå ïðåä íàñ øèðîêî ìîðå, êîåòî íà ñåâåð î÷åðòàâàøå ÿñíî êðàéíàòà ñè ëèíèÿ, ñ êîÿòî ñòèãàøå äî íåáåòî. Â ïîäíîæèåòî ðàâíèíàòà áåøå îñëåïèòåëíî áÿëà. Íàä íàñ áå áëåäî ëàçóðíî íåáå, èç÷èñòåíî îò ìúãëè. Íà ñåâåð ñëúí÷åâèÿò äèñê, ïðèëè÷åí íà îãíåíà òîïêà, áå âå÷å îùúðáåí îò ëèíèÿòà íà õîðèçîíòà. Îò âîäíèòå íåäðà ñå èçäèãàõà ñòîòèöè âåëè÷àâè âîäîñêîöè. Â äàëå÷èíàòà "Íàóòèëóñ" ïðèëè÷àøå íà çàñïàë êèò. À çàä íàñ, íà þã è íà èçòîê, áåøå áåçïðåäåëíà çåìÿ, õàîòè÷åí êóï ñêàëè è ëåäîâå, êðàÿò íà êîèòî íå ñå âèæäàøå.
Êîãàòî ñå èçêà÷è íà âúðõà, êàïèòàí Íåìî óñòàíîâè âíèìàòåëíî ÷ðåç áàðîìåòúðà âèñî÷èíàòà ìó, çàùîòî òðÿáâàøå äà ÿ çíàå, êîãàòî ùåøå äà ïðàâè èç÷èñëåíèÿòà ñè.
Â äâàíàäåñåò áåç ÷åòâúðò ñëúíöåòî, êîåòî ñå âèæäàøå ñàìî ÷ðåç ïðå÷óïâàíå íà ëú÷èòå, ñå ïîêàçà êàòî çëàòåí äèñê è èçïðàòè ïîñëåäíèòå ñè ëú÷è íàä òîÿ èçîñòàâåí êîíòèíåíò è òèÿ âîäè, êîèòî íå áÿõà áðàçäåíè äîñåãà îò ÷îâåêà.
Ïðåç åäèí òî÷åí äàëåêîãëåä, êîéòî ñ ïîìîùòà íà åäíî îãëåäàëî ïîïðàâÿøå ïðå÷óïâàíåòî íà ëú÷èòå, êàïèòàí Íåìî íàáëþäàâàøå ñëúíöåòî, êîåòî ïîñòåïåííî ïîòúâàøå ïîä õîðèçîíòà ïî äúëãà äèàãîíàëíà ëèíèÿ. Àç äúðæàõ õðîíîìåòúðà. Ñúðöåòî ìè ñèëíî áèåøå. Àêî ïîòúâàíåòî íà ïîëîâèíàòà îò ñëúí÷åâèÿ äèñê ñúâïàäíåøå ñ äâàíàäåñåòèÿ ÷àñ- òîâà ùåøå äà çíà÷è, ÷å ñìå íà ñàìèÿ ïîëþñ.
- Äâàíàäåñåò! - èçâèêàõ àç.
- Þæíèÿò ïîëþñ! - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî ñåðèîçíî, ïîäàâàéêè ìè äàëåêîãëåäà, ïðåç êîéòî äíåâíîòî ñâåòèëî ñå âèæäàøå ðàçäåëåíî îò ÷åðòàòà íà õîðèçîíòà òî÷íî íà äâå ðàâíè ÷àñòè.
Àç ãëåäàõ êàê ïîñëåäíèòå ëú÷è óâåí÷àâàò îñòðèÿ âðúõ è êàê çäðà÷úò ïî÷âàøå äà ïúëçè ïîñòåïåííî ïî ñòðúìíèíèòå.
Òîãàâà, êàòî ñëîæè ðúêà íà ðàìîòî ìè, êàïèòàí Íåìî êàçà:
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ, â 1600 ãîäèíà õîëàíäåöúò Ãåðèòê, ïîâëå÷åí îò òå÷åíèÿòà è áóðèòå, ñòèãíà 64-òèÿ ãðàäóñ þæíà øèðèíà è îòêðè Íþ-Øåòëàíä. Íà 17 ÿíóàðè 1773 ãîäèíà çíàìåíèòèÿò Êóê, ïëàâàéêè ïî òðèäåñåò è îñìèÿ ìåðèäèàí, ñòèãíà äî 67 ãðàäóñà 301' øèðèíà, à íà 30 ÿíóàðè 1774 ãîäèíà ïî ñòî è äåâåòèÿ ìåðèäèàí ñòèãíà äî 71 ãðàäóñà 15'øèðèíà- Â 1820 ãîäèíà àíãëè÷àíèíúò Áðóíñôèëä ñïðÿ äî øåñòäåñåò è ïåòèÿ ãðàäóñ. Â 1825 ãîäèíà àíãëè÷àíèíúò Ïîóåë íå ìîæà äà ìèíå îòâúä øåñòäåñåò è âòîðèÿ ãðàäóñ. Ïðåç ñúùàòà ãîäèíà åäèí îáèêíîâåí ëîâåö íà òþëåíè, àíãëè÷àíèíúò Åóäúë, ñòèãíà äî 72 ãðàäóñà 14'øèðèíà ïî òðèäåñåò è ïåòèÿ ìåðèäèàí è äî 74 ãðàäóñà 15'-ïî òðèäåñåò è øåñòèÿ. Íà 1 ôåâðóàðè 1831 ãîäèíà àíãëè÷àíèíúò Áèñêîå îòêðè çåìÿòà Åíäåðáè íà 68 ãðàäóñà 50'øèðèíà; íà 5 ôåâðóàðè 1832 ãîäèíà - çåìÿòà Àäåëàèäà - íà 67 ãðàäóñà øèðèíà, è íà 21 ôåâðóàðè - çåìÿòà Ãðàõàì - íà 64 ãðàäóñà 45'øèðèíà. Ïðåç 1838 ãîäèíà ôðàíöóçèíúò Äþìîí Äþðâèë, ñïðÿí ïðåä ëåäåíà ïëàíèíà íà 62 ãðàäóñà 57'øèðèíà, îòêðè çåìÿòà Ëóè Ôèëèï; ñëåä äâå ãîäèíè íà 21 ÿíóàðè, òîé íàðå÷å åäíà íîâà èâèöà çåìÿ íà 66 ãðàäóñà 30'-çåìÿ Àäåëè. à îñåì äíè ïî-êúñíî íà 64 ãðàäóñà 40'- áðåãà Êëàðè. Â 1838 ãîäèíà àíãëè÷àíèíúò Óèëêåñ ñòèãíà äî øåñòäåñåò è äåâåòèÿ ïàðàëåë ïî ñòîòíèÿ ìåðèäèàí. Íàé-ñåòíå â 1842 ãîäèíà àíãëè÷àíèíúò Äæåéìñ Ðîñ îòêðè íà 12 ÿíóàðè ñ êîðàáèòå "Åðåáóñ" è "Òåðîð" íà 76 ãðàäóñà 56'øèðèíà è 17 ãðàäóñà 17' äúëæèíà çåìÿòà Âèêòîðèÿ. Íà 23 ñúùèÿ ìåñåö òîé ñòèãíà äî ñåäåìäåñåò è ÷åòâúðòèÿ ïàðàëåë, íàé-äàëå÷íàòà òî÷êà, äîñòèãíàòà äîòîãàâà. Íà 27 ñúùèÿ ìåñåö òîé ñòèãíà íà 76 ãðàäóñà 8', íà 28 - íà 77 ãðàäóñà 32',íà 2 ôåâðóàðè - íà 78 ãðàäóñà 4',à ïðåç 1842 ãîäèíà îòíîâî ñòèãíà ñåäåìäåñåò è ïúðâèÿ ãðàäóñ, êîéòî íå ìîæà äà ïðåìèíå. À äíåñ, 21 ìàðò 1868 ãîäèíà, àç, êàïèòàí Íåìî, ñòèãíàõ Þæíèÿ ïîëþñ íà äåâåòäåñåòèÿ ãðàäóñ è çàâëàäÿâàì òàÿ ÷àñò îò çåìíîòî êúëáî, êîÿòî å ðàâíà íà åäíà øåñòà îò ïîçíàòèòå êîíòèíåíòè.
- Îò ÷èå èìå, êàïèòàíå?
- Îò ìîå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå!
È êàòî êàçà òîâà, êàïèòàí Íåìî ðàçãúðíà åäíî ÷åðíî çíàìå ñ áóêâàòà N, èçâåçàíà ñúñ çëàòî âúðõó ïëàòà. Ñëåä òîâà ñå îáúðíà êúì äíåâíîòî ñâåòèëî, ïîñëåäíèòå ëú÷è íà êîåòî ñå ïëúçãàõà ïî âîäíèÿ õîðèçîíò, è âúçêëèêíà:
- Ñáîãîì, ñëúíöå! Èç÷åçíè, ëú÷åçàðíî ñâåòèëî! Ïîòúíè â òîâà ñâîáîäíî ìîðå è ñïóñíè ìðàêà íà øåñòìåñå÷íàòà íîù íàä ìîåòî íîâî âëàäåíèå!

XV
ÇËÎÏÎËÓÊÀ ÈËÈ ÑËÓ×ÊÀ?

Â øåñò ÷àñà ñóòðèíòà íà ñëåäíèÿ äåí, 22 ìàðò, çàïî÷íàõà ïðèãîòîâëåíèÿòà çà çàìèíàâàíå. Ïîñëåäíèÿò ñâåòëèê íà äðåçãàâèíàòà óãàñâàøå â ìðàêà. Ñòóäúò áå îñòúð. Ñúçâåçäèÿòà áëåñòÿõà íåîáèêíîâåíî ÿðêî. Â çåíèòà ñâåòåøå îñëåïèòåëíèÿò Þæåí êðúñò, þæíàòà ïîëÿðíà çâåçäà.
Òåðìîìåòúðúò ïîêàçâàøå äâàíàäåñåò ãðàäóñà ïîä íóëàòà. Êîãàòî âÿòúðúò ñå çàñèëâàøå, ïî÷âàøå äà ùèïå. Ïî îòêðèòèòå ìåñòà íà ìîðåòî ëåäîâåòå ñå óâåëè÷àâàõà. Ìîðåòî çàìðúçâàøå. Ìíîãîáðîéíè òúìíè ïëî÷êè ïî ïîâúðõíîñòòà ìó ñî÷åõà, ÷å ñêîðî ùå ñå îáðàçóâà íîâ ëåä. Î÷åâèäíî öåíòðàëíèÿò ìîðñêè áàñåéí áåøå ñúâñåì íåäîñòúïåí. Ïðåç òîâà âðåìå êàêâî ùÿõà äà ïðàâÿò êèòîâåòå? Íåñúìíåíî òå ùÿõà äà ìèíàò ïîä ëåäåíàòà ñòåíà è äà ïîòúðñÿò ïî-óäîáíî ìîðå. À òþëåíèòå è ìîðæîâåòå, ñâèêíàëè äà æèâåÿò ïðè íàé-ñóðîâ êëèìàò, îñòàíàõà â òèÿ çàëåäåíè ïðåäåëè. Òå ïî èíñòèíêò ïðàâÿò äóïêè â ëåäîâåòå è äèøàò ïðåç òÿõ. À êîãàòî ïòèöèòå, ïðîãîíåíè îò ñòóäà, îòëåòÿò íà ñåâåð, ìîðñêèòå ìëåêîïèòàåùè îñòàâàò åäèíñòâåíèòå ãîñïîäàðè íà ïîëÿðíèÿ êîíòèíåíò.
Âîäíèòå ðåçåðâîàðè áÿõà íàïúëíåíè è "Íàóòèëóñ" ïî÷íà äà ïîòúâà áàâíî. Íà äúëáî÷èíà õèëÿäà ñòúïêè ñïðÿ äà ñëèçà. Âèòëîòî ìó çàöåïè âîäàòà è òîé ïîå ïðàâî íà ñåâåð ñúñ ñêîðîñò ïåòíàäåñåò ìèëè â ÷àñ. Ïðèâå÷åð òîé ïëàâàøå âå÷å ïîä áåçïðåäåëíàòà ëåäåíà êîðà íà ëåäåíàòà ïëàíèíà,
Êàïàöèòå íà ñòúêëàòà â ñàëîíà áÿõà çàòâîðåíè îò ïðåäïàçëèâîñò. çàùîòî êîðïóñúò íà "Íàóòèëóñ" ìîæåøå äà ñå áëúñíå â íÿêîé ïîäâîäåí ëåä. Çàòîâà àç ïðåêàðàõ äåíÿ â ïîäðåæäàíå íà áåëåæêèòå ñè. Óìúò ìè áåøå èçöÿëî çàåò ñúñ ñïîìåíèòå ìè çà ïîëþñà. Áÿõìå ñòèãíàëè äî òàÿ íåäîñòúïíà òî÷êà áåç óìîðà, áåç îïàñíîñòè, êàòî ÷å íàøèÿò ïëàâàù âàãîí ñå áå ïëúçãàë ïî æåëåçîïúòíè ðåëñè.
Ñåãà âå÷å íàèñòèíà çàïî÷âàøå âðúùàíåòî. Ãîòâåøå ëè ìè òî è äðóãè ïîäîáíè èçíåíàäè? Äîïóùàõ, çàùîòî ñâåòúò íà ïîäâîäíèòå ÷óäåñà å íåèç÷åðïàåì. Îò ïåò ìåñåöà è ïîëîâèíà, îòêàêòî ñëó÷àÿò íè áå õâúðëèë íà êîðàáà, áÿõìå èçìèíàëè ÷åòèðèäåñåò õèëÿäè ëåâãè è ïî òîÿ ïúò, ïî-äúëúã îò çåìíèÿ åêâàòîð, êîëêî èíòåðåñíè è ñòðàøíè ñëó÷êè áÿõà ñòàíàëè ïðåç âðåìå íà ïúòóâàíåòî íè: ëîâúò â ãîðèòå íà îñòðîâ Êðåñïî, çàñÿäàíåòî â ïðîòîêà Òîðåñ, ãðîáèùåòî îò êîðàëè, áèñåðíèòå ïîäâîäíè ïîëåòà íà Öåéëîí, àðàáñêèÿò òóíåë, îãíüîâåòå íà Ñàíòîðèí, ìèëèîíèòå â çàëèâà Âèãî, Àòëàíòèäà, Þæíèÿò ïîëþñ! Òèÿ ñïîìåíè íå ìå îñòàâèõà äà ìèãíà ïðåç öÿëàòà íîù.
Â òðè ÷àñà ñóòðèíòà áÿõ ñúáóäåí îò ñèëåí òëàñúê. Ñòàíàõ â ëåãëîòî è ñå âñëóøàõ â ìðàêà, êîãàòî èçâåäíúæ áÿõ õâúðëåí íàñðåä ñòàÿòà. Î÷åâèäíî ñëåä êàòî ñå áå óäàðèë è çàñåäíàë, "Íàóòèëóñ" ñå áå çíà÷èòåëíî íàêëîíèë. Äîëåïèõ ñå äî ñòåíàòà è ïèïíåøêîì ïðåç êîðèäîðèòå ñå äîìúêíàõ äî ñàëîíà, êîéòî áå îñâåòåí îò ïîòîíà. Ìåáåëèòå áÿõà ïðåêàòóðåíè. Çà ùàñòèå ñòúêëåíèòå øêàôîâå, êðàêàòà íà êîèòî áÿõà ïðèêðåïåíè çäðàâî, áÿõà óñòîÿëè. Ïîðàäè íàêëîíÿâàíåòî êàðòèíèòå îò äÿñíàòà ñòðàíà ñòîÿõà êàòî ïðèëåïåíè êúì ïîêðèòàòà ñ ïëàò ñòåíà, äîêàòî äîëíèÿò êðàé íà êàðòèíèòå îòëÿâî ñå áÿõà îòìåñòèëè íà åäíà ñòúïêà îò ñòåíàòà. Çíà÷è "Íàóòèëóñ" ñå áå íàêëîíèë íàäÿñíî è ñâðúõ òîâà áåøå ñúâñåì íåïîäâèæåí.
Îò âúòðåøíîñòòà íà êîðàáà ñå ÷óõà ñòúïêè è íåÿñíà ãëú÷êà. Íî êàïèòàí Íåìî íå ñå ÿâè. Òúêìî êîãàòî ñå êàíåõ äà èçëÿçà îò ñàëîíà, âëÿçîõà Íåä Ëàíä è Êîíñåé.
- Êàêâî ñòàíà? - ïîïèòàõ âåäíàãà.
- Òúêìî èäâàõ äà ïîïèòàì ãîñïîäàðÿ - îòãîâîðè Êîíñåé.
- Ïîâðàãà! - èçâèêà êàíàäåöúò. - À àç çíàÿ êàêâî å ñòàíàëî! "Íàóòèëóñ" ñå å ñáëúñêàë ñ íåùî è àêî ñå ñúäè ïî íàêëîíÿâàíåòî ìó, íå ìè ñå âÿðâà, ÷å ùå ñå îòúðâå êàòî ïúðâèÿ ïúò, â ïðîòîêà Òîðåñ.
- Íî äàëè ïîíå ñå å èçäèãíàë íà ïîâúðõíîñòòà? - ïîïèòàõ àç.
- Íå çíàÿ - îòãîâîðè Êîíñåé.
- Ëåñíî ùå ïðîâåðèì - êàçàõ àç. Ïîãëåäíàõ ìàíîìåòúðà. Çà ìîÿ ãîëÿìà èçíåíàäà òîé ïîêàçâàøå òðèñòà è øåñòäåñåò ìåòðà äúëáî÷èíà.
- Êàêâî çíà÷è òîâà? - âúçêëèêíàõ àç.
- Òðÿáâà äà ñå ïîïèòà êàïèòàí Íåìî - ðå÷å Êîíñåé.
- Êúäå ùå ãî íàìåðèì? - êàçà Íåä Ëàíä.
- Åëàòå ñ ìåíå - êàçàõ àç íà äâàìàòà ñè äðóãàðè.
Èçëÿçîõìå îò ñàëîíà- Â áèáëèîòåêàòà íÿìàøå íèêîé. Ïðåäïîëîæèõ, ÷å êàïèòàí Íåìî å íà ïîñò â êàáèíàòà íà êîðì÷èÿòà. Íàé-äîáðå áåøå äà ãî ïî÷àêàìå. Âúðíàõìå ñå è òðèìàòà â ñàëîíà.
Íÿìà äà ãîâîðÿ çà îáâèíåíèÿòà íà êàíàäåöà. Òîé èìàøå çà êàêâî äà êèïè. Îñòàâèõ ãî äà èçëèâà íà âîëÿ ëîøîòî ñè íàñòðîåíèå, áåç äà ìó îòãîâàðÿì.
Âå÷å äâàäåñåòèíà ìèíóòè ñåäÿõìå òàêà, êàòî ñå ìú÷åõìå äà äîëîâèì è íàé-ìàëêèÿ øóì âúâ âúòðåøíîñòòà íà "Íàóòèëóñ". êîãàòî âëåçå êàïèòàí Íåìî. Òîé ñÿêàø íå íè âèäÿ. Ïî ëèöåòî ìó, îáèêíîâåíî ñúâñåì áåçñòðàñòíî, ñåãà áå èçïèñàíà èçâåñòíà òðåâîãà. Òîé ïîãëåäíà ìúë÷àëèâî êîìïàñà è ìàíîìåòúðà è ñëîæè ïðúñò âúðõó åäíà òî÷êà â îíàÿ ÷àñò íà êàðòàòà, äåòî áå èçîáðàçåí Þæíèÿò ëåäîâèò îêåàí.
Íå èñêàõ äà ãî ñìóùàâàì. Íî ñëåä ìàëêî, êîãàòî ñå îáúðíà êúì ìåíå, çàïèòàõ ãî ñúñ ñúùèÿ èçðàç, êîéòî òîé áå óïîòðåáèë â ïðîòîêà Òîðåñ:
- Íÿêàêâà ñëó÷êà ëè, êàïèòàíå?
- Íå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè òîé, - òîÿ ïúò å çëîïîëóêà.
- Ñåðèîçíà ëè?
- Ìîæå áè.
- Èìà ëè íåïîñðåäñòâåíà îïàñíîñò?
- Íå.
- Çàñåäíàë ëè å "Íàóòèëóñ"?
-Äà.
- È êàê ñòàíà òîâà?
- Îò åäíà èãðà íà ïðèðîäàòà, íå îò íåñðú÷íîñò íà õîðàòà. Íèêàêâà ãðåøêà íÿìàøå â íàøåòî ìàíåâðèðàíå. È âñå ïàê íå ìîæå äà ñå ïîïðå÷è íà ðàâíîâåñèåòî äà îêàæå ñâîåòî âúçäåéñòâèå. Ìîæåì äà ïðåíåáðåãâàìå ÷îâåøêèòå çàêîíè, íî íå è äà ñå ïðîòèâîïîñòàâÿìå íà ïðèðîäíèòå.
Êàïèòàí Íåìî áå èçáðàë îñîáåí ìîìåíò çà òèÿ ôèëîñîôñêè ðàçìèñëè. È âñúùíîñò íå ðàçáðàõ íèùî îò íåãîâèÿ îòãîâîð.
- Ìîãà ëè äà çíàÿ, ãîñïîäèí êàïèòàí - ïîïèòàõ ãî àç, - êàêâà å ïðè÷èíàòà çà òàÿ çëîïîëóêà?
- Åäèí ãðàìàäåí ëåäåí áëîê, åäíà ñúùèíñêà ïëàíèíà ñå ïðåîáúðíà - îòãîâîðè òîé. - Êîãàòî ëåäåíèòå ïëàíèíè áúäàò ïîäðîâåíè â îñíîâàòà ñè îò ïî-òîïëè âîäè èëè îò ìíîãîêðàòíè ñáëúñêâàíèÿ, öåíòúðúò íà òåæåñòòà èì ñå ïðåìåñòâà ïî-íàãîðå. Òîãàâà òå èçöÿëî ñå îáðúùàò è ïðåêàòóðâàò. Òîâà èìåííî ñå ñëó÷è. Åäèí òàêúâ ëåäåí áëîê, ïðåîáðúùàéêè ñå, áëúñíà "Íàóòèëóñ", êîéòî ïëàâàøå ïîä âîäàòà. Ñëåä òîâà ñå ïëúçíà ïîä êîðïóñà íà êîðàáà, ïîäèãíà ãî ñ íåïðåîäîëèìà ñèëà è ãî îòìåñòè â ïî-ðåäêè âîäíè ïëàñòîâå, äåòî ñå íàìèðà ñåãà ëåãíàë íà åäíàòà ñè ñòðàíà.
- Íî íå ìîæå ëè äà áúäå îñâîáîäåí "Íàóòèëóñ". êàòî ñå èçïðàçíÿò ðåçåðâîàðèòå ìó è ïî òîÿ íà÷èí ñå ïðèâåäå â ðàâíîâåñèå?
- Òúêìî òîâà ïðàâèì ñåãà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Ìîæåòå äà ÷óåòå ïîìïèòå, êîèòî ðàáîòÿò. Ïîãëåäíåòå ñòðåëêàòà íà ìàíîìåòúðà. Òÿ ïîêàçâà, ÷å "Íàóòèëóñ" ñå èçäèãà, íî çàåäíî ñ íåãî ñå èçäèãà è ëåäåíèÿò áëîê è äîêàòî íåùî íå âúçïðå íåãîâîòî äâèæåíèå íàãîðå, íàøåòî ïîëîæåíèå íÿìà äà ñå ïðîìåíè.
Äåéñòâèòåëíî "Íàóòèëóñ" îñòàâàøå âñå òàêà íàâåäåí âäÿñíî. Íåñúìíåíî òîé ùåøå äà ñå èçïðàâè, êîãàòî ñàìèÿò áëîê ñïðåøå äà ñå èçäèãà. Íî òîãàâà ïúê êîé çíàå äàëè íå áèõìå ñå íàòúêíàëè íà ãîðíàòà ÷àñò íà ëåäåíàòà ïëàíèíà è äàëè íÿìàøå äà áúäåì ïðèêëåùåíè ñòðàõîòíî ìåæäó äâå ëåäåíè ïîâúðõíîñòè?
Ðàçìèñëÿõ çà âñè÷êèòå ïîñëåäèöè îò òîâà ïîëîæåíèå. Êàïèòàí Íåìî íå ïðåñòàâàøå äà ñëåäè ìàíîìåòúðà. Îò ïàäàíåòî íà ïëàâàùèÿ ëåäíèê "Íàóòèëóñ" ñå áå èçäèãíàë ñ îêîëî ñòî è ïåòäåñåò ñòúïêè, íî áåøå âñå òàêà íàêëîíåí. Èçâåäíúæ ïî÷óâñòâóâàõìå ëåêî äâèæåíèå íà êîðïóñà. Î÷åâèäíî "Íàóòèëóñ" ñå ïîèçïðàâÿøå. Îêà÷åíèòå â ñàëîíà ïðåäìåòè ïî÷íàõà äà çàåìàò îáèêíîâåíèòå ñè ïîëîæåíèÿ. Ñòåíèòå ñå ïðèáëèæàâàõà äî îòâåñíàòà ëèíèÿ. Íèêîé îò íàñ íå ãîâîðåøå. Ñ ðàçâúëíóâàíî ñúðöå íèå ñëåäÿõìå, íèå ÷óâñòâóâàõìå êàê êîðàáúò ñå èçïðàâÿ. Ïîäúò ïîä íîçåòå íè ñòàâàøå õîðèçîíòàëåí. Ìèíàõà äåñåò ìèíóòè.
- Íàé-ñåòíå ñå èçïðàâèõìå - âúçêëèêíàõ àç.
- Äà - êàçà êàïèòàí Íåìî è òðúãíà êúì âðàòàòà íà ñàëîíà.
- Íî ùå èçïëàâàìå ëè? - ïîïèòàõ àç.
- Ðàçáèðà ñå - îòãîâîðè òîé. - Ùîì ðåçåðâîàðèòå ñå èçïðàçíÿò, "Íàóòèëóñ" ùå ñå èçêà÷è íà ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà.
Êàïèòàíúò èçëåçå è àç ñêîðî âèäÿõ, ÷å òîé áå äàë çàïîâåä äà ñå ñïðå èçêà÷âàíåòî íà "Íàóòèëóñ". Íàèñòèíà òîé ñêîðî áè ñå áëúñíàë â äîëíàòà ÷àñò íà ëåäåíàòà ïëàíèíà è ìíîãî ïî-äîáðå áåøå äà ñòîè íà òàÿ äúëáî÷èíà.
- Äîáðå ñå îòúðâàõìå! - ðå÷å Êîíñåé.
- Äà. Òèÿ äâà ëåäåíè áëîêà ìîæåõà äà íè ñìàæàò èëè íàé-ìàëêî - äà íè çàòâîðÿò. È òîãàâà, êàòî íå ìîæåì äà ïîëó÷èì ÷èñò âúçäóõ... Äà! Äîáðå ñå îòúðâàõìå!
- Àêî íàèñòèíà ñìå ñå îòúðâàëè! - èçìúðìîðè Íåä Ëàíä.
Íå èñêàõ äà ïî÷âàì áåçïîëåçíà ïðåïèðíÿ ñ êàíàäåöà è çàòîâà íå îòãîâîðèõ. À îò äðóãà ñòðàíà, â òîâà âðåìå êàïàöèòå ñå ðàçòâîðèõà è âúíøíàòà ñâåòëèíà íàõëó ïðåç îòêðèòèòå ñòúêëà.
Êàêòî êàçàõ, áÿõìå ñðåä âîäàòà; íî íà äåñåò ìåòðà îò äâåòå ñòðàíè íà "Íàóòèëóñ" ñå èçäèãàõà îñëåïèòåëíè ñòåíè îò ëåä. Íàä è ïîä íåãî - ñúùî; íàä íåãî áåøå äîëíàòà ÷àñò íà ëåäåíàòà ñòåíà, êîÿòî îáðàçóâàøå áåçïðåäåëåí ïîòîí; ïîä íåãî ïðåêàòóðåíèÿò áëîê, êîéòî ñå áå ïëúçíàë ïîñòåïåííî è áå íàìåðèë â ñòðàíè÷íèòå ìó ñòåíè äâå îïîðíè òî÷êè, êîèòî ãî êðåïÿõà â òîâà ïîëîæåíèå. "Íàóòèëóñ" áå ïëåíåí â åäèí èñòèíñêè òóíåë îò ëåä, øèðîê îêîëî äâàäåñåò ìåòðà è ïúëåí ñúñ ñïîêîéíà âîäà. È íå áåøå òðóäíî äà èçëåçå îò íåãî áèëî íàïðåä, áèëî íàçàä, à ñëåä òîâà íà íÿêîëêî ìåòðà ïî-äîëó äà íàìåðè ñâîáîäåí ïðîõîä ïîä ëåäåíàòà ïëàíèíà.
Ëú÷èñòèÿò ïîòîí íå ñâåòåøå, íî ñàëîíúò ãðååøå îò ñèëåí áëÿñúê, çàùîòî ëåäåíèòå ñòåíè îòðàçÿâàõà ìîùíî ñâåòëèòå ñòðóè íà ïðîæåêòîðà. Íå áèõ ìîãúë äà îïèøà äåéñòâèåòî íà åëåêòðè÷åñêèòå ëú÷è âúðõó ãîëåìèòå, íàé-÷óäíîâàòî íàñå÷åíè áëîêîâå, âñåêè úãúë, âñåêè ðúá è âñÿêà ñòåíà íà êîèòî îòðàçÿâàøå ðàçëè÷íà ñâåòëèíà ñïîðåä îñîáåíîñòèòå íà æèëèòå íà ëåäà. Îñëåïèòåëíà ìèíà íà ñêúïîöåííè êàìúíè è ñïåöèàëíî íà ñàïôèðè, êîèòî êðúñòîñâàõà ñâîÿ ñèí áëÿñúê ñúñ çåëåíèÿ áëÿñúê íà èçóìðóäèòå. Òóê-òàì ïðîáÿãâàõà íåèçðàçèìî íåæíè îïàëîâè îòñåíêè ñðåä ïëàìòÿùè òî÷êè êàòî ñúùèíñêè îãíåíè äèàìàíòè, áëÿñúêúò íà êîèòî îêîòî íå ìîæåøå äà èçäúðæè. Ìîùíîñòòà íà ïðîæåêòîðà áå ñòîêðàòíî óâåëè÷åíà, ñúùî êàêòî ñâåòëèíàòà íà ëàìïà ïðåç ëåùîâèäíèòå ñòúêëà íà ãîëÿì ìàÿê.
- Êîëêî å êðàñèâî! Êîëêî å êðàñèâî! - âúçêëèêíà Êîíñåé.
- Äà - êàçàõ àç, - î÷àðîâàòåëíà ãëåäêà! Íàëè, Íåä? - Å, ïîâðàãà! - îòâúðíà Íåä Ëàíä. - Âåëèêîëåïíî! Ïîáåñíÿâàì, ÷å òðÿáâà äà ñå ñúãëàñÿ ñ òîâà. Íèêîãà íå ñúì âèæäàë íåùî ïîäîáíî. Àëà òàÿ ãëåäêà ìîæå äà íè èçëåçå ñêúïà. È äà ñè êàæà îòêðîâåíî, ìèñëÿ, ÷å òóê âèæäàìå íåùà, êîèòî ïðèðîäàòà íå îáè÷à äà áúäàò âèæäàíè îò õîðàòà.
Íåä èìàøå ïðàâî. Áåøå ïðåêàëåíî êðàñèâî. Èçâåäíúæ âèêúò íà Êîíñåé ìå íàêàðà äà ñå îáúðíà.
- Êàêâî èìà? - ïîïèòàõ àç.
- Íåêà ãîñïîäàðÿò çàòâîðè î÷è! Íåêà ãîñïîäàðÿò íå ãëåäà! È Êîíñåé áúðçî çàêðè î÷èòå ñè ñ ðúöå.
- Íî êàêâî èìà, äðàãè ìîìêî?
- Çàìàÿõ ñå, îñëåïÿõ!
Íåâîëíî ïîãëåäúò ìè ñå èçâúðíà êúì ñòúêëîòî, íî àç íå ìîæàõ äà èçäúðæà îãúíÿ, êîéòî ïëàìòåøå òàì.
Ðàçáðàõ êàêâî ñå áå ñëó÷èëî. "Íàóòèëóñ" òîêó-ùî áå ñå ïîíåñúë ñ ãîëÿìà ñêîðîñò. È âñè÷êèòå ñïîêîéíè áëÿñúöè ïî ëåäåíèòå ñòåíè ñå áÿõà ñìåíèëè ñåãà ñúñ ñâåòêàâè÷íè áðàçäè. Ïëàìúöèòå íà õèëÿäèòå äèàìàíòè ñå ñëèâàõà. "Íàóòèëóñ", íîñåí îò âèòëîòî ñè, ñå äâèæåøå ñðåä ñíîïîâå îò ìúëíèè.
Â òîâà âðåìå êàïàöèòå íà ñàëîíà ñå çàòâîðèõà. Íèå çàêðèõìå ñ ðúöå î÷èòå ñè, èçïúëíåíè ñ îíèÿ êîíöåíòðè÷íè ñâåòëèíè, êîèòî ñå íîñÿò ïðåä ïîãëåäà, êîãàòî äúëãî ñìå ãëåäàëè ñëúíöåòî. Íåîáõîäèìî áåøå èçâåñòíî âðåìå, çà äà ñå óñïîêîÿò î÷èòå íè. Íàé-ñåòíå àç îòïóñíàõ ðúöå.
- Áîãà ìè, íèêîãà íå áèõ ïîâÿðâàë! - ðå÷å Êîíñåé.
- À ïúê àç è ñåãà íå ãî âÿðâàì - îòâúðíà êàíàäåöúò.
- Êîãàòî ñå âúðíåì íà ñóøàòà - äîáàâè Êîíñåé, - ïðåñèòåíè îò òîëêîâà ïðèðîäíè ÷óäåñà, êàêâî ëè ùå ïîìèñëèì çà íàøèòå íåùàñòíè êîíòèíåíòè è çà äðåáíèòå òâîðåíèÿ, ïëîä íà ÷îâåøêè ðúöå! Íå, ïîçíàòèÿò íè äîñåãà ñâÿò íå ùå ìîæå âå÷å äà íè çàäîâîëè!
Ïîäîáíè äóìè â óñòàòà íà åäèí áåçñòðàñòåí ôëàìàíäåö ïîêàçâàò äîêúäå áå ñòèãíàë íàøèÿò ðàçïàëåí âúçòîðã. Íî êàíàäåöúò è òîÿ ïúò íå ïðîïóñíà äà îõëàäè ãîðåùèíàòà íè.
- Ïîçíàòèÿò íè ñâÿò ëè? - ðå÷å òîé, êàòî ïîêëàòè ãëàâà. - Áúäåòå ñïîêîåí, äðàãè Êîíñåé, íÿìà äà ñå âúðíåì âå÷å â íåãî.
Áåøå ïåò ÷àñà ñóòðèíòà. Â òîÿ ìèã ïðåäíàòà ÷àñò íà "Íàóòèëóñ" ñå áëúñíà â íåùî. Ðàçáðàõ, ÷å íîñúò ìó ñå å óäàðèë â ëåäåí áëîê. Íàâÿðíî áå ñòàíàëà ãðåøêà â ìàíåâðèðàíåòî, çàùîòî â çàãðàäåíèÿ ñ áëîêîâå ïîäâîäåí òóíåë ñå ïëàâàøå ìú÷íî. È àç ïîìèñëèõ, ÷å êàïèòàí Íåìî ùå ïðîìåíè ïúòÿ è ùå èçáèêîëè ïðå÷êèòå èëè ïúê ùå ñëåäâà èçâèâêèòå íà òóíåëà. Âúâ âñåêè ñëó÷àé íàïðåäâàíåòî íè íå ìîæåøå ñúâñåì äà ñïðå. Íî ïðîòèâíî íà î÷àêâàíèÿòà ìè "Íàóòèëóñ" âçå ñèëåí çàäåí õîä.
- Âðúùàìå ëè ñå? - ðå÷å Êîíñåé.
- Äà - îòãîâîðèõ àç- - Íàâÿðíî îòêúì òàÿ ñòðàíà òóíåëúò íÿìà èçõîä.
- È òîãàâà?...
- Òîãàâà - êàçàõ àç - ðàáîòàòà å ìíîãî ïðîñòà. Ùå ñå âúðíåì îáðàòíî è ùå èçëåçåì ïðåç þæíèÿ ïðîõîä. Òîâà å.
Ãîâîðåéêè òàêà, àç èñêàõ äà ñå ïðåäñòàâÿ çà ïî-ñïîêîåí, îòêîëêîòî áÿõ âñúùíîñò. À ïðåç òîâà âðåìå çàäíèÿò õîä íà "Íàóòèëóñ" ñå çàñèëâàøå è òîé íè íîñåøå ñ ãîëÿìà áúðçèíà.
- Ùå çàêúñíåå - ðå÷å Íåä.
- Êàêâî çíà÷åíèå èìà - íÿêîëêî ÷àñà ïîâå÷å èëè ïî-ìàëêî, ñòèãà ñàìî äà èçëåçåì!
Íÿêîëêî ìèíóòè àç ñå ðàçõîæäàõ îò ñàëîíà äî áèáëèîòåêàòà. Äðóãàðèòå ìè ñåäÿõà è ìúë÷àõà. Ñêîðî ñå îòïóñíàõ íà åäèí äèâàí è âçåõ íÿêàêâà êíèãà, íî î÷èòå ìè ìàøèíàëíî ñå ïëúçãàõà ïî íåÿ.
Ñëåä ÷åòâúðò ÷àñ Êîíñåé ñå ïðèáëèæè äî ìåíå è ïîïèòà:
- Ìíîãî ëè å èíòåðåñíî òîâà, êîåòî ÷åòå ãîñïîäàðÿò?
- Ìíîãî èíòåðåñíî - îòãîâîðèõ àç.
- Ñèãóðíî. Ãîñïîäàðÿò ÷åòå ñâîÿòà êíèãà.
- Ìîÿòà êíèãà ëè?
Äåéñòâèòåëíî àç äúðæàõ â ðúöå ñú÷èíåíèåòî ñè "Ãîëåìèòå ìîðñêè äúëáî÷èíè". Íî è íå ïîäîçèðàõ òîâà. Çàòâîðèõ êíèãàòà è ïî÷íàõ îòíîâî äà ñå ðàçõîæäàì. Íåä è Êîíñåé ñòàíàõà, çà äà ñè îòèäàò.
- Îñòàíåòå òóê, ïðèÿòåëè - çàäúðæàõ ãè àç. - Íåêà áúäåì çàåäíî, äîêàòî èçëåçåì îò òàÿ ñëÿïà óëèöà.
- Êàêòî êàæå ãîñïîäàðÿò - îòãîâîðè Êîíñåé.
Èçòåêîõà íÿêîëêî ÷àñà. Àç ÷åñòî ïîãëåæäàõ îêà÷åíèòå ïî ñòåíàòà íà ñàëîíà óðåäè. Ìàíîìåòúðúò ïîêàçâàøå, ÷å "Íàóòèëóñ" ñå äúðæåøå íà ïîñòîÿííà äúëáî÷èíà îò òðèñòà ìåòðà, êîìïàñúò - ÷å ïëàâàøå âñå íà þã, à ëàãúò - ÷å ñå äâèæåøå ñúñ ñêîðîñò äâàäåñåò ìèëè â ÷àñ, ñêîðîñò, èçâúíðåäíî ãîëÿìà çà òîâà òîëêîâà òÿñíî ïðîñòðàíñòâî. Íî êàïèòàí Íåìî çíàåøå, ÷å íå ìîæåøå äà áúðçà ìíîãî è ÷å ñåãà ìèíóòèòå ñòðóâàõà êîëêîòî ñòîëåòèÿ.
Â îñåì ÷àñà è äâàäåñåò è ïåò ìèíóòè óñåòèõìå âòîðè óäàð, ñåãà âå÷å â êúðìàòà. Àç ïîáëåäíÿõ. Äðóãàðèòå ìè äîéäîõà ïðè ìåíå. Õâàíàõ ðúêàòà íà Êîíñåé. Ïèòàõìå ñå åäèí äðóã ñ î÷è - è òîâà ïî-ÿñíî èçðàçÿâàøå ìèñúëòà íè, îòêîëêîòî âñÿêàêâè äóìè.
Â òîÿ ìèã â ñàëîíà âëåçå êàïèòàíúò. Àç îòèäîõ ïðè íåãî.
- Çàòâîðåí ëè å ïúòÿò êúì þã? - ïîïèòàõ àç.
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Îáðúùàéêè ñå, ëåäåíàòà ïëàíèíà å çàòâîðèëà âñè÷êè èçõîäè.
- Çíà÷è, ñìå îáãðàäåíè?
-Äà.

XVI
ÂÚÇÄÓÕ ËÈÏÑÂÀ

È òàêà îêîëî "Íàóòèëóñ", íàä íåãî è ïîä íåãî, èìàøå íåïðîíèöàåìà ëåäåíà ñòåíà. Áÿõìå ïëåííèöè íà ëåäîâåòå! Êàíàäåöúò óäàðè ìàñàòà ñúñ ñâîÿ ñòðàõîòåí þìðóê. Êîíñåé ìúë÷åøå. Ïîãëåäíàõ êàïèòàíà. Ëèöåòî ìó îòíîâî áå äîáèëî ñâîÿ îáèêíîâåí áåçñòðàñòåí èçðàç. Òîé áå êðúñòîñàë ðúöå. Ðàçìèñëÿøå. "Íàóòèëóñ" íå ïîìðúäâàøå. Òîãàâà êàïèòàíúò çàãîâîðè:
- Ãîñïîäà - êàçà òîé ñúñ ñïîêîåí ãëàñ, - ïðè ïîëîæåíèåòî, â êîåòî ñå íàìèðàìå, ìîæå äà óìðåì ïî äâà íà÷èíà.
Òîÿ çàãàäú÷åí ÷îâåê ïðèëè÷àøå ñåãà íà ó÷èòåë ïî ìàòåìàòèêà, êîéòî îáÿñíÿâà íåùî íà ó÷åíèöèòå ñè ïî íàãëåäåí íà÷èí.
- Ïúðâèÿò å - ïîäå òîé - äà óìðåì ñìàçàíè. Âòîðèÿò - äà óìðåì çàäóøåíè. Íå ñïîìåíàâàì, ÷å ìîæåì äà óìðåì îò ãëàä, òúé êàòî õðàíèòåëíèòå çàïàñè íà "Íàóòèëóñ" áåçäðóãî ùå íè ïðåæèâåÿò. Çàòîâà íåêà îáñúäèì âåðîÿòíîñòòà äà áúäåì ñìàçàíè èëè çàäóøåíè.
- Êîëêîòî äî çàäóøàâàíå, êàïèòàíå - îòãîâîðèõ àç, - íÿìà çàùî äà ñå ñòðàõóâàìå îò òîâà, òúé êàòî ðåçåðâîàðèòå íè ñà ïúëíè.
- Âÿðíî å - ïîäå êàïèòàí Íåìî, - íî òå ùå íè ñòèãíàò ñàìî çà äâà äíè. À íèå ñìå ïîä âîäàòà îò òðèäåñåò è øåñò ÷àñà è íàòåæàëèÿò âúçäóõ â "Íàóòèëóñ" òðÿáâàøå âå÷å äà áúäå ïðå÷èñòåí. Çàïàñèòå íè ùå ñå ñâúðøàò çà ÷åòèðèäåñåò è îñåì ÷àñà.
- Äîáðå, êàïèòàíå, òîãàâà ùå òðÿáâà äà ñå îñâîáîäèì, ïðåäè äà èçìèíàò ÷åòèðèäåñåò è îñåì ÷àñà.
- Ùå ñå îïèòàìå ïîíå, êàòî ïðîáèåì ñòåíàòà, êîÿòî íè çàãðàæäà.
- Îò êîÿ ñòðàíà? - ïîïèòàõ àç.
- Ñîíäàòà ùå ïîêàæå. Ùå ñïðà "Íàóòèëóñ" íà äîëíàòà ëåäåíà ïîâúðõíîñò, à ìîèòå ìîðÿöè âúâ âîäîëàçíè îáëåêëà ùå àòàêóâàò ëåäà â íàé-òúíêàòà ìó ñòåíà.
- Ìîæå ëè äà ñå îòâîðÿò êàïàöèòå â ñàëîíà?
- Íÿìà ïðå÷êà çà òîâà. Íå ñå äâèæèì âå÷å. Êàïèòàí Íåìî èçëåçå. Ñêîðî ðàçáðàõ îò ñâèñòåíèÿòà, ÷å âîäàòà íàâëèçàøå â ðåçåðâîàðèòå. "Íàóòèëóñ" çàñëèçà áàâíî è ñå îòïóñíà âúðõó äúíîòî íà ëåäà íà äúëáî÷èíà òðèñòà è ïåòäåñåò ìåòðà - äúëáî÷èíàòà, íà êîÿòî áå ïîòúíàë äîëíèÿò ëåä.
- Ïðèÿòåëè - êàçàõ àç, - ïîëîæåíèåòî å òåæêî, íî àç ðàç÷èòàì íà âàøàòà ñìåëîñò è íà âàøàòà åíåðãèÿ.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè êàíàäåöúò, - íÿìà äà âè äîñàæäàì ñåãà ñ ìîèòå óêîðè. Ãîòîâ ñúì äà ñòîðÿ âñè÷êî çà îáùîòî íè ñïàñåíèå.
- Äîáðå, Íåä - êàçàõ àç è ìó ñòèñíàõ ðúêàòà.
- Ùå äîáàâÿ - ïðîäúëæè òîé, - ÷å óìåÿ äà âúðòÿ êèðêàòà êàòî õàðïóíà è ÷å êàïèòàíúò ìîæå äà ðàçïîëàãà ñ ìåíå, àêî ìîãà äà ìó áúäà ïîëåçåí.
- Òîé íÿìà äà ñå îòêàæå îò âàøàòà ïîìîù. Åëàòå, Íåä.
Çàâåäîõ êàíàäåöà â ñòàÿòà, äåòî ìàòðîñèòå íà "Íàóòèëóñ" îáëè÷àõà âîäîëàçíèòå ñè êîñòþìè. Ñúîáùèõ íà êàïèòàíà ïðåäëîæåíèåòî íà Íåä è òî áå ïðèåòî. Êàíàäåöúò îáëå÷å ïîäâîäíèÿ ñè êîñòþì è çàåäíî ñ äðóãàðèòå ñè âåäíàãà áå ãîòîâ çà ðàáîòà. Âñåêè íîñåøå íà ãúðáà ñè ðóêåéðîëîâ àïàðàò. ïúëåí ñ äîñòàòú÷åí çàïàñ ÷èñò âúçäóõ îò ðåçåðâîàðèòå. Äîñòà âúçäóõ áå âçåò îò òÿõ, íî òîâà áå íåîáõîäèìî. Êîëêîòî çà ðóìêîðôîâèòå ëàìïè, òå íå áÿõà íóæíè ñðåä òèÿ ëú÷èñòè è íàñèòåíè ñ åëåêòðè÷åñêè áëÿñúê âîäè.
Êîãàòî Íåä ñå îáëå÷å, àç ñå âúðíàõ â ñàëîíà, äåòî êàïàöèòå áÿõà ðàçòâîðåíè, íàñòàíèõ ñå äî Êîíñåé è ïî÷íàõ äà ðàçãëåæäàì îêîëíèòå ïëàñòîâå, âúðõó êîèòî "Íàóòèëóñ" ñå áå îòïóñíàë. Ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè âèäÿõìå äâàíàäåñåò ìúæå îò åêèïàæà äà ñëèçàò âúðõó ëåäà è ìåæäó òÿõ - Íåä Ëàíä, êîéòî ëè÷åøå ïî âèñîêèÿ ðúñò. Êàïèòàí Íåìî ãè ïðèäðóæàâàøå.
Ïðåäè äà ïî÷íå êîïàíåòî íà ëåäà, òîé íàðåäè äà ñå íàïðàâÿò ïðîáíè ïðîáèâè ñúñ ñîíäèòå,çà äà ñå âèäè â êîÿ ïîñîêà òðÿáâà äà ñå êîïàå. Çàáèõà äúëãè ñîíäè â ñòðàíè÷íèòå ñòåíè: íî è ñëåä ïåòíàäåñåò ìåòðà ïëúòíàòà ñòåíà âñå îùå íå ñå ñâúðøâàøå. Áåçïîëåçíî áåøå äà ñå îïèòâà ïîòîíúò, òúé êàòî òàì áå ñàìàòà ëåäåíà ïëàíèíà, âèñîêà ïîâå÷å îò ÷åòèðèñòîòèí ìåòðà. Òîãàâà êàïèòàí Íåìî çàïîâÿäà äà îïèòàò äîëíàòà ñòåíà. Â òàÿ ïîñîêà íè äåëÿõà äåñåò ìåòðà îò âîäàòà. Òàêàâà áåøå äåáåëèíàòà íà òîÿ ïëàâàù ëåä. Çíà÷è òðÿáâàøå äà ñå íàïðàâè îòâîð, ïî-ãîëÿì îò î÷åðòàíèÿòà íà "Íàóòèëóñ". Òðÿáâàøå ñëåäîâàòåëíî äà ñå èçðåæàò îêîëî øåñò õèëÿäè è ïåòñòîòèí êóáè÷åñêè ìåòðà, çà äà ñå ïðîáèå òóíåë, ïðåç êîéòî äà ñëåçåì ïîä ëåäåíîòî ïîëå.
Ðàáîòàòà çàïî÷íà âåäíàãà è ïðîäúëæè ñ íåóìîðíà óïîðèòîñò. Âìåñòî äà ñå êîïàå îêîëî "Íàóòèëóñ" - êîåòî ùåøå äà å ïðèäðóæåíî ñ ïî-ãîëåìè òðóäíîñòè - êàïèòàí Íåìî íàðåäè äà î÷åðòàÿò ãðàìàäíàòà ÿìà íà îñåì ìåòðà îò ëåâèÿ áîðä. Ñëåä òîâà õîðàòà ìó ïî÷íàõà äà ïðîáèâàò ëåäà åäíîâðåìåííî íà íÿêîëêî ìåñòà ïî ïåðèôåðèÿòà é. Ñêîðî êèðêèòå çàäúëáàõà ÿðîñòíî ïëúòíàòà ìàòåðèÿ è îò ìàñàòà áÿõà îòêúðòåíè ãîëåìè áëîêîâå. Ïî ñèëàòà íà îòíîñèòåëíîòî òåãëî áëîêîâåòå, ïî-ëåêè îò âîäàòà, âåäíàãà îòëèòàõà, òúé äà ñå êàæå, êúì ñâîäà íà òóíåëà, êîéòî ñåãà ñòàâàøå òîëêîâà ïî-äåáåë, êîëêîòî èçòúíÿâàøå îòäîëó. Íî òîâà íÿìàøå íèêàêâî çíà÷åíèå, ùîì äîëíàòà ñòåíà ñòàâàøå ïî-òúíêà.
Ñëåä äâà ÷àñà óñèëåíà ðàáîòà Íåä Ëàíä ñå âúðíà êàïíàë. Äðóãàðèòå ìó è òîé áÿõà ñìåíåíè ñ íîâè ðàáîòíèöè, êúì êîèòî ñå ïðèñúåäèíèõìå è íèå - Êîíñåé è àç. Êîìàíäóâàøå íè ïîìîùíèêúò íà êàïèòàí Íåìî. Âîäàòà ìè ñå ñòîðè èçâúíðåäíî ñòóäåíà, íî êàòî ïîðàáîòèõ ñ êèðêàòà, áúðçî ñå ñòîïëèõ. Äâèæåíèÿòà ìè áÿõà ìíîãî ëåêè, ìàêàð ÷å ñå íàìèðàõ ïîä íàëÿãàíå îò òðèäåñåò àòìîñôåðè.
Êîãàòî ñëåä äâà ÷àñà ðàáîòà ñå âúðíàõ íà êîðàáà, çà äà õàïíà íåùî è äà ñè ïî÷èíà, óñåòèõ, ÷å èìà çíà÷èòåëíà ðàçëèêà ìåæäó ÷èñòàòà ñòðóÿ, êîÿòî äèøàõ îò ðóêåéðîëîâèÿ àïàðàò, è âúçäóõà â "Íàóòèëóñ". íàñèòåí âå÷å ñ âúãëåäâóîêèñ. Îò ÷åòèðèäåñåò è îñåì ÷àñà âúçäóõúò íå áå ïîäíîâÿâàí è íåãîâèòå æèâîòâîðíè ñâîéñòâà áÿõà çíà÷èòåëíî îòñëàáíàëè. À ïðåç äâàíàäåñåòòå ÷àñà ðàáîòà íèå áÿõìå îòêúðòèëè îò öÿëàòà î÷åðòàíà ïîâúðõíîñò ïëàñò ëåä, äåáåë ñàìî åäèí ìåòúð, èëè - îêîëî øåñòñòîòèí êóáè÷åñêè ìåòðà. Àêî ñå ïðèåìåøå, ÷å ñúùàòà ðàáîòà ùå ñå èçâúðøâà ïî-íàòàòúê çà ñúùîòî âðåìå, ùÿõà äà ñà íåîáõîäèìè îùå ïåò íîùè è ÷åòèðè äíè, çà äà äîèçêàðàìå áëàãîïîëó÷íî ðàáîòàòà.
- Ïåò íîùè è ÷åòèðè äíè! - êàçàõ àç íà ìîèòå äðóãàðè. - À â ðåçåðâîàðèòå èìàìå âúçäóõ ñàìî çà äâà äíè.
- Áåç äà ñìÿòàìå - ïîäå Íåä, - ÷å êàòî ñå èçìúêíåì îò òîÿ ïúêëåí çàòâîð, ùå îñòàíåì âñå îùå çàòâîðåíè ïîä ëåäåíàòà ïëàíèíà áåç âðúçêà ñ âúçäóõà!
Ìíîãî âÿðíà áåëåæêà. Êîé ìîæå äà ïðåäâèäè òîãàâà ìèíèìóìà îò âðåìå, íåîáõîäèìî çà íàøåòî îñâîáîæäåíèå? Íÿìàøå ëè äà ñå çàäóøèì, ïðåäè "Íàóòèëóñ" äà èçëåçå íà ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà? Äàëè íå ìó áå ñúäåíî äà çàãèíå â òîÿ ëåäåí ãðîá çàåäíî ñ âñè÷êè, êîèòî áÿõà â íåãî? Ïîëîæåíèåòî èçãëåæäàøå ñòðàøíî. Íî âñåêè îò íàñ ãî çíàåøå è âñè÷êè áÿõà ðåøåíè äà èçïúëíÿò äúëãà ñè äîêðàé.
Êàêòî áÿõ ïðåäâèäèë, ïðåç íîùòà áå îòêúðòåí îùå åäèí ïëàñò ñ äåáåëèíà åäèí ìåòúð. Íî íà ñëåäíàòà çàðàí, êîãàòî îáëÿêîõ âîäîëàçíèÿ êîñòþì è òðúãíàõ èç ñòóäåíàòà (äî 6-7 ãðàäóñà ïîä íóëàòà) âîäà, çàáåëÿçàõ, ÷å ìàëêî ïî ìàëêî ñòðàíè÷íèòå ñòåíè ñå ïðèáëèæàâàõà åäíà êúì äðóãà. Ïëàñòîâåòå âîäà, îòäàëå÷åíè îò ìÿñòîòî, äåòî ñå êîïàåøå, êîèòî íå ñå ñòîïëÿõà êàòî íàñ íèòî îò ðàáîòàòà, íèòî îò ñå÷èâàòà, áÿõà íà ïúò äà çàìðúçíàò. Ïðåä òàÿ íîâà è íåïîñðåäñòâåíà îïàñíîñò êàêâî îñòàâàøå îò âåðîÿòíîñòòà çà íàøåòî ñïàñåíèå è êàê ìîæåõìå äà ïîïðå÷èì íà çàìðúçâàíåòî íà òå÷íàòà ìàñà, êîåòî áè ïðúñíàëî êàòî ñòúêëà ñòåíèòå íà "Íàóòèëóñ".
Íå ñïîìåíàõ íèùî çà íîâàòà îïàñíîñò íà äâàìàòà ñè äðóãàðè. Çàùî äà ñëîìÿâàì åíåðãèÿòà, êîÿòî òå âëàãàõà â òåæêàòà ðàáîòà ïî ñïàñÿâàíåòî? Íî êîãàòî ñå âúðíàõ â êîðàáà, êàçàõ íà êàïèòàí Íåìî çà òîâà ñåðèîçíî óñëîæíåíèå.
- Çíàÿ - ðå÷å òîé ñúñ ñïîêîéíèÿ òîí, êîéòî íå ñå ïðîìåíÿøå è ïðè íàé-óæàñíèòå îáñòîÿòåëñòâà. - Òîâà å îùå åäíà îïàñíîñò, íî íå âèæäàì íèêàêâî ñðåäñòâî ñðåùó íåÿ. Åäíè÷êàòà âúçìîæíîñò äà ñå ñïàñèì å äà èçáúðçàìå, äà èçïðåâàðèì çàìðúçâàíåòî. Òîâà å.
Äà èçïðåâàðèì! Òðÿáâàøå äà ñúì ñâèêíàë âå÷å ñ òîÿ íà÷èí íà ãîâîðåíå!
Íÿêîëêî ÷àñà ïðåç òîÿ äåí óïîðèòî ðàáîòèõ ñ êèðêàòà. Ðàáîòàòà ìå ïîäêðåïÿøå. Îò äðóãà ñòðàíà, êàòî ðàáîòåõ, áÿõ èçâúí "Íàóòèëóñ", äèøàõ ÷ðåç àïàðàòà ÷èñòèÿ âúçäóõ íà ðåçåðâîàðèòå âìåñòî òåæêàòà, çàäóøíà àòìîñôåðà íà êîðàáà.
Ïðèâå÷åð ÿìàòà ñòàíà ïî-äúëáîêà ñ îùå åäèí ìåòúð. Êîãàòî ñå âúðíàõ íà êîðàáà, ùÿõ äà ñå çàäóøà îò âúãëåäâóîêèñà, ñ êîéòî áå íàñèòåí âúçäóõúò. Àõ, çàùî íÿìàõìå õèìè÷åñêè ñðåäñòâà, ñ êîèòî äà ïðåìàõíåì ñìúðòîíîñíèÿ ãàç! Êèñëîðîä íå ëèïñâàøå. Âñè÷êàòà âîäà íàîêîëî ñúäúðæàøå äîñòà ãîëÿìî êîëè÷åñòâî êèñëîðîä è êàòî ÿ ðàçëîæåõìå ñ íàøèòå ìîùíè áàòåðèè, áèõìå ñè íàáàâèëè æèâîòâîðíèÿ åëåìåíò. Áÿõ ïîìèñëèë çà òîâà, íî êàêâà ïîëçà, êîãàòî âúãëåäâóîêèñúò îò äèøàíåòî íè áå ïðîíèêíàë âå÷å âúâ âñè÷êè êúò÷åòà íà êîðàáà. Çà äà áúäå ïîãúëíàò, áè òðÿáâàëî äà ñå íàïúëíÿò ñúäîâå ñúñ ñîäà êàóñòèê è äà ñå ðàçáúðêâàò ïîñòîÿííî. Íî íà êîðàáà íÿìàøå ñîäà êàóñòèê, à è íèùî íå ìîæåøå äà ÿ çàìåñòè.
Òàÿ âå÷åð êàïèòàí Íåìî áå ïðèíóäåí äà îòâîðè êðàíîâåòå íà ðåçåðâîàðèòå è äà ïóñíå âúâ âúòðåøíîñòòà íà "Íàóòèëóñ" íÿêîëêî ñòðóè âúçäóõ. Èíà÷å íå áèõìå ñå ñúáóäèëè.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 26 ìàðò, ïðîäúëæèõ äà êîïàÿ, êàòî ïî÷íàõ ïåòèÿ ìåòúð. Ñòðàíè÷íèòå ñòåíè è äîëíàòà ïîâúðõíîñò íà ëåäåíàòà ïëàíèíà ñòàâàõà âèäèìî ïî-äåáåëè. ßñíî áåøå, ÷å ùå ñå ñúåäèíÿò, ïðåäè "Íàóòèëóñ" äà ñå å îñâîáîäèë. Çà ìèã áÿõ îáçåò îò îò÷àÿíèå. Êèðêàòà íàñìàëêî ùåøå äà ïàäíå îò ðúöåòå ìè. Çàùî òðÿáâàøå äà êîïàÿ, ùîì ùÿõ äà óìðà çàäóøåí, ïðåìàçàí îò âîäàòà, êîÿòî ñå âêàìåíÿâàøå- ìú÷åíèå, êàêâîòî äîðè æåñòîêîñòòà íà äèâàöèòå íå áå èçìèñëèëà? Ñòðóâàøå ìè ñå, ÷å ñúì ìåæäó ñòðàõîòíèòå ÷åëþñòè íà íÿêàêâî ÷óäîâèùå, êîèòî ñå ïðèáëèæàâàõà íåóìîëèìî åäíà êúì äðóãà.
Â òîâà âðåìå êàïèòàí Íåìî, êîéòî ðúêîâîäåøå ðàáîòàòà è ñàì ðàáîòåøå, ìèíà êðàé ìåíå. Áóòíàõ ãî ïî ðúêàòà è ìó ïîñî÷èõ ñòåíèòå íà íàøèÿ çàòâîð. Ñòåíàòà îòäÿñíî ñå áå ïðèáëèæèëà êúì "Íàóòèëóñ" íàé-ìàëêî ñ ÷åòèðè ìåòðà.
Êàïèòàíúò ìå ðàçáðà è ìè íàïðàâè çíàê äà ãî ïîñëåäâàì. Âúðíàõìå ñå íà êîðàáà. Ñâàëèõ ñè âîäîëàçíîòî îáëåêëî è ïðèäðóæèõ êàïèòàíà äî ñàëîíà.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - ðå÷å òîé, - òðÿáâà äà âçåìåì íÿêàêâè ãåðîè÷íè ìåðêè, èíà÷å ùå áúäåì çàçèäàíè â òàÿ çàìðúçâàùà âîäà êàòî â öèìåíò.
- Äà - êàçàõ àç, - íî êàêâî ìîæåì äà íàïðàâèì? - Î! - âúçêëèêíà òîé. - Àêî ìîÿò "Íàóòèëóñ" áåøå äîñòàòú÷íî ÿê, çà äà èçäúðæè íàëÿãàíåòî, áåç äà áúäå ñìàçàí!
- Å, è ïîñëå? - ïîïèòàõ àç, áåç äà ñõâàíà ìèñúëòà íà êàïèòàíà.
- Íå ðàçáèðàòå ëè - ïðîäúëæè òîé, - ÷å òîâà çàìðúçâàíå íà âîäàòà ùå íè ïîìîãíå? Íå âèæäàòå ëè, ÷å êàòî çàìðúçíå, òÿ ùå ðàçïóêà ëåäîâåòå, êîèòî íè îáãðàæäàò, êàêòî ðàçïóêâà è íàé-òâúðäèòå êàìúíè ïðè çàìðúçâàíåòî ñè? Íå ÷óâñòâóâàòå ëè, ÷å òÿ ùå áúäå íàø ñïàñèòåë, âìåñòî íîñèòåë íà ñìúðò?
- Äà, êàïèòàíå, ìîæå áè. Íî êàêâàòî è äà å èçäðúæëèâîñòòà íà "Íàóòèëóñ", òîé íå áè ïîíåñúë òîâà ñòðàõîòíî íàëÿãàíå è áè ñå ñïëåñêàë êàòî ëèñò ëàìàðèíà.
- Çíàì, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Çàòîâà íå áèâà äà ñå îñëàíÿìå íà ïîìîù îò ïðèðîäàòà, à íà íàñ ñàìèòå. Òðÿáâà äà íå äîïóñíåì çàìðúçâàíåòî. Òðÿáâà äà ãî âúçïðåì. Íå ñàìî ÷å ñòðàíè÷íèòå ñòåíè ñå ïðèáëèæàâàò åäíà êúì äðóãà - íî è ïðåä, è çàä "Íàóòèëóñ" íÿìà âå÷å è äî äåñåò ñòúïêè âîäà. Çàìðúçâàíåòî íè çàïëàøâà îò âñè÷êè ñòðàíè.
- Êîëêî âðåìå - ïîïèòàõ àç - ùå ìîæåì äà èçêàðàìå ñ âúçäóõà îò ðåçåðâîàðèòå?
Êàïèòàíúò ìå ïîãëåäíà ïðàâî â î÷èòå.
- Â äðóãè äåí - êàçà òîé - ðåçåðâîàðèòå ùå áúäàò ïðàçíè. Èçáè ìå ñòóäåíà ïîò. Âñúùíîñò çàùî òðÿáâàøå äà ñå ó÷óäâàì îò òîÿ îòãîâîð? "Íàóòèëóñ" ñå áå ãìóðíàë â ñâîáîäíèòå âîäè íà ïîëþñà íà 22 ìàðò, À ñåãà áÿõìå 26. Ïåò äíè âå÷å æèâååõìå ñúñ çàïàñèòå íà êîðàáà! À êîëêîòî ÷èñò âúçäóõ îñòàâàøå, òðÿáâàøå äà ñå ïàçè çà ðàáîòíèöèòå. Äîðè ñåãà, êîãàòî ïèøà òîâà, ñïîìåíúò å òîëêîâà æèâ, ÷å íåâîëåí óæàñ èçïúëâà öÿëîòî ìè ñúùåñòâî è ìè ñå ñòðóâà, ÷å âúçäóõúò íå ìè ñòèãà!
- À êàïèòàí Íåìî ïðîäúëæàâàøå äà ìèñëè, ìúë÷àëèâ è íåïîäâèæåí. Ëè÷åøå, ÷å íÿêàêâà èäåÿ ìèíàâàøå ïðåç óìà ìó. Íî òîé êàòî ÷å ÿ îòïúæäàøå. Òîé îòãîâàðÿøå îòðèöàòåëíî ñàì íà ñåáå ñè. Íàé-ñåòíå îò óñòíèòå ìó ñå èçïëúçíàõà ñëåäíèòå äóìè.
- Âðÿëà âîäà!
- Âðÿëà âîäà ëè? - âúçêëèêíàõ àç.
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Íèå ñìå çàòâîðåíè â ñðàâíèòåëíî îãðàíè÷åíî ïðîñòðàíñòâî. Äàëè ñòðóè âðÿëà âîäà, èçëèâàíè íåïðåêúñíàòî ñ ïîìïèòå íà "Íàóòèëóñ", íÿìà äà ïîâäèãíàò òåìïåðàòóðàòà íà âîäàòà íàîêîëî è äà çàáàâÿò çàìðúçâàíåòî?
- Òðÿáâà äà ñå îïèòà - êàçàõ ðåøèòåëíî àç.
- Ùå îïèòàìå, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå.
Ïî òîâà âðåìå òåðìîìåòúðúò ïîêàçâàøå âúí ñåäåì ãðàäóñà ïîä íóëàòà. Êàïèòàí Íåìî ìå çàâåäå â ãîòâàðíèöàòà, äåòî ðàáîòåõà ãîëåìè äåñòèëàöèîííè àïàðàòè çà äîáèâàíå âîäà çà ïèåíå ÷ðåç èçïàðÿâàíå. Íàïúëíèõà ãè ñ âîäà è öÿëàòà åëåêòðè÷åñêà òîïëèíà îò áàòåðèèòå áå ïóñíàòà ïî ñåðïàíòèíèòå, êîèòî áÿõà âúâ âîäàòà. Â íÿêîëêî ìèíóòè âîäàòà ñòèãíà ñòî ãðàäóñà. Òÿ áåøå îòïðàâåíà êúì ïîìïèòå, à ïðåç òîâà âðåìå íîâà ÿ çàìåñòâàøå íåïðåêúñíàòî. Òîïëèíàòà, êîÿòî ðàçâèâàõà áàòåðèèòå, áåøå òîëêîâà ñèëíà, ÷å âçåòàòà îò ìîðåòî ñòóäåíà âîäà ñòèãàøå äî ïîìïèòå âðÿëà, ùîì ñàìî ìèíåøå ïðåç àïàðàòèòå.
Âïðúñêâàíåòî íà âðÿëàòà âîäà ïî÷íà è ñëåä òðè ÷àñà òåðìîìåòúðúò íàâúí ïîêàçâàøå øåñò ãðàäóñà ïîä íóëàòà. Áÿõìå ñïå÷åëèëè åäèí ãðàäóñ. Äâà ÷àñà ïî-êúñíî òåðìîìåòúðúò ïîêàçâàøå ñàìî ÷åòèðè ãðàäóñà.
- Ùå óñïååì - êàçàõ àç íà êàïèòàíà, ñëåä êàòî áÿõ ñëåäèë è ïðîâåðÿâàë ïî ìíîãî óêàçàíèÿ õîäà íà ðàáîòàòà.
- Íàäÿâàì ñå - îòãîâîðè òîé. - Íÿìà äà áúäåì ñìàçàíè. Ìîæåì äà ñå ñòðàõóâàìå ñàìî îò çàäóøàâàíå.
Ïðåç íîùòà òåìïåðàòóðàòà íà âîäàòà ñå ïîêà÷è äî åäèí ãðàäóñ ïîä íóëàòà. Âïðúñêâàíåòî íà âðÿëà âîäà íå ìîæà äà ÿ ïîêà÷è ïîâå÷å. Íî òúé êàòî çàìðúçâàíåòî íà ìîðñêàòà âîäà ñòàâà ïðè äâà ãðàäóñà ïîä íóëàòà, àç ñå óñïîêîèõ íàé-ñåòíå îò ñòðàõà çà çàìðúçâàíå.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 27 ìàðò, øåñò êóáè÷åñêè ìåòðà ëåä áÿõà èçêúðòåíè îò ëåäåíàòà êîðà. Îñòàâàõà çà êúðòåíå ñàìî ÷åòèðè ìåòðà îùå. Òîâà çíà÷åøå îùå ÷åòèðèäåñåò è îñåì ÷àñà ðàáîòà. Âúòðå â "Íàóòèëóñ" âúçäóõúò íå ìîæåøå âå÷å äà áúäå ïðå÷èñòâàí. È ïðåç òîÿ äåí âñè÷êî âúðâåøå êúì ïî-ëîøî.
Íåïîíîñèìà òåãîòà ìå ïîäòèñêàøå. Êúì òðè ÷àñà ñëåäîáåä òîâà ìú÷èòåëíî ÷óâñòâî ñòðàøíî ñå èçîñòðè. ×åëþñòèòå ìè ñå ðàçêúñâàõà îò ïðîçÿâêè! Äðîáîâåòå ìè ñå çàäúõâàõà, òúðñåéêè íåîáõîäèìèÿ çà äèøàíå êèñëîðîä, êîéòî ñòàâàøå âñå ïî-ìàëêî è ïî-ìàëêî. Îáçå ìå íÿêàêâî áåç÷óâñòâèå. Ïðîñíàõ ñå áåçñèëåí è ïî÷òè â íåñâÿñò. Äîáðèÿò ìè Êîíñåé, êîéòî èìàøå ñúùèòå ïðèçíàöè è ñå èçìú÷âàøå îò ñúùèòå ñòðàäàíèÿ, íå ñå îòäåëÿøå îò ìåíå. Õâàùàøå ðúêàòà ìè, îáîäðÿâàøå ìå è àç ãî ÷óõ, êàòî ìúëâåøå:
- Î, àêî áè ìîãëî àç äà íå äèøàì, çà äà èìà âúçäóõ çà ãîñïîäàðÿ!
×óâàéêè òèÿ äóìè, àç ñå ïðîñúëçèõ.
Ïðè òîâà ñúñòîÿíèå, íåïîíîñèìî çà âñè÷êè íè íà êîðàáà, íèå áÿõìå íàèñòèíà ùàñòëèâè è îáëè÷àõìå ñ òðåñêàâà áúðçèíà âîäîëàçíèòå êîñòþìè, çà äà îòèäåì íà ðàáîòà! Êèðêèòå çâúíòÿõà ïî ëåäåíèÿ ïëàñò. Ðúöåòå ñå óìîðÿâàõà è îæóëâàõà - íî êàêâî çíà÷åíèå ìîæåõà äà èìàò óìîðàòà è ðàíèòå. Æèâîòâîðíèÿò âúçäóõ âëèçàøå â äðîáîâåòå íè! Äèøàõìå! Äèøàõìå!
È âñå ïàê íèêîé íå ïðîäúëæàâàøå ïîâå÷å, îòêîëêîòî òðÿáâàøå, ðàáîòàòà ñè âúâ âîäàòà. Ùîì ñâúðøâàøå, âñåêè ïðåäàâàøå íà çàäúõàíèÿ ñè äðóãàð ðåçåðâîàðà, êîéòî âëèâàøå æèâîò â íåãî. Êàïèòàí Íåìî äàâàøå ïðèìåð çà òîâà è ïðúâ ñå ïîä÷èíÿâàøå íà òàÿ ñòðîãà äèñöèïëèíà. Ùîì íàñòúïâàøå âðåìåòî, òîé äàâàøå àïàðàòà ñè íà äðóã è âñå òàêà ñïîêîåí, áåç ïðîÿâà íà ñëàáîñò, áåç îõêàíå ñå âðúùàøå â îòðîâíàòà àòìîñôåðà íà êîðàáà.
Ïðåç òîÿ äåí îáèêíîâåíàòà ðàáîòà ñå âúðøåøå îùå ïî-óñèëåíî. Ñàìî äâà ìåòðà îñòàâàõà äà ñå èçêîïàÿò. Ñàìî äâà ìåòðà íè ðàçäåëÿõà îò íåçàìðúçíàëîòî ìîðå! Íî, ðåçåðâîàðèòå áÿõà ïî÷òè ïðàçíè. Ìàëêîòî âúçäóõ, êîéòî áå îñòàíàë, òðÿáâàøå äà ñå ïàçè çà ðàáîòíèöèòå. Íè åäèí àòîì çà "Íàóòèëóñ".
Êîãàòî ñå âúðíàõ íà êîðàáà, ïî÷òè ñå çàäóøàâàõ. Êàêâà ñòðàøíà íîù! Íå áèõ ìîãúë äà ÿ îïèøà. Òàêèâà ñòðàäàíèÿ íå ìîãàò äà áúäàò ðàçêàçàíè. Íà ñëåäíèÿ äåí äèøàíåòî ìè áå óæàñíî çàòðóäíåíî. Îñâåí ãëàâîáîëèå èìàõ è òåæêî çàìàéâàíå, êàòî ÷å áÿõ ïèÿí. Äðóãàðèòå ìè èçïèòâàõà ñúùîòî. Íåêîëöèíà ìàòðîñè îò åêèïàæà õúðêàõà îò çàäóøàâàíå.
Ïðåç øåñòèÿ äåí îò ïëåíÿâàíåòî íè â ëåäîâåòå êàïèòàí Íåìî ñìåòíà, ÷å êèðêàòà è ëîïàòàòà ðàáîòÿò òâúðäå áàâíî è ðåøè äà ïðîäúíè ëåäåíèÿ ïëàñò, êîéòî íè äåëåøå îò âîäàòà. Òîÿ ÷îâåê áå çàïàçèë õëàäíîêðúâèåòî è åíåðãèÿòà ñè. Ñ äóõîâíàòà ñè ñèëà, òîé ïðåâúçìîãâàøå òåëåñíèòå ñè ñòðàäàíèÿ. Òîé ìèñëåøå, ñúîáðàçÿâàøå è äåéñòâóâàøå.
Ïî íåãîâà çàïîâåä êîðàáúò áå îáëåê÷åí - ò.å. èçäèãíàò îò ëåäåíèÿ ïëàñò, êàòî áå íàìàëåí âîäíèÿò ìó áàëàñò. Êîãàòî ïî÷íà äà ïëàâà, ïîäêàðàõà ãî òàêà, ÷å äà äîéäå íàä øèðîêàòà ÿìà, êîÿòî áå íà÷åðòàíà ñïîðåä íåãîâàòà âîäîëèíèÿ. Ñëåä òîâà íàïúëíèõà ðåçåðâîàðèòå, òîé ñëåçå íàäîëó è ñå íàñòàíè â èçêîïàíîòî ìÿñòî.
Â òîâà âðåìå öåëèÿò åêèïàæ ñå ïðèáðà â êîðàáà è äâîéíàòà âðàòà çà íàâúí áå çàòâîðåíà. "Íàóòèëóñ" ëåæåøå âúðõó ëåäåíèÿ ïëàñò, êîéòî íÿìàøå äîðè åäèí ìåòúð äåáåëèíà, è áå âå÷å ïðîáèò îò ñîíäèòå íà õèëÿäè ìåñòà.
Êðàíîâåòå íà ðåçåðâîàðèòå áÿõà îòâîðåíè äîêðàé è â òÿõ íàõëóõà ñòî êóáè÷åñêè ìåòðà âîäà, êîèòî óâåëè÷èõà ñúñ ñòî õèëÿäè êèëîãðàìà òåæåñòòà íà "Íàóòèëóñ". Çà÷àêàõìå, âñëóøàíè, çàáðàâèëè ñòðàäàíèÿòà ñè, è âñå îùå èçïúëíåíè ñ íàäåæäà. Èãðàåõìå ïîñëåäíàòà êàðòà çà íàøåòî ñïàñåíèå. Ìàêàð ÷å ãëàâàòà ìè áó÷åøå, ñêîðî ÷óõ ïðàùåíå ïîä êîðïóñà íà "Íàóòèëóñ". Ñìúêíàõìå ñå ìàëêî. Ëåäúò èçòðåùÿ ñ îñîáåí øóì, ïðèëè÷åí íà øóìà, êîãàòî ñå äåðå õàðòèÿ, è "Íàóòèëóñ" ñëåçå íàäîëó. - Ïðåìèíàâàìå! - ïðîìúëâè Êîíñåé äî óõîòî ìè.
Íå ìîæàõ äà ìó îòãîâîðÿ. Õâàíàõ ðúêàòà ìó. È áåç äà ùà, ÿ ñòèñíàõ òðåñêàâî.
Èçâåäíúæ, ïîâëå÷åí îò ñòðàøíàòà ñè òåæåñò, "Íàóòèëóñ" ñå óñòðåìè êàòî ãþëëå âúâ âîäàòà, ò.å. ïàäíà òàêà, êàòî ÷å ïàäàøå â ïðàçíî ïðîñòðàíñòâî. Òîãàâà âñè÷êàòà åëåêòðè÷åñêà åíåðãèÿ áå íàñî÷åíà êúì ïîìïèòå, êîèòî ïî÷íàõà òóòàêñè äà èçïðàçâàò ðåçåðâîàðèòå. Ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè ñïðÿõìå äà ïàäàìå. Ñêîðî ìàíîìåòúðúò ïîêàçà äîðè èçâåñòíî èçäèãàíå. Âèòëîòî çàðàáîòè òîëêîâà áúðçî, ÷å öåëèÿò êîðïóñ òðúïíåøå è íèå ñå ïîíåñîõìå íà ñåâåð. Íî êîëêî ùåøå äà òðàå òîâà ïëàâàíå ïîä ëåäîâåòå, äîêàòî ñòèãíåì îòêðèòî ìîðå? Îùå åäèí äåí? Íî àç ùÿõ äà óìðà äîòîãàâà! Ïîëóëåãíàë âúðõó åäèí äèâàí â áèáëèîòåêàòà, àç ñå çàäóøàâàõ. Ëèöåòî ìè áåøå ñòàíàëî ìîðàâî, óñòíèòå - ñèíè, ñúçíàíèåòî - çàòúïÿëî. Íå âèæäàõ íèùî, íå ÷óâàõ íèùî.
Ìóñêóëèòå ìè íå ìîæåõà äà ñå ñâèÿò. Êîëêî ÷àñà ìèíàõà òàêà - íå çíàÿ. Íî èìàõ ÷óâñòâîòî, ÷å àãîíèÿòà ìè ïî÷âà. Ðàçáðàõ, ÷å ùå óìðà...
Èçâåäíúæ äîéäîõ íà ñåáå ñè. Ìàëêî âúçäóõ áå âëÿçúë â äðîáîâåòå ìè. Áÿõìå ëè èçëåçëè íà ïîâúðõíîñòòà? Áÿõìå ëè ìèíàëè ïðåç ëåäåíàòà ñòåíà?
Íå! Íåä è Êîíñåé, ìîèòå äâàìà âåðíè ïðèÿòåëè, ñå æåðòâóâàõà, çà äà ìå ñïàñÿò. Íà äúíîòî íà åäèí àïàðàò áå îñòàíàë ñúâñåì ìúíè÷êî âúçäóõ. Âìåñòî äà ãî âäèøàò, òå ãî áÿõà çàïàçèëè çà ìåíå è äîêàòî òå ñå çàäóøàâàõà, ïðåëèâàõà â ìåíå æèâîò ãëúòêà ïî ãëúòêà. Ïîíå÷èõ äà îòñòðàíÿ àïàðàòà, íî òå ìè õâàíàõà ðúöåòå è íÿêîëêî ìèíóòè àç äèøàõ ñ íàñëàäà.
Ïîãëåäíàõ ÷àñîâíèêà. Áåøå åäèíàäåñåò çàðàíòà. Òðÿáâàøå äà å 28 ìàðò. "Íàóòèëóñ" ïëàâàøå ñúñ ñòðàøíà ñêîðîñò - ÷åòèðèäåñåò ìèëè â ÷àñ.
Êúäå ëè áåøå êàïèòàí Íåìî? Íå áåøå ëè çàãèíàë? Äàëè è äðóãàðèòå ìó áÿõà óìðåëè çàåäíî ñ íåãî? Â òîâà âðåìå ìàíîìåòúðúò ïîêàçà, ÷å áÿõìå ñàìî íà äâàäåñåòèíà ñòúïêè îò ïîâúðõíîñòòà. Îáèêíîâåíî ëåäåíî ïîëå íè ðàçäåëÿøå îò îòêðèòèÿ âúçäóõ. Íå ìîæåøå ëè äà ñå ñòðîøè ëåäúò. Âúâ âñåêè ñëó÷àé "Íàóòèëóñ" ùåøå äà ñå îïèòà. È àç äåéñòâèòåëíî ïî÷óâñòâóâàõ, ÷å òîé çàåìàøå ïîëåãàòî ïîëîæåíèå, êàòî íàâåæäàøå êúðìàòà è èçäèãàøå íîñà ñè. Ìàëêî âîäà â ðåçåðâîàðèòå áå äîñòàòú÷íà äà ïîñòèãíå òîâà íàðóøåíèå íà ðàâíîâåñèåòî ìó. Ñëåä òîâà, òëàñêàí îò ìîùíîòî ñè âèòëî, òîé ñå õâúðëè îòäîëó ñðåùó ëåäà êàòî ñòðàõîòíà ñòåíîëîìíà ìàøèíà. Òîé ãî ðàçòðîøàâàøå ïîñòåïåííî, äðúïâàøå ñå íàçàä, óäðÿøå ñ âñå ñèëà ëåäåíîòî ïîëå, êîåòî ñå íà÷óïâàøå. è íàé-ñåòíå ñ ïîñëåäåí óñòðåì èçõâðúêíà íà ëåäåíàòà ïîâúðõíîñò, êîÿòî ïðåìàçà ñ òåæåñòòà ñè.
Ëþêúò áå îòâîðåí è ñòðóè ÷èñò âúçäóõ íàõëóõà âúâ âñè÷êè êúò÷åòà íà "Íàóòèëóñ".

XVII
ÎÒ ÍÎÑ ÕÎÐÍ ÄÎ ÀÌÀÇÎÍÊÀ

Íå çíàÿ êàê ñå íàìåðèõ íà ïàëóáàòà. Ìîæå áè êàíàäåöúò ìå å èçâåë. Íî ñåãà äèøàõ, ïîåìàõ æèâîòâîðíèÿ ìîðñêè âúçäóõ. Äî ìåíå ìîèòå äðóãàðè ñúùî ñå îïèâàõà îò ñâåæèÿ âúçäóõ. Íåùàñòíèöèòå, êîèòî ñà ãëàäóâàëè äúëãî, íå áèâà äà ñå íàõâúðëÿò íåâúçäúðæàíî âúðõó ïúðâàòà õðàíà, êîÿòî èì ñå äàâà. Íî íèå, íàïðîòèâ, íèå íÿìàøå çàùî äà ñå âúçäúðæàìå, íèå ìîæåõìå äà ãúëòàìå ñ ïúëíè ãúðäè âúçäóõà è ñåãà ìîðñêèÿò âÿòúð, ñàìèÿò ìîðñêè âÿòúð, íè íîñåøå òîâà ñëàäîñòíî îïèÿíåíèå!
- Àõ, êàêâî õóáàâî íåùî å êèñëîðîäúò! - ðå÷å Êîíñåé. - Ãîñïîäàðÿò ìîæå äà äèøà, áåç äà ñå áîè. Èìà çà âñè÷êè íè.
À Íåä Ëàíä íå ïðèêàçâàøå, íî òàêà áå ðàçòâîðèë ÷åëþñòèòå ñè, ÷å ìîæåøå äà óïëàøè è àêóëà. È êàê çäðàâàòà äèøàøå! "Òåãëåøå" êàòî áóéíî ïëàìíàëà ïå÷êà.
Ñèëèòå íè áúðçî ñå âúçâúðíàõà è êîãàòî ïîãëåäíàõ íàîêîëî ñè, âèäÿõ, ÷å íà ïàëóáàòà áÿõìå ñàìî íèå. Íÿìàøå íè åäèí ÷îâåê îò åêèïàæà. Íèòî êàïèòàí Íåìî. Ñòðàííèòå ìàòðîñè íà "Íàóòèëóñ" ñå çàäîâîëÿâàõà ñàìî ñ âúçäóõà, êîéòî ïðîíèêâàøå â êîðàáà. Íèêîé îò òÿõ íå áå äîøúë äà ñå íàñëàäè íà îòêðèòî.
Ïúðâèòå äóìè, êîèòî èçðåêîõ, áÿõà äóìè íà áëàãîäàðíîñò è ïðèçíàòåëíîñò êúì ìîèòå äâàìà äðóãàðè. Íåä è Êîíñåé áÿõà ïðîäúëæèëè æèâîòà ìè ïðåç ïîñëåäíèòå ÷àñîâå íà äúëãàòà àãîíèÿ. Ñ âñè÷êàòà ñè ïðèçíàòåëíîñò íå ìîæåõ äà ñå îòïëàòÿ çà òàêàâà ïðåäàíîñò!
- Äîñòàòú÷íî, ãîñïîäèí ïðîôåñîðå - îòãîâîðè Íåä Ëàíä, - íå çàñëóæàâà è äà ñå ãîâîðè çà òîâà. Òà è êàêâà çàñëóãà èìàìå? Íèêàêâà. Òî áåøå ñàìî åäíà ïðîñòà àðèòìåòè÷íà ñìåòêà. Âàøèÿò æèâîò ñòðóâàøå ïîâå÷å îò íàøèÿ. È ñëåäîâàòåëíî - òðÿáâàøå äà áúäå çàïàçåí.
- Íå, Íåä - îòãîâîðèõ àç, - ìîÿò æèâîò íå ñòðóâà ïîâå÷å. Íèêîé íå ïðåâúçõîæäà âåëèêîäóøíèÿ è äîáúð ÷îâåê, à âèå ñòå òàêúâ.
- Äîáðå, äîáðå! - ïîâòàðÿøå ñìóòåíèÿò êàíàäåö.
- À è òè, äðàãè Êîíñåé, ìíîãî ñå èçìú÷è.
- Íå ìíîãî. Àêî òðÿáâà äà êàæà íà ãîñïîäàðÿ âñè÷êî, ùå ïðèçíàÿ, ÷å íå ìè äîñòèãàõà íÿêîëêî ãëúòêè âúçäóõ, íî ìèíàõ è áåç òÿõ. À êàòî ãëåäàõ êàê ãîñïîäàðÿò ïîáëåäíÿâà, íÿìàõ è íèêàêâî æåëàíèå äà äèøàì. Òî, êàêòî êàçâàò, ìè ïðåñè÷àøå äèøà...
Êîíñåé ñå ñìóòè, ÷å ïðèêàçâà áàíàëíè íåùà, è íå äîâúðøè.
- Ïðèÿòåëè - êàçàõ ñèëíî ðàçâúëíóâàí, - íèå çàâèíàãè ñìå ñâúðçàíè åäèí ñ äðóã, è âèå èìàòå íàä ìåíå ïðàâà...
- Ñ êîèòî àç ùå çëîóïîòðåáÿ - îòâúðíà êàíàäåöúò.
- Êàêâî? - ðå÷å Êîíñåé.
- Äà - ïðîäúëæè Íåä Ëàíä, - ùå çëîóïîòðåáÿ ñ ïðàâîòî äà âè îòâëåêà ñúñ ñåáå ñè, êîãàòî íàïóñíà òîÿ ïúêëåí "Íàóòèëóñ".
- Íàèñòèíà - ðå÷å Êîíñåé, - äàëè âúðâèì ñåãà â äîáðà ïîñîêà?
- Äà - îòãîâîðèõ àç, - âúðâèì ïî ïîñîêà íà ñëúíöåòî, à òóê ñëúíöåòî çíà÷è - ñåâåð.
- Íåñúìíåíî - ïîäå Íåä Ëàíä, - íî òðÿáâà äà ðàçáåðåì äàëè ùå îòèäåì êúì Òèõèÿ îêåàí èëè êúì Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí, ò.å. êúì îæèâåíèòå èëè êúì ïóñòèííèòå ìîðåòà.
Íå ìîæàõ äà îòãîâîðÿ íà òîÿ âúïðîñ è ñå ñòðàõóâàõ äà íå áè êàïèòàí Íåìî äà íè îòâåäå êúì áåçïðåäåëíèÿ îêåàí, êîéòî ìèå åäíîâðåìåííî áðåãîâåòå è íà Àçèÿ, è íà Àìåðèêà. Ïî òîÿ íà÷èí òîé áè çàâúðøèë ïîäâîäíîòî ñè êðúãîñâåòñêî ïúòåøåñòâèå è áè ñå âúðíàë êúì îíèÿ âîäè, â êîèòî "Íàóòèëóñ" ñå ÷óâñòâóâàøå íàïúëíî íåçàâèñèì. Íî àêî çàâèåõìå êúì Òèõèÿ îêåàí, äàëå÷ îò âñÿêàêâà íàñåëåíà çåìÿ, êàêâî áèõà ñòàíàëè òîãàâà ïëàíîâåòå íà Íåä Ëàíä?
Òðÿáâàøå äà ñå îñâåäîìèì â íàé-ñêîðî âðåìå ïî òîÿ âàæåí âúïðîñ. "Íàóòèëóñ" ïëàâàøå áúðçî. Ñêîðî ïîëÿðíèÿò êðúã áå ïðåìèíàò è êîðàáúò ñå íàñî÷è êúì íîñ Õîðí. Íà 31 ìàðò â ñåäåì ÷àñà âå÷åðòà áÿõìå íà òðàâåðçà* íà òàÿ êðàéíà òî÷êà îò àìåðèêàíñêèÿ ìàòåðèê.
Ñåãà âå÷å âñè÷êèòå íè ìèíàëè ñòðàäàíèÿ áÿõà çàáðàâåíè. Ìàëêî ïî ìàëêî ñå çàëè÷àâàøå â ïàìåòòà íè è ñïîìåíúò çà ïëåííè÷åñòâîòî íè â ëåäîâåòå. Ìèñëåõìå ñàìî çà áúäåùåòî. Êàïèòàí Íåìî íå ñå ÿâÿâàøå âå÷å íèòî â ñàëîíà, íèòî íà ïàëóáàòà. Óñòàíîâÿâàíåòî íà ìÿñòîòî, äåòî ñå íàìèðàõìå, êîåòî ñå ïðàâåøå è íàíàñÿøå âñåêè äåí íà êàðòàòà îò ïîìîùíèêà, ìè ñî÷åøå òî÷íàòà ïîñîêà íà "Íàóòèëóñ". À òàÿ âå÷åð çà ìîå ãîëÿìî çàäîâîëñòâî ñòàíà î÷åâèäíî, ÷å âúðâèì íà ñåâåð, íî èç Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí. Ñúîáùèõ íà êàíàäåöà è íà Êîíñåé ðåçóëòàòà îò íàáëþäåíèÿòà ìè.
- Õóáàâà íîâèíà - îòãîâîðè êàíàäåöúò, - íî âñå ïàê êúäå îòèâà "Íàóòèëóñ"?
- Íå áèõ ìîãúë äà êàæà, Íåä.
* Òðàâåðç - ëèíèÿ, ïåðïåíäèêóëÿðíà íà äâèæåíèåòî íà êîðàáà. Á. ïð.
- Äàëè ñëåä Þæíèÿ ïîëþñ êàïèòàíúò ìó íÿìà äà ïîèñêà äà ñòèãíå íà Ñåâåðíèÿ ïîëþñ è äà ñå âúðíå â Òèõèÿ îêåàí ïðåç èçâåñòíèÿ ñåâåðîçàïàäåí êàíàë?
- Íå áè òðÿáâàëî äà ãî ïðåäèçâèêâàìå - îòãîâîðè Êîíñåé.
- Äîáðå äå - ðå÷å êàíàäåöúò, - ùå ãî çàðåæåì ïðåäè òîâà.
- Âúâ âñåêè ñëó÷àé - äîáàâè Êîíñåé - êàïèòàí Íåìî å ñèëåí ÷îâåê è íèå íÿìà äà ñúæàëÿâàìå, ÷å ñìå ñå ïîçíàâàëè ñ íåãî.
- Îñîáåíî ñëåä êàòî ãî íàïóñíåì! - îòâúðíà Íåä Ëàíä.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 1 àïðèë, íÿêîëêî ìèíóòè ïðåäè îáÿä, êîãàòî "Íàóòèëóñ"èçëåçå íà ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà, âèäÿõìå íÿêàêúâ áðÿã íà çàïàä. Áåøå Îãíåíà çåìÿ, íàðå÷åíà òàêà îò ïúðâèòå ìîðåïëàâàòåëè, êîãàòî âèäåëè ìíîãîáðîéíèòå ïóøåöè îò òóçåìíèòå êîëèáè. Îãíåíà çåìÿ ñúñòàâëÿâà ãîëÿìà ãðóïà îñòðîâè - ñ äúëæèíà òðèäåñåò ëåâãè è øèðî÷èíà îñåìäåñåò ëåâãè, ìåæäó 53 ãðàäóñà è 56 ãðàäóñà þæíà øèðèíà è 67 ãðàäóñà 50'è 77 ãðàäóñà 15' çàïàäíà äúëæèíà. Áðåãúò ìè ñå âèäÿ íèñúê, íî â äàëå÷èíàòà ñå èçäèãàõà âèñîêè ïëàíèíè. Ñòîðè ìè ñå äîðè, ÷å ñúçðÿõ âúðõà Ñàðìèåíòî, èçâèøåí äâå õèëÿäè è ñåäåìñòîòèí ìåòðà íàä ìîðñêîòî ðàâíèùå, ïèðàìèäàëåí øèñòîâ áëîê, ìíîãî çàîñòðåí, êîéòî, êàêòî ìè êàçà Íåä Ëàíä, ñïîðåä òîâà äàëè å çàáóëåí èëè ÷èñò îò ìúãëè, ïðåäñêàçâà õóáàâî èëè ëîøî âðåìå.
Â îíÿ ìèã âèäÿõìå âúðõà, ÷èñòî èçðÿçàí âúðõó íåáåñíèÿ ôîí. Òîâà ïðåäñêàçâàøå õóáàâî âðåìå è ïðåäñêàçàíèåòî ñå ñáúäíà.
Ùîì ïîòúíà ïîä âîäàòà, "Íàóòèëóñ" ñå ïðèáëèæè äî áðåãà è ïëàâà êðàé íåãî ñàìî íÿêîëêî ìèëè. Ïðåç ñòúêëàòà íà ñàëîíà âèäÿõ äúëãè ëèàíè è ãèãàíòñêè âîäîðàñëè, åäèí ñïåöèàëåí âèä ìîðñêè òðåâè, êîèòî áÿõìå íàìåðèëè âå÷å â íåçàìðúçíàëîòî ìîðå äî ïîëþñà; òåõíèòå ëåïêàâè è ãëàäêè âëàêíà ñòèãàõà íà äúëæèíà äî òðèñòà ìåòðà; ñúùèíñêè êàáåëè, ïî-äåáåëè îò ÷îâåøêè ïðúñò è ìíîãî æèëàâè, òå ÷åñòî ñëóæàò âìåñòî êîðàáíè âúæà. Äðóãà åäíà òðåâà, èçâåñòíà ïîä èìåòî âåëï, ñ ëèñòà, äúëãè äî ÷åòèðè ñòúïêè, ïîêðèòè ñ âòâúðäåíè êîðàëè, çàñòèëàøå äúíîòî. Òÿ ñëóæåøå çà ãíåçäà è çà õðàíà íà äåñåòêè õèëÿäè ðàêîîáðàçíè è ìåêîòåëè, êðàáîâå è ñåïèè.
"Íàóòèëóñ" ìèíà íàä òîâà òó÷íî è ïëîäîâèòî äúíî ñ èçâúíðåäíà ñêîðîñò. Ïðèâå÷åð òîé íàáëèæè îñòðîâèòå íà Ôîëêëàíäñêèÿ àðõèïåëàã è íà äðóãèÿ äåí àç âèäÿõ òåõíèòå ñòðúìíè âúðõîâå.
Èç òèÿ âîäè ìðåæèòå íè èçòåãëèõà õóáàâè îáðàçöè íà âîäîðàñëè è ñïåöèàëíî åäíà òðåâà, êîðåíèòå íà êîÿòî áÿõà îòðóïàíè ñ íàé-õóáàâèòå ìèäè â ñâåòà. Ïî ïàëóáàòà íàêàöàõà äåñåòêè äèâè ïàòèöè è ãúñêè è ñêîðî áÿõà íàñòàíåíè â ñêëàäîâåòå íà êîðàáà. Âèäÿõ êîñòíè ðèáè îò ðîäà ãîáèè è îñîáåíî ðèáèòå áóëðî, äúëãè äâàäåñåò ñàíòèìåòðà, öåëèòå èçïúñòðåíè ñ áåëåçíèêàâè è æúëòè ïåòíà.
Âúçõèùàâàõ ñå ñúùî òàêà îò ìíîãî ìåäóçè è îñîáåíî îò êðèçàîðèòå, íàé-õóáàâèòå îò òÿõ, êîèòî æèâåÿò ñàìî âúâ Ôîëêëàíäñêèòå ìîðåòà. Òå ïðåäñòàâëÿâàõà òó ïîëóñôåðè÷íè ÷àäúðè, ëúñêàâè, íàáðàçäåíè ñ òúìíî÷åðâåíè ëèíèè è íàêðàÿ ñ ïî äâàíàäåñåò ïðàâèëíè ôåñòîíè; òó êîøíèöè, îòäåòî ãðàöèîçíî èçëèçàõà øèðîêè ëèñòè è äúëãè ÷åðâåíè êëîíêè. Òå ïëóâàõà, êàòî äâèæåõà ÷åòèðèòå ñè ëèñòîâèäíè ðúöå, à áóéíèòå èì êîñè îò ïèïàëöà ñå ðàçâÿâàõà îò âîäàòà. Èñêàøå ìè ñå äà çàïàçÿ íÿêîëêî îáðàçöè îò òèÿ íåæíè çîîôèòè, íî òå ñà ñàìî îáëà÷åòà, ñåíêè, âèäèìîñòè, êîèòî ñå òîïÿò è èçïàðÿâàò, ùîì èçëÿçàò îò ðîäíàòà ñè ñðåäà.
Êîãàòî ïîñëåäíèòå âèñî÷èíè íà Ôîëêëàíäñêèòå îñòðîâè èç÷åçíàõà çàä õîðèçîíòà, "Íàóòèëóñ" ïîòúíà íà äúëáî÷èíà ìåæäó äâàäåñåò è äâàäåñåò è ïåò ìåòðà è çàïëàâà êðàé àìåðèêàíñêèÿ áðÿã. Êàïèòàí Íåìî íå ñå ïîÿâè.
Äî 3 àïðèë íå ñå îòäàëå÷àâàõìå îò êðàéáðåæèåòî íà Ïàòàãîíèÿ, êàòî ïëàâàõìå òó ïîä, òó íà ïîâúðõíîñòòà íà îêåàíà. "Íàóòèëóñ" îòìèíà øèðîêàòà äåëòà, îáðàçóâàíà îò óñòèåòî íà Ëà Ïëàòà, è íà 4 àïðèë ñå èçðàâíè ñ Óðóãâàé - íà ïåòäåñåò ìèëè íàâúòðå â ìîðåòî. Ïîñîêàòà ïðîäúëæàâàøå äà áúäå âñå êúì ñåâåð è òîé ïëàâàøå ïîêðàé äúëãèòå èçâèâêè íà Þæíà Àìåðèêà. Îò êà÷âàíåòî íè íà êîðàáà â ßïîíñêî ìîðå äîñåãà áÿõìå èçìèíàëè øåñòíàäåñåò õèëÿäè ëåâãè. Êúì 11 ÷àñà ñóòðèíòà ïðåñÿêîõìå Òðîïèêà íà Êîçèðîãà - 37 ìåðèäèàí è êúì íîñ Ôðèî ñå îòäàëå÷èõìå â îòêðèòî ìîðå. Èçãëåæäà, ÷å íà êàïèòàí Íåìî, çà ãîëÿìî íåóäîâîëñòâèå íà Íåä Ëàíä, íå ìó õàðåñâàøå áëèçîñòòà íà íàñåëåíèòå áðåãîâå íà Áðàçèëèÿ, çàùîòî êàðàøå ñúñ çàìàéâàùà ñêîðîñò. Êîðàáúò ïðîäúëæè ñ òàÿ áúðçèíà íÿêîëêî äíè è íà 9 àïðèë âå÷åðòà ñòèãíàõìå íàé-êðàéíàòà èçòî÷íà òî÷êà íà Þæíà Àìåðèêà - íîñ Ñàí Ðîê; íî òàì "Íàóòèëóñ" îòíîâî ñå îòêëîíè è ñå ñïóñíà äà äèðè â íàé-ãîëåìèòå äúëáî÷èíè åäíà ïîäâîäíà äîëèíà, êîÿòî ñå ïðîñòèðà ìåæäó òîÿ íîñ è Ñèåðà Ëåîíå. Òàÿ äîëèíà, êîãàòî ñòèãà ëèíèÿòà íà Àíòèëñêèòå îñòðîâè, ñå ðàçäâîÿâà è çàâúðøâà íà ñåâåð ñ åäíà îãðîìíà áåçäíà, äúëáîêà äåâåò õèëÿäè ìåòðà. Íà òîâà ìÿñòî ãåîãðàôñêèÿò ðàçðåç íà îêåàíà ïðåäñòàâëÿâà äî ìàëêèòå Àíòèëñêè îñòðîâè îòâåñåí ïîäâîäåí áðÿã, äúëúã øåñò êèëîìåòðà, à íà ëèíèÿòà íà îñòðîâèòå íà Çåëåíèÿ íîñ - ñúùî òàêàâà ñòåíà; ïî òîÿ íà÷èí äâåòå çàãðàæäàò öåëèÿ ïîòúíàë êîíòèíåíò Àòëàíòèäà.
Â òàÿ áåçïðåäåëíà äîëèíà ñå èçäèãàò íÿêîëêî ïëàíèíè, êîèòî ïðèäàâàò æèâîïèñåí èçãëåä íà ìîðñêîòî äúíî. Ãîâîðÿ çà òîâà ñïîðåä ðúêîïèñíèòå êàðòè â áèáëèîòåêàòà íà "Íàóòèëóñ", êîèòî î÷åâèäíî ñà áèëè èçðàáîòåíè ñîáñòâåíîðú÷íî îò êàïèòàí Íåìî è ñíåòè ïî íåãîâè ëè÷íè íàáëþäåíèÿ.
Â ïðîäúëæåíèå íà äâà äíè ïîñåòèõìå òèÿ ïóñòèííè è äúëáîêè âîäè ñ ïîìîùòà íà íàêëîíåíèòå ïëîñêîñòè. "Íàóòèëóñ" ïëàâàøå ñ äúëãè äèàãîíàëíè ëúêàòóøåíèÿ íà íàé-ðàçëè÷íà äúëáî÷èíà. Íî íà 11 àïðèë òîé èçâåäíúæ ñå èçäèãíà íà ïîâúðõíîñòòà è íèå îòíîâî âèäÿõìå ñóøàòà ïðè óñòèåòî íà Àìàçîíêà, òàÿ øèðîêà äåëòà, ïðåç êîÿòî ñå èçëèâà òîëêîâà ìíîãî ðå÷íà âîäà, ÷å îáåçñîëÿâà ìîðåòî íà íÿêîëêî ëåâãè îò áðåãà.
Ïðåñÿêîõìå Åêâàòîðà. Íà äâàäåñåò ìèëè çàïàäíî îò íàñ îñòàíà Ãâèàíà, ôðåíñêà çåìÿ, äåòî ëåñíî áèõìå ìîãëè äà íàìåðèì óáåæèùå. Íî äóõàøå ñèëåí âÿòúð è ÿðîñòíèòå âúëíè íå áèõà ïîçâîëèëè íà åäíà îáèêíîâåíà ëîäêà äà óñòîè ñðåùó òÿõ. Íåä Ëàíä íåñúìíåíî áå ðàçáðàë òîâà, çàùîòî íå ñïîìåíàâàøå âå÷å çà áÿãñòâî. Àç îò ñâîÿ ñòðàíà íå ìó çàãàòíàõ íèùî çà íåãîâèòå ïëàíîâå, çàùîòî íå èñêàõ äà ãî òëàñêàì êúì íÿêàêúâ îïèò, êîéòî íåìèíóåìî áè ñå ïðîâàëèë.
Óòåøèõ ñå ëåñíî çà òîâà çàêúñíÿâàíå íà áÿãñòâîòî ñ ìîèòå èíòåðåñíè ïðîó÷âàíèÿ. Ïðåç äâàòà äíè 11 è 12 àïðèë "Íàóòèëóñ" áåøå íåïðåêúñíàòî íà ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî è ìðåæàòà äîíåñå ÷óäåñåí ëîâ îò çîîôèòè, ðèáè è âëå÷óãè. Íÿêîè çîîôèòè áÿõà èçãðåáàíè îò âëà÷åíèòå ìðåæè. Ïîâå÷åòî îò òÿõ áÿõà õóáàâè ôèîòàëèíè. îò ñåìåéñòâîòî íà àêòèíèäèåíèòå, à ìåæäó äðóãèòå âèäîâå - phyctalis protexta êîèòî æèâåÿò ñïåöèàëíî â òàÿ ÷àñò íà îêåàíà, ìàëêè öèëèíäðè÷íè ñòåáëà, óêðàñåíè ñ îòâåñíè ëèíèè è íàïðúñêàíè ñ ÷åðâåíè òî÷êè, íàä êîèòî ñå ðàçâÿâàò ÷óäåñíè ãúñòè ïèïàëà.
Îòáåëÿçàõ ñè ðàçëè÷íè âèäîâå ðèáè îò òèÿ âîäè, êàêâèòî íå áÿõ èìàë ñëó÷àé äîòîãàâà äà ïðîó÷âàì. Ìåæäó õðóùÿëíèòå áÿõà: ïòåðîìèçîíè, åäèí îò âèäîâåòå çìèîðêè, äúëãè ïåòíàäåñåò ïðúñòà, ñúñ çåëåíèêàâà ãëàâà, âèîëåòîâè ïåðêè, ñèíêàâ ãðúá, òúìåí ñðåáðèñò êîðåì, íàïúñòðåí ñ ÿðêè ïåòíà, ñ î÷è, ãëåäåöúò íà êîèòî å îáèêîëåí ñúñ çëàòåí êðúã; èíòåðåñíè æèâîòíè, îòíåñåíè â ìîðåòî íàâÿðíî îò òå÷åíèåòî íà Àìàçîíêà, çàùîòî æèâåÿò â ñëàäêèòå âîäè; ñêàòîâå ñ ïúï÷èâà êîæà, ñ îñòðà ìóöóíà, ñ äúëãà è òúíêà îïàøêà, âúîðúæåíè ñ äúëúã íàçúáåí øèï; ìàëêè àêóëè, äúëãè åäèí ìåòúð, ñèâè è áåëåçíèêàâè, çúáèòå íà êîèòî, ðàçïîëîæåíè â íÿêîëêî ðåäèöè, ñà èçâèòè íàçàä è êîèòî ñà èçâåñòíè îáèêíîâåíî ïîä èìåòî ÷åõëàðè; ëîôèè-âåñïåðòèîíè, íåùî êàòî ðàâíîáåäðåíè ÷åðâåíèêàâè òðèúãúëíèöè ñ ðàçìåðè ïîëîâèí ìåòúð, ãðúäíèòå ïåðêè íà êîèòî ñà çàëîâåíè çà òÿëîòî ñ ïðîäúëãîâàòè ìåñåñòè èçðàñòúöè, êîèòî èì äàâàò âèä íà ïðèëåïè è êîèòî ïîðàäè ñâîÿ ðîã ìåæäó õðèëåòå ñà íàðå÷åíè ìîðñêè åäèíîðîçè; íàé-ñåòíå íÿêîëêî âèäà áàëèñòè, êþðàñàâèåíè, êîèòî ñà íàïðúñêàíè ñ òî÷èöè è áëåñòÿò îñëåïèòåëíî ñúñ çëàòèñò öâÿò, è êàïðèñêúò - ñâåòëîâèîëåòîâ, ñ ïðåëèâàùè áàãðè êàòî ãóøàòà íà ãúëúá.
Ùå çàâúðøà òîâà ìàëêî ñóõî, íî òâúðäå òî÷íî èçáðîÿâàíå íà èìåíà ñúñ ñåðèÿòà íà êîñòíèòå ðèáè, êîèòî ìîæàõ äà íàáëþäàâàì: ïàñàíè, îò ðîäà íà àáòåðîíîòèòå, ìóöóíàòà íà êîèòî å ìíîãî òúïà è áåëîñíåæíà, à òÿëîòî ñ õóáàâ ÷åðåí öâÿò, è êîèòî èìàò åäíî äúëãî ìåñåñòî è òúíêî ðåìú÷å; èãëîîáðàçíè îäîíòàãíàòè, äúëãè òðèäåñåò ñàíòèìåòðîâè ñàðäèíè, êîèòî èìàò ñèëåí ñðåáðèñò áëÿñúê; ñàíòðîíîòè-íåãðè ñ òúìíè öâåòîâå; ïîëó÷åðâåíè ñòàð÷óãè, ïîêðèòè ñ ëþñïè ñàìî îêîëî ãðúáíèòå ñè è çàäíè ïåðêè; êðèçîïòåðè, ïî êîèòî çëàòíèÿò è ñðåáúðåí öâÿò ïðèìåñâàò áëÿñúêà ñè ñ áëÿñúêà íà ðóáèíà è òîïàçà; çëàòîîïàøàòè ñïàðîâå, ìåñîòî íà êîèòî å èçâúíðåäíî íåæíî è ôîñôîðåñöèðàùèÿò áëÿñúê íà êîèòî èçäàâà ïðèñúñòâèåòî èì âúâ âîäàòà; äðóãè ñïàðîâå, ñ òúíêè åçèöè è ñ îðàíæåâ öâÿò, ñèåíè-êîðî ñúñ çëàòíè îïàøêè è ò.í., è ò.í.
Òîâà "è òàêà íàòàòúê" âñå ïàê íÿìà äà ìè ïîïðå÷è äà ñïîìåíà îùå åäíà ðèáà, çà êîÿòî Êîíñåé ùå èìà äúëãî âðåìå äà ñè ñïîìíÿ - è òî ñ îñíîâàíèå.
Åäíà îò ìðåæèòå áåøå èçìúêíàëà íÿêàêúâ ñúâñåì ïëîñúê ñêàò, êîéòî, àêî áèõà îòðÿçàëè îïàøêàòà ìó, ùåøå äà áúäå ñúâúðøåí êðúã. Òîé òåæåøå äâàäåñåòèíà êèëîãðàìà. Áåøå áÿë îòäîëó, ÷åðâåíèêàâ îòãîðå, ñ ãîëåìè êðúãëè òúìíîñèíè ïåòíà, çàîáèêîëåíè ñ ÷åðíî,ñ òâúðäå ãëàäêà êîæà è çàâúðøâàøå ñ ðàçäâîåí ïëàâíèê. Êîãàòî ãî ïðîñòðÿõà íà ïàëóáàòà, çàïî÷íà äà ñå ìÿòà, îïèòà ñå äà ñêî÷è â ìîðåòî ñ êîíâóëñèâíè äâèæåíèÿ è ïîëîæè òîëêîâà óñèëèÿ, ÷å ñ åäíî ïîñëåäíî ïîäñêà÷àíå ùåøå íàèñòèíà äà ïàäíå â ìîðåòî, àêî Êîíñåé, êîéòî èñêàøå äà ãî çàïàçè, íå ñå õâúðëè âúðõó íåãî. Ïðåäè äà óñïåÿ äà ãî âúçïðà, òîé ãî õâàíà ñ äâå ðúöå. Êëåòèÿò ìîìúê âåäíàãà ïàäíà íà ïàëóáàòà ñ äèãíàòè íàãîðå êðàêà, ñõâàíàò íàïîëîâèíà, è ïî÷íà äà âèêà:
- Àõ! Ãîñïîäàðþ, ãîñïîäàðþ! Ïîìîãíåòå ìè! Çà ïúðâè ïúò Êîíñåé íå ìè ãîâîðåøå â òðåòî ëèöå. Êàíàäåöúò è àç ãî âäèãíàõìå, ïî÷íàõìå äà ãî ðàçòðèâàìå óñèëåíî è êîãàòî ñå ñâåñòè, òîÿ íåïîïðàâèì êëàñèôèêàòîð
ïðîìúëâè, çàäúõâàéêè ñå:
- Êëàñ - õðóùÿëíè ðèáè, ðàçðåä - õîíäîïòåðèæèåíè, ñ íåïîäâèæíè õðèëå, ïîäðàçðåä - ñåëàñèåíè, ñåìåéñòâî - ñêàòîâå, ðîä òîðïèëè!
- Äà äðàãè - îòãîâîðèõ àç, - à òîâà å ðèáà-òîðïèëà, êîÿòî òå äîêàðà â òîâà æàëêî ñúñòîÿíèå.
- Àõ, ãîñïîäàðÿò ìîæå äà áúäå óâåðåí - îòâúðíà Êîíñåé, -
÷å ùå ñè îòìúñòÿ íà òàÿ ðèáà.
- Êàê?
- Êàòî ÿ èçÿì.
È òîé ÿ èçÿäå îùå ñúùàòà âå÷åð ñàìî çà îòìúùåíèå, çàùîòî, îòêðîâåíî êàçàíî, ðèáàòà áåøå æèëàâà êàòî êîæà.
Êëåòèÿò Êîíñåé áåøå ïîïàäíàë íà åäíà îò íàé-îïàñíèòå òîðïèëè - êóìàíà. Òîâà ñòðàííî æèâîòíî, êîãàòî ñå íàìèðà â ñðåäà, êîÿòî å äîáúð ïðîâîäíèê íà åëåêòðè÷åñòâîòî, êàêâàòî å âîäàòà, ïîðàçÿâà ñúñ ñâîÿ òîê ðèáèòå íà ðàçñòîÿíèå íÿêîëêî ìåòðà, òîëêîâà ãîëÿìà å ìîùòà íà îðãàíà, êîéòî ïðîèçâåæäà íåéíîòî åëåêòðè÷åñòâî è äâåòå ãëàâíè ñòðàíè íà êîéòî èìàò ïîâúðõíîñò íå ïî-ìàëêî îò äâàäåñåò è ñåäåì êâàäðàòíè ñòúïêè.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 12 àïðèë, "Íàóòèëóñ" ñå ïðèáëèæè äî áðåãà íà õîëàíäñêàòà êîëîíèÿ ïðè óñòèåòî íà Ìàðîíè. Òàì æèâååõà ñåìåéíî íÿêîëêî ãðóïè ëàìàíòèíè. Òîâà áÿõà ìàíàòè, êîèòî êàêòî äþãîíãúò è ñòåëåðúò ñà îò ðàçðåäà íà ñèðåíèåíèòå. Òèÿ õóáàâè æèâîòíè, êðîòêè è áåçâðåäíè, äúëãè øåñò-ñåäåì ìåòðà, òåæàò íàâÿðíî íå ïî-ìàëêî îò ÷åòèðè õèëÿäè êèëîãðàìà.
Ìàòðîñèòå íà "Íàóòèëóñ" óáèõà øåñò ìàíàòà, çà äà çàïàñÿò ñêëàäîâåòå ñ âåëèêîëåïíî ìåñî, ïî-õóáàâî îò ãîâåæäîòî è îò òåëåøêîòî. Ëîâúò íå áåøå èíòåðåñåí. Ìàíàòèòå ñå îñòàâÿõà äà ãè óáèâàò, áåç äà ñå çàùèùàâàò. Íÿêîëêî õèëÿäè êèëîãðàìà ìåñî, ïðåäíàçíà÷åíî çà ñóøåíå, áå ñêëàäèðàíî íà êîðàáà.
Ïðåç òîÿ äåí áå ïðîâåäåí åäèí îñîáåí ëîâ, êîéòî óâåëè÷è çàïàñèòå íà "Íàóòèëóñ", òúé êàòî òîâà ìîðå áåøå ïúëíî ñ ðèáè. Ëîäêàòà áåøå äîêàðàëà ñ ìðåæèòå èçâåñòåí áðîé ðèáè, ãëàâèòå íà êîèòî çàâúðøâàõà ñ êðúãëà ïëî÷êà, êîÿòî èìàøå ìåñåñòè êðàèùà. Òîâà áÿõà åøåíåèäè îò òðåòîòî ñåìåéñòâî íà ìàëàêîïòåðèæèåíèòå. Òåõíèÿò ïëîñúê äèñê å ñúñòàâåí îò îòâåñíè õðóùÿëè, êîèòî ñà ïîäâèæíè è ìåæäó êîèòî ñå îáðàçóâà ïðàçíèíà, êîåòî ïúê ïîçâîëÿâà íà ðèáàòà äà ñå çàëåïè çà ðàçëè÷íèòå ïðåäìåòè êàòî âåíäóçà.
Êîãàòî ëîâúò ñâúðøè, "Íàóòèëóñ" ñå ïðèáëèæè äî áðåãà. Íà òîâà ìÿñòî âúðõó ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà ñïÿõà ìîðñêè êîñòåíóðêè. Íå áåøå ëåñíî äà çàëîâèì íÿêîè îò òèÿ ñêúïîöåííè âëå÷óãè, çàùîòî òå ñå ñúáóæäàò îò íàé-ìàëêèÿ øóì è òÿõíàòà ÿêà ÷åðóïêà ìú÷íî ñå ïðîáèâà îò õàðïóí. Íî åøåíåèäèòå ùÿõà äà èçâúðøàò çàëàâÿíåòî ñ èçâúíðåäíà ñèãóðíîñò è òî÷íîñò. Òîâà æèâîòíî íàèñòèíà å åäíà æèâà âúäèöà, êîÿòî áè áèëà öÿëî ùàñòèå è áîãàòñòâî çà íÿêîé âúäè÷àð.
Ìàòðîñèòå íà "Íàóòèëóñ" âúðçàõà çà îïàøêèòå íà òèÿ ðèáè ïî åäèí äîñòà øèðîê ïðúñòåí, êîéòî íå ïðå÷åøå íà òåõíèòå äâèæåíèÿ, à çà ïðúñòåíà âúðçàõà äúëãà âðúâ, äðóãèÿò êðàé íà êîÿòî áåøå ïðèâúðçàí íà êîðàáà.
Õâúðëèõà åøåíåèäèòå â ìîðåòî è òå âåäíàãà âëÿçîõà â ðîëÿòà ñè è ñå çàëåïèõà çà äîëíàòà ÷àñò íà ÷åðóïêèòå íà êîñòåíóðêèòå. Òå òàêà çäðàâî ñå çàëåïÿõà, ÷å ìîæåõà ïî-ñêîðî äà áúäàò ðàçêúñàíè, îòêîëêîòî äà èçïóñíàò ïëÿ÷êàòà ñè. Èçìúêíàõà ãè íà ïàëóáàòà, à çàåäíî ñ òÿõ è êîñòåíóðêèòå, çà êîèòî ñå áÿõà çàëåïèëè.
Õâàíàõà ñúùî òàêà íÿêîëêî êàêóàíè, øèðîêè åäèí ìåòúð, êîèòî òåæàõà äâåñòà êèëîãðàìà. Òåõíèòå ÷åðóïêè, ïîêðèòè ñ ðîãîâè, ãîëåìè, òúíêè, ïðîçðà÷íè è òúìíè ïëî÷êè, íàïðúñêàíè ñ áåëè è æúëòè òî÷èöè, áÿõà òâúðäå ñêúïè. Îò äðóãà ñòðàíà, îò ïðîäîâîëñòâåíî ãëåäèùå òå áÿõà âåëèêîëåïíè.
À ñ òîçè ëîâ çàâúðøèõìå ïðåñòîÿ ñè âúâ âîäèòå íà Àìàçîíêà è ùîì ñå ñòúìíè, "Íàóòèëóñ" îòíîâî èçëåçå â îòêðèòî ìîðå.

XVIII
ÎÊÒÎÏÎÄÈÒÅ

Íÿêîëêî äíè "Íàóòèëóñ" ñå îòäàëå÷àâàøå íåïðåêúñíàòî îò àìåðèêàíñêèÿ áðÿã. Î÷åâèäíî òîé íå èñêàøå äà ïëàâà âúâ âîäèòå íà Ìåêñèêàíñêèÿ çàëèâ èëè â Àíòèëñêî ìîðå, ìàêàð ÷å ùåøå äà èìà äîñòàòú÷íî âîäà çà íåãî, òúé êàòî ñðåäíàòà äúëáî÷èíà áå õèëÿäà è îñåìñòîòèí ìåòðà; íî âåðîÿòíî òèÿ ìåñòà, îñåÿíè ñ îñòðîâè è áðàçäåíè îò ïàðàõîäè, íå áÿõà ìíîãî óäîáíè çà êàïèòàí Íåìî.
Íà 16 àïðèë ñòèãíàõìå íà îêîëî òðèäåñåò ìèëè îò Ìàðòèíèêà è Ãâàäåëóïà. Ñúçðÿõ çà ìèã òåõíèòå âèñîêè
ïëàíèíñêè âúðõîâå.
Êàíàäåöúò, êîéòî ñìÿòàøå äà èçïúëíè ïëàíîâåòå ñè â Ìåêñèêàíñêèÿ çàëèâ áèëî êàòî ñå äîáåðå äî ñóøà, áèëî êàòî çàñòèãíå íÿêîé îò ìíîãîáðîéíèòå ïàðàõîäè, êîèòî âúðøàò êàáîòàæíà ðàáîòà îò åäèí îñòðîâ íà äðóã, áåøå ìíîãî íåäîâîëåí. Áÿãñòâîòî áè áèëî âúçìîæíî, àêî Íå ä Ëàíä ìîæåøå äà èçìúêíå ëîäêàòà áåç çíàíèåòî íà êàïèòàíà. Àëà ñðåä îêåàíà íå áèâàøå äà ñå ìèñëè çà òîâà.
Êàíàäåöúò, Êîíñåé è àç èìàõìå äîñòà äúëúã ðàçãîâîð ïî òîÿ âúïðîñ. Îò øåñò ìåñåöà áÿõìå ïëåííèöè íà áîðäà íà "Íàóòèëóñ". Áÿõìå ïðîïëàâàëè ñåäåìíàäåñåò õèëÿäè ëåâãè è êàêòî êàçâàøå Íåä Ëàíä, íÿìàõìå íèêàêâè îñíîâàíèÿ äà ìèñëèì, ÷å ïúòóâàíåòî íè ùå ñå ñâúðøè. Çàòîâà òîé ìè íàïðàâè åäíî ïðåäëîæåíèå, êîåòî íå î÷àêâàõ - äà ïîñòàâÿ êàòåãîðè÷íî íà êàïèòàí Íåìî âúïðîñà: ñìÿòà ëè äà íè äúðæè çàâèíàãè íà êîðàáà ñè?
Ïîäîáíà ïîñòúïêà ìå îòáëúñêâàøå. Ñïîðåä ìåíå òÿ íå ìîæåøå äà óñïåå. Íå òðÿáâàøå äà ñå íàäÿâàìå íà êàïèòàíà íà "Íàóòèëóñ", à ñàìî íà ñåáå ñè. Îñâåí òîâà îò èçâåñòíî âðåìå òîÿ ÷îâåê ñòàâàøå ïî-ìðà÷åí, ïî-çàòâîðåí è ïî-ìàëêî îáùèòåëåí. Èçãëåæäàøå, ÷å ìå îòáÿãâà. Âèæäàõ ãî ñúâñåì ðÿäêî. Ïî-ðàíî ñ óäîâîëñòâèå ìè îáÿñíÿâàøå ïîäâîäíèòå ÷óäåñà; ñåãà ìå îñòàâÿøå äà ñå çàíèìàâàì ñàì è íå èäâàøå âå÷å â ñàëîíà.
Êàêâà ïðîìÿíà áå ñòàíàëà ñ íåãî? Ïîðàäè êàêâà ïðè÷èíà? Íå ìîæàõ äà ñå óêîðÿ çà íèùî. Ìîæå áè íàøåòî ïðèñúñòâèå íà êîðàáà ìó òåæåøå? Âñå ïàê íå áèâàøå äà ñå íàäÿâàì, ÷å å ÷îâåê, êîéòî ùå íè âúðíå ñâîáîäàòà.
Çàòîâà ïîìîëèõ Íåä äà ìå îñòàâè äà ïîìèñëÿ. Àêî íå ïîñòèãíåøå íèêàêúâ ðåçóëòàò, ïîñòúïêàòà ìîæåøå äà ñúáóäè ïîäîçðåíèÿòà ìó, äà óòåæíè íàøåòî ïîëîæåíèå è äà îñóåòè ïëàíîâåòå íà êàíàäåöà. Ùå ïðèáàâÿ, ÷å ïî íèêàêúâ íà÷èí íå áèõ ìîãúë äà ñå ïîçîâà íà çäðàâîñëîâíè ïðè÷èíè. Êàòî ñå èçêëþ÷è òåæêîòî èçïèòàíèå ñðåä ëåäîâåòå íà Þæíèÿ ïîëþñ, íèå, Íåä, Êîíñåé è àç, íèêîãà íå áÿõìå ñå ÷óâñòâóâàëè òîëêîâà äîáðå. Ïðè òàÿ ïèòàòåëíà õðàíà, ïðè òàÿ çäðàâîñëîâíà àòìîñôåðà, ïðè òîÿ ðåäîâåí æèâîò è åäíàêâà òåìïåðàòóðà è äóìà íå ìîæåøå äà ñòàâà çà áîëåñòè, à çà ÷îâåê, êîéòî íå ñúæàëÿâà íèêàê çà çåìÿòà, çà åäèí êàïèòàí Íåìî, êîéòî å òóê ó äîìà ñè, êîéòî îòèâà, êúäåòî ùå, è êîéòî ïî ïúòèùàòà, çàãàäú÷íè çà äðóãèòå,íî íå è çà íåãî ñàìèÿ âúðâè íàïðàâî êúì öåëòà ñè, ðàçáèðàõ ïîäîáíî ñúùåñòâóâàíå. Íî íèå, íèå íå áÿõìå ñêúñàëè ñúñ ñâåòà. Êîëêîòî ñå îòíàñÿ äî ìåíå, íå èñêàõ äà ïîãðåáà ñúñ ñåáå ñè ìîèòå òîëêîâà èíòåðåñíè è íîâè ïðîó÷âàíèÿ. Ñåãà èìàõ ïðàâî äà íàïèøà åäíà èñòèíñêà êíèãà çà ìîðåòî è èñêàõ êîëêîòî ìîæå ïî-ñêîðî äà âèäÿ êíèãàòà èçëÿçëà íà áÿë ñâÿò.
È òóê, â òèÿ âîäè íà Àíòèëèòå, äåñåò ìåòðà ïîä ïîâúðõíîñòòà íà âúëíèòå, àç âèäÿõ ïðåç ñòúêëàòà íà "Íàóòèëóñ" òîëêîâà èíòåðåñíè òâîðåíèÿ íà ìîðåòî, êîèòî îòáåëÿçàõ âúâ âñåêèäíåâíèòå ñè çàïèñêè! Ìåæäó äðóãîòî òîâà áÿõà çîîôèòè, ãàëåðè, èçâåñòíè ïîä èìåòî ìîðñêè ôèçàëèè, íåùî êàòî ãîëåìè ïðîäúëãîâàòè ìåõóðè ñúñ ñåäåôåíè îòáëÿñúöè, êîèòî îïúâàõà öèïàòà ñè ñðåùó âÿòúðà è îñòàâÿõà ñèíèòå ñè ïèïàëà äà ïëóâàò êàòî êîïðèíåíè íèøêè, ìåäóçè, ïðåëåñòíè íà ãëåä, íî èçïóñêàùè ðàçÿæäàùà òå÷íîñò - ñúùèíñêè êîïðèâè, êîãàòî ãè ïèïíå ÷îâåê. Â ïîäðàçäåëåíèåòî íà ðèáèòå - ñêàòîâå - ìîëþáàðè, ãðàìàäíè õðóùÿëíè ðèáè, äúëãè äåñåò ñòúïêè è òåæàùè òðèñòà êèëîãðàìà, ñ òðèúãúëíà ãðúäíà ïåðêà, ñ ìàëêî èçäóò ãðúá è î÷è, ïîñòàâåíè ïî êðàèùàòà íà çàäíàòà ÷àñò íà ãëàâàòà, ïëóâàùè êàòî îñòàòúöè îò ïîòúíàëè êîðàáè, êîèòî ñå çàëåïÿõà ïîíÿêîãà êàòî ìàòîâè êàïàöè ïî ïðîçîðöèòå íà êîðàáà. Ïîñëå àìåðèêàíñêè áàëèñòè, êîèòî ïðèðîäàòà áå íàøàðèëà èçêëþ÷èòåëíî ñ áÿëî è ÷åðíî, ãîáèèïëþìèåðè, óäúëæåíè è ìåñåñòè, ñ æúëòè ïåðêè, ñ èçäàäåíè ÷åëþñòè, ñêóìðèè, äúëãè ìåòúð è øåñòäåñåò, ñ êúñè è îñòðè çúáè, ïîêðèòè ñ äðåáíè ëþñïè, ïðèíàäëåæàùè êúì âèäà àëáèêîðè. Ñëåä òîâà öåëè ÿòà ñóðìóëè, ñòåãíàòè ñúñ çëàòíè èâèöè îò ãëàâàòà äî îïàøêàòà, êîèòî ìúðäàõà áëåñòÿùèòå ñè ïåðêè. Íàé-ñåòíå çëàòíè ïîìàêàíòè, óêðàñåíè ñ èçóìðóäåíè èâè÷êè, îáëå÷åíè ñ êàäèôå è êîïðèíà, êîèòî ìèíàâàõà ïðåä î÷èòå ìè êàòî áëàãîðîäíèöè îò Âåðîíåçå*, îñòðîíîñè ñïàðîâå, êîèòî ñå èçïëúçâàõà ñúñ ñâîèòå ãðúäíè ïåðêè; êëóïàíîäîíè îò ïî ïåòíàäåñåò ïðúñòà, êîèòî èçïóñêàõà ôîñôîðåñöèðàùè ëú÷è; êåôàëè, êîèòî ïëÿñêàõà âîäàòà ñ äåáåëàòà ñè ìåñåñòà îïàøêà; ÷åðâåíè êîðåãîíè, êîèòî ñÿêàø ïîêîñÿâàõà âúëíèòå ñ ãðúäíàòà ñè ðåçëèâà ïåðêà, è ñðåáúðíè ëóíè, äîñòîéíè çà èìåòî ñè, êîèòî ñå ïîêàçâàõà íà âîäíèÿ õîðèçîíò ñúùî êàòî ëóíè ñ áåëåçíèêàâ áëÿñúê.
Íà 20 àïðèë ñå áÿõìå ñïóñíàëè íà îêîëî õèëÿäà è ïåòñòîòèí ìåòðà ïîä âîäàòà- Íàé-áëèçêàòà ñóøà áåøå àðõèïåëàãúò íà
* Âåðîíåçå - èòàëèàíñêè õóäîæíèê (1528-1588). Á. ïð.
Áàõàìñêèòå îñòðîâè, ïðúñíàòè êàòî êóï÷èíà ïàâàæíè êàìúíè ïî ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà. Òàì ñå èçäèãàõà âèñîêè îòâåñíè ïîäâîäíè ñêàëè, ïðàâè ñòåíè îò ãëàäêè áëîêîâå âúðõó øèðîêè ïîäíîæèÿ, ìåæäó êîèòî èìàøå ÷åðíè äóïêè, äåòî íàøèòå åëåêòðè÷åñêè ëú÷è íå ìîæåõà äà ïðîíèêíàò äîêðàé. Ñêàëèòå áÿõà ïîêðèòè ñ ìíîãî òðåâè, ñ ãèãàíòñêè ëàìèíåðè, ñ áåçêðàéíè âîäîðàñëè, èñòèíñêà ñòåíà, ïîêðèòà ñ õèäðîôèòè, äîñòîéíè çà íÿêàêúâ ñâÿò îò òèòàíè.
Ãîâîðåéêè çà òèÿ ãèãàíòñêè ðàñòåíèÿ, Êîíñåé, Íåä è àç åñòåñòâåíî ñòèãíàõìå äî ãèãàíòñêèòå æèâîòíè â ìîðåòî. Î÷åâèäíî åäíèòå ñà ïðåäíàçíà÷åíè çà õðàíà íà äðóãèòå. Íî ïðåç ñòúêëàòà íà ïî÷òè íåïîäâèæíèÿ "Íàóòèëóñ" àç âèæäàõ âúðõó òèÿ äúëãè âåéêè ñàìî íàé-ãëàâíèòå ïðåøëåíåñòè ìîðñêè æèâîòíè îò îòäåëà íà äåñåòîíîãèòå, ìîðñêè ïàÿöè ñ äúëãè êðàêà, ìîðàâè êðàáîâå è äðóãè ìåêîòåëè, êîèòî æèâåÿò â Àíòèëñêèòå ìîðåòà.
Êúì 11 ÷àñà Íåä Ëàíä ìè îáúðíà âíèìàíèå, ÷å ñðåä äúëãèòå âîäîðàñëè ñòàâà íÿêàêâî ñòðàõîòíî ðàçäâèæâàíå.
- Å, äà - êàçàõ àç, - òóêà èìà èñòèíñêè ïåùåðè íà îêòîïîäè è íÿìà äà áúäà èçíåíàäàí, àêî âèäÿ íÿêîå îò òèÿ ÷óäîâèùà.
- Êàê! - ðå÷å Êîíñåé. - Îêòîïîäè, îáèêíîâåíè îêòîïîäè, îò êëàñà íà ãëàâîíîãèòå?
- Íå - êàçàõ àç, - îêòîïîäè ñ ãðàìàäíè ðàçìåðè. Íî Íåä íàâÿðíî ñå å èçëúãàë, çàùîòî àç íå âèæäàì íèùî.
- Ñúæàëÿâàì - îòâúðíà Êîíñåé. - Áèõ èñêàë äà âèäÿ îòáëèçî íÿêîé îò òèÿ îêòîïîäè, çà êîèòî òîëêîâà ñúì ñëóøàë äà ñå ðàçïðàâÿ è êîèòî ìîãëè äà îòâëåêàò öåëè êîðàáè íà äúíîòî íà îêåàíà. Òèÿ æèâîòíè ñå íàðè÷àò êðàê...
- Êðàê, - ñòèãà. - îòãîâîðè èðîíè÷íî êàíàäåöúò.
- Êðàêåíè - îòâúðíà Êîíñåé, êîéòî äîâúðøè äóìàòà, áåç äà îáðúùà âíèìàíèå íà øåãàòà íà ñâîÿ äðóãàð.
- Íèêîãà íå ìîãàò äà ìå óáåäÿò - êàçà Íåä Ëàíä, - ÷å òàêèâà æèâîòíè ñúùåñòâóâàò.
- ×å çàùî íå? - îòâúðíà Êîíñåé. - Íèå ïîâÿðâàõìå, ÷å ñúùåñòâóâà íàðâàë, çà êîéòî íè ðàçïðàâÿøå ãîñïîäàðÿò.
* La craque (íà ôðåíñêè - ëúæà, èçìàìà. Á. ïð. 384
- È ñãðåøèõìå, Êîíñåé.
- Áåç ñúìíåíèå! Íî âúçìîæíî å äðóãè îùå äà âÿðâàò.
- Äîïóñòèìî å - îòãîâîðèõ àç íà Êîíñåé. - Íî êîëêîòî äî ìåíå, àç ùå ïîâÿðâàì, ÷å ñúùåñòâóâàò ïîäîáíè ÷óäîâèùà ñàìî êîãàòî ãè ðàçðåæà ñúñ ñîáñòâåíàòà ñè ðúêà.
- Çíà÷è - ïîïèòà Êîíñåé - ãîñïîäàðÿò íå âÿðâà, ÷å èìà ãèãàíòñêè îêòîïîäè?
- Õå! ×å êîé ïúê å âÿðâàë? - âúçêëèêíà êàíàäåöúò.
- Ìíîãî õîðà, äðàãè Íåä.
- Íî íå è ðèáîëîâöèòå. Ìîæå áè ó÷åíèòå!
- Èçâèíÿâàéòå, Íåä. È ðèáîëîâöèòå, è ó÷åíèòå!
- Íî àç ñè ñïîìíÿì ìíîãî äîáðå - ðå÷å íàé-ñåðèîçíî Êîíñåé, - ÷å âèäÿõ åäíà ãîëÿìà ëàäèÿ, îòâëå÷åíà ïîä âúëíèòå îò ïèïàëàòà íà åäèí îêòîïîä.
- Âèäåëè ñòå òîâà? - ïîïèòà ãî êàíàäåöúò.
- Äà, Íåä.
- Ñúñ ñîáñòâåíèòå ñè î÷è?
- Ñúñ ñîáñòâåíèòå ñè î÷è.
- È êúäå áåøå òîâà, ìîëÿ âè ñå?
- Â Ñåí Ìàëî - îòãîâîðè íåâúçìóòèìî Êîíñåé.
- Â ïðèñòàíèùåòî ëè? - ðå÷å èðîíè÷íî Íåä Ëàíä.
- Íå, â åäíà öúðêâà - îòãîâîðè Êîíñåé.
- Â åäíà öúðêâà? - âúçêëèêíà êàíàäåöúò.
- Äà, äðàãè Íåä. Òî áåøå êàðòèíà, êîÿòî èçîáðàçÿâàøå
âúïðîñíèÿ îêòîïîä.
- ×óäåñíî! - ðå÷å Íåä Ëàíä è èçáóõíà â ñèëåí ñìÿõ. - Ãîñïîäèí Êîíñåé ñå ïîäèãðàâà ñ ìåíå!
- Íàèñòèíà òîé å ïðàâ - êàçàõ àç. - ×óâàë ñúì çà òàÿ êàðòèíà; íî íåéíèÿò ñþæåò å âçåò îò åäíà ëåãåíäà, à âèå çíàåòå êàê òðÿáâà äà ñå ãëåäà íà ëåãåíäèòå èç îáëàñòòà íà åñòåñòâåíàòà èñòîðèÿ! Îò äðóãà ñòðàíà, ùîì ñå îòíàñÿ çà ÷óäîâèùà, âúîáðàæåíèåòî íå çíàå ìÿðêà. Íå ñàìî ñå ðàçïðàâÿøå, ÷å îêòîïîäèòå ìîãàò äà ïîòîïÿò êîðàáè, íî íÿêîé ñè Îëàóñ Ìàãíóñ ãîâîðè çà åäèí îêòîïîä, êîéòî áèë äúëúã åäíà ìèëÿ è ïðèëè÷àë ïîâå÷å íà îñòðîâ, îòêîëêîòî íà æèâîòíî. Ðàçïðàâÿò ñúùî òàêà, ÷å Íèäðîñêèÿò åïèñêîï åäèí äåí èçäèãíàë îëòàð âúðõó ãðàìàäíà ñêàëà. Íî ùîì ñâúðøèë ëèòóðãèÿòà ñè, ñêàëàòà òðúãíàëà è ñå ïîòîïèëà â ìîðåòî. Ñêàëàòà áèëà îêòîïîä.
- Òîâà ëè å âñè÷êî? - ïîïèòà êàíàäåöúò.
- Íå - îòãîâîðèõ àç. - Äðóã åäèí åïèñêîï, Ïîíòîïèäàì Áåðõåìñêè, ðàçïðàâÿ ñúùî òàêà çà åäèí îêòîïîä, âúðõó êîéòî öÿë êîíåí ïîëê ìîãúë äà ïðàâè óïðàæíåíèÿ!
- Áèâàëî ñè ãè å òèÿ íÿêîãàøíè åïèñêîïè! - ðå÷å Íåä Ëàíä.
- Íàé-ñåòíå äðåâíèòå åñòåñòâåíèöè ñïîìåíàâàò çà ÷óäîâèùà, óñòàòà íà êîèòî ïðèëè÷àëè íà çàëèâ è êîèòî áèëè òîëêîâà ãîëåìè, ÷å íå ìîãëè äà ìèíàò ïðåç Ãèáðàëòàðñêèÿ ïðîòîê.
- Õóáàâè ÷óäîâèùà! - ðå÷å êàíàäåöúò.
- Íî êàêâî âÿðíî èìà âúâ âñè÷êèòå òèÿ ðàçêàçè? - ïîïèòà Êîíñåé.
- Íèùî, ïðèÿòåëè ìîè, èëè ïîíå íèùî, êîåòî ìîæå äà ìèíå ãðàíèöèòå íà âåðîÿòíîòî è äà ñòèãíå äî ëåãåíäà. Âúîáðàæåíèåòî íà ðàçêàçâà÷èòå èìà íóæäà àêî íå îò èñòèíñêà ïðè÷èíà, íàé-ìàëêîòî îò ïðåäëîã. Íå ìîæå äà ñå îòêàæå, ÷å ñúùåñòâóâàò ãðàìàäíè îêòîïîäè è êàëìàðè, íî âñå ïàê - ïî-ìàëêè îò êèòîâåòå. Àðèñòîòåë òâúðäè, ÷å âèäÿë êàëìàð, äúëúã ïåò ëàêòè, ò.å. òðè ìåòðà è äåñåò ñàíòèìåòðà. Íàøèòå ðèáîëîâöè ÷åñòî âèæäàò îêòîïîäè íàä ìåòúð è îñåìäåñåò. Â ìóçåèòå íà Òðèåñò è Ìîíïåëèå èìà ñêåëåòè íà îêòîïîäè, äúëãè äâà ìåòðà. Îò äðóãà ñòðàíà,ñïîðåä ïðåñìÿòàíèÿòà íà åñòåñòâåíèöèòå, åäíî îò òèÿ æèâîòíè, äúëãî ñàìî øåñò ñòúïêè, ìîæå äà èìà ïèïàëà, äúëãè äâàäåñåò è ñåäåì ñòúïêè. À òîâà å äîñòàòú÷íî, çà äà áúäå ñòðàøíî ÷óäîâèùå.
- Ëîâÿò ëè ñåãà òàêèâà îêòîïîäè? - ïîïèòà êàíàäåöúò.
- Äîðè è äà íå ëîâÿò, ìîðÿöèòå ñà ãè âèæäàëè. Åäèí ìîé ïðèÿòåë, êàïèòàí Ïîë Áîñ îò Õàâúð, ÷åñòî ìå å óâåðÿâàë, ÷å âèäÿë åäíî òàêîâà ÷óäîâèùå ñ êîëîñàëíè ðàçìåðè â Èíäèéñêèòå âîäè. Íî íàé-÷óäíîòî íåùî, ïîðàäè êîåòî íå ìîæå âå÷å äà ñå îòðè÷à ñúùåñòâóâàíåòî íà òèÿ ãèãàíòñêè æèâîòíè, ñå ñëó÷è ïðåäè íÿêîëêî ãîäèíè, â 1861.
- Êàêâî ñòàíà òîãàâà? - ïîïèòà Íåä Ëàíä.
- Åòî êàêâî. Â 1861 ã. ñåâåðîèçòî÷íî îò Òåíåðèô, ïðèáëèçèòåëíî íà ñúùàòà øèðèíà, íà êîÿòî ñå íàìèðàìå ñåãà, åêèïàæúò íà ïîùåíñêèÿ êîðàá "Àëåêòîí" âèäÿë åäèí ÷óäîâèùåí êàëìàð, êîéòî ïëóâàë íàáëèçî. Êàïèòàí Áóãå ñå ïðèáëèæèë äî æèâîòíîòî è ãî íàïàäíàë ñ õàðïóíè è êóðøóìè, íî áåç ãîëÿì óñïåõ, çàùîòî è êóðøóìèòå, è õàðïóíèòå ïðîíèçâàëè ìåêàòà ìó ïëúò êàòî ïèõòèÿ. Ñëåä äúëãè áåçïîëåçíè îïèòè ìàòðîñèòå óñïåëè äà õâúðëÿò åäíà ïðèìêà îêîëî òÿëîòî ìó. Ïðèìêàòà ñå ïëúçíàëà äî ïåðêèòå íà îïàøêàòà è ñïðÿëà òàì. Îïèòàëè ñå òîãàâà äà èçìúêíàò ÷óäîâèùåòî íà êîðàáà. Íî òî áèëî òîëêîâà òåæêî, ÷å îïàøêàòà ìó ñå îòêúñíàëà îò äúðïàíåòî íà âúæåòî è òî èç÷åçíàëî ïîä âîäàòà áåç òîâà óêðàøåíèå.
- Åòî åäèí ôàêò íàé-ñåòíå! - êàçà Íåä Ëàíä.
- Áåçñïîðåí ôàêò, äðàãè Íåä. Ïðåäëîæåíî áåøå äîðè òîÿ îêòîïîä äà ñå íàðå÷å "Êàëìàð Áóãå".
- À êîëêî å áèë äúëúã? - ïîïèòà êàíàäåöúò.
- Íå å ëè áèë îêîëî øåñò ìåòðà? - ïîïèòà Êîíñåé, êîéòî ñå áå èçïðàâèë äî ñòúêëîòî è îòíîâî íàáëþäàâàøå öåïíàòèíèòå ìåæäó ñêàëèòå.
- Òî÷íî òîëêîâà - îòãîâîðèõ àç.
- Ãëàâàòà ìó - ïðîäúëæè Êîíñåé - íå å ëè áèëà ñíàáäåíà ñ îñåì ïèïàëà, êîèòî ñà ìúðäàëè íàä âîäàòà êàòî âúçåë îò çìèè?
- Òî÷íî òàêà.
- Î÷èòå ìó, èçïúêíàëè îòãîðå íà ãëàâàòà, íå ñà ëè áèëè èçâúíðåäíî ãîëåìè?
- Äà, Êîíñåé.
- À óñòàòà ìó íå å ëè áèëà êàòî èñòèíñêè êëþí íà ïàïàãàë, íî ñòðàõîòåí êëþí?
- Äåéñòâèòåëíî, Êîíñåé.
- Å, äîáðå, àêî ãîñïîäàðÿò ïîçâîëè, ìîæå áè òîâà íå å êàëìàðúò Áóãå, íî íàé-ìàëêî - íÿêîé íåãîâ áðàò.
Ïîãëåäíàõ Êîíñåé. Íåä Ëàíä ñå âòóðíà êúì ñòúêëîòî.
- Ñòðàõîòíî æèâîòíî! - âúçêëèêíà òîé. Àç ñúùî ïîãëåäíàõ è íå ìîæàõ äà íå ñå ïîòúðñÿ îò îòâðàùåíèå. Ïðåä î÷èòå ìè ìúðäàøå íÿêàêâî ñòðàøíî ÷óäîâèùå, äîñòîéíî çà íàé-óæàñíèòå ëåãåíäè. Òîâà áåøå åäèí îãðîìåí êàëìàð, äúëúã îñåì ìåòðà. Äâèæåøå ñå çàäíèøêîì ñ èçâúíðåäíà áúðçèíà ïî ïîñîêà íà "Íàóòèëóñ". Ãëåäàøå ñ ãðàìàäíèòå ñè âòðåí÷åíè, ñèíüîçåëåíèêàâè î÷è. Îñåìòå ìó ðúöå, èëè ïî-ïðàâî - îñåìòå ìó êðàêà, êîèòî èçëèçàõà îò ãëàâàòà, ïîðàäè êîåòî òèÿ æèâîòíè ñå íàðè÷àò ãëàâîíîãè - áÿõà äâîéíî ïî-ãîëåìè îò òÿëîòî ìó è ñå èçâèâàõà êàòî êîñèòå íà ôóðèèòå. ßñíî ñå âèæäàõà äâåñòà è ïåòäåñåòòå ñìóêàëà ïî âúòðåøíàòà ñòðàíà íà ïèïàëàòà âúâ ôîðìà íà ïîëóñôåðè÷íè êîï÷åòà. Îò âðåìå íà âðåìå ñìóêàëàòà ñå çàëåïÿõà ïî ñòúêëîòî íà ñàëîíà. Óñòàòà íà ÷óäîâèùåòî - ðîãîâ êëþí, êàòî êëþí íà ïàïàãàë - ñå îòâàðÿøå è çàòâàðÿøå îòâåñíî. Åçèêúò ìó, ñúùî òàêà îò ðîãîâà ìàòåðèÿ, - áåøå ñíàáäåí ñ íÿêîëêî ðåäà îñòðè çúáè è èçëèçàøå îò òèÿ èñòèíñêè êëåùè, êàòî ïîòðåïåðâàøå. Êàêâà èãðà íà ïðèðîäàòà! Ïòè÷è êëþí - íà ìåêîòåëî! Âðåòåíîîáðàçíîòî ìó òÿëî, èçäóòî â ñðåäàòà, îáðàçóâàøå ìåñåñòà ìàñà, êîÿòî òåæåøå íàâÿðíî äâàäåñåò äî äâàäåñåò è ïåò õèëÿäè êèëîãðàìà. Íåïîñòîÿííèÿò ìó öâÿò ñå èçìåíÿøå èçâúíðåäíî áúðçî ñïîðåä ðàçäðàçíåíèåòî íà æèâîòíîòî îò îëîâíîñèí -äî òúìíî÷åðâåíèêàâ.
Îò êàêâî ñå äðàçíåøå òîâà ìåêîòåëî? Íåñúìíåíî îò ïðèñúñòâèåòî íà "Íàóòèëóñ", ïî-ñòðàøåí îò íåãî è ñðåùó êîéòî íåãîâèòå ñìó÷åùè ïèïàëà è ÷åëþñòè áÿõà áåçñèëíè. È âñå ïàê êàêâè ÷óäîâèùà ñà îêòîïîäèòå, ñ êàêâà æèçíåíîñò ãè å íàäàðèëà ïðèðîäàòà, êàêâà ñèëà èìà â òåõíèòå äâèæåíèÿ - òúé êàòî òå èìàò òðè ñúðöà!
Ñëó÷àÿò íè áåøå ñðåùíàë ñ òîÿ êàëìàð è àç íå èñêàõ äà ñå ëèøà îò âúçìîæíîñòòà âíèìàòåëíî äà ïðîó÷à òîÿ îáðàçåö íà ãëàâîíîãèòå. Ïðåîäîëÿõ óæàñà, êîéòî ìè âíóøàâàøå íåãîâàòà âúíøíîñò, âçåõ ìîëèâ è ïî÷íàõ äà ãî ðèñóâàì.
- Òîé å ìîæå áè ñúùèÿò, êîéòî ñà âèäåëè îò "Àëåêòîí" - ðå÷å Êîíñåé.
- Íå - îòãîâîðè êàíàäåöúò, - òîçè å öÿë, à äðóãèÿ å îñòàíàë áåç îïàøêà!
- Òîâà íèùî íå çíà÷è - îòãîâîðèõ àç. - Ïèïàëàòà è îïàøêàòà íà òèÿ æèâîòíè ñå âúçñòàíîâÿâàò è çà ñåäåì ãîäèíè îïàøêàòà íà êàëìàðà Áóãå íåñúìíåíî å èìàëà âðåìå äà ïîðàñíå.
- Âïðî÷åì - îòâúðíà Íåä, - àêî êàëìàðúò Áóãå íå å òîÿ òóê, ìîæå áè å íÿêîé îò îíèÿ òàì!
Íàèñòèíà äðóãè îêòîïîäè ñå ïîêàçâàõà ïðåä ïðîçîðåöà íà äåñíèÿ áîðä, Ïðåáðîèõ ñåäåì. Òå áÿõà ñâèòà íà "Íàóòèëóñ" è àç ÷óâàõ äðàñêàíåòî íà êëþíîâåòå èì ïî ñòîìàíåíàòà îáâèâêà íà êîðïóñà. Èìàõìå çíà÷è äîñòàòú÷íî çà íàáëþäåíèå. Ïðîäúëæèõ ðàáîòàòà ñè. ×óäîâèùàòà âúðâÿõà ñ íàñ ñ òàêàâà òî÷íîñò, ÷å èçãëåæäàõà íåïîäâèæíè è àç áèõ ìîãúë äà ãè èçðèñóâàì â óìàëåí âèä âúðõó ñòúêëîòî. Ïúê è íèå ñå äâèæåõìå ñ óìåðåíà ñêîðîñò.
Èçâåäíúæ "Íàóòèëóñ" ñïðÿ. Íÿêàêúâ óäàð ãî ðàçòúðñè öÿë.
- Äàëè íå ñìå çàñåäíàëè? - ïîïèòàõ àç.
- Âúâ âñåêè ñëó÷àé - îòãîâîðè êàíàäåöúò - è äà ñìå áèëè çàñåäíàëè, ñåãà ñìå ïàê ñâîáîäíè, çàùîòî ïëàâàìå.
"Íàóòèëóñ" íàèñòèíà ïëàâàøå, íî âèòëîòî ìó íå öåïåøå âå÷å âúëíèòå. Ìèíà åäíà ìèíóòà. Êàïèòàí Íåìî, ñëåäâàí îò ïîìîùíèêà ñè, âëåçå â ñàëîíà.
Íå áÿõ ãî âèæäàë îò äîñòà âðåìå. Âèäÿ ìè ñå ìðà÷åí. Áåç äà íè çàãîâîðè è ìîæå áè áåç äà íè âèæäà, òîé îòèäå äî ñòúêëîòî, ïîãëåäíà îêòîïîäèòå è êàçà íÿêîëêî äóìè íà ïîìîùíèêà ñè. Ïîìîùíèêúò èçëåçå. Ñêîðî ñëåä òîâà êàïàöèòå ñå çàòâîðèõà. Ïîòîíúò ñâåòíà.
Îòèäîõ ïðè êàïèòàíà.
- Èíòåðåñíà êîëåêöèÿ îò îêòîïîäè - êàçàõ ìó àç íåõàéíî, êàêòî áè êàçàë íÿêîé ëþáèòåë ïðåä ñòúêëîòî íà àêâàðèóì.
- Äåéñòâèòåëíî, ãîñïîäèí åñòåñòâåíèêî - îòãîâîðè òîé.
- È íèå ùå ñå áîðèì ñ òÿõ ãúðäè ñðåùó ãúðäè.
Ïîãëåäíàõ êàïèòàíà. Ñòîðè ìè ñå, ÷å íå ñúì ÷óë äîáðå.
- Ãúðäè ñðåùó ãúðäè? - ïîâòîðèõ àç.
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ. Âèòëîòî ñïðÿ. Ñòðóâà ìè ñå, ÷å ðîãîâèòå ÷åëþñòè íà íÿêîè îò òèÿ îêòîïîäè ñà ñå ïúõíàëè ìåæäó íåãîâèòå ëîïàòè. È òîâà íè ïðå÷è äà âúðâèì.
- È êàêâî ùå ïðàâèòå?
- Ùå ñå èçêà÷èì íà ïîâúðõíîñòòà è ùå óíèùîæèì âñè÷êè òèÿ ãàäîâå.
- Ìú÷íà ðàáîòà.
- Íàèñòèíà. Åëåêòðè÷åñêèòå êóðøóìè ñà áåçñèëíè ñðåùó òîâà ìåêî ìåñî, êîåòî íÿìà äîñòàòú÷íî ñúïðîòèâà, çà äà ãè íàêàðà äà èçáóõíàò. Íî ùå ãè íàïàäíåì ñ áðàäâè.
- È ñ õàðïóí, ãîñïîäèí êàïèòàí - êàçà êàíàäåöúò, - àêî ïðèåìåòå ìîÿòà ïîìîù.
- Ïðèåìàì ÿ, ìàéñòîð Ëàíä.
- Íèå ùå âè ïðèäðóæèì - êàçàõ àç è êàòî òðúãíàõìå ñëåä êàïèòàí Íåìî, îòïðàâèõìå ñå êúì öåíòðàëíàòà ñòúëáà.
Òàì äåñåòèíà ìàòðîñè, âúîðúæåíè ñ áðàäâè, áÿõà çàñòàíàëè, ãîòîâè çà íàïàäåíèå. Êîíñåé è àç ñúùî âçåõìå ïî åäíà áðàäâà. Íåä Ëàíä ãðàáíà åäèí õàðïóí.
"Íàóòèëóñ" èçëåçå íà ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà. Åäèí îò ìàòðîñèòå, êîéòî áåøå íà åäíî îò ãîðíèòå ñòúïàëà, îòâúðòÿ âèíòîâåòå íà êàïàêà íà ëþêà. Íî áóðìèòå åäâà áÿõà îòâúðòåíè è èçâåäíúæ êàïàêúò ñå èçäèãíà ñúñ ñòðàøíà ñèëà.
Âåäíàãà åäíî äúëãî ïèïàëî ñå ïëúçíà êàòî çìèÿ ïðåç ëþêà, à íàä íåãî ñå ðàçìúðäàõà îùå äâàäåñåòèíà. Ñ åäèí óäàð íà áðàäâàòà êàïèòàí Íåìî ãî îòñå÷å.
Òúêìî êîãàòî íèå ñå áëúñêàõìå åäèí äðóãè, çà äà èçëåçåì íà ïàëóáàòà, äâå äðóãè ïèïàëà ïðåðÿçàõà âúçäóõà, îáâèõà ìàòðîñà, êîéòî áåøå ïðåä êàïèòàí Íåìî, è ãî âäèãíàõà ñ íåïðåîäîëèìà ñèëà.
Êàïèòàí Íåìî èçâèêà è ñå âòóðíà íàâúí. Íèå ñå ñïóñíàõìå ñëåä íåãî.
Êàêâà óæàñíà ãëåäêà! Íåùàñòíèêúò, ãðàáíàò îò ïèïàëîòî, ñìóêàëöàòà íà êîåòî ñå áÿõà çàëåïèëè î òÿëîòî ìó, ñå ëþëååøå âúâ âúçäóõà ïî âîëÿòà íà òîÿ ãðàìàäåí õîáîò.
Òîé õúðêàøå, çàäóøàâàøå ñå, âèêàøå:
- Ïîìîù! Ïîìîù!
Òèÿ äóìè, èçðå÷åíè íà ôðåíñêè, ìå ñìàÿõà! Çíà÷è èìàõ ñúíàðîäíèê íà êîðàáà, à ìîæå áè íå ñàìî åäèí! Òîÿ ñúðöåðàçäèðàòåëåí âèê ùå ãî ÷óâàì ïðåç öåëèÿ ñè æèâîò!
Êëåòíèêúò áåøå çàãóáåí. Êîé ìîæåøå äà ãî èçòðúãíå îò òàÿ ïðåãðúäêà? È âñå ïàê êàïèòàí Íåìî ñå áå âòóðíàë ñðåùó îêòîïîäà è ñ åäèí óäàð íà áðàäâàòà ìó îòñå÷å îùå åäíî ïèïàëî. Ïîìîùíèêúò ìó ñå áîðåøå ÿðîñòíî ñðåùó äðóãè ÷óäîâèùà, êîèòî ïúëçÿõà ïî ñòåíèòå íà "Íàóòèëóñ". Ìàòðîñèòå ñå áèåõà ñ áðàäâè. Êàíàäåöúò, Êîíñåé è àç çàáèâàõìå îðúæèÿòà ñè â òèÿ ìåñíàòè ìàñè. Òîâà áåøå íåùî óæàñíî! Çà åäèí ìèã ïîìèñëèõ, ÷å íåùàñòíèêúò, ãðàáíàò îò îêòîïîäà, ùå ìîæå äà áúäå èçìúêíàò îò ìîãúùèòå ñìóêàëà. Ñåäåì îò îñåìòå ìó ïèïàëà áÿõà îòðÿçàíè. Ñàìî åäíî, êîåòî ðàçìàõâàøå æåðòâàòà ñè êàòî ïåðöå, ñå âèåøå èç âúçäóõà. Íî òúêìî êîãàòî êàïèòàí Íåìî è ïîìîùíèêúò ìó ñå âòóðíàõà ñðåùó íåãî, æèâîòíîòî èçõâúðëè åäíà ñòðóÿ ÷åðíà òå÷íîñò, êîÿòî òî îòäåëÿ â òîðáè÷êàòà íà êîðåìà ñè. Áÿõìå îñëåïåíè. Êîãàòî îáëàêúò ñå ðàçíåñå, îêòîïîäúò áåøå èç÷åçíàë, à çàåäíî ñ íåãî è ìîÿò íåùàñòåí ñúîòå÷åñòâåíèê.
Ñ êàêúâ áÿñ ñå íàõâúðëèõ òîãàâà ñðåùó ÷óäîâèùàòà. Íèå áÿõìå èçâúí ñåáå ñè. Äåñåò-äâàíàäåñåò îêòîïîäà áÿõà âå÷å ïî ïàëóáàòà è ñòåíèòå íà "Íàóòèëóñ". Íèå ñå òúðêàëÿõìå ìåæäó òèÿ êúñîâå îò çìèè, êîèòî ïîäñêà÷àõà âúðõó ïàëóáàòà ñðåä âúëíè îò êðúâ è ÷åðíà òå÷íîñò. Õàðïóíúò íà Íåä Ëàíä ñ âñåêè óäàð ñå çàáèâàøå â ñèíêàâîçåëåíèòå î÷è íà îêòîïîäèòå è ãè èçâàæäàøå. Íî ìîÿò ñìåë äðóãàð íåî÷àêâàíî áå ñúáîðåí îò ïèïàëàòà íà åäíî ÷óäîâèùå, îò êîåòî òîé íå ìîæà äà ñå îïàçè. Óæàñíèÿò êëþí íà æèâîòíîòî ñå áå îòâîðèë íàä Íåä Ëàíä. Íåùàñòíèêúò ùåøå äà áúäå ïðîðÿçàí íà äâå. Âòóðíàõ ñå äà ìó ïîìîãíà. Íî êàïèòàí Íåìî ìå èçïðåâàðè. Áðàäâàòà ìó èç÷åçíà ìåæäó äâåòå ãðàìàäíè ÷åëþñòè è êàíàäåöúò, ñïàñåí ïî ÷óäî, ñòàíà è çàáè õàðïóíà ñè äîêðàé â òðîéíîòî ñúðöå íà îêòîïîäà.
- Äúëæàõ âè òàÿ îòïëàòà! - êàçà êàïèòàí Íåìî íà êàíàäåöà.
Íåä ñå ïîêëîíè, áåç äà ìó îòãîâîðè.
Áèòêàòà áåøå òðàÿëà ÷åòâúðò ÷àñ. Ïîáåäåíèòå ÷óäîâèùà íàé-ñåòíå îñâîáîäèõà êîðàáà è èç÷åçíàõà ïîä âúëíèòå. Öÿë ïî÷åðâåíÿë îò êðúâ, çàñòàíàë äî ïðîæåêòîðà, êàïèòàí Íåìî ãëåäàøå ìîðåòî, êîåòî áå ïîãúëíàëî åäèí îò íåãîâèòå äðóãàðè; åäðè ñúëçè ñå ñòè÷àõà îò î÷èòå ìó.

XIX
ÃÚËÔÑÒÐÈÉÌ

Íèêîé îò íàñ íèêîãà íå ùå ìîæå äà çàáðàâè òàÿ óæàñíà ñöåíà íà 20 àïðèë. Àç ÿ îïèñàõ ïîä âïå÷àòëåíèåòî íà ñòðàøíî âúëíåíèå. Ñëåä òîâà ïðåãëåäàõ íàïèñàíîòî. Ïðî÷åòîõ ãî íà Êîíñåé è íà êàíàäåöà. Òå íàìåðèõà, ÷å êàòî ôàêò îïèñàíèåòî å òî÷íî, íî êàòî âúçäåéñòâèå - íåäîñòàòú÷íî. Çà äà ñå íàðèñóâàò ïîäîáíè êàðòèíè, áè òðÿáâàëî ÷îâåê äà èìà ïåðîòî íà íàé-çíàìåíèòèÿ îò íàøèòå ïîåòè, àâòîðà íà "Ìîðñêè òðóæåíèöè"*.
Êàçàõ, ÷å êàïèòàí Íåìî ïëà÷åøå, êîãàòî ãëåäàøå âúëíèòå. Ìúêàòà ìó áåøå áåçêðàéíà. Òîâà áåøå âòîðèÿò äðóãàð, êîéòî çàãóáâàøå, îòêàê íèå áÿõìå íà êîðàáà.
È êàêâà ñìúðò! Òîçè ÷îâåê, ïðåìàçàí, çàäóøåí, ñìà÷êàí îò ñòðàøíîòî ïèïàëî íà îêòîïîäà, ðàçêúñàí îò æåëåçíèòå ìó ÷åëþñòè, íÿìàøå äà ïî÷èâà ïðè äðóãàðèòå ñè â òèõèòå âîäè íà êîðàëîâîòî ãðîáèùå!
Êîëêîòî ñå îòíàñÿ äî ìåíå, îò÷àÿíèÿò âèê íà íåùàñòíèêà ðàçêúñà ñúðöåòî ìè. Òîÿ êëåò ôðàíöóçèí áå çàáðàâèë ñâîÿ óñëîâåí åçèê è íàäàäå íà ðîäíèÿ ñè åçèê ñâîÿ ïîñëåäåí âèê! Àç çíà÷è ñúì èìàë åäèí ñúîòå÷åñòâåíèê ìåæäó åêèïàæà íà "Íàóòèëóñ", êîéòî áå ñâúðçàí äóõîì è òåëîì ñ êàïèòàí Íåìî è êàòî íåãî ñòðàíåøå îò âñÿêàêúâ äîñåã ñ õîðàòà! Äàëè òîé åäèíñòâåí ïðåäñòàâëÿâàøå Ôðàíöèÿ â òîâà çàãàäú÷íî ñäðóæåíèå, ñúñòàâåíî î÷åâèäíî îò õîðà îò ðàçëè÷íè íàðîäíîñòè? È òîâà áåøå åäíà îò íåðàçðåøèìèòå çàäà÷è, êîèòî íåïðåêúñíàòî âúçíèêâàõà ïðåä ìåíå!
Êàïèòàí Íåìî ñå ïðèáðà â ñòàÿòà ñè è èçâåñòíî âðåìå àç íå ãî âèäÿõ. Íî òîé íàâÿðíî áå èçâúíðåäíî òúæåí, îò÷àÿí è íåðåøèòåëåí, àêî ñå ñúäåøå ïî êîðàáà, íà êîéòî òîé áåøå äóøàòà è â êîéòî ñå îòðàçÿâàõà âñè÷êèòå íàñòðîåíèÿ íà íåãîâèÿ êîìåíäàíò! Ñåãà "Íàóòèëóñ" íå ñëåäâàøå îïðåäåëåíà
* Âèêòîð Þãî. Á. ïð.
ïîñîêà. Îòèâàøå, âðúùàøå ñå, ïëàâàøå íàñàì-íàòàì, êàòî òðóï ïî âîëÿòà íà âúëíèòå. Âèòëîòî ìó áåøå îñâîáîäåíî, íî òîé ïî÷òè íå ñè ñëóæåøå ñ íåãî. Ïëàâàøå íàñëóêà. Íå ìîæåøå äà ñå îòêúñíå îò ìÿñòîòî íà ïîñëåäíàòà ñè áèòêà, îò òîâà ìîðå, êîåòî áå ïîãúëíàëî åäèí îò íåãîâèòå õîðà!
Òàêà ìèíàõà äåñåò äíè. Åäâà íà 1 ìàé "Íàóòèëóñ" ïîå óâåðåíî ïúòÿ ñè êúì ñåâåð êðàé Áàõàìñêèòå îñòðîâè ïðè óñòèåòî íà Áàõàìñêèÿ êàíàë. Îòòàì íàòàòúê ñëåäâàõìå òå÷åíèåòî íà íàé-ãîëÿìàòà ìîðñêà ðåêà, êîÿòî èìà ñâîè áðåãîâå, ñâîè ðèáè è ñâîÿ òåìïåðàòóðà. Ãîâîðÿ çà Ãúëôñòðèéì .
Òîé íàèñòèíà å ðåêà, êîÿòî òå÷å ñâîáîäíî ñðåä Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí è âîäèòå íà êîÿòî íå ñå ñìåñâàò ñ âîäèòå íà îêåàíà. Òîé å åäíà ñîëåíà ðåêà, ïî-ñîëåíà îò îêîëíîòî ìîðå. Íåéíàòà ñðåäíà äúëáî÷èíà å òðè õèëÿäè ñòúïêè, à ñðåäíàòà øèðèíà - øåñòäåñåò ìèëè. Íà ìåñòà òå÷åíèåòî èìà ñêîðîñò ÷åòèðè êèëîìåòðà â ÷àñ. Ïîñòîÿííèÿò îáåì íà âîäèòå é å ïî-ãîëÿì îò îáåìà íà âñè÷êèòå ðåêè ïî çåìíîòî êúëáî.
Èñòèíñêèÿò èçâîð íà Ãúëôñòðèéì , óñòàíîâåí îò êàïèòàí Ìîðè, èëè, àêî èñêàòå, íåãîâàòà íà÷àëíà òî÷êà, å Ãàñêîíñêèÿò çàëèâ. Òàì íåãîâèòå âîäè, îùå íå òîëêîâà òîïëè è îöâåòåíè, çàïî÷âàò äà ñå ñúáèðàò. Òîé ñëèçà êúì þã, îáèêàëÿ åêâàòîðèàëíà Àôðèêà, ñòîïëÿ âîäèòå ñè îò ñëúíöåòî íà ãîðåùèÿ ïîÿñ, ïðåñè÷à Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí, ñòèãà äî íîñ Ñàí Ðîê íà áðàçèëñêèÿ áðÿã è ñå ðàçäåëÿ íà äâà ðúêàâà, åäèíèÿò îò êîèòî îòèâà êúì Àíòèëñêî ìîðå, çà äà ñòàíå îùå ïî-òîïúë. Òîãàâà Ãúëôñòðèéìúò, êîéòî òðÿáâà äà óñòàíîâè ðàâíîâåñèå ìåæäó òåìïåðàòóðèòå è äà ðàçìåñè òðîïè÷åñêèòå ñúñ ñåâåðíèòå âîäè, çàïî÷âà ðîëÿòà ñè íà óðàâíîâåñèòåë. Íàãðÿò ñèëíî â Ìåêñèêàíñêèÿ çàëèâ, òîé îòèâà íà ñåâåð êúì àìåðèêàíñêèòå áðåãîâå, ñòèãà äî Íþôàóíäëåíä, îòêëîíÿâà ñå ïîä âëèÿíèå íà ñòóäåíîòî òå÷åíèå íà ïðîòîêà Äåéâèñ, ïîåìà ïàê ïúòÿ êúì îêåàíà, êàòî ïðåñè÷à êîñî ïàðàëåëèòå, ðàçäåëÿ ñå íà äâà ðúêàâà êúì ÷åòèðèäåñåò è òðåòèÿ ãðàäóñ, åäèíèÿò îò êîèòî ïîä âëèÿíèåòî íà ñåâåðîèçòî÷íèÿ ïàñàò ñå âðúùà êúì Ãàñêîíñêèÿ çàëèâ è Àçîðñêèòå îñòðîâè, à äðóãèÿò, ñëåä êàòî å ñòîïëèë èðëàíäñêèòå è íîðâåæêè áðåãîâå, ñòèãà îòâúä Øïèöáåðãåí, äåòî òåìïåðàòóðàòà ìó ñïàäà äî ÷åòèðè ãðàäóñà è îáðàçóâà íåçàëåäåíîòî ìîðå íà ïîëþñà. Ïî òàÿ îêåàíñêà ðåêà ïëàâàøå ñåãà "Íàóòèëóñ". Ïðè èçõîäà íà Áàõàìñêèÿ êàíàë Ãúëôñòðèéì å øèðîê ÷åòèðèíàäåñåò ëåâãè, äúëáîê å òðèñòà è ïåòäåñåò ìåòðà è òå÷å ñúñ ñêîðîñò îñåì êèëîìåòðà â ÷àñ. Òàÿ ñêîðîñò ñå íàìàëÿâà ðàâíîìåðíî, êîëêîòî ïîâå÷å òîé ïðèáëèæàâà êúì ñåâåð è òðÿáâà äà ñå ïîæåëàå òàÿ ðàâíîìåðíîñò äà áúäå ïîñòîÿííà, çàùîòî - êàêòî ìèñëÿ, ÷å ñà çàáåëÿçàëè - àêî ñêîðîñòòà è ïîñîêàòà ìó ñå ïðîìåíÿò, åâðîïåéñêèÿò êëèìàò ùå áúäå ïîäëîæåí íà ïðîìåíè, ïîñëåäèöèòå îò êîèòî íèêîé íå áè ìîãúë äà ïðåäâèäè.
Ïî îáÿä àç áÿõ çàåäíî ñ Êîíñåé íà ïàëóáàòà. Çàïîçíàâàõ ãî ñ îñîáåíîñòèòå íà Ãúëôñòðèéì. Êîãàòî äîâúðøèõ îáÿñíåíèåòî ñè, íàêàðàõ ãî äà ñè ïîòîïè ðúöåòå âúâ âîäàòà.
Êîíñåé ìå ïîñëóøà è ìíîãî ñå ó÷óäè, ÷å íå óñåùà íè òîïëî, íè ñòóäåíî.
- Ïðè÷èíàòà íà òîâà - êàçàõ àç, - ÷å êàòî èçëåçå îò Ìåêñèêàíñêèÿ çàëèâ, âîäàòà íà Ãúëôñòðèéì ïî òåìïåðàòóðà ïî÷òè íå ñå ðàçëè÷àâà îò êðúâòà. Ãúëôñòðèéì å åäèí áåçïðåäåëåí òîïëèëíèê, êîéòî äàâà âúçìîæíîñò íà åâðîïåéñêèòå áðåãîâå äà ñå êèòÿò ñ âå÷íà çåëåíèíà. È àêî ñå âÿðâà íà äóìèòå íà Ìîðè, òîïëèíàòà íà òîâà òå÷åíèå, âçåòà èçöÿëî, áè ìîãëà äà ïîääúðæà â òå÷íî ñúñòîÿíèå åäíà ðåêà îò ðàçòîïåíî æåëÿçî, ãîëÿìà êîëêîòî Àìàçîíêà èëè Ìèñóðè.
Ïî òîâà âðåìå ñêîðîñòòà íà Ãúëôñòðèéì áåøå äâà ìåòðà è äâàäåñåò è ïåò ñàíòèìåòðà â ñåêóíäà. Òîé å òîëêîâà ðàçëè÷åí îò îêîëíîòî ìîðå, ÷å íåãîâèòå ñãúñòåíè âîäè ñå íàäèãàò íàä âîäèòå íà îêåàíà è ñå ïîëó÷àâà íååäíàêâîñò â íèâîòî íà íåãîâèòå è ñòóäåíèòå âîäè. Òúìíè è òâúðäå íàñèòåíè ñúñ ñîëåíè âåùåñòâà, òå ñå î÷åðòàâàò ñúñ ñâîÿ ÿðêîñèí öâÿò âúðõó îêîëíèòå çåëåíè âúëíè. Ðàçëèêàòà â öâåòîâåòå å òîëêîâà ÿðêà, ÷å êîãàòî "Íàóòèëóñ" ñòèãíà Êàðîëèíñêèòå îñòðîâè, íîñúò ìó âå÷å ïîðåøå âúëíèòå íà Ãúëôñòðèéì , äîêàòî âèòëîòî ìó îùå öåïåøå âîäèòå íà îêåàíà.
Ãúëôñòðèéì âëå÷åøå ñúñ ñåáå ñè öÿë ñâÿò îò æèâè ñúùåñòâà. Àðãîíàâòèòå, êîèòî ñà òîëêîâà ïðèñúùè íà Ñðåäèçåìíî ìîðå, ïëóâàõà òóê íà ìíîãîáðîéíè ÿòà.
Ùå äîáàâÿ îùå, ÷å íîùåì ôîñôîðåñöèðàùèòå âîäè íà Ãúëôñòðèéì ñúïåðíè÷åõà ñ åëåêòðè÷åñêèÿ áëÿñúê íà íàøèÿ ïðîæåêòîð, îñîáåíî ïðè áóðíî âðåìå, êîåòî ÷åñòî íè çàïëàøâàøå.
Íà 8 ìàé íèå áÿõìå îùå â òðàâåðç íà íîñ Õàòåðàñ, óñïîðåäíî ñúñ ñåâåðíèòå Êàðîëèíñêè îñòðîâè. Òàì øèðèíàòà íà Ãúëôñòðèéì å ñåäåìäåñåò è ïåò ìèëè, à äúëáî÷èíàòà ìó - äâåñòà è äåñåò ìåòðà. "Íàóòèëóñ" ïðîäúëæàâàøå äà âúðâè íàñëóêà. Íà áîðäà ñÿêàø íÿìàøå íèêàêúâ êîíòðîë. Ïðè òèÿ óñëîâèÿ áÿãñòâîòî íè íàèñòèíà ìîæåøå äà óñïåå, çàùîòî íàñåëåíèòå áðåãîâå íàâñÿêúäå ìîæåõà äà íè äàäàò óáåæèùå. Ìîðåòî íåïðåêúñíàòî áåøå áðàçäåíî îò ìíîãîáðîéíè ïàðàõîäè, êîèòî ïúòóâàò ìåæäó Íþ Éîðê èëè Áîñòîí è Ìåêñèêàíñêèÿ çàëèâ, à äåíåì è íîùåì îò ìàëêèòå êîðàá÷åòà, èçâúðøâàùè êðàéáðåæíà ñëóæáà ìåæäó ðàçëè÷íèòå òî÷êè íà àìåðèêàíñêèÿ áðÿã. Ìîæåõìå äà ñå íàäÿâàìå, ÷å ùå áúäåì ïðèáðàíè îò íÿêîé îò òÿõ, òúé ÷å ñëó÷àÿò áåøå óäîáåí, ìàêàð ÷å òðèäåñåò ìèëè äåëÿõà "Íàóòèëóñ" îò áðåãîâåòå íà Ùàòèòå.
Àëà åäíî íåïðèÿòíî îáñòîÿòåëñòâî ïðå÷åøå íàïúëíî çà îñúùåñòâÿâàíåòî íà ïëàíîâåòå íà êàíàäåöà. Âðåìåòî áåøå ìíîãî ëîøî. Íèå ñå ïðèáëèæàâàõìå êúì ìåñòà, äåòî áóðèòå ñà ìíîãî ÷åñòè, â îáëàñò, äåòî óðàãàíèòå è öèêëîíèòå ñå ðàæäàò òúêìî îò òå÷åíèåòî Ãúëôñòðèéì. Äà ñå âïóñíåø ñúñ ñëàáà ëîäêà â ìîðåòî, êîåòî å ÷åñòî áóðíî, áåøå ðàâíîñèëíî äà îòèäåø íà ÿâíà ñìúðò. Ñàìèÿò Íåä Ëàíä âèæäàøå òîâà. Òîé ñêúðöàøå çúáè, îáçåò îò ñòðàøíà íîñòàëãèÿ, êîÿòî ñàìî áÿãñòâîòî áè ìîãëî äà èçöåðè.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà ìè òîé ïðåç òîÿ äåí, - òîâà òðÿáâà íàé-ñåòíå äà ñâúðøè. Èñêàì äà ìè îëåêíå íà ñúðöåòî. Âàøèÿ Íåìî ñå îòäàëå÷àâà îò ñóøàòà è âúðâè íà ñåâåð. Íî çàÿâÿâàì, ÷å Þæíèÿò ïîëþñ ìè ñòèãà è ÷å íÿìà äà âúðâÿ ñ íåãî è íà Ñåâåðíèÿ.
- Êàêâî äà ïðàâèì, Íåä, ùîì ñåãà å íåâúçìîæíî äà ñå áÿãà?
- Àç ñå âðúùàì ïàê êúì ñòàðàòà ñè ìèñúë. Òðÿáâà äà ñå ãîâîðè ñ êàïèòàíà- Êîãàòî ïëàâàõìå èç ìîðåòàòà êðàé âàøàòà ñòðàíà, âèå íå ìó êàçàõòå íèùî. Ñåãà, êîãàòî ñìå èç íàøèòå ìîðåòà, àç èñêàì äà ãîâîðÿ. Êàòî ñè ïîìèñëÿ, ÷å ñëåä íÿêîëêî äíè "Íàóòèëóñ" ùå ìèíå êðàé Íîâà Øîòëàíäèÿ è ÷å òàì, êúì Íîâà çåìÿ, ñå îòêðèâà åäèí øèðîê çàëèâ, ÷å â òîÿ çàëèâ ñå âëèâà Ñâåòè Ëàâðåíòèé è ÷å Ñâåòè Ëàâðåíòèé å ìîÿòà ðîäíà ðåêà, ðåêàòà íà Êâåáåê, íà ìîÿ ðîäåí ãðàä; êàòî ñè ïîìèñëÿ çà òîâà, îáõâàùà ìå ÿðîñò è êîñèòå ìè íàñòðúõâàò. Ñëóøàéòå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, ïðåäïî÷èòàì äà ñå õâúðëÿ â ìîðåòî! Íÿìà äà îñòàíà òóê! Çàäóøàâàì ñå òóê!
Î÷åâèäíî êàíàäåöúò íå ìîæåøå äà òúðïè ïîâå÷å. Íåãîâàòà ñèëíà ïðèðîäà íå ìîæåøå äà ñâèêíå ñ äúëãîòî ïëåííè÷åñòâî. Ëèöåòî ìó ïîñúðâàøå îò äåí íà äåí. Õàðàêòåðúò ìó ñòàâàøå âñå ïî-ìðà÷åí. Ðàçáðàõ êîëêî ñå èçìú÷âàøå, çàùîòî è ñàìèÿò àç áÿõ îáçåò îò òúãà ïî ðîäèíàòà. Áëèçî ñåäåì ìåñåöà áÿõà èçòåêëè, à íèå íÿìàõìå íèêàêâà âåñò îò çåìÿòà. Íåùî ïîâå÷å, óåäèíÿâàíåòî íà êàïèòàí Íåìî, ïðîìÿíàòà â íàñòðîåíèåòî ìó, îñîáåíî ñëåä áèòêàòà ñ îêòîïîäèòå, íåãîâàòà ìúë÷àëèâîñò - âñè÷êî òîâà ìå êàðàøå äà âèæäàì íåùàòà ïî ñúâñåì ðàçëè÷åí íà÷èí. Íå èçïèòâàõ âå÷å âúçòîðãà íà ïúðâèòå äíè. Áè òðÿáâàëî äà áúäå ÷îâåê ôëàìàíäåö êàòî Êîíñåé, çà äà ïðèåìå òîâà ïîëîæåíèå â òàÿ ñðåäà, îòðåäåíà çà êèòîâå è çà äðóãè ìîðñêè îáèòàòåëè. Íàèñòèíà, àêî òîÿ äîáúð ìîìúê âìåñòî äðîáîâå èìàøå õðèëå, ìèñëÿ, ÷å áè ìîãúë äà ñòàíå åäíà çàáåëåæèòåëíà ðèáà!
- Å, êàêâî ùå êàæåòå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ? - ïîäå Íåä Ëàíä, êàòî âèæäàøå, ÷å àç íå îòãîâàðÿì.
- Çíà÷è, Íåä, âèå èñêàòå äà ïèòàì êàïèòàí Íåìî êàêâè íàìåðåíèÿ èìà ïî îòíîøåíèå íà íàñ?
- Äà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ.
- Ìàêàð ÷å òîé âå÷å íè êàçà êàêâè ñà íàìåðåíèÿòà ìó?
- Äà. Èñêàì äà ÷óÿ çà ïîñëåäåí ïúò. Êàæåòå ìó ñàìî çà ìåíå, ñàìî îò ìîå èìå, àêî èñêàòå.
- Íî àç ãî âèæäàì ðÿäêî. Òîé äîðè ìå èçáÿãâà.
- Òîâà å îùå åäíî îñíîâàíèå äà ãî ïîòúðñèòå.
- Ùå ãî ïèòàì, Íåä.
- Êîãà? - ïîïèòà êàíàäåöúò íàñòîÿòåëíî.
- Êîãàòî ãî âèäÿ.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ, èñêàòå ëè àç äà îòèäà äà ãî íàìåðÿ?
- Íå, îñòàâåòå òàÿ ðàáîòà íà ìåíå. Óòðå...
- Äíåñ - êàçà Íåä Ëàíä.
- Äîáðå. Äíåñ ùå ãî âèäÿ - îòãîâîðèõ àç íà êàíàäåöà, êîéòî íåñúìíåíî áè ïðîâàëèë âñè÷êî, àêî îòèäåòå.
Îñòàíàõ ñàì. Ùîì äàäîõ îáåùàíèå, ðåøèõ äà ãî èçïúëíÿ íåçàáàâíî. Ïðåäïî÷èòàì ñâúðøåíàòà ðàáîòà ïðåä ïðåäñòîÿùàòà.
Âúðíàõ ñå â ñòàÿòà ñè. Îòòàì ÷óõ ñòúïêè â ñòàÿòà íà êàïèòàí Íåìî. Íå òðÿáâàøå äà ïðîïóñêàì òîÿ ñëó÷àé äà ãî âèäÿ. Ïî÷óêàõ íà âðàòàòà. Íå ïîëó÷èõ îòãîâîð. Ïî÷óêàõ îòíîâî è íàòèñíàõ äðúæêàòà. Âðàòàòà ñå îòâîðè. Âëÿçîõ. Êàïèòàíúò áåøå òàì. Íàâåäåí íàä ðàáîòíàòà ñè ìàñà, òîé íå áå ÷óë. Ðåøåí äà íå ñè îòèâàì, äîêàòî íå ãî ïîïèòàì, ïðèáëèæèõ êúì íåãî. Òîé äèãíà èçâåäíúæ ãëàâà, ñáúð÷è âåæäè è êàçà äîñòà îñòðî:
- Âèå òóê! Êàêâî èñêàòå? - Äà ãîâîðÿ ñ âàñ, êàïèòàíå.
- Íî àç ñúì çàåò, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, ðàáîòÿ. Äàäîõ âè ñâîáîäà äà ñå óñàìîòÿâàòå, íå ìîãà ëè äà èìàì è àç ñúùàòà ñâîáîäà?
Ïðèåìúò íå áåøå ìíîãî íàñúð÷èòåëåí. Íî àç áÿõ ðåøåí äà ÷óÿ âñè÷êî, çà äà ìîãà äà ìó êàæà âñè÷êî.
- Ãîñïîäèí êàïèòàí - êàçàõ àç ñòóäåíî, - èñêàì äà âè ãîâîðÿ ïî åäíà ðàáîòà, êîÿòî íå ìîãà äà çàáàâÿì.
- Êàêâî, ãîñïîäèíå? - îòãîâîðè èðîíè÷íî òîé. - Äà íå ñòå íàïðàâèëè íÿêàêâî îòêðèòèå, êîåòî íå ñúì çàáåëÿçàë! Äà íå áè ìîðåòî äà âè å îòêðèëî íîâè òàéíè?
Íå ìîæåõìå äà ñå ðàçáåðåì. Íî ïðåäè äà îòãîâîðÿ, òîé ìè ïîñî÷è åäèí ðúêîïèñ, ðàçòâîðåí íà ìàñàòà ìó, è ìè êàçà ïî-ñåðèîçíî:
-Òîâà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, å åäèí ðúêîïèñ íà íÿêîëêî åçèêà. Òîé ñúäúðæà êðàòêî èçëîæåíèå íà ìîèòå èçñëåäâàíèÿ íàä ìîðåòî è ñå íàäÿâàì, ÷å íÿìà äà çàãèíå çàåäíî ñ ìåíå. Òîÿ ðúêîïèñ, ïîäïèñàí ñ èìåòî ìè, äîïúëíåí ñ èñòîðèÿòà íà ìîÿ æèâîò, ùå áúäå ïîñòàâåí â åäèí ìàëúê óðåä, êîéòî íå ïîòúâà âúâ âîäàòà. Ïîñëåäíèÿò îò íàñ, êîéòî ùå îñòàíå æèâ íà "Íàóòèëóñ", ùå ãî õâúðëè â ìîðåòî è òîé ùå îòèäå òàì, êúäåòî âúëíèòå ãî îòíåñàò.
Èìåòî íà òîÿ ÷îâåê! Íåãîâèÿò æèâîò, îïèñàí îò ñàìèÿ íåãî! Çíà÷è çàãàäêàòà îêîëî íåãî åäèí äåí âñå ïàê ùå áúäå ðàçêðèòà? Íî â òîÿ ìèã íåãîâîòî ñúîáùåíèå áåøå çà ìåíå ñàìî ïîâîä äà çàïî÷íåì ðàçãîâîðà, çà êîéòî áÿõ äîøúë.
- Êàïèòàíå - îòãîâîðèõ àç, - ìîãà ñàìî äà îäîáðÿ âàøåòî ðåøåíèå. Ïëîäîâåòå íà âàøèòå èçñëåäâàíèÿ íå áèâà äà ñå çàãóáÿò. Íî íà÷èíúò, ïî êîéòî ïîñòúïâàòå, ìè ñå ñòðóâà ïúðâîáèòåí. Êîé çíàå êúäå ùå îòíåñàò âåòðîâåòå òîÿ óðåä è â ÷èè ðúöå ùå ïîïàäíå òîé? Íå áè ëè ìîãëî äà ñå íàìèñëè íåùî ïî-õóáàâî? Âèå èëè íÿêîé îò âàøèòå õîðà íå áè ëè ìîãúë...
- Íèêîãà, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - ïðåñå÷å ìå æèâî êàïèòàíúò.
- Íî àç, ìîèòå äðóãàðè, íèå ñìå ãîòîâè äà ïàçèì òîÿ ðúêîïèñ è àêî íè âúçâúðíåòå ñâîáîäàòà...
- Ñâîáîäàòà! - ðå÷å êàïèòàí Íåìî è ñòàíà.
- Äà, ãîñïîäèí êàïèòàí, è òúêìî çà òîâà èñêàõ äà âè ïèòàì. Îò ñåäåì ìåñåöà âå÷å íèå ñìå íà âàøèÿ êîðàá è äíåñ àç âè ïèòàì îò èìåòî íà ìîèòå äðóãàðè, êàêòî è îò ñâîå èìå, çàâèíàãè ëè ñìÿòàòå äà íè äúðæèòå òóê?
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà êàïèòàí Íåìî, - è äíåñ ùå âè îòãîâîðÿ òîâà, êîåòî âè îòãîâîðèõ ïðåäè ñåäåì ìåñåöà: êîéòî âëåçå âåäíúæ â "Íàóòèëóñ", íå áèâà äà ãî íàïóùà.
- Íî âèå íè îñúæäàòå íà èñòèíñêî ðîáñòâî!
- Íàðå÷åòå ãî, êàêòî ùåòå.
- Àëà ðîáúò íàâñÿêúäå ñè çàïàçâà ïðàâîòî äà èçâîþâà ñâîáîäàòà ñè! Âñè÷êè ñðåäñòâà, êîèòî ìó ñå ïðåäñòàâÿò, çà íåãî ñà äîáðè.
- Êîé âè îòðè÷à òîâà ïðàâî? - îòãîâîðè êàïèòàí Íåìî. -
Ïîèñêàõ ëè äà âè ñâúðæà ÷ðåç íÿêàêâà êëåòâà? Êàïèòàíúò ñêðúñòè ðúöå è ìå ïîãëåäíà.
- Ãîñïîäèí êàïèòàí - êàçàõ ìó àç, - íå áè áèëî ïðèÿòíî íèòî çà âàñ, íèòî çà ìåíå äà ñå âðúùàìå íàíîâî íà òîÿ âúïðîñ. Íî ùîì ïî÷íàõìå, íåêà äîâúðøèì. Ïîâòàðÿì âè, ÷å íå ñå îòíàñÿ ñàìî äî ìåíå... Çà ìåíå íàóêàòà å åäíà îïîðà, åäíî ãîëÿìî ðàçâëå÷åíèå, åäíî óâëå÷åíèå, åäíà ñòðàñò, êîÿòî ìîæå äà ìå íàêàðà äà çàáðàâÿ âñè÷êî. Êàòî âàñ è àç ñúì ÷îâåê, êîéòî ìîæå äà æèâåå íåçàáåëÿçàíî, â ñÿíêà, ñúñ ñëàáàòà íàäåæäà, ÷å ùå îñòàâè íÿêîé äåí íà áúäåùåòî ðåçóëòàòà îò ðàáîòàòà ñè ñ ïîìîùòà íà åäèí ïðåäïîëàãàåì óðåä, ïîâåðåí íà âúëíèòå è íà âÿòúðà. Ñ åäíà äóìà, ìîãà äà ñå âúçõèùàâàì îò âàñ, ìîãà äà âè ñëåäâàì áåç íåóäîâîëñòâèå â åäíà ðîëÿ, êîÿòî ðàçáèðàì â íÿêîè îòíîøåíèÿ; íî âàøèÿò æèâîò èìà ìíîãî äðóãè ñòðàíè, êîèòî ìå êàðàò äà ñìÿòàì, ÷å òîé å îáèêîëåí ñ óñëîæíåíèÿ è çàãàäêè, â êîèòî òóê ñàìî íèå, ìîèòå äðóãàðè è àç, íå âçåìàìå íèêàêâî ó÷àñòèå. ,È äîðè êîãàòî íàøåòî ñúðöå ìîæåøå äà áèå óñèëåíî çà âàñ, òðîãíàòî îò íÿêîè âàøè ñòðàäàíèÿ èëè ðàçâúëíóâàíî îò âàøèòå ãåíèàëíè è ñìåëè ïîñòúïêè, íèå òðÿáâàøå äà ñå âúçäúðæàìå è äà íå ïðîÿâÿâàìå íè íàé-ìàëêèÿ áåëåã íà ñèìïàòèÿ, êîÿòî ñå ðàæäà, êîãàòî ÷îâåê âèæäà íåùî õóáàâî è äîáðî, áåçðàçëè÷íî äàëè òî èäâà îò ïðèÿòåë èëè îò íåïðèÿòåë. È òúêìî òîâà ÷óâñòâî, ÷å íèå ñìå ÷óæäè íà âñè÷êî, êîåòî âè çàñÿãà, ïðàâè íàøåòî ïîëîæåíèå òóê íÿêàê íåïðèåìëèâî è íåâúçìîæíî äîðè çà ìåíå, íî îñîáåíî íåâúçìîæíî çà Íåä Ëàíä. Âñåêè ÷îâåê, äîðè ñàìî çà òîâà, ÷å å ÷îâåê, çàñëóæàâà äà ñå ìèñëè çà íåãî. Çàïèòâàëè ëè ñòå ñå âèå êàêâè ïëàíîâå çà îòìúùåíèå ìîãàò äà ñå çàðîäÿò ó ÷îâåê êàòî êàíàäåöà îò îáè÷ êúì ñâîáîäàòà è îò îìðàçà êúì ðîáñòâîòî, êàêâî áè ìîãúë òîé äà ìèñëè, äà ñå îïèòâà è äà ñå ðåøè äà íàïðàâè? Àç ìëúêíàõ. Êàïèòàí Íåìî ñòàíà.
- Íåä Ëàíä ìîæå äà ñè ìèñëè, äà ñå îïèòâà äà ñå ðåøè äà íàïðàâè, êàêâîòî ñè ùå, âñå ìè å åäíî! Àç íå ñúì ãî äîâåë òóêà! Íå ãî äúðæà çà ñâîå óäîâîëñòâèå íà êîðàáà. Íî âèå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ, âèå ñòå îò îíèÿ õîðà, êîèòî ìîãàò âñè÷êî äà ðàçáèðàò, äîðè è ìúë÷àíèåòî. Íèùî ïîâå÷å íÿìàì äà âè îòãîâîðÿ. Íåêà òîÿ ïðúâ ïúò, êîãàòî èäâàòå äà ðàçãîâàðÿìå ïî òîÿ âúïðîñ, áúäå è ïîñëåäåí, çàùîòî âòîðè ïúò íÿìà äîðè è äà âè ñëóøàì.
Àç ñè èçëÿçîõ. Îò òîÿ äåí îòíîøåíèÿòà íè ñòàíàõà ìíîãî íàòåãíàòè. Ïðåäàäîõ ðàçãîâîðà íè íà äâàìàòà ñè äðóãàðè.
- Ñåãà âå÷å çíàåì - êàçà Íåä, - ÷å íÿìà êàêâî äà ÷àêàìå îò òîÿ ÷îâåê. "Íàóòèëóñ" ñå ïðèáëèæàâà äî Ëîíã Àéëàíä. Êàêâîòî è äà áúäå âðåìåòî, ùå áÿãàìå.
Íî íåáåòî ñòàâàøå âñå ïî-çàïëàøèòåëíî. Ëè÷åøå, ÷å íàáëèæàâà óðàãàí. Âúçäóõúò ñòàâàøå áåëåçíèêàâîìëå÷åí. Ïåðåñòèòå îáëàöè áÿõà çàìåñòåíè íà õîðèçîíòà îò ãðàìàäíè êúëáåñòè îáëàöè. Äðóãè íèñêè îáëàöè ñå íîñåõà ìíîãî áúðçî. Ìîðåòî ñòàâàøå áóðíî è èçäèãàøå âèñîêè âúëíè. Ïòèöèòå èç÷åçâàõà îñâåí áóðåâåñòíèöèòå, òèÿ ïðèÿòåëè íà áóðèòå. Áàðîìåòúðúò ïàäàøå çíà÷èòåëíî è ïîêàçâàøå èçâúíðåäíà âëàæíîñò. Òå÷íîñòòà â ùîðìãëàñà* ñå ðàçëàãàøå ïîä âëèÿíèåòî íà åëåêòðè÷åñòâîòî, ñ êîåòî áå èçïúëíåí âúçäóõúò. Áîðáàòà íà ñòèõèèòå íàáëèæàâàøå.
Áóðÿòà ñå ðàçâèõðè ïðåç äåíÿ íà 18 ìàé, òî÷íî êîãàòî "Íàóòèëóñ" ïëàâàøå ïîêðàé Ëîíã Àéëàíä, íà íÿêîëêî ìèëè îò êàíàëèòå êúì Íþ Éîðê. Àç ìîãà äà îïèøà òàÿ áîðáà ñúñ ñòèõèèòå, çàùîòî ïîðàäè íÿêàêâà íåîáÿñíèìà ïðèùÿâêà íà êàïèòàí Íåìî, âìåñòî äà ñëåçå â äúëáî÷èíàòà íà ìîðåòî è äà ÿ èçáåãíå, ïîèñêà äà ÿ ïîñðåùíå íà ïîâúðõíîñòòà.
Âÿòúðúò äóõàøå îò þãîçàïàä, îòíà÷àëî äîñòà ñèëåí, ò. å. ñúñ ñêîðîñò îò ïåòíàäåñåò ìåòðà â ñåêóíäà, êîÿòî êúì òðè ÷àñà ñëåä îáÿä ñòèãíà äî äâàäåñåò è ïåò ìåòðà. Òîâà áåøå èñòèíñêà áóðÿ.
Êàïèòàí Íåìî, íåïîêîëåáèì ïðåä áóðèòå, áå çàñòàíàë íà ïàëóáàòà. Òîé ñå áå âúðçàë ïðåç êðúñòà çà êîðàáà, çà äà ìîæå äà óñòîè ñðåùó ÷óäîâèùíèòå âúëíè, êîèòî ñå ðàçáèâàõà. Àç ñúùî ñå èçêà÷èõ è âúðçàõ, êàòî ñå âúçõèùàâàõ åäíàêâî è îò áóðÿòà, è îò òîÿ íåîáèêíîâåí ÷îâåê,êîéòî ñå áå âúçïðàâèë ñðåùó íåÿ. Ïî ðàçïåíåíîòî ìîðå ñå âëà÷åõà ãîëåìè ðàçêúñàíè îáëàöè, êîèòî ñå äîïèðàõà äî âúëíèòå. Íå âèæäàõ íè åäíà îò îíèÿ ìàëêè âúëíè, êîèòî ñå îáðàçóâàò â äúíîòî ìåæäó ãðàìàäíèòå âúëíè, ñàìî ìíîãî äúëãè, ÷åðíè êàòî ñàæäè âîäíè ïëàíèíè, ãðåáåíèòå íà êîèòî íå ñå ïðúñêàò - òîëêîâà ñà ïëúòíè. Âèñî÷èíàòà èì ñå óâåëè÷àâàøå. Òå ñå õâúðëÿõà åäíà ñðåùó äðóãà. "Íàóòèëóñ", òó íàâåäåí íà åäíà ñòðàíà, òó èçïðàâåí êàòî ìà÷òà, ïëàâàøå è ñå ëþøêàøå ñòðàõîâèòî. Êúì ïåò ÷àñà ñå èçëÿ ïîðîåí äúæä, íî íå óñïîêîè íèòî âÿòúðà, íèòî ìîðåòî. Óðàãàíúò ñå ðàçâèõðè ñúñ ñêîðîñò îò ÷åòèðèäåñåò è ïåò ìåòðà â ñåêóíäà èëè áëèçî ÷åòèðèäåñåò ëåâãè â ÷àñ. Òàêúâ óðàãàí ñúáàðÿ êúùè, çàáèâà êåðåìèäè îò ïîêðèâà âúâ âðàòèòå, ÷óïè æåëåçíè îãðàäè è îòìåñòâà äâàäåñåò è ÷åòèðè ñàíòèìåòðîâè îðúäèÿ è âñå ïàê ïîñðåä òàÿ áóðÿ "Íàóòèëóñ" äîñòîéíî îïðàâäàâàøå äóìèòå íà åäèí ó÷åí èíæåíåð: "Íÿìà äîáðå ïîñòðîåí êîðàá, êîéòî äà íå ìîæå äà ñå áîðè ñ ìîðåòî!" Òîé íå áåøå ÿêà ñêàëà, êîÿòî âúëíèòå áèõà ìîãëè äà ðàçðóøàò, à ñòîìàíåíî âðåòåíî, ïîñëóøíî è ïîäâèæíî, áåç âúæà, áåç ìà÷òè, êîåòî
* Ùîðìãëàñ - óðåä, êîéòî ïîêàçâà ïðèáëèæàâàíåòî íà áóðÿòà. Á. ïð.
áåçíàêàçàíî óñòîÿâàøå íà òÿõíàòà ÿðîñò.
Íàáëþäàâàõ âíèìàòåëíî ðàçâèõðåíèòå âúëíè. Òå ñòèãàõà äî ïåòíàäåñåò ìåòðà âèñî÷èíà, ïðè äúëæèíà îò ñòî è ïåòäåñåò äî ñòî è ñåäåìäåñåò è ïåò ìåòðà è ñå äâèæåõà ñúñ ñêîðîñò ïåòíàäåñåò ìåòðà â ñåêóíäà - ïîëîâèíàòà îò ñêîðîñòòà íà âÿòúðà. Êîëêîòî ïî-äúëáîêî áèâàøå ìîðåòî, òîëêîâà îáåìúò è ñèëàòà èì ñå óâåëè÷àâàõà. Òîãàâà ðàçáðàõ ðîëÿòà íà òèÿ âúëíè, êîèòî çàòâàðÿò â ñåáå ñè âúçäóõ è ãî õâúðëÿò â äúíîòî íà ìîðåòî, êàòî ïî òîÿ íà÷èí çàíàñÿò æèâîò - ÷ðåç êèñëîðîäà íà âúçäóõà. Òÿõíàòà èçâúíðåäíà ñèëà íà íàëÿãàíå - òÿ å èç÷èñëåíà - ñòèãà äî òðè õèëÿäè êèëîãðàìà íà êâàäðàòíà ñòúïêà ïîâúðõíîñò.
Ñ íàñòúïâàíåòî íà íîùòà áóðÿòà ñå çàñèëè. Êàêòî ïðåç 1860 ãîäèíà ïðè îñòðîâ Ðåþíèîí, ïðåç âðåìå íà åäèí öèêëîí, áàðîìåòúðúò ñïàäíà íà 710 ìèëèìåòðà. Ïðèâå÷åð âèäÿõ íà õîðèçîíòà åäèí ãîëÿì ïàðàõîä, êîéòî ñå áîðåøå ñ ìúêà, ëåãíàë â äðåéô*, ïîä ñëàáà ïàðà, êîëêîòî äà ñå äúðæè ñðåùó âúëíèòå. Ñêîðî òîé èç÷åçíà â ìðàêà.
Â äåñåò ÷àñà âå÷åðòà öÿëîòî íåáå ïëàìíà. Âúçäóõúò áå íàáðàçäåí îò ñèëíè ìúëíèè. Àç íå ìîæåõ äà ïîíàñÿì áëÿñúêà èì, íî êàïèòàí Íåìî ãè ãëåäàøå íàïðàâî è ñÿêàø âäèøâàøå â ñåáå ñè äóøàòà íà áóðÿòà. Ñòðàøåí øóì èçïúëâàøå ïðîñòðàíñòâîòî, ñìåñåí øóì, èçïëåòåí îò âîÿ íà ïðåìàçâàíèòå âúëíè, îò ñòåíàíèÿòà íà âÿòúðà è òúòåíà íà ìúëíèèòå. Âÿòúðúò äóõàøå îò âñè÷êè ïîñîêè è öèêëîíúò, òðúãíàë îòêúì èçòîê, ñå âðúùàøå ïàê íà èçòîê ïðåç ñåâåð, çàïàä è þã, â îáðàòíà ïîñîêà íà âúðòÿùèòå ñå âèõðóøêè îò þæíàòà ïîëîâèíà íà çåìíîòî êúëáî.
Î, òîÿ Ãúëôñòðèéì! Òîé íàèñòèíà îïðàâäàâàøå èìåòî ñè - öàð íà áóðèòå! Òîé ñúçäàâà òèÿ ñòðàõîòíè öèêëîíè ïîðàäè ðàçëèêàòà â òåìïåðàòóðàòà íà âúçäóøíèòå ïëàñòîâå íàä íåãîâîòî òå÷åíèå.
Äúæäúò áå ïîñëåäâàí îò îãíåí ïîðîé. Êàï÷èöèòå âîäà ñå ïðåâúðíàõà â ñâåòåùè èñêðè. Ïðè åäíî ñòðàõîòíî êëàòóøêàíå "Íàóòèëóñ" èçäèãíà âúâ âúçäóõà ñâîÿ ñòîìàíåí íîñ è àç âèäÿõ êàê îò íåãî áëèêíàõà áåçáðîé èñêðè. Ïðåìàçàí, êàïíàë, àç ñå
* Â äðåéô - íîñåí îò âÿòúðà. Á. ïð.
äîâëÿêîõ ïî êîðåì êúì ëþêà. Äèãíàõ êàïàêà è ñëÿçîõ â ñàëîíà. Áóðÿòà áåøå â ðàçãàðà ñè. Íåâúçìîæíî áå äà ñòîè ÷îâåê ïðàâ âúâ âúòðåøíîñòòà íà "Íàóòèëóñ".
Êàïèòàí Íåìî ñå ïðèáðà êúì ïîëóíîù. ×óõ, ÷å ðåçåðâîàðèòå ñå ïúëíÿò ïîñòåïåííî è "Íàóòèëóñ" ïîòúíà ïîä âúëíèòå.
Ïðåç îòêðèòèòå ñòúêëà íà ñàëîíà âèäÿõ ãîëåìè èçïëàøåíè ðèáè, êîèòî ñå íîñåõà êàòî ïðèçðàöè â ïëàìíàëàòà âîäà. "Íàóòèëóñ" ïðîäúëæàâàøå äà ñëèçà íàäîëó. Ìèñëåõ, ÷å íà äúëáî÷èíà ïåòíàäåñåò ìåòðà ùå ñòèãíåì ïî-ñïîêîéíè âîäè. Íå. Ãîðíèòå ïëàñòîâå áÿõà ìíîãî ñèëíî ðàçâúëíóâàíè. Òðÿáâàøå äà òúðñèì ñïîêîéñòâèå ÷àê êúì ïåòäåñåò ìåòðà â íåäðàòà íà ìîðåòî.
À òàì - êàêúâ ìèð, êàêâà òèøèíà, êàêâî ñïîêîéñòâèå? Êîé áè êàçàë, ÷å íà ïîâúðõíîñòòà íà òîÿ îêåàí áóøóâà ñòðàõîòåí óðàãàí?

XX
ÍÀ 47 ÃÐÀÄÓÑÀ 24' ØÈÐÈÍÀ È 17 ÃÐÀÄÓÑÀ 28' ÄÚËÆÈÍÀ

Ïîðàäè áóðÿòà áÿõìå îòõâúðëåíè íà èçòîê. Âñÿêà íàäåæäà äà èçáÿãàìå êúì áðåãîâåòå íà Íþ Éîðê èëè íà Ñâåòè Ëàâðåíòèé èç÷åçíà. Îò÷àÿí, êëåòèÿò Íåä ñå óåäèíè êàòî êàïèòàí Íåìî. Íî Êîíñåé è àç íå ñå ðàçäåëÿõìå âå÷å.
Êàçàõ, ÷å "Íàóòèëóñ" ñå áå îòêëîíèë íà èçòîê. Ïî-òî÷íî áè òðÿáâàëî äà êàæà íà ñåâåðîèçòîê. Íÿêîëêî äíè òîé ïëàâà áåç ïîñîêà ñðåä ñòðàøíèòå çà ìîðåïëàâàòåëèòå ìúãëè òó íà ïîâúðõíîñòòà, òó ïîä âîäàòà. Òèÿ ìúãëè ñå äúëæàõà ãëàâíî íà òîïåíåòî íà ëåäîâåòå, êîåòî ïðè÷èíÿâà èçâúíðåäíà âëàæíîñò íà âúçäóõà. Êîëêî êîðàáè ñà çàãèíàëè â òèÿ ìåñòà, êîãàòî ñà ñìÿòàëè, ÷å âèæäàò èçìàìíèòå ñâåòëèíè íà áðåãà! Êîëêî çëîïîëóêè ñå äúëæàò íà òèÿ íåïðîíèöàåìè ìúãëè! Êîëêî êîðàáè ñà çàñÿäàëè íà ðèôîâå, êîèòî íå ñå çàáåëÿçâàò, òúé êàòî âÿòúðúò çàãëóøàâà ïëÿñúêà íà ðàçáèâàíèòå î òÿõ âúëíè! Êîëêî ñáëúñêâàíèÿ ìåæäó ïàðàõîäè âúïðåêè òåõíèòå ñèãíàëíè ñâåòëèíè, âúïðåêè ïðåäóïðåäèòåëíèòå ñâèðêè è êàìáàíè!
Òóêà äúíîòî íà ìîðåòî áåøå êàòî áîéíî ïîëå, äåòî ëåæàõà âñè÷êè ïîáåäåíè îò îêåàíà: åäíè - ñòàðè, çàñèïàíè âå÷å, äðóãè - ìëàäè, îòðàçÿâàùè áëÿñúêà íà íàøèÿ ïðîæåêòîð ñúñ ñâîèòå æåëåçíè ÷àñòè è ìåäíè êîðïóñè. Êîëêî êîðàáà - çàãèíàëè ñ õîðà è ñòîêè, ñ åêèïàæèòå ñè, ñ ìíîæåñòâîòî åìèãðàíòè, êîèòî ïðåíàñÿò, èç òèÿ îïàñíè ìåñòà, ïîñî÷åíè â ñòàòèñòèêèòå: íîñ Ðàñ, îñòðîâ Ñåí Ïîë, ïðîòîêà Áåë Èë, óñòèåòî íà Ñâåòè Ëàâðåíòèé!
Íà 15 ìàé áÿõìå ïðè þæíèÿ êðàé íà íþôàóíäëåíäñêèÿ ïÿñú÷åí áðÿã. Òîÿ áðÿã ñå å îáðàçóâàë îò ìîðñêèÿ íàíîñ, îò çíà÷èòåëíî íàòðóïâàíå íà îðãàíè÷åñêè îñòàíêè, äîâëå÷åíè èëè îò Åêâàòîðà ñ Ãúëôñòðèéì, èëè îò Ñåâåðíèÿ ïîëþñ ñ îáðàòíîòî òå÷åíèå ñòóäåíà âîäà, êîåòî ìèå àìåðèêàíñêèÿ áðÿã. Òóê ñúùî òàêà ñå ñòðóïâàò ïîäâèæíè áëîêîâå, îòêúñíàòè ïðè òîïåíåòî íà ëåäîâåòå. Òóê íàé-ñåòíå èìà åäèí ãðàìàäåí êóï îò ðèáåíè êîñòè, îò ìåêîòåëè è çîîôèòè, êîèòî óìèðàò íà òîâà ìÿñòî ñ ìèëèàðäè.
Ïðè íþôàóíäëåíäñêèÿ áðÿã ìîðåòî íå å ìíîãî äúëáîêî. Ñàìî íÿêîëêîñòîòèí ðàçòåãà. Íî íà þã èçâåäíúæ ñå îáðàçóâà åäíà äúëáîêà ïàäèíà, åäíà ïðîïàñò îò òðè õèëÿäè ìåòðà. Òàì Ãúëôñòðèéì ñå ðàçøèðÿâà. Âîäèòå ìó ñå ðàçëèâàò. Ñêîðîñòòà è òåìïåðàòóðàòà ìó íàìàëÿâàò, íî ñå ïðåâðúùà â ìîðå.
Ìåæäó ðèáèòå, êîèòî "Íàóòèëóñ" ïîäïëàøè ñ ïðèáëèæàâàíåòî ñè, ùå ñïîìåíà êðúãëîïåðåñòèòå, äúëãè äî åäèí ìåòúð, ñ ÷åðâåíèêàâ ãðúá è îðàíæåâ êîðåì, êîèòî äàâàò íà ñúáðàòÿòà ñè íå ìíîãî ñëåäâàíèÿ ïðèìåð çà ñúïðóæåñêà âÿðíîñò, ðèáàòà óïåðíàê, åäèí âèä åäðà çåëåíà ÿãóëà, èçâúíðåäíî âêóñíà, êàðàêñè ñ ãîëåìè î÷è, ãëàâèòå íà êîèòî ïðèëè÷àò íà êó÷åøêè ãëàâè, äðåáíè ðèáêè, ìàëêèòå íà êîèòî ñå èçëþïâàò âúòðå â òÿõ, êàêòî çìèèòå, ÷åðíè êðîòóøêè, äúëãè äâàäåñåò ñàíòèìåòðà, ìàêðóðè ñ äúëãè îïàøêè, áëåñòÿùè êàòî ñðåáúðíè, áúðçè ðèáè, êîèòî îòèâàò ìíîãî íàäàëå÷ îò ñåâåðíèòå ìîðåòà. Ìðåæèòå èçìúêíàõà è äðóãà åäíà ðèáà - ñìåëà, äðúçêà, ñèëíà, ìóñêóëåñòà, âúîðúæåíà ñ øèïîâå ïî ãëàâàòà è ñ èãëè ïî ïåðêèòå, ñúùèíñêè ñêîðïèîí, äúëúã äâà-òðè ìåòðà, îæåñòî÷åí âðàã íà äðåáíèòå ðèáè, íà ìîðóíèòå è íà ëàêåðäèòå; òîâà áåøå - êîòàòà íà ñåâåðíèòå ìîðåòà, ñ òúìíî ïúï÷èâî òÿëî è ÷åðâåíè ïåðêè. Ðèáîëîâöèòå îò "Íàóòèëóñ" äîñòà ìú÷íî ìîæåõà äà õâàíàò òîâà æèâîòíî, êîåòî áëàãîäàðåíèå íà îñîáåíîòî óñòðîéñòâî íà êàïàöèòå íà õðèëåòå ñè çàïàçâà äèõàòåëíèòå ñè îðãàíè îò èçñóøàâàùèÿ äîñåã íà âúçäóõà è ìîæå äà æèâåå èçâåñòíî âðåìå âúí îò âîäàòà.
Ùå ñïîìåíà çà ñâåäåíèå- áîêñèåíèòå, äðåáíè ðèáè, êîèòî ïðèäðóæàâàò ìíîãî äúëãî êîðàáèòå èç ñåâåðíèòå ìîðåòà, áëåñêóíèòå, êîèòî ñå ñðåùàò â Ñåâåðíèÿ àòëàíòè÷åñêè îêåàí, ìîðñêèòå äÿâîëè è ùå çàâúðøà ñ ìîðóíèòå, êîèòî îòêðèõ â ëþáèìèòå èì âîäè êðàé íåèçòîùèìèÿ íþôàóíäëåíäñêè áðÿã.
Áè ìîãëî äà ñå êàæå, ÷å òèÿ ìîðóíè ñà ïëàíèíñêè ðèáè, çàùîòî Íþôàóíäëåíä å åäíà ïîäâîäíà ïëàíèíà. Êîãàòî "Íàóòèëóñ" ñè ïðîïðàâè ïúò ïðåç òåõíèòå ãúñòè ÿòà, Êîíñåé íå ìîæà äà ñå ñäúðæè è êàçà:
- Òà òîâà ìîðóíè ëè ñà! Àç ñìÿòàõ, ÷å ìîðóíèòå ñà ïëîñêè êàòî êàëêàíèòå.
- Íàèâíèê! - âúçêëèêíàõ àç. - Ìîðóíèòå ñà ïëîñêè ñàìî â ìàãàçèíèòå, êúäåòî ãè èçëàãàò î÷èñòåíè è íàðÿçàíè. Íî âúâ âîäàòà òå ñà âðåòåíîîáðàçíè ðèáè êàòî êåôàëèòå è ñà îòëè÷íî ïðèãîäåíè çà áúðçî ïëóâàíå.
- Âÿðâàì íà ãîñïîäàðÿ - îòãîâîðè Êîíñåé. - Êàêâî ãúìæèëî! Êàêúâ ìðàâóíÿê!
- Å, äðàãè, òå ùÿõà äà áúäàò ìíîãî ïîâå÷å, àêî íÿìàõà íåïðèÿòåëè - ðàñêàñèòå èëè ðèáèòå, íàðå÷åíè ìîðñêè äÿâîëè, è õîðàòà! Çíàåø ëè êîëêî ÿéöà ñà íàìåðåíè â õàéâåðà íà åäíà æåíñêà ðèáà? Å - Äà ðå÷åì - îòãîâîðè Êîíñåé, - ïåòñòîòèí õèëÿäè.
- Åäèíàäåñåò ìèëèîíà, äðàãè. ! - Åäèíàäåñåò ìèëèîíà! Âèæ, íèêîãà íå áèõ ïîâÿðâàë íà òîâà, äîêàòî íå ãè ïðåáðîÿ ñàì.
- Ïðåáðîé ãè, Êîíñåé, íî ïî-äîáðå ùå áúäå äà ìè ïîâÿðâàø- Îò äðóãà ñòðàíà, ôðàíöóçè, àíãëè÷àíè, àìåðèêàíöè, äàò÷àíè è íîðâåæöè ëîâÿò ñ õèëÿäè ìîðóíè. ßäàò ãè â íåâåðîÿòíî êîëè÷åñòâî è áåç èçóìèòåëíàòà ïëîäîâèòîñò íà òèÿ ðèáè ìîðåòàòà ìíîãî ñêîðî áèõà îñòàíàëè áåç ìîðóíè. Òàêà ñàìî â Àíãëèÿ è â Àìåðèêà ïåò õèëÿäè êîðàáà ñúñ ñåäåìäåñåò è ïåò õèëÿäè ìîðÿöè ñå çàíèìàâàò ñ ëîâ íà ìîðóíè. Âñåêè êîðàá óëàâÿ ñðåäíî ïî ÷åòèðèäåñåò õèëÿäè, êîåòî ïðàâè äâàäåñåò è ïåò ìèëèîíà. Ïî íîðâåæêèòå áðåãîâå - ñúùî.
- Äîáðå - îòãîâîðè Êîíñåé. - Âÿðâàì íà ãîñïîäàðÿ. Íÿìà äà ãè áðîÿ.
- Êîå?
- Åäèíàäåñåòòå ìèëèîíà ÿéöà. Íî ùå íàïðàâÿ åäíà çàáåëåæêà.
- Êàêâà?
- ×å àêî îò âñè÷êè õàéâåðåíè çúðíà ñå èçëþïâàõà ðèáè, ñàìî ÷åòèðè ìîðóíè áèõà áèëè äîñòàòú÷íè, çà äà ïðîäîâîëñòâóâàò Àíãëèÿ, Àìåðèêà è Íîðâåãèÿ.
Äîêàòî ñå äâèæåõìå ïî÷òè ïî äúíîòî íà ïÿñú÷íèÿ íþôàóíäëåíñêè áðÿã, âèæäàõ ìíîãî äîáðå äúëãèòå âúäèöè ñ ïî äâåñòà êóêè, êàêâèòî âñåêè êîðàá âëà÷è ñ äóçèíè. Âñÿêà âúäèöà, îïúíàòà ñ ìàëêà êîòâè÷êà íà åäèíèÿ êðàé, ñå äúðæåøå íà ïîâúðõíîñòòà ñ ïîìîùòà íà êîñúì, âúðçàí çà êîðêîâà øàìàíäóðà. "Íàóòèëóñ" òðÿáâàøå äà ñå ïðîìúêâà ëîâêî ïîñðåä òàÿ ïîäâîäíà ìðåæà.
Íî òîé íå îñòàíà çà äúëãî â òèÿ îæèâåíè âîäè, à ñòèãíà äî ÷åòèðèäåñåò è âòîðèÿ ãðàäóñ øèðèíà ïðè Ñåí Æàí îò Íþôàóíäëåíä è ÕúðòñÊîíòàíò,-äåòî å êðàÿò íà ïðåçàòëàíòè÷åñêèÿ êàáåë.
Âìåñòî äà ïðîäúëæè íà ñåâåð, "Íàóòèëóñ" çàâè êúì èçòîê, ñÿêàø èñêàøå äà ñëåäâà âúçâèøåíèåòî, íà êîåòî ëåæåøå êàáåëúò, è ðåëåôúò íà êîåòî áåøå óñòàíîâåí èçâúíðåäíî òî÷íî áëàãîäàðåíèå íà ìíîãîáðîéíèòå èçñëåäâàíèÿ ñúñ ñîíäà.
Íà 17 ìàé, ïðèáëèçèòåëíî íà ïåòñòîòèí ìèëè îò Õúðòñ Êîíòàíò, íà äâå õèëÿäè è îñåìñòîòèí ìåòðà äúëáî÷èíà àç ñúçðÿõ ñëîæåíèÿ íà äúíîòî êàáåë. Êîíñåé, íà êîãîòî íå áÿõ êàçàë ïðåäâàðèòåëíî, ãî ïîìèñëè îòíà÷àëî çà ãèãàíòñêà ìîðñêà çìèÿ è ñå ïðèãîòâè êàêòî îáèêíîâåíî äà ÿ êëàñèðà. Íî àç ðàçî÷àðîâàõ äîáðèÿ ìîìúê è çà äà ãî óòåøà, ìó ðàçïðàâèõ íÿêîè ïîäðîáíîñòè îêîëî ïîñòàâÿíåòî íà òîÿ êàáåë.
Ïúðâèÿò êàáåë áåøå ïîñòàâåí ïðåç ãîäèíèòå 1857 è 1858;
íî ñëåä êàòî áå ïðåäàë îêîëî ÷åòèðèñòîòèí òåëåãðàìè, òîé ïðåñòàíà äà ðàáîòè. Â 1863 ã. èíæåíåðèòå ïîñòðîèõà íîâ êàáåë, äúëúã òðè õèëÿäè è ÷åòèðèñòîòèí êèëîìåòðà è òåæàù ÷åòèðè õèëÿäè è ïåòñòîòèí òîíà, êîéòî áå íàòîâàðåí íà "Ãðåéò Èñòúðí". Íî è òîÿ îïèò ïðîïàäíà.
Íà 25 ìàé "Íàóòèëóñ" íà òðè õèëÿäè îñåìñòîòèí òðèäåñåò è øåñò ìåòðà äúëáî÷èíà áåøå òî÷íî íà ìÿñòîòî, äåòî ñå áå ñêúñàë êàáåëúò, è ïðîâàëèë öÿëîòî ïðåäïðèÿòèå. Òî áåøå íà øåñòñòîòèí òðèäåñåò è îñåì ìèëè îò èðëàíäñêèÿ áðÿã. Â äâà ÷àñà ñëåä îáåä çàáåëÿçàëè, ÷å ñúîáùåíèÿòà ìåæäó Åâðîïà è Àìåðèêà ñà ñå ïðåêúñíàëè. Åëåêòðîèíæåíåðèòå îò êîðàáà ðåøèëè äà îòðåæàò êàáåëà, ïðåäè äà ãî èçâàäÿò, è â åäèíàäåñåò ÷àñà âå÷åðòà èçìúêíàëè ïîâðåäåíàòà ÷àñò. Ïîïðàâèëè ãî è êàáåëúò áèë ñïóñíàò. Íî ñëåä íÿêîëêî äíè òîé ïàê ñå ñêúñàë è íå ìîãúë äà áúäå èçâàäåí îò äúëáî÷èíàòà íà îêåàíà.
Àìåðèêàíöèòå íå ñå îò÷àÿõà. Ñìåëèÿò Ñèðóñ Ôèëò, âèíîâíèêúò çà íà÷èíàíèåòî, êîéòî ðèñêóâà öÿëîòî ñè ñúñòîÿíèå, îòêðè íîâà ïîäïèñêà. Òÿ áåøå âåäíàãà ïîêðèòà. Íîâ êàáåë áåøå ïðèãîòâåí - è òî ïðè ïî-äîáðè óñëîâèÿ. Ñíîï÷åòàòà æèöè áÿõà èçîëèðàíè ñ êàó÷óê è îáâèòè çà ïî-ñèãóðíî â ïëàòíåíà ìàòåðèÿ è âñè÷êî òîâà ïúõíàòî â ìåòàëè÷åñêà îáâèâêà. Íà 13 þëè 1866 ãîäèíà "Ãðåéò Èñòúðí" îòíîâî îòïëàâà.
Ðàáîòàòà âúðâÿëà äîáðå. È âñå ïàê ñëó÷èëî ñå íåùî. Íà íÿêîëêî ïúòè, êîãàòî ðàçâèâàëè êàáåëà, åëåêòðîèíæåíåðèòå çàáåëÿçàëè, ÷å â íåãî áèëè çàáèòè íàñêîðî ãâîçäåè ñ ÿâíîòî íàìåðåíèå äà ñå ïîâðåäÿò âúòðåøíèòå æèöè. Êàïèòàí Àíäåðñúí, îôèöåðèòå è èíæåíåðèòå ñå ñúáðàëè, îáñúæäàëè è îáÿâèëè, ÷å àêî âèíîâíèêúò áúäå îòêðèò íà áîðäà, ùå áúäå õâúðëåí â ìîðåòî áåç íèêàêâà ïðèñúäà. Ñëåä òîâà ïðåñòúïíèÿò îïèò íå ñå ïîâòîðèë.
Íà 23 þëè "Ãðåéò Èñòúðí", êîéòî áèë ñàìî íà îñåìñòîòèí êèëîìåòðà îò Íþôàóíäëåíä, ïîëó÷èë òåëåãðàìà îò Èðëàíäèÿ, ñ êîÿòî ìó ñå ñúîáùàâàëî çà ñêëþ÷åíîòî ïðèìèðèå ìåæäó Ïðóñèÿ è Àâñòðèÿ, ñëåä Ñàäîâà. Íà 27 ïðåç ìúãëèòå òîé ñòèãíàë äî ïîðò Õúðòñ Êîíòàíò. Ðàáîòàòà áèëà ñâúðøåíà áëàãîïîëó÷íî è â ïúðâàòà ñè òåëåãðàìà ìëàäàòà Àìåðèêà îòïðàâèëà êúì ñòàðàòà Åâðîïà òèÿ ìúäðè äóìè, êîèòî õîðàòà ìíîãî ðÿäêî ðàçáèðàò: "Ñëàâà âúâ âèñèíèòå áîãó è íà çåìÿòà ìèð, ìåæäó ÷îâåöèòå áëàãîâîëåíèå".
Íå î÷àêâàõ äà íàìåðÿ åëåêòðè÷åñêèÿ êàáåë â ïúðâîíà÷àëíîòî ìó ñúñòîÿíèå, òàêà êàêòî å èçëÿçúë îò ðàáîòèëíèöèòå íà ôàáðèêàòà. Äúëãàòà çìèÿ, ïîêðèòà ñ îñòàòúöè îò ÷åðóïêè, íàñòðúõíàëà îò ðàêîâèíè, áåøå çàðèòà ñ êàìåíèñòè êóï÷èíè, êîèòî ÿ ïàçåõà îò áîäëèâèòå ìåêîòåëè. Òîé ëåæåøå ñïîêîéíî, íà çàâåò îò âúëíèòå íà ìîðåòî è ïîä íàëÿãàíå, êîåòî áåøå áëàãîïðèÿòíî çà ïðåäàâàíå íà åëåêòðè÷åñêèÿ òîê, êîéòî ìèíàâà îò Àìåðèêà äî Åâðîïà çà òðèäåñåò è äâå ñòîòíè îò ñåêóíäàòà. Òðàéíîñòòà íà òîÿ êàáåë ùå áúäå íåñúìíåíî äúëãîâå÷íà, çàùîòî å óñòàíîâåíî, ÷å îáâèâêàòà îò êàó÷óê ñòàâà ïî-çäðàâà îò ïðåñòîÿ ñè â ìîðñêàòà âîäà.
Îò äðóãà ñòðàíà, íà òîâà âúçâèøåíèå, èçáðàíî ìíîãî ñïîëó÷ëèâî, êàáåëúò íèêúäå íå å ñëîæåí òîëêîâà íàäúëáîêî, ÷å äà ìîæå äà ñå ñêúñà. "Íàóòèëóñ" ìèíà êðàé íåãî äî íàé-äúëáîêîòî ìó ìÿñòî íà ÷åòèðè õèëÿäè ÷åòèðèñòîòèí òðèäåñåò è åäèí ìåòúð, äåòî ëåæåøå ñïîêîéíî, áåç äà òðÿáâà äà ñå âëà÷è. Ñëåä òîâà íèå ñå ïðèáëèæèõìå äî ìÿñòîòî, äåòî áå ñòàíàëà çëîïîëóêàòà â 1863 ã.
Òàì äúíîòî íà îêåàíà ïðåäñòàâëÿâàøå åäíà äîëèíà, øèðîêà ñòî è äâàäåñåò êèëîìåòðà, â êîÿòî áè ìîãúë äà ñå ïîñòàâè Ìîí Áëàí è ïàê âúðõúò ìó äà íå èçëåçå íàä âîäàòà. Òàÿ äîëèíà íà èçòîê ñå çàòâàðÿ îò îòâåñíà ñòåíà, âèñîêà äâå õèëÿäè ìåòðà. Íèå ñòèãíàõìå òàì íà 28 ìàé è "Íàóòèëóñ" áåøå ñàìî íà ñòî è ïåòäåñåò êèëîìåòðà îò Èðëàíäèÿ. Äàëè êàïèòàí Íåìî íÿìàøå äà ñå îòáèå êúì Áðèòàíñêèòå îñòðîâè? Íå. Çà ìîÿ ãîëÿìà èçíåíàäà òîé ñëåçå íàíîâî êúì þã è ñå âúðíà ïàê êúì åâðîïåéñêèòå ìîðåòà- Çàîáèêàëÿéêè îñòðîâ Èçóìðóä, ñúçðÿõ çà ìèã íîñ Êëåð è ñâåòëèíàòà íà ìàÿêà Ôàñòåíå, êîéòî ñâåòè íà õèëÿäè êîðàáè, òðúãíàëè îò Ãëàçãîó èëè îò Ëèâåðïóë.
Òîãàâà ñè ïîñòàâèõ åäèí ñåðèîçåí âúïðîñ. Äàëè "Íàóòèëóñ" ùå ïîñìåå äà íàâëåçå â Ëàìàíø? Íåä Ëàíä, êîéòî ñå áåøå ïîÿâèë, ùîì ñòèãíàõìå äî ñóøà, íå ïðåñòàâàøå äà ìå ðàçïèòâà. Êàê äà ìó îòãîâîðÿ? Êàïèòàí Íåìî áåøå âñå òàêà íåâèäèì. Ñëåä êàòî áå ñàìî ïîêàçàë íà êàíàäåöà áðåãîâåòå íà Àìåðèêà, äàëè íÿìàøå è íà ìåíå ñúùî äà ïîêàæå áðåãîâåòå íà Ôðàíöèÿ?
Íî "Íàóòèëóñ" ïðîäúëæàâàøå äà ñëèçà íåïðåêúñíàòî íà þã. Íà 30 ìàé òîé ìèíà êðàé Ëàíä Åíä, ìåæäó íàé-êðàéíàòà òî÷êà íà Àíãëèÿ è íà îñòðîâèòå Ñîðëèíã, êîèòî îñòàíàõà âäÿñíî. Àêî èñêàøå äà íàâëåçå â Ëàìàíø, òîé òðÿáâàøå äà ïîåìå ïðàâî íà èçòîê. Íî íå íàïðàâè òîâà.
Ïðåç öåëèÿ äåí íà 31 ìàé "Íàóòèëóñ" îïèñâàøå ïî ìîðåòî öÿëà ðåäèöà êðúãîâå, êîèòî ìíîãî ìå çàèíòåðåñóâàõà. Ñÿêàø òúðñåøå íÿêàêâî ìÿñòî, êîåòî íå ìîæåøå äà íàìåðè. Ïî îáÿä êàïèòàí Íåìî äîéäå äà íàïðàâè ñàì èç÷èñëåíèÿòà ñè. Íå ìè çàãîâîðè. Ñòîðè ìè ñå ïî-ìðà÷åí îò âñåêè äðóã ïúò. Êàêâî ëè ìîæåøå äà ãî íàòúæàâà òîëêîâà? Äàëè íå áå áëèçîñòòà íà åâðîïåéñêèòå áðåãîâå? Äàëè íå ñè ïðèïîìíÿøå ñâîÿòà èçîñòàâåíà ðîäèíà. Êàêâî èçïèòâàøå òîé? Óãðèçåíèå íà ñúâåñòòà èëè ñúæàëåíèå? Òàÿ ìèñúë äúëãî âðåìå ìå çàíèìàâàøå è àç ïðåä÷óâñòâóâàõ, ÷å ñëó÷àÿò ñêîðî ùå ìè îòêðèå òàéíèòå íà êàïèòàíà.
Íà ñëåäíèÿ äåí, 1 þíè, "Íàóòèëóñ" ïðîäúëæè äà ïëàâà ïî ñúùèÿ íà÷èí. Áåøå î÷åâèäíî, ÷å òúðñåøå äà íàìåðè íÿêàêâî òî÷íî îïðåäåëåíî ìÿñòî â îêåàíà. Êàïèòàí Íåìî äîéäå äà íàïðàâè èç÷èñëåíèÿòà ñè çà âèñî÷èíàòà íà ñëúíöåòî, êàêòî è ïðåäíèÿ äåí. Ìîðåòî áåøå ñïîêîéíî, íåáåòî ÷èñòî. Íà îñåì ìèëè èçòî÷íî îò íàñ åäèí ãîëÿì ïàðàõîä ñå î÷åðòàâàøå íà õîðèçîíòà. Íèêàêúâ ôëàã íå ñå ðàçâÿâàøå íà ìà÷òàòà ìó è àç íå ìîæàõ äà ïîçíàÿ íåãîâàòà íàöèîíàëíîñò.
Íÿêîëêî ìèíóòè ïðåäè ñëúíöåòî äà ìèíå ïðåç ìåðèäèàíà, êàïèòàí Íåìî âçå ñâîÿ ñåêñòàíò è íàïðàâè íàáëþäåíèÿòà ñè ñ èçâúíðåäíà òî÷íîñò. Ïúëíîòî ñïîêîéñòâèå íà ìîðåòî óëåñíÿâàøå íåãîâàòà ðàáîòà. Íåïîäâèæíèÿò "Íàóòèëóñ" íå ïîòðúïâàøå, íèòî ñå êëàòåøå. Ïî òîâà âðåìå àç áÿõ íà ïàëóáàòà. Êîãàòî çàâúðøè íàáëþäåíèåòî ñè, êàïèòàíúò êàçà ñàìî òèÿ äóìè:
- Òóê å!
Òîé ñëåçå ïðåç ëþêà. Áåøå ëè âèäÿë ïàðàõîäà, êîéòî ïðîìåíè ïîñîêàòà ñè è ñÿêàø ñå ïðèáëèæàâàøå êúì íàñ? Íå ìîãà äà êàæà òîâà.
Âúðíàõ ñå â ñàëîíà. Êàïàöèòå íà ñòúêëàòà áÿõà çàòâîðåíè è ÷óõ ñâèñòåíåòî íà âîäàòà â ðåçåðâîàðèòå. "Íàóòèëóñ" ïî÷íà äà ïîòúâà îòâåñíî, çàùîòî âèòëîòî íå ãî äâèæåøå. Ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè òîé ñïðÿ íà äúëáî÷èíà îñåìñòîòèí òðèäåñåò è òðè ìåòðà è ëåãíà íà äúíîòî.
Òîãàâà ñâåòëèÿò òàâàí íà ñàëîíà óãàñíà, êàïàöèòå íà ñòúêëàòà ñå îòâîðèõà è àç âèäÿõ ÿðêî îñâåòåíîòî îò ïðîæåêòîðà ìîðå íà ðàçñòîÿíèå ïîëîâèí ìèëÿ. Ãëåäàõ îò ëÿâàòà ñòðàíà è âèäÿõ ñàìî áåçïðåäåëíè ñïîêîéíè âîäè.
Âúðõó äúíîòî ëè÷åøå íÿêàêâà ãîëÿìà èçäóòà ìàñà, êîÿòî ïðèâëå÷å âíèìàíèåòî ìè. Áè êàçàë ÷îâåê, ÷å áÿõà ðàçâàëèíè, ïîãðåáàíè ïîä êóïèùàòà áåëåçíèêàâè ðàêîâèíè, ïîäîáíè íà ñíåæíà ïîêðèâêà. Âçèðàéêè ñå ïî-âíèìàòåëíî â òàÿ ìàñà, ñòîðè ìè ñå, ÷å ðàçïîçíàâàì î÷åðòàíèÿòà íà êîðàá áåç ìà÷òè, êîéòî íàâÿðíî áå ïîòúíàë ñ íîñà íàïðåä. Êîðàáîêðóøåíèåòî áå ñòàíàëî íàâÿðíî ìíîãî îòäàâíà. Çà äà ìîæåõà òèÿ îñòàíêè äà áúäàò òàêà âêîï÷àíè îò âàðîâèêà íà ìîðåòî, òå íàâÿðíî áÿõà îò ìíîãî ãîäèíè íà äúíîòî íà îêåàíà.
Êîé áåøå òîÿ êîðàá? Çàùî "Íàóòèëóñ" áå äîøúë äà ïîñåòè ãðîáà ìó? Îáèêíîâåíî êîðàáîêðóøåíèå ëè áå ïîòîïèëî òîÿ êîðàá?
Íå çíàåõ êàêâî äà ìèñëÿ, êîãàòî èçâåäíúæ ÷óõ áëèçî äî ìåíå êàê êàïèòàí Íåìî êàçà áàâíî:
* Äåâåòèÿò ìåñåö îò ôðåíñêèÿ ðåâîëþöèîíåí êàëåíäàð îò 1793 ãîäèíà. (20-21 ìàé - 19-20 þíè).
íàõëóâàëà â òðþìîâåòå ìó, à åäíà òðåòà îò åêèïàæà áèëà èçâàäåíà îò ñòðîÿ, òîÿ êîðàá ïðåäïî÷åë äà ïîòúíå çàåäíî ñúñ ñâîèòå òðèñòà è ïåòäåñåò è øåñò ìàòðîñà, îòêîëêîòî äà ñå ïðåäàäå, è êàòî çàáèë çíàìåòî ñè íà êúðìàòà, èç÷åçíàë ïîä âîäàòà ñ âèêîâå: - "Äà æèâåå Ðåïóáëèêàòà!"
- "Îòìúñòèòåëÿ !" - èçâèêàõ àç.
- Äà! "Îòìúñòèòåëÿ !" Õóáàâî èìå! - ïðîøåïíà êàïèòàíúò, êàòî ñêðúñòè ðúöå.

XXI
ÓÍÈÙÎÆÅÍÈÅ

Íà÷èíúò, ïî êîéòî òîé ñå èçðàçè, íåî÷àêâàíîñòòà íà òàÿ êàðòèíà, èñòîðèÿòà íà òîÿ ïàòðèîòè÷åí êîðàá, êîÿòî áå ðàçêàçàíà îòíà÷àëî ñòóäåíî, âúëíåíèåòî, ñ êîåòî ïî-êúñíî òîÿ ñòðàíåí ÷îâåê ïðîèçíåñå ïîñëåäíèòå äóìè, èìåòî "Îòìúñòèòåë", çíà÷åíèåòî íà êîåòî íå ìîæåøå äà íå ìè îáúðíå âíèìàíèå - âñè÷êî òîâà ìå ïîðàçè äúëáîêî. Ïîãëåäúò ìè íå ñå îòêúñâàøå îò êàïèòàíà. À òîé ñ ïðîòåãíàòè êúì îêåàíà ðúöå ñå áå âçðÿë ñ ïëàìòÿù ïîãëåä â ñëàâíèÿ ïîòúíàë êîðàá. Ìîæå áè àç íèêîãà íÿìàøå äà óçíàÿ êîé å òîé, îòäå áå äîøúë è äå îòèâàøå, íî ñåãà âñå ïîâå÷å è ïîâå÷å âèæäàõ, ÷å ÷îâåêúò ñå îòäåëÿøå îò ó÷åíèÿ. Íå, íå íÿêàêâà îáùà îìðàçà êúì õîðàòà áå çàêëþ÷èëà â "Íàóòèëóñ" êàïèòàí Íåìî è íåãîâèòå äðóãàðè, à åäíà îìðàçà, ÷óäîâèùíà èëè âúçâèøåíà, êîÿòî íå îòñëàáâàøå ñ âðåìåòî.
Äàëè òàÿ îìðàçà âñå îùå ñå ñòðåìåøå êúì îòìúùåíèå? Áúäåùåòî ñêîðî ùåøå äà ìè ïîêàæå òîâà.
Íî ñåãà "Íàóòèëóñ" ñå èçêà÷âàøå áàâíî êúì ïîâúðõíîñòòà íà ìîðåòî è àç âèäÿõ êàê íåÿñíèòå î÷åðòàíèÿ íà "Îòìúñòèòåëÿ" ìàëêî ïî ìàëêî èç÷åçíàõà. Ñêîðî ëåêî êëàòóøêàíå ïîêàçà, ÷å âå÷å ïëàâàìå íà îòêðèòî.
Â òîÿ ìèã ñå ÷ó ãëóõ ãúðìåæ. Ïîãëåäíàõ êàïèòàíà. Òîé íå ïîìðúäíà.
- Êàïèòàíå! - êàçàõ àç.
Òîé íå îòãîâîðè. Èçëÿçîõ è ñå èçêà÷èõ íà ïàëóáàòà. Êîíñåé è êàíàäåöúò áÿõà âå÷å òàì.
- Êàêúâ å òîÿ ãúðìåæ? - ïîïèòàõ àç.
Ïîãëåäíàõ ïî ïîñîêà íà êîðàáà, êîéòî áÿõ ñúçðÿë. Òîé ñå áå ïðèáëèæèë äî "Íàóòèëóñ" è ëè÷åøå, ÷å çàñèëâà ïàðàòà ñè. Äåëÿõà íè øåñò ìèëè.
- Òîïîâåí ãúðìåæ - îòãîâîðè Íåä Ëàíä.
- Êàêúâ å òîÿ êîðàá, Íåä?
- Ñïîðåä âúæàòà è ìàëêàòà âèñî÷èíà íà ìà÷òèòå ìó - îòãîâîðè êàíàäåöúò - áèõ ñå îáçàëîæèë, ÷å å âîåíåí êîðàá. Äàíî ñå õâúðëè âúðõó íàñ è ïîòîïè, àêî òðÿáâà, òîÿ ïðîêëåò "Íàóòèëóñ".
- Äðàãè Íåä - îòãîâîðè Êîíñåé, - ÷å êàêâî çëî ìîæå äà ñòîðè òîé íà "Íàóòèëóñ"? Ùå ãî íàïàäíå ïîä âîäàòà ëè? Èëè ùå ãî îáñòðåëâà íà ìîðñêîòî äúíî?
- Êàæåòå ìè, Íåä - ïîìîëèõ ãî àç, - ìîæåòå ëè äà ïîçíàåòå îò êàêâà íàðîäíîñò å êîðàáúò?
Êàíàäåöúò ñìðúùè âåæäè, ïðèñâè êëåïà÷è è âïåðè ñèëíèÿ ñè ïîãëåä â êîðàáà.
- Íå, ãîñïîäèí Àðîíàêñ - îòãîâîðè òîé, - íå ìîãà äà ïîçíàÿ îò êîÿ íàðîäíîñò å. Ôëàãúò ìó íå å äèãíàò. Íî ìîãà äà òâúðäÿ, ÷å å âîåíåí êîðàá, çàùîòî íà âúðõà íà ãðîòìà÷òàòà ìó ñå ðàçâÿâà äúëúã âèìïåë.
×åòâúðò ÷àñ íèå ïðîäúëæèõìå äà íàáëþäàâàìå êîðàáà, êîéòî èäåøå êúì íàñ. Âñúùíîñò íå ìîæåõ äà äîïóñíà, ÷å îò òîâà ðàçñòîÿíèå òîé å ñúçðÿë "Íàóòèëóñ", à îùå ïî-ìàëêî, ÷å çíàåøå, ÷å å ïîäâîäåí êîðàá. Ñêîðî êàíàäåöúò ìè ñúîáùè, ÷å òîâà å ãîëÿì âîåíåí êîðàá ñ áðîíèðàí íîñ è ñ äâå áðîíèðàíè ïàëóáè. Îò äâàòà ìó êîìèíà èçëèçàøå ãúñò ÷åðåí äèì. Ñúáðàíèòå ìó ïëàòíà ñå ñìåñâàõà ñ î÷åðòàíèÿòà íà íåãîâèòå ðåè. Íÿìàøå íèêàêúâ ôëàã. Ðàçñòîÿíèåòî íå ïîçâîëÿâàøå îùå äà ðàçëè÷èì öâåòîâåòå íà íåãîâèÿ âèìïåë, êîéòî ñå ðàçâÿâàøå êàòî òÿñíà ïàíäåëêà. Òîé ïëàâàøå áúðçî. Àêî êàïèòàí Íåìî ãî îñòàâåøå äà ñå ïðèáëèæè, èìàøå íàäåæäà äà ñå ñïàñèì.
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ - êàçà ìè Íåä Ëàíä, - ùîì êîðàáúò äîéäå íà åäíà ìèëÿ äî íàñ, àç ñå õâúðëÿì â ìîðåòî è âè ïîäêàíÿì äà íàïðàâèòå è âèå ñúùîòî.
Íå îòãîâîðèõ íà ïðåäëîæåíèåòî íà êàíàäåöà è ïðîäúëæèõ äà ðàçãëåæäàì êîðàáà, êîéòî ñúâñåì ÿâíî ñå ïðèáëèæàâàøå è ðàñòåøå. Êàêúâòî è äà áåøå - àíãëèéñêè, ôðåíñêè, àìåðèêàíñêè èëè ðóñêè - ñèãóðíî áå, ÷å ùåøå äà íè ïðèåìå, àêî óñïååõìå äà ñòèãíåì äî íåãî.
- Ãîñïîäàðÿò ìîæå äà ñè ñïîìíè - êàçà òîãàâà Êîíñåé, - ÷å èìàìå èçâåñòåí îïèò â ïëóâàíåòî. Òîé ìîæå äà îñòàâè íà ìåíå ãðèæàòà äà ãî îòêàðàì äî êîðàáà, àêî ñå ñúãëàñè äà íàïðàâèì êàòî ïðèÿòåëÿ Íåä.
Òúêìî ùÿõ äà îòãîâîðÿ, êîãàòî åäíî áÿëî ïóøå÷å ñå ïîêàçà íà íîñà íà âîåííèÿ êîðàá. Ñëåä íÿêîëêî ñåêóíäè, ðàçâúëíóâàíà îò ïàäàíåòî íà íÿêàêâî òåæêî òÿëî, âîäàòà îêîëî "Íàóòèëóñ" ðàçêëàòè êúðìàòà ìó. Ìàëêî ïî-êúñíî ñå ÷ó ãúðìåæúò.
- Êàê? Òå ñòðåëÿò ïî íàñ! - èçâèêàõ àç.
- Ñìåëè õîðà! - ïðîìúëâè êàíàäåöúò.
- Çíà÷è íå íè ñìÿòàò çà êîðàáîêðóøåíöè, êîèòî ïëàâàò íà îñòàíêà îò êîðàá!
- Àêî ãîñïîäàðÿò ïîçâîëè... Äîáðå - ðå÷å Êîíñåé, êàòî ñå îòúðñè îò âîäàòà, êîÿòî íîâî ãþëëå áå ïðúñíàëî âúðõó íåãî. - Àêî ãîñïîäàðÿò ïîçâîëè, èçãëåæäà, ÷å òå ñà ïîçíàëè íàðâàëà è ãî îáñòðåëâàò.
- Íî òå ñèãóðíî âèæäàò ìíîãî äîáðå - èçâèêàõ àç, - ÷å èìàò ðàáîòà ñ õîðà.
- Òà ìîæå áè òúêìî çà òîâà! - îòãîâîðè Íåä Ëàíä, êàòî ìå ïîãëåäíà.
Èçâåäíúæ âíåçàïíà ìèñúë ìå îçàðè. Íåñúìíåíî ñåãà âå÷å âñè÷êè çíàåõà êàêâî òðÿáâà äà ìèñëÿò çà ïðåäïîëàãàåìîòî ÷óäîâèùå. Íåñúìíåíî, êîãàòî "Àáðàõàì Ëèíêîëí" ñå áå ïðèáëèæèë è êàíàäåöúò áå óäàðèë "Íàóòèëóñ" ñ õàðïóíà ñè, êàïèòàí Ôàðàãóò áå ðàçáðàë, ÷å íàðâàëúò áåøå ïîäâîäåí êîðàá, ïî-îïàñåí îò åäèí íåîáèêíîâåí êèò. Äà, ñèãóðíî áåøå òàêà, è ñåãà íàâÿðíî èç âñè÷êè ìîðåòà ïðåñëåäâàõà òîâà ñòðàøíî, ðàçðóøèòåëíî îðúäèå- Ñòðàøíî íàèñòèíà, àêî êàêòî ìîæåøå äà ñå äîïóñíå, êàïèòàí Íåìî óïîòðåáÿâàøå "Íàóòèëóñ" çà íÿêàêâî îòìúñòèòåëíî äåëî! Ïðåç îíàÿ íîù, êîãàòî òîé íè çàòâîðè â êèëèÿòà, òàì, ñðåä Èíäèéñêèÿ îêåàí, äàëè íå áåøå íàïàäíàë íÿêàêúâ êîðàá? Îíÿ ÷îâåê, ïîãðåáàí ñåãà â êîðàëîâîòî ãðîáèùå, íå áåøå ëè æåðòâà íà ñáëúñêâàíåòî, ïðè÷èíåíî îò "Íàóòèëóñ"? Äà, ïîâòàðÿì. Íàâÿðíî áåøå òàêà. ×àñò îò çàãàäú÷íîòî ñúùåñòâóâàíå íà êàïèòàí Íåìî ñå îòêðèâàøå. È àêî íåãîâàòà ñàìîëè÷íîñò îùå íå áå èçâåñòíà,íàé-ìàëêî îáåäèíåíèòå ñðåùó íåãî íàðîäè òúðñåõà ñåãà íå âå÷å åäíî âúîáðàæàåìî ñúùåñòâî, à åäèí ÷îâåê, êîéòî áå ïðîÿâèë ñðåùó òÿõ íåóìîëèìà îìðàçà! Öÿëîòî óæàñíî ìèíàëî èçïúêíà ïðåä î÷èòå ìè. Âìåñòî äà íàìåðèì ïðèÿòåëè íà êîðàáà, êîéòî ñå ïðèáëèæàâàøå, ùÿõìå äà ñðåùíåì íà íåãî ñàìî áåçìèëîñòíè âðàãîâå.
Ìåæäó òîâà âñå ïî-ãîëÿì áðîé ãþëëåòà ïàäàõà îêîëî íàñ. Íÿêîè îòñêà÷àõà îò âîäíàòà ïîâúðõíîñò è ïàäàõà íàäàëå÷. Íî íèòî åäíî íå çàñåãíà "Íàóòèëóñ".
Áðîíèðàíèÿò êîðàá áåøå âå÷å ñàìî íà òðè ìèëè ðàçñòîÿíèå. Âúïðåêè ñèëíîòî îáñòðåëâàíå êàïèòàí Íåìî íå èçëåçå íà ïàëóáàòà. À àêî ñàìî åäíî îò òèÿ êîíè÷åñêè ãþëëåòà áè óäàðèëî ïðàâî â êîðïóñà íà "Íàóòèëóñ", ñ íåãî áè áèëî ñâúðøåíî.
Òîãàâà êàíàäåöúò êàçà:
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ, òðÿáâà äà ñå îïèòàìå äà ñå èçìúêíåì îò òîâà ëîøî ïîëîæåíèå. Äà äàäåì çíàê! Ïîâðàãà! Ìîæå áè ùå ðàçáåðàò, ÷å ñìå ïî÷òåíè õîðà!
Íåä Ëàíä èçâàäè êúðïàòà ñè, çà äà ÿ ðàçâåå âúâ âúçäóõà. Íî åäâà ÿ áå ðàçãúíàë, êîãàòî âúïðåêè ñâîÿòà çíà÷èòåëíà ñèëà, òîé áå ïîâàëåí îò åäíà æåëÿçíà ðúêà è ñå ñòðîïîëè íà ïàëóáàòà.
- Íåùàñòíèêî! - èçâèêà êàïèòàíúò. - Èñêàø ëè äà òå çàêîâà âúðõó íîñà íà "Íàóòèëóñ", ïðåäè äà ñå õâúðëèì ñðåùó òîÿ êîðàá!
Ñòðàøíî áåøå äà ñå ÷óå êàïèòàí Íåìî, íî îùå ïî-ñòðàøíî áå äà ãî âèäè ÷îâåê. Ëèöåòî ìó áå ïîáëåäíÿëî îò ãúð÷îâåòå íà ñúðöåòî ìó, êîåòî íàâÿðíî áå ïðåñòàíàëî äà áèå â òîÿ ìèã. Çåíèöèòå ìó ñå áÿõà ðàçøèðèëè óæàñíî. Òîé íå ãîâîðåøå, à ðåâåøå. Íàâåäåí íàïðåä, òîé èçâèâàøå ñ ðúêàòà ñè ðàìîòî íà êàíàäåöà. Ïîñëå ãî îñòàâè è ñå îáúðíà êúì âîåííèÿ êîðàá, ãþëëåòàòà íà êîéòî âàëÿõà íàîêîëî.
- Î, êîðàá íà ïðîêúëíàòà âëàñò, òè çíàåø êîé ñúì àç! - èçâèêà òîé ñúñ ñâîÿ ìîãúù ãëàñ. - Àç íÿìàì íóæäà äà âèäÿ òâîÿ ôëàã, çà äà òå ïîçíàÿ! Ïîãëåäíè! Àç ùå òè ïîêàæà ìîÿ!
È êàïèòàí Íåìî ðàçãúíà íà íîñà íà ïàëóáàòà åäíî ÷åðíî çíàìå, ïîäîáíî íà îíîâà, êîåòî áå çàáèë íà Þæíèÿ ïîëþñ. Â òîÿ ìèã åäíî ãþëëå óäàðè êîðïóñà íà "Íàóòèëóñ", áåç äà ãî ïðîáèå, îòñêî÷è íàáëèçî äî êàïèòàíà è ïàäíà â ìîðåòî. Êàïèòàí Íåìî ñâè ðàìåíå. Ïîñëå ñå îáúðíà êúì ìåíå.
- Ñëåçòå - êàçà òîé ñóõî, - ñëåçòå çàåäíî ñ äðóãàðèòå ñè!
- Êàïèòàíå - èçâèêàõ àç, - çíà÷è ùå íàïàäíåòå òîÿ êîðàá?
- Ãîñïîäèí Àðîíàêñ, àç ùå ãî ïîòîïÿ!
- Íÿìà äà íàïðàâèòå òîâà!
- Ùå ãî íàïðàâÿ - îòãîâîðè ñòóäåíî êàïèòàí Íåìî- - Íå ñå îïèòâàéòå äà ìå ñúäèòå. Ñúäáàòà âè ïîêàçâà íåùà, êîèòî íå òðÿáâàøå äà âèäèòå. Àç ñúì íàïàäíàò. Îòãîâîðúò ùå áúäå ñòðàøåí. Ïðèáåðåòå ñå.
- Êàêúâ å òîÿ êîðàá?
- Íå çíàåòå ëè? Îùå ïî-äîáðå òîãàâà! Ïîíå íåãîâàòà íàöèîíàëíîñò ùå îñòàíå òàéíà çà âàñ. Ñëåçòå!
Êàíàäåöúò, Êîíñåé è àç íÿìàøå êàêâî äà ïðàâèì è ñå ïîä÷èíèõìå. Ïåòíàäåñåòèíà ìàòðîñè îò "Íàóòèëóñ" îáêðúæèõà êàïèòàíà è ãëåäàõà ñ èçðàç íà íåóòîëèìà çëîáà êîðàáà, êîéòî ñå ïðèáëèæàâàøå êúì òÿõ. Ëè÷åøå, ÷å ñúùîòî ÷óâñòâî íà ìúñò âäúõíîâÿâàøå âñè÷êè òèÿ õîðà. Àç ñëÿçîõ òúêìî êîãàòî åäèí íîâ ñíàðÿä îäðàñêà ïàê êîðïóñà íà "Íàóòèëóñ" è ÷óõ êàïèòàíà, êîéòî èçâèêà:
- Óäðÿé, áåçóìíè êîðàáå! Ïðúñêàé áåçïîëåçíèòå ñè ãþëëåòà! Òè íÿìà äà èçáåãíåø óäàðà íà "Íàóòèëóñ". Íî òè íå áèâà äà çàãèâàø òóê, íà òîâà ìÿñòî! Íå èñêàì òâîèòå îñòàíêè äà ñå ñìåñÿò ñúñ ñëàâíèòå îñòàíêè íà "Îòìúñòèòåëÿ"!
Ïðèáðàõ ñå â ñòàÿòà ñè. Êàïèòàíúò è íåãîâèÿò ïîìîùíèê îñòàíàõà íà ïàëóáàòà- Âèòëîòî çàðàáîòè. "Íàóòèëóñ" ïî÷íà äà ñå îòäàëå÷àâà ñ òàêàâà ñêîðîñò, ÷å ãþëëåòàòà âå÷å íå ìîæåõà äà ãî ñòèãíàò. Íî ïðåñëåäâàíåòî ïðîäúëæè è êàïèòàí Íåìî ñå çàäîâîëè äà ñå äúðæè íà ðàçñòîÿíèå.
Êúì ÷åòèðè ÷àñà ñëåäîáåä, êàòî íå ìîæåõ äà ñäúðæàì íåòúðïåíèåòî è òðåâîãàòà, êîèòî ìå èçìú÷âàõà, îòèäîõ êúì öåíòðàëíàòà ñòúëáà. Ëþêúò áåøå îòâîðåí. Ðåøèõ äà ñå èçêà÷à íà ïàëóáàòà. Êàïèòàíúò îùå ñå ðàçõîæäàøå òàì âúçáóäåíî. Òîé ãëåäàøå êúì êîðàáà, êîéòî áåøå íà ïåò-øåñò ìèëè. "Íàóòèëóñ" ñå âúðòåøå íàîêîëî ìó êàòî äèâ çâÿð, ïðèìàìâàøå ãî êúì èçòîê è ñå îñòàâÿøå äà ãî ãîíÿò. Íî íå íàïàäàøå. Ìîæå áè îùå ñå êîëåáàåøå. Ïîèñêàõ äà ñå íàìåñÿ çà ïîñëåäåí ïúò. Íî åäâà ñå îáúðíàõ êúì êàïèòàí Íåìî è òîé ìå íàêàðà äà ìëúêíà.
- Àç ñúì ïðàâîòî, àç ñúì ñúäíèêúò! - êàçà ìè òîé. - Àç ñúì óãíåòåíèÿò, à åòî - óãíåòèòåëÿò! Òîé óíèùîæè âñè÷êî, êàêâîòî àç îáè÷àõ, âñè÷êî êîåòî ñêúïÿõ è ïî÷èòàõ: ðîäèíà, æåíà, äåöà, áàùà, ìàéêà, âñè÷êî çàãèíà! È âñè÷êî, êîåòî ìðàçÿ, å òàì! Ìúë÷åòå!
Àç õâúðëèõ ïîñëåäåí ïîãëåä êúì âîåííèÿ êîðàá, êîéòî ñå íîñåøå ñ ïúëíà ïàðà. Ñëåä òîâà îòèäîõ ïðè Íåä è Êîíñåé.
- Ùå áÿãàìå! - èçâèêàõ àç.
- Äîáðå - êàçà Íåä. - Íî êîé å òîçè êîðàá?
- Íå çíàì; íî êîéòî è äà å, ïðåäè äà ñå ñòúìíè, òîé ùå áúäå ïîòîïåí. Âúâ âñåêè ñëó÷àé ïî-äîáðå å äà çàãèíåì ñ íåãî, îòêîëêîòî äà ñòàíåì ñúó÷àñòíèöè â îòìúùåíèåòî, êîåòî íå ìîæåì äà ñúäèì äàëè å ñïðàâåäëèâî.
- È àç ìèñëÿ òàêà - îòãîâîðè ñòóäåíî Íåä Ëàíä. - Äà äî÷àêàìå íîùòà.
Íîùòà íàñòúïè. Äúëáîêî ìúë÷àíèå öàðóâàøå íà êîðàáà. Êîìïàñúò ïîêàçâàøå, ÷å "Íàóòèëóñ" íå å ïðîìåíèë ïîñîêàòà ñè. ×óâàõ óäàðèòå íà âèòëîòî, êîåòî öåïåøå âúëíèòå ñ ðàâíîìåðíà ñêîðîñò. Êîðàáúò ïëàâàøå ïî ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà è ëåêî âúëíåíèå ãî íàâåæäàøå òó íà åäíàòà, òó íà äðóãàòà ñòðàíà.
Äðóãàðèòå ìè è àç áÿõìå ðåøèëè äà èçáÿãàìå â ìîìåíòà, êîãàòî êîðàáúò ñå ïðèáëèæè äîñòàòú÷íî, çà äà íè ÷óÿò èëè äà íè âèäÿò, òúé êàòî ëóíàòà, êîÿòî ñëåä òðè äíè ùåøå äà áúäå â ïúëíîëóíèå, âå÷å ñâåòåøå. Óñïååõìå ëè äà ñå êà÷èì íà êîðàáà, àêî íèå ìîæåõìå äà ãî ïðåäóïðåäèì çà îïàñíîñòòà, êîÿòî ãî çàñòðàøàâà, íàé-ìàëêîòî áèõìå ìîãëè äà íàïðàâèì âñè÷êî, êîåòî îáñòîÿòåëñòâàòà ùÿõà äà íè ïîçâîëÿò äà ñòîðèì. Íà íÿêîëêî ïúòè ïîìèñëèõ, ÷å "Íàóòèëóñ" ñå ãîòâè çà íàïàäåíèå. Íî òîé îñòàâÿøå ïðîòèâíèêà ñè ñàìî äà ñå äîáëèæè è ñëåä ìàëêî îòíîâî èçáÿãâàøå ñúñ ñâîÿ áúðç õîä.
×àñò îò íîùòà ìèíà ñïîêîéíî. Íèå äåáíåõìå âúçìîæíîñòòà çà áÿãñòâî. Ãîâîðåõìå ìàëêî, áÿõìå ìíîãî ðàçâúëíóâàíè. Íåä Ëàíä èñêàøå äà ñêî÷è â ìîðåòî. Ñäúðæàõ ãî äà ïî÷àêà. Ñïîðåä ìåíå "Íàóòèëóñ" ùåøå äà íàïàäíå âîåííèÿ êîðàá âúðõó ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà è òîãàâà çà íàñ ùåøå äà áúäå íå ñàìî âúçìîæíî íî è ëåñíî äà èçáÿãàìå.
Â òðè ÷àñà ñóòðèíòà àç ñå êà÷èõ ðàçòðåâîæåí íà ïàëóáàòà. Êàïèòàí Íåìî áåøå âñå îùå òàì. Òîé áå çàñòàíàë ïðàâ íàíîñà áëèçî äî çíàìåòî ñè, ðàçâÿâàíî íàä ãëàâàòà ìó îò ëåêèÿ ìîðñêè âåòðåö. Òîé íå îòêúñâàøå î÷è îò êîðàáà. Ïîãëåäúò ìó, èçïúëíåí ñ íåîáèêíîâåíà ñèëà, ñÿêàø ïðèâëè÷àøå äðóãèÿ êîðàá, õèïíîòèçèðàøå ãî, âëà÷åøå ãî ñëåä ñåáå ñè ïî-ñèëíî, îòêîëêîòî àêî áåøå íåãîâ âëåêà÷! Ëóíàòà áå íà çåíèòà. Íà èçòîê èçãðÿâàøå Þïèòåð. Âñðåä òàÿ ìèðíà ïðèðîäà íåáåòî è îêåàíúò ñè ñúïåðíè÷åõà ïî ñïîêîéñòâèå è ìîðåòî ñÿêàø áåøå íàé-õóáàâîòî îãëåäàëî, â êîåòî ñå å îãëåæäàëî íîùíîòî ñâåòèëî. È êîãàòî ìèñëåõ çà òîâà äúëáîêî ñïîêîéñòâèå íà ñòèõèèòå è ãî ñðàâíÿâàõ ñ âñè÷êàòà áóðíà îìðàçà, êîÿòî ñå òàåøå â êîðïóñà íà íåóëîâèìèÿ "Íàóòèëóñ", öÿë èçòðúïâàõ. Âîåííèÿò êîðàá áåøå íà äâå ìèëè îò íàñ. Òîé ñå áå ïðèáëèæèë, íàñî÷åí âñå òàêà êúì ôîñôîðåñöèðàùèÿ áëÿñúê, êîéòî ïîêàçâàøå ïðèñúñòâèåòî íà "Íàóòèëóñ". Âèäÿõ íåãîâèòå ñèãíàëíè ñâåòëèíè, ÷åðâåíà è çåëåíà, è íåãîâèÿ áÿë ïðîæåêòîð, çàêà÷åí íà âúðõà íà ïðåäíàòà ìà÷òà. Íåÿñíî îòðàæåíèå îñâåòÿâàøå ìà÷òèòå è âúæåòàòà è ïîêàçâàøå, ÷å âñè÷êè ñâåòëèíè áÿõà çàïàëåíè. Îò êîìèíèòå ìó èçëèòàõà ñíîïîâå èñêðè è ïàð÷åòà ñãóðèÿ îò çàïàëåíèòå âúãëèùà è îñâåòÿâàõà íîùòà.
Ñòîÿõ òàêà äî øåñò ÷àñà ñóòðèíòà è êàïèòàí Íåìî ñÿêàø íå ìå çàáåëÿçâàøå. Âîåííèÿò êîðàá áå îñòàíàë íà ìèëÿ è ïîëîâèíà è îùå ïðèçîðè çàïî÷íà äà íè îáñòðåëâà. Íÿìàøå äà áúäå äàëå÷åí ìîìåíòúò, êîãàòî "Íàóòèëóñ" ùåøå äà íàïàäíå ñâîÿ ïðîòèâíèê, à ìîèòå äðóãàðè è àç ùÿõìå äà íàïóñíåì çàâèíàãè òîÿ ÷îâåê, êîãîòî àç íå ñìååõ äà ñúäÿ.
Êàíåõ ñå äà ñëÿçà, çà äà ãè ïðåäóïðåäÿ, íî â òîâà âðåìå ïîìîùíèêúò ñå êà÷è íà ïàëóáàòà. Ïðèäðóæàâàõà ãî íåêîëöèíà ìàòðîñè. Êàïèòàí Íåìî íå ãè âèäÿ èëè íå ïîèñêà äà ãè âèäè. Íàïðàâåíè áÿõà íÿêîè ðàçïîðåæäàíèÿ, êîèòî áèõà ìîãëè äà ñå íàðåêàò ïðèãîòîâëåíèÿ çà áîé íà "Íàóòèëóñ". Òå áÿõà ìíîãî ïðîñòè. Ñâàëèõà ïåðèëàòà îêîëî ïàëóáàòà. Ìðåæàòà íà ïðîæåêòîðà è êàáèíàòà íà êîðì÷èÿòà áÿõà âìúêíàòè â êîðïóñà íà êîðàáà, òàêà ÷å åäâà ñå ïîäàâàõà. Ïî äúëãàòà ñòîìàíåíà ïóðà íÿìàøå âå÷å íèòî åäíà èçäàòèíà, êîÿòî áè ìîãëà äà ïðå÷è íà äâèæåíèÿòà é.
Âúðíàõ ñå â ñàëîíà. "Íàóòèëóñ" ïðîäúëæàâàøå äà ïëàâà íà ïîâúðõíîñòòà. Óòðèííèÿò áëÿñúê ïðîíèêâàøå ñëàáî âúâ âîäíèòå ïëàñòîâå. Ïðè íÿêîè ëþøêàíèÿ îò âúëíèòå â ñòúêëàòà áëÿñâàõà àëåíèòå ëú÷è íà èçãðÿâàùîòî ñëúíöå. Íàñòúïâàøå ñòðàøíèÿò äåí 2 þíè. Â ïåò ÷àñà ëàãúò ïîêàçâàøå, ÷å ñêîðîñòòà íà "Íàóòèëóñ" ñòàâà âå÷å ñðåäíà. Ðàçáðàõ, ÷å òîé ñå îñòàâÿøå äà áúäå íàñòèãíàò. È íàèñòèíà òúòíåæèòå ñå ÷óâàõà âñå ïî-ñèëíî. Ãþëëåòàòà âàëÿõà âúâ âîäàòà íàîêîëî è ñå çàáèâàõà â íåÿ êàòî âèíòîâå ñ îñîáåíî ñâèñòåíå.
- Ïðèÿòåëè - êàçàõ àç, - ìîìåíòúò íàñòúïè. Äàéòå äà ñè ñòèñíåì ðúöåòå è áîã äà íè å íà ïîìîù!
Íåä Ëàíä áåøå ðåøèòåëåí. Êîíñåé - ñïîêîåí, àç - íåðâåí è åäâà ñå ñäúðæàõ. Îòèäîõìå â áèáëèîòåêàòà. Òúêìî êîãàòî áóòíàõ âðàòàòà çà ïîìåùåíèåòî íà öåíòðàëíàòà ñòúëáà, ÷óõ êàê ëþêúò èçâåäíúæ ñå çàòâîðè. Êàíàäåöúò ñå õâúðëè êúì ñòúïàëàòà, íî àç ãî ñïðÿõ. Ïîçíàòîòî ñâèñòåíå ïîêàçâàøå, ÷å ðåçåðâîàðèòå ñå ïúëíÿò ñ âîäà. Íàèñòèíà ñëåä ìàëêî "Íàóòèëóñ" ïîòúíà íà íÿêîëêî ìåòðà ïîä ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà.
Ðàçáðàõ ìàíåâðàòà. Áåøå âå÷å ìíîãî êúñíî äà ñòîðèì êàêâîòî è äà å- "Íàóòèëóñ" íÿìàøå íàìåðåíèå äà óäàðè äâóïàëóáíèÿ âîåíåí êîðàá â íåïðîáèâàåìàòà ìó áðîíÿ, à ïîä âîäîëèíèÿòà ìó, äåòî íÿìàøå ìåòàëè÷åñêà ÷åðóïêà, êîÿòî äà ïàçè êîðïóñà ìó. Îòíîâî áÿõìå çàòâîðíèöè, ïðèíóäåíè äà áúäåì ñâèäåòåëè íà çëîâåùàòà äðàìà, êîÿòî ïðèáëèæàâàøå. À íÿìàõìå è âðåìå äà ðàçñúæäàâàìå. Ñúáðàíè â ìîÿòà ñòàÿ, íèå ñå ãëåäàõìå åäèí äðóã, áåç äà ïðîìúëâèì äóìà. Íÿêàêâà ñòðàøíà òúïîòà áå îáçåëà ñúçíàíèåòî ìè. - Ìèñëèòå áÿõà ñïðåëè äâèæåíèåòî ñè. Áÿõ â îíîâà ìú÷èòåëíî ñúñòîÿíèå, êîåòî ïðåäõîæäà î÷àêâàíåòî íà íÿêàêúâ ñòðàøåí ãúðìåæ, ÷àêàõ è áÿõ ñàìî ñëóõ!
Ïðåç òîâà âðåìå ñêîðîñòòà íà "Íàóòèëóñ" ñå óâåëè÷è ÷óâñòâèòåëíî. Ïî òîÿ íà÷èí òîé ïîäãîòâÿøå ñâîÿ óñòðåì. Öåëèÿò êîðïóñ òðúïíåøå. Èçâåäíúæ àç èçâèêàõ. Ïî÷óâñòâóâàõ óäàð, íî ñðàâíèòåëíî ëåê. Óñåòèõ ïðîíèçâàùàòà ñèëà íà ñòîìàíåíèÿ íîñ. ×óõ øóì îò ðàçêúñâàíå è ñêúðöàíå. Íî "Íàóòèëóñ", óñòðåìåí îò ñâîÿ ìîùåí òëàñúê, ìèíà ïðåç ìàñàòà íà âîåííèÿ êîðàá,êàêòî èãëà ïðåç ïëàòíî! Íå ìîæàõ äà èçäúðæà. Îáåçóìÿë, èçâúí ñåáå ñè, èçñêî÷èõ îò ñòàÿòà è ñå âòóðíàõ â ñàëîíà. Êàïèòàí Íåìî áåøå òàì. Ìúë÷àëèâ, ìðà÷åí, íåóìîëèì, òîé ãëåäàøå ïðåç ïðîçîðåöà îòëÿâî. Åäíà ãðàìàäíà ìàñà ïîòúâàøå ïîä âîäàòà è çà äà íå çàãóáè íèùî îò íåéíàòà àãîíèÿ "Íàóòèëóñ" ñëèçàøå â áåçäíàòà çàåäíî ñ íåÿ. Âèäÿõ, ñàìî íà äåñåò ìåòðà îò ìåíå, òîÿ ïîëóðàçòâîðåí êîðïóñ, â êîéòî âîäàòà íàõëóâàøå ñ ãðúìîòåâè÷åí øóì, âèäÿõ è äâîéíàòà ðåäèöà îðúäèÿ è ñàíäúöè. Ïàëóáàòà áåøå ïîêðèòà ñ ÷åðíè ñåíêè, êîèòî ìúðäàõà. Âîäàòà ñå êà÷âàøå. Íåùàñòíèöèòå ñå õâúðëÿõà êúì âúæåòàòà, âêîï÷àâàõà ñå â ìà÷òèòå è ñå ãúð÷åõà ïîä âîäàòà. Òîâà áåøå ÷îâåøêè ìðàâóíÿê, çàëÿí íåî÷àêâàíî îò ìîðåòî.
Ñêîâàí, âöåïåíåí îò ìúêà, ñ íàñòðúõíàëè êîñè è ðàçøèðåíè î÷è, çàäúõàí è áåçãëàñåí, àç ñúùî òàêà ãëåäàõ! Íÿêàêâà íåîïðåäåëèìà ñèëà ìå áå çàëåïèëà äî ñòúêëîòî.
Îãðîìíèÿò âîåíåí êîðàá ïîòúâàøå áàâíî. "Íàóòèëóñ" çàåäíî ñ íåãî äåáíåøå âñè÷êèòå ìó äâèæåíèÿ. Èçâåäíúæ èçáóõíà âçðèâ. Ñãúñòåíèÿò âúçäóõ õâúðëè íàãîðå ïàëóáàòà íà êîðàáà, ñÿêàø òðþìúò ñ ìóíèöèèòå áåøå çàïàëåí. Òëàñúêúò íà âîäàòà áåøå òîëêîâà ñèëåí, ÷å "Íàóòèëóñ" ñå îòêëîíè. Òîãàâà íåùàñòíèÿò êîðàá ïî÷íà äà ïîòúâà ïî-áúðçî. Ïîêàçàõà ñå ïëîùàäêèòå íà ìà÷òèòå, îòðóïàíè ñ æåðòâè, ñëåä òîâà ïåðèëàòà, îãúíàòè îò ãðîçäîâå õîðà, è íàé-ñåòíå âúðõúò íà ãðîò-ìà÷òàòà. Ñëåä òîâà òúìíàòà ìàñà èç÷åçíà, à çàåäíî ñ íåÿ è åêèïàæúò îò òðóïîâå, óâëå÷åíè â ñòðàøåí âúðòîï... Îáúðíàõ ñå êúì êàïèòàí Íåìî. Òîÿ ñòðàøåí ñúäíèê, ñúùèíñêè àðõàíãåë íà îìðàçàòà, âñå îùå ãëåäàøå íàòàòúê. Êîãàòî âñè÷êî ñâúðøè, êàïèòàí Íåìî òðúãíà çà ñòàÿòà ñè, îòâîðè ÿ è âëåçå. Ïðîñëåäèõ ãî ñ ïîãëåä. Âúðõó ñòåíàòà íà äúíîòî, ïîä ïîðòðåòèòå íà íåãîâèòå ãåðîè, âèäÿõ ïîðòðåòà íà ìëàäà æåíà è íà äâå ìàëêè äåöà- Íÿêîëêî ìèãà êàïèòàí Íåìî ãè ãëåäà, ïðîòåãíà ðúöå êúì òÿõ, êîëåíè÷è è èçáóõíà â ðèäàíèÿ.

XXII
ÏÎÑËÅÄÍÈÒÅ ÄÓÌÈ ÍÀ ÊÀÏÈÒÀÍ ÍÅÌÎ

Êàïàöèòå ñå áÿõà çàòâîðèëè íàä òîâà ñòðàøíî âèäåíèå, íî â ñàëîíà îùå íå ñâåòåøå. Âúâ âúòðåøíîñòòà íà "Íàóòèëóñ" öàðóâàøå ñàìî ìðàê è ìúë÷àíèå. Ñåãà òîé íàïóñêàøå òîâà áåçóòåøíî ìÿñòî íà ñòî ñòúïêè ïîä ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà ñ èçâúíðåäíà ñêîðîñò. Êúäå îòèâàøå? Íà ñåâåð èëè íà þã? Êúäå áÿãàøå òîÿ ÷îâåê ñëåä ñòðàøíîòî îòìúùåíèå? Âúðíàõ ñå â ñòàÿòà ñè, äåòî Íåä è Êîíñåé ñòîÿõà ìúë÷àëèâè. Óñåùàõ íåïðåîäîëèìî îòâðàùåíèå êúì êàïèòàí Íåìî. Êàêâîòî è äà áåøå èçñòðàäàë îò õîðàòà. òîé íÿìàøå ïðàâî äà íàêàçâà òàêà. Òîé áå íàïðàâèë è ìåíå, àêî íå ñúó÷àñòíèê, íàé-ìàëêîòî ñâèäåòåë íà íåãîâîòî îòìúùåíèå! Òîâà áåøå ïðåìíîãî.
Â 11 ÷àñà åëåêòðè÷åñêàòà ñâåòëèíà îòíîâî áëåñíà. Îòèäîõ â ñàëîíà. Òàì íÿìàøå íèêîé. Ïîãëåäíàõ óðåäèòå. "Íàóòèëóñ" ñå íîñåøå êúì ñåâåð ñúñ ñêîðîñò äâàäåñåò è ïåò ìèëè â ÷àñ òó íà ïîâúðõíîñòòà, òó íà òðèäåñåò ñòúïêè ïîä âîäàòà. Êàòî ñâåðèõ ïî êàðòàòà, âèäÿõ, ÷å ìèíàâàìå êðàé óñòèåòî íà Ëàìàíø è ÷å ïîñîêàòà íè áåøå êúì Ïîëÿðíèòå ìîðåòà, çàêúäåòî ïëàâàõìå ñ íåñðàâíèìà áúðçèíà.
Ïðèâå÷åð áÿõìå ìèíàëè äâåñòà ëåâãè îò Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí. Ñòúìíè ñå è ìîðåòî ñå ïîêðè ñ ìðàê äî èçãðÿâàíåòî íà ëóíàòà.
Ïðèáðàõ ñå â ñòàÿòà ñè. Íå ìîæåõ äà ñïÿ. Áÿõ ïîòèñíàò îò êîøìàðè. Ñòðàøíàòà ñöåíà íà óíèùîæåíèåòî ñå âúçâðúùàøå íåïðåñòàííî â ïàìåòòà ìè.
Îòòîãàâà êîé áè ìîãúë äà êàæå êúäå íè áå îòâåë "Íàóòèëóñ". È âñå ñúñ ñúùàòà íåâåðîÿòíà ñêîðîñò! Âñå ïðåç òèÿ ñåâåðíè ìúãëè! Äàëè áå ñòèãíàë äî Øïèöáåðãåí, äî áðåãîâåòå íà Íîâà Çåìáëà? Äàëè áå ïðåêîñèë îíèÿ íåïîçíàòè ìîðåòà - Áÿëî ìîðå, Êàðñêî ìîðå, çàëèâà Îáè, àðõèïåëàãà Ëÿðîâ è íåïîçíàòèòå àçèàòñêè áðåãîâå? Íå áèõ ìîãúë äà êàæà òîâà. Âðåìåòî òå÷åøå, áåç äà ìîãà äà ãî ïðåñìÿòàì. Âñè÷êè ÷àñîâíèöè íà êîðàáà áÿõà ñïðåíè. Èçãëåæäàøå, ÷å êàêòî å â ïîëÿðíèòå îáëàñòè, íîùòà è äåíÿò íå ñëåäâàõà ñâîÿ îáèêíîâåí õîä. ×óâñòâóâàõ ñå îòíåñåí â öàðñòâîòî íà íåîáèêíîâåíîòî, äåòî ñå ðàçâèõðÿøå èçîñòðåíîòî âúîáðàæåíèå íà Åäãàð Ïî. Âñåêè ìèã î÷àêâàõ äà âèäÿ, êàêòî ëåãåíäàðíèÿ Ãîðäîì Ïèì, "òàÿ çàáóëåíà ÷îâåøêà ñÿíêà, ñ ìíîãî ïî-ãîëåìè ðàçìåðè îò òèÿ íà çåìíèòå æèòåëè, èçïðàâåíà ñðåùó âîäîïàä, êîéòî ïàçè ãðàíèöèòå íà ïîëþñà!"
Ñòðóâà ìè ñå - íî ìîæå áè ñå ëúæà - ñòðóâà ìè ñå, ÷å òîâà ðèñêîâàíî ïúòóâàíå íà "Íàóòèëóñ" ïðîäúëæè ïåòíàäåñåò-äâàäåñåò äíè è íå çíàì äîêîãà áè ïðîäúëæèëî áåç êàòàñòðîôàòà, ñ êîÿòî çàâúðøè òîâà ïúòóâàíå. Êàïèòàí Íåìî íå ñå âåñòÿâàøå. Ïîìîùíèêúò ìó ñúùî. Íå âèæäàõìå íèòî çà ìèã íè åäèí ÷îâåê îò åêèïàæà. "Íàóòèëóñ" ïî÷òè íåïðåêúñíàòî ïëàâàøå ïîä âîäàòà. Êîãàòî èçëèçàøå íà ïîâúðõíîñòòà, çà äà âçåìå âúçäóõ, êàïàöèòå ñå îòâàðÿõà è çàòâàðÿõà àâòîìàòè÷íî. Âúðõó êàðòàòà íå ñå íàíàñÿøå âå÷å òî÷êàòà, äåòî ñå íàìèðàõìå. È àç íå çíàåõ êúäå áÿõìå.
Èçãóáèë ñèëè è òúðïåíèå, íå ñå ÿâÿâàøå è êàíàäåöúò. Êîíñåé íå ìîæåøå äà ìó èçìúêíå íèòî åäíà äóìà è ñå ñòðàõóâàøå äà íå áè â ïðèñòúï íà ïîáúðêâàíå è ñòðàøíà íîñòàëãèÿ äà ñå óáèå. È òîé ïðåäàíî è íåïðåêúñíàòî áäåøå íàä íåãî. Ïðè òèÿ óñëîâèÿ ìîæå äà ñå ðàçáåðå, ÷å ïîëîæåíèåòî áåøå íåïîíîñèìî.
Åäíà ñóòðèí - êàêâà äàòà áåøå íå ìîãà äà êàæà - áÿõ
çàäðÿìàë ïðèçîðè ìú÷èòåëíà è áîëåçíåíà äðÿìêà. Êîãàòî ñå ñúáóäèõ, âèäÿõ Íåä Ëàíä íàâåäåí íàä ìåíå è ÷óõ, ÷å ìè êàçâà òèõî:
- Ùå áÿãàìå! Ñêî÷èõ.
- Êîãà ùå áÿãàìå? - ïîïèòàõ àç.
- Òàçè íîù. Èçãëåæäà, ÷å íà "Íàóòèëóñ" íÿìà íèêàêúâ íàäçîð. Áè êàçàë ÷îâåê, ÷å âñè÷êè â êîðàáà ñà çàøåìåòåíè. Ùå áúäåòå ëè ãîòîâ, ãîñïîäèí Àðîíàêñ?
- Äà. Êúäå ñìå?
- Ìîæàõ òàÿ ñóòðèí äà ñúçðà ïðåç ìúãëèòå, ÷å ñìå ñðåùó íÿêàêâà çåìÿ íà îêîëî äâàäåñåò ìèëè èçòî÷íî îò íàñ.
- Êîÿ å òàÿ çåìÿ?
- Íå çíàÿ, íî êîÿòî è äà áúäå, ùå ïîòúðñèì â íåÿ óáåæèùå.
- Äà, Íåä, äà. Ùå èçáÿãàìå òàÿ íîù, äîðè è äà ïîòúíåì â ìîðåòî.
- Ìîðåòî å áóðíî, âÿòúðúò ñèëåí; íî àç íå ñå áîÿ îò äâàäåñåòòå ìèëè, êîèòî òðÿáâà äà ïðåïëàâàìå ñ ìàëêàòà ëîäêà íà "Íàóòèëóñ". Àç âå÷å çàíåñîõ â íåÿ ìàëêî õðàíà è íÿêîëêî øèøåòà ñ âîäà, ñêðèøîì îò åêèïàæà.
- Ùå äîéäà ñ âàñ.
- Îò äðóãà ñòðàíà - ïðèáàâè êàíàäåöúò, - àêî ìå îòêðèÿò, ùå ñå çàùèùàâàì è íå ùå îñòàâÿ äà ìå óáèÿò.
- Ùå óìðåì çàåäíî, äðàãè Íåä.
Ðåøåí áÿõ íà âñè÷êî. Êàíàäåöúò ñè èçëåçå. Èçêà÷èõ ñå íà ïàëóáàòà, âúðõó êîÿòî åäâà ìîæåõ äà ñòîÿ ïðàâ ïîðàäè ñèëíèòå âúëíè. Íåáåòî áåøå çàñòðàøèòåëíî, íî òúé êàòî çåìÿòà áå íàáëèçî, çàä òèÿ ãúñòè ìúãëè òðÿáâàøå äà áÿãàìå. Íå áèâàøå äà ãóáèì íèòî åäèí äåí, íèòî åäèí ÷àñ.
Âúðíàõ ñå â ñàëîíà, êàòî â ñúùîòî âðåìå è ñå ñòðàõóâàõ, è æåëàåõ äà ñðåùíà êàïèòàí Íåìî, è èñêàõ, è íå èñêàõ äà ãî âèäÿ. Êàêâî áèõ ìó êàçàë? Ìîæå ëè äà ïðèêðèÿ íåâîëíîòî îòâðàùåíèå, êîåòî ìè âäúõâàøå? Íå! Ïî-äîáðå áåøå äà íå ñå ñðåùàì ëèöå ñ ëèöå ñ íåãî! Ïî-äîáðå áåøå äà ãî çàáðàâÿ! È âñå ïàê!
Êîëêî äúëúã áåøå òîÿ äåí, ïîñëåäíèÿò äåí, êîéòî òðÿáâàøå äà ïðåêàðàì íà áîðäà íà "Íàóòèëóñ"! Îñòàíàõ ñàì. Íåä Ëàíä è Êîíñåé èçáÿãâàõà äà ìè ãîâîðÿò îò ñòðàõ äà íå ñå èçäàäàò. Â øåñò ÷àñà âå÷åðÿõ, íî íå áÿõ ãëàäåí. Íàñèëèõ ñå äà ÿì âúïðåêè îòâðàùåíèåòî ñè, òúé êàòî èñêàõ äà èìàì ñèëè. Â øåñò è ïîëîâèíà Íåä Ëàíä âëåçå â ñòàÿòà ìè. Òîé êàçà:
- Äî òðúãâàíåòî íÿìà äà ñå âèäèì. Â äåñåò ÷àñà ëóíàòà îùå íå ùå å èçãðÿëà. Ùå ñå âúçïîëçóâàìå îò ìðàêà. Åëàòå â ëîäêàòà. Êîíñåé è àç ùå âè ÷àêàìå.
È êàíàäåöúò èçëåçå, áåç äà ìè äàäå âðåìå äà ìó îòãîâîðÿ.
Èñêàõ äà ïðîâåðÿ ïîñîêàòà íà "Íàóòèëóñ". Îòèäîõ â ñàëîíà. Ïëàâàõìå íà ñåâåðîèçòîê ñúñ ñòðàøíà ñêîðîñò íà ïåòäåñåò ìåòðà äúëáî÷èíà.
Õâúðëèõ ïîñëåäåí ïîãëåä âúðõó òèÿ ÷óäåñà íà ïðèðîäàòà, âúðõó òèÿ õóäîæåñòâåíè áîãàòñòâà, íàòðóïàíè â ìóçåÿ, âúðõó òàÿ êîëåêöèÿ, êîÿòî íÿìàøå ðàâíà íà ñåáå ñè, îñúäåíà äà çàãèíå åäèí äåí íà äúíîòî íà ìîðåòàòà çàåäíî ñ îíÿ, êîéòî ÿ áåøå ïîäðåäèë. Èñêàõ äà çàïå÷àòàì â ïàìåòòà ñè åäíî ïîñëåäíî âïå÷àòëåíèå. Îñòàíàõ òàêà öÿë ÷àñ, ïîòúíàë â áëÿñúêà íà ñâåòëèÿ ïîòîí, è ïðåãëåæäàéêè ñúêðîâèùàòà, êîèòî ñèÿåõà âúâ âèòðèíèòå. Ñëåä òîâà ñå âúðíàõ â ñòàÿòà ñè.
Òàì îáëÿêîõ òîïëè ìîðñêè äðåõè. Ñúáðàõ áåëåæêèòå ñè è ãè ñêúòàõ ãðèæëèâî â ïàçâàòà ñè. Ñúðöåòî ìè óñèëåíî áèåøå. Íå ìîæåõ äà ñïðà óäàðèòå ìó. Àêî êàïèòàí Íåìî áè ìå âèäÿë, âúëíåíèåòî, âúçáóäàòà ìè áåçäðóãî áèõà ìå èçäàëè.
Êàêâî ïðàâåøå òîé ñåãà? Îñëóøàõ ñå êðàé íåãîâàòà âðàòà. ×óõ øóì îò ñòúïêè. Êàïèòàí Íåìî áåøå òàì. Íå áåøå ñè ëåãíàë. Ïðè âñÿêà ñòúïêà ìè ñå ñòðóâàøå, ÷å ùå ñå ïîÿâè è ùå ìå ïîïèòà çàùî èñêàì äà áÿãàì? Èçïèòâàõ íåïðåñòàííà òðåâîãà. Âúîáðàæåíèåòî ìè ÿ óâåëè÷àâàøå. Ñòàâàøå òîëêîâà ìú÷èòåëíî, ÷å ñå äâîóìÿõ - äàëè íå áåøå ïî-äîáðå äà âëÿçà â ñòàÿòà íà êàïèòàíà, äà ñå ñðåùíà ëèöå ñ ëèöå ñ íåãî, äà ãî ïðåäèçâèêàì ñ äâèæåíèå è ñ ïîãëåä!
Áè áèëî áåçóìèå. Çà ùàñòèå âúçäúðæàõ ñå è ñå îïúíàõ íà ëåãëîòî ñè, çà äà ñå óñïîêîÿ. Íåðâèòå ìè ñå ïîóñïîêîèõà, íî â ñâðúõâúçáóäåíèÿ ìè ìîçúê ïðåìèíà íàáúðçî öåëèÿò ìè æèâîò íà áîðäà íà "Íàóòèëóñ", âñè÷êè ëîøè è ùàñòëèâè ñëó÷êè îò èç÷åçâàíåòî ìè îò "Àáðàõàì Ëèíêîëí" - ïîäâîäíèÿ ëîâ, Òîðåñîâèÿò ïðîòîê, äèâàöèòå îò Ïàïóàçèÿ, çàñÿäàíåòî íà ñêàëàòà, êîðàëîâîòî ãðîáèùå. Àðàáñêèÿò òóíåë, îñòðîâ Ñàíòîðèí, êðèòñêèÿò ãìóðåö, çàëèâúò Âèãî, Àòëàíòèäà, ëåäåíàòà ñòåíà, Þæíèÿò ïîëþñ, ïëåíÿâàíåòî íè îò ëåäîâåòå, áèòêàòà ñ îêòîïîäèòå, áóðÿòà â Ãúëôñòðèéì , "Îòìúñòèòåëÿ " è òàÿ óæàñíà ñöåíà íà ïîòîïåíèÿ ñ åêèïàæà âîåíåí êîðàá! ... Âñè÷êè òèÿ ñúáèòèÿ ìèíàõà ïðåä î÷èòå ìè êàòî äåêîðèòå, êîèòî ñå äâèæàò â äúíîòî íà íÿêîé òåàòúð. È êàïèòàí Íåìî ðàñòåøå áåçãðàíè÷íî â òàÿ ñòðàííà ñðåäà. Íåãîâèÿò îáðàç èçïúêâàøå âñå ïîâå÷å è âçåìàøå íå÷îâåøêè ðàçìåðè. Òîé âå÷å íå áåøå ÷îâåê êàòî ìåíå, òîé áåøå ÷îâåê íà äúëáîêèòå áåçäíè, äóõúò íà ìîðåòàòà.
Áåøå äåâåò è ïîëîâèíà. Áÿõ õâàíàë ãëàâàòà ñè ñ äâå ðúöå, çà äà íå ñå ïðúñíå. Çàòâîðèõ î÷è. Íå èñêàõ âå÷å äà ìèñëÿ. Îùå ïîëîâèí ÷àñ! Ïîëîâèí ÷àñ êîøìàð, îò êîéòî ìîæåõ äà ïîëóäåÿ. Â òîÿ ìèã ÷óõ íåÿñíè àêîðäè îò õàðìîíèóì, òúæíà ìåëîäèÿ íà íÿêàêâà íåçíàéíà ïåñåí, èñòèíñêà æàëáà íà äóøà, êîÿòî èñêà äà ñêúñà çåìíèòå ñè âðúçêè. Öÿë ñå ïðåâúðíàõ â ñëóõ, åäâà ìîæåõ äà äèøàì, ïîòúíàë êàòî êàïèòàí Íåìî â ìóçèêàëåí åêñòàç, êîéòî ãî îòíàñÿøå èçâúí ïðåäåëèòå íà òîÿ ñâÿò.
Ïîñëå åäíà âíåçàïíà ìèñúë ìå ñìðàçè. Êàïèòàí Íåìî áå èçëÿçúë îò ñòàÿòà. Òîé áåøå ñåãà â ñàëîíà, ïðåç êîéòî òðÿáâàøå äà ìèíà, çà äà ìîãà äà èçáÿãàì. Òàì ùÿõ äà ãî ñðåùíà çà ïîñëåäåí ïúò. Òîé ùåøå äà ìå âèäè, ùåøå äà ìå çàãîâîðè ìîæå áè! Åäèí íåãîâ æåñò ìîæåøå äà ìå óíèùîæè, åäíà ñàìî äóìà - äà ìå îêîâå íà êîðàáà! Íî ñêîðî ùåøå äà óäàðè äåñåò ÷àñà. Íàñòúïèë áå ìîìåíòúò äà èçëÿçà îò ñòàÿòà ñè è äà îòèäà ïðè ìîèòå äðóãàðè.
Íÿìàøå âðåìå çà êîëåáàíèå, äîðè è êàïèòàí Íåìî äà ñå èçïðå÷åøå ïðåä ìåíå. Îòâîðèõ âðàòàòà ïðåäïàçëèâî è âñå ïàê ìè ñå ñòîðè, ÷å êàòî ñå çàâúðòÿ íà ïàíòèòå, òÿ ñòðàøíî èçñêúðöà. À ìîæå áè òîâà ñêúðöàíå ñúùåñòâóâàøå ñàìî âúâ âúîáðàæåíèåòî ìè!
Òðúãíàõ ïèïíåøêîì ïðåç òúìíèòå êîðèäîðè íà "Íàóòèëóñ", êàòî ñå ñïèðàõ íà âñÿêà ñòúïêà, çà äà ñäúðæàì óäàðèòå íà ñúðöåòî ñè.
Ñòèãíàõ äî úãëîâàòà âðàòà íà ñàëîíà. Îòâîðèõ ÿ òèõî. Ñàëîíúò òúíåøå â äúëáîê ìðàê. Àêîðäèòå íà õàðìîíèóìà çâó÷àõà òèõî. Êàïèòàí Íåìî áåøå òàì. Òîé íå ìå âèæäàøå. Ìèñëÿ, ÷å äîðè è ïðè ïúëíà ñâåòëèíà ïàê íå áè ìå ñúçðÿë, òîëêîâà áå ïîòúíàë â ñâîÿ óíåñ. Ïðèñòúïèõ äî êèëèìà, êàòî âíèìàâàõ äà íå ñå áëúñíà â íåùî è äà èçäàì ñ øóìà ïðèñúñòâèåòî ñè. Öåëè ïåò ìèíóòè ìè òðÿáâàõà, äîêàòî ñòèãíà äî âðàòàòà â äúíîòî, êîÿòî âîäåøå êúì áèáëèîòåêàòà.
Òúêìî ùÿõ äà ÿ îòâîðÿ, êîãàòî åäíà âúçäèøêà íà êàïèòàí Íåìî ìå ïðèêîâà. Ðàçáðàõ, ÷å òîé áå ñòàíàë. Äîðè ãî âèäÿõ, çàùîòî íÿêîëêî ëú÷à îò îñâåòåíàòà áèáëèîòåêà ïðîíèêâàõà â ñàëîíà. Òîé ïðèáëèæàâàøå êúì ìåíå ñúñ ñêðúñòåíè ðúöå, ìúë÷àëèâ è ñÿêàø íå âúðâåøå, à ñå ïëúçãàøå êàòî ïðèçðàê. Â èçìú÷åíàòà ìó ãðúä íàïèðàõà ðèäàíèÿ. È àç ÷óõ êàê ïðîøåïíà òèÿ äóìè - ïîñëåäíèòå äóìè, êîèòî ïðîçâó÷àõà â óøèòå ìè:
- Áîæå âñåìîãúùèé! Ñòèãà! Ñòèãà!
Äàëè òîâà íå áåøå ïðèçíàíèå çà óãðèçåíèÿòà, èçòðúãíàëî ñå îò ñúâåñòòà íà òîÿ ÷îâåê? ...
Îáåçóìÿë, àç ñå âòóðíàõ â áèáëèîòåêàòà. Èçêà÷èõ ñå ïî öåíòðàëíàòà ñòúëáà è ïðåç ãîðíèÿ êîðèäîð ñòèãíàõ äî ëîäêàòà. Ïðîìúêíàõ ñå ïðåç ëþêà, äåòî ïðåäè ìåíå áÿõà ìèíàëè è äâàìàòà ìè äðóãàðè.
- Äà âúðâèì! Äà âúðâèì! - èçâèêàõ àç.
- Âåäíàãà! - îòãîâîðè êàíàäåöúò.
Ëþêúò, âäúëáàí â êîðïóñà íà "Íàóòèëóñ",áåøå ïðåäâàðèòåëíî çàòâîðåí è çàâèíòåí ÷ðåç åäèí àíãëèéñêè êëþ÷, ñ êîéòî Íåä Ëàíä ñå áåøå ñíàáäèë. Îòâîðúò íà ëîäêàòà ñúùî ñå çàòâîðè è êàíàäåöúò ïî÷íà äà ðàçâèâà áóðìèòå, êîèòî íè ïðèêðåïÿõà îùå êúì ïîäâîäíèÿ êîðàá. Èçâåäíúæ ÷óõìå øóì îòâúòðå. Âèñîêè ãëàñîâå ñå îáàæäàõà åäèí íà äðóã. Êàêâî áå ñòàíàëî? Äàëè áÿõà çàáåëÿçàëè íàøåòî áÿãñòâî? Óñåòèõ, ÷å Íåä Ëàíä ïúõà â ðúöåòå ìè åäíà êàìà.
- Äà! - ïðîøåïíàõ àç. - Ùå ñúóìååì äà óìðåì! Êàíàäåöúò áåøå ñïðÿë äà ðàáîòè. Íî åäíà äóìà, êîÿòî ÷óõ äà ñå ïîâòàðÿ äâàäåñåò ïúòè, åäíà ñòðàøíà äóìà íè îòêðè ïðè÷èíàòà çà òîâà âúëíåíèå íà áîðäà íà "Íàóòèëóñ". Åêèïàæúò ñå áå ðàçòðåâîæèë íå îò íàñ!
- Ìåëñòðüîì! Ìåëñòðüîì! - âèêàõà ìàòðîñèòå.
- Ìåëñòðüîì! Â òîâà ñòðàøíî ïîëîæåíèå èìàøå ëè èìå, êîåòî äà çâó÷è ïî-ñòðàøíî? Çíà÷è, áÿõìå â îïàñíèòå âîäè êðàé íîðâåæêèÿ áðÿã? Íèìà "Íàóòèëóñ" áåøå âúâëå÷åí â òàÿ áåçäíà, òúêìî êîãàòî íàøàòà ëîäêà ùåøå äà ñå îòäåëè îò íåãî?
Èçâåñòíî å, ÷å ïî âðåìå íà ïðèëèâà âîäèòå ìåæäó îñòðîâèòå Ôåðîå è Ëîôîäåíñêèòå îñòðîâè ñå óñòðåìÿâàò ñ íåïðåîäîëèìà ñèëà è îáðàçóâàò âúðòîï, îòäåòî íèêîé êîðàá íèêîãà íå ìîæå äà ñå ñïàñè. Îò âñè÷êè ñòðàíè íà êðúãîçîðà ïðèèæäàò ÷óäîâèùíè âúëíè. Òå îáðàçóâàò òàÿ áåçäíà, íàðå÷åíà ñúâñåì îñíîâàòåëíî "Ïúïúò íà îêåàíà", ïðèòåãàòåëíàòà ñèëà íà êîÿòî ñå ïðîñòèðà íà ïåòíàäåñåò êèëîìåòðà. Òàÿ áåçäíà ïîãëúùà íå ñàìî êîðàáè, íî è êèòîâå, è áåëè ìå÷êè îò ïîëÿðíèòå îáëàñòè.
Òàì èìåííî "Íàóòèëóñ" áåøå - âîëíî èëè íåâîëíî - çàêàðàí îò ñâîÿ êàïèòàí. Òîé îïèñâàøå ñïèðàëà, ðàäèóñúò íà êîÿòî íàìàëÿâàøå âñå ïîâå÷å è ïîâå÷å. Çàåäíî ñ íåãî ëîäêàòà, îùå ïðèêðåïåíà êúì êîðàáà, ñå íîñåøå ñúñ çàìàéâàùà ñêîðîñò. ×óâñòâóâàõ òîâà. Èçïèòâàõ áîëåçíåí øåìåò, êîéòî å ïîñëåäèöà íà äúëãî âúðòåíå â êðúã. Áÿõìå óïëàøåíè, íèå èçïèòâàõìå ñòðàõîòåí óæàñ. Êðúâòà áå ñïðÿëà â æèëèòå íè, íåðâèòå áÿõà ïðèòúïåíè, áÿõìå ïîòúíàëè â ñòóäåíà ïîò êàòî â àãîíèÿ! È êàêúâ øóì ñå íîñåøå îêîëî íàøàòà ñëàáà ëîäêà! Êàêúâ âîé, ïîâòàðÿí îò åõîòî íà ðàçñòîÿíèå íÿêîëêî ìèëè! Êàêúâ ãðîõîò íà âîäà, êîÿòî ñå çàáèâà â îñòðèòå ñêàëè íà äúíîòî, òàì äåòî è íàé-òâúðäèòå òåëà ñå ðàçòðîøàâàò, òàì äåòî ñòâîëîâåòå íà äúðâåòàòà ñå ðàçáèâàò è ñå ïðåâðúùàò â "êîçèíà", êàêòî êàçâàò íîðâåæöèòå.
Êàêâî ñòðàøíî ïîëîæåíèå! Áÿõìå ñòðàõîòíî ëþøêàíè. "Íàóòèëóñ" ñå çàùèùàâàøå ñúùî êàòî ÷îâåøêî ñúùåñòâî. Ñòîìàíåíèòå ìó ìóñêóëè ñêúðöàõà. Îò âðåìå íà âðåìå ñå èçïðàâÿøå îòâåñíî è íèå çàåäíî ñ íåãî!
- Òðÿáâà äà ñå äúðæèì - êàçà Íåä - è äà çàâèíòèì íàíîâî áóðìèòå! Àêî îñòàíåì ïðèêðåïåíè êúì "Íàóòèëóñ", âñå îùå ìîæåì äà ñå ñïàñèì...
Íå áåøå äîâúðøèë, êîãàòî èçâåäíúæ íåùî èçïðàùÿ. Âèíòîâåòå èçñêî÷èõà è ëîäêàòà, èçõâúðëåíà îò ãíåçäîòî ñè, ïîëåòÿ êàòî êàìúê îò ïðàøêà ñðåä âîäîâúðòåæà.
Ãëàâàòà ìè ñå óäàðè â åäíî æåëÿçíî ðåáðî è îò òîÿ ñèëåí óäàð çàãóáèõ ñúçíàíèå.

XXIII
ÇÀÊËÞ×ÅÍÈÅ

Åòî êðàÿ íà òîâà ïúòåøåñòâèå ïîä âîäàòà. Íå áèõ ìîãúë äà îáÿñíÿ êàêâî ñòàíà ïðåç òàÿ íîù, êàê ëîäêàòà ñå ñïàñè îò óæàñíèÿ âîäîâúðòåæ íà Ìåëñòðüîì è êàê Íåä Ëàíä, Êîíñåé è àç èçëÿçîõìå îò áåçäíàòà. Íî êîãàòî äîéäîõ íà ñåáå ñè, áÿõ ëåãíàë â êîëèáàòà íà åäèí ðèáàð îò Ëîôîäåíñêèòå îñòðîâè. Ìîèòå äâàìà äðóãàðè, çäðàâè è ÷èòàâè, áÿõà äî ìåíå è ìè ñòèñêàõà ðúöåòå. Ïðåãúðíàõìå ñå ãîðåùî.
Ïî òîâà âðåìå íå ìîæåì è äà ìèñëèì äà ñå âúðíåì âúâ Ôðàíöèÿ. Ñúîáùèòåëíèòå ñðåäñòâà ìåæäó Ñåâåðíà è Þæíà Íîðâåãèÿ ñà ðåäêè. Ïðèíóäåíè ñìå çíà÷è äà ÷àêàìå ïàðàõîäà, êîéòî îáñëóæâà äâà ïúòè ìåñå÷íî òîÿ áðÿã, èäåéêè îò Ñåâåðíèÿ íîñ.
Òóê, ïîñðåä òèÿ äîáðè õîðà, êîèòî íè ïðèþòèõà, àç ïðåãëåæäàõ ïîâåñòòà íà íàøèòå ïðèêëþ÷åíèÿ. Òÿ å òî÷íà. Íèùî íå å ïðîïóñíàòî, íè åäíà ïîäðîáíîñò íå å ïðåóâåëè÷åíà. Òîâà å ïðàâäèâàòà ïîâåñò íà íåâåðîÿòíîòî ïúòåøåñòâèå â òàÿ ñòèõèÿ, îùå íåäîñòúïíà çà ÷îâåêà, â êîÿòî åäèí äåí íàïðåäúêúò ùå ïðîêàðà ñâîáîäíî ïúòèùà.
Äàëè ùå ìè ïîâÿðâàò? Íå çíàÿ. Íàé-ñåòíå òîâà íÿìà ãîëÿìî çíà÷åíèå. Îíîâà, êîåòî ìîãà äà òâúðäÿ ñåãà, òî å ìîåòî ïðàâî äà ãîâîðÿ çà òèÿ ìîðåòà, ïîä êîèòî çà ïî-ìàëêî îò äåñåò ìåñåöà èçìèíàõ äâàäåñåò õèëÿäè ëåâãè, äà ãîâîðÿ çà òîâà ïîäâîäíî îêîëîñâåòñêî ïúòåøåñòâèå, êîåòî ìè îòêðè òîëêîâà ÷óäåñà â Òèõèÿ îêåàí, â Èíäèéñêèÿ îêåàí, â ×åðâåíî ìîðå, â Ñðåäèçåìíî ìîðå, â Àòëàíòè÷åñêèÿ îêåàí è â Ñåâåðíî è Þæíî ïîëÿðíî ìîðå!
Íî êàêâî ñòàíà ñ "Íàóòèëóñ"? Óñïÿ ëè íà íàòèñêà íà Ìåëñòðüîì? Æèâ ëè å îùå êàïèòàí Íåìî? Ïðîäúëæàâàëè ïîä îêåàíà ñâîåòî ñòðàøíî îòìúùåíèå èëè ñïðÿ âå÷å ñëåä ïîñëåäíîòî æåðòâîïðèíîøåíèå? Äàëè íÿêîãà âúëíèòå ùå íè äîíåñàò ðúêîïèñà, â êîéòî å ðàçêàçàí öåëèÿò íåãîâ æèâîò? Ùå óçíàÿ ëè íàé-ñåòíå èìåòî íà òîÿ ÷îâåê? Ïîòîïåíèÿò êîðàá ùå ìîæå ëè äà íè îòêðèå ÷ðåç ñâîÿòà íàöèîíàëíà ïðèíàäëåæíîñò íàöèîíàëíîñòòà íà êàïèòàí Íåìî?
Âÿðâàì. Âÿðâàì ñúùî òàêà, ÷å íåãîâèÿò ìîãúù êîðàá å ïîáåäèë ìîðåòî â íàé-ñòðàøíèÿ âîäîâúðòåæ è ÷å "Íàóòèëóñ" å îöåëÿë òàì, äåòî òîëêîâà êîðàáè ñà çàãèíàëè! Àêî å òúé, àêî êàïèòàí Íåìî ïðîäúëæàâà äà æèâåå â îêåàíà, íåãîâîòî âòîðî îòå÷åñòâî, äàíî îìðàçàòà ñòèõíå â òîâà æåñòîêî ñúðöå! Äàíî ñúçåðöàâàíåòî íà òîëêîâà ÷óäåñà óãàñè â íåãî äóõà íà îòìúùåíèåòî! Äàíî ñúäíèêúò èç÷åçíå, à ó÷åíèÿò ïðîäúëæè ñïîêîéíîòî èçñëåäâàíå íà ìîðåòàòà! Íåãîâàòà ñúäáà å ñòðàííà, íî è âúçâèøåíà. Íàëè àç ñàì ðàçáðàõ òîâà! Íàëè àç ñàì æèâÿõ äåñåò ìåñåöà òîÿ íåîáèêíîâåí æèâîò? Òàêà ÷å íà âúïðîñà, çàäàäåí ïðåäè øåñò õèëÿäè ãîäèíè îò Åêëèñèàñò: "Êîé íÿêîãà å ìîæàë äà èçìåðè ãëúáèíèòå íà áåçäíàòà?", äâàìà äóøè ìåæäó âñè÷êèòå õîðà â ñâåòà èìàò ïðàâî äà îòãîâîðÿò ñåãà: êàïèòàí Íåìî è àç.


* * *


ÆÓË ÂÅÐÍ
(1828-1905)

Æóë Âåðí! Êîëêî ïîçíàòî è îáè÷àíî å èìåòî íà âåëèêèÿ ôðåíñêè ïèñàòåë ó íàñ! Åäâà ëè õîðàòà, êîèòî ñà ÷åëè ðîìàíèòå ìó, áèõà ìîãëè íÿêîãà äà çàáðàâÿò óâëè÷àùèòå ïðèêëþ÷åíèÿ, òðåïåòíèòå ìèãîâå íà îòêðèòèåòî, íà ïîáåäàòà, èçæèâåíè çàåäíî ñúñ ñìåëèòå èçñëåäîâàòåëè è ïîêîðèòåëè íà âúçäóøíèòå ïðîñòîðè, âîäíàòà ñòèõèÿ è çåìíèòå íåäðà.
Èíòåðåñåí å âúïðîñúò, çàùî êíèãèòå íà Æóë Âåðí ïðîäúëæàâàò äà áúäàò ëþáèìè êíèãè íà ÷èòàòåëèòå îò âñè÷êè âúçðàñòè îò òîëêîâà ìíîãî ñòðàíè è äíåñ, ñëåä ïîâå÷å îò 70 ãîäèíè îò ñìúðòòà íà ïèñàòåëÿ, è òî êîãàòî íàóêàòà, âäúõíîâèòåëêàòà íà Æóë Âåðí â òâîð÷åñòâîòî ìó, å îòèøëà òîëêîâà íàïðåä? Çàùî è ó íàñ ñà ïðåâåäåíè äîñåãà îêîëî 50 çàãëàâèÿ îò òðóäîâåòå ìó, êàòî ñàìî "Êàïèòàí Íåìî" ñå èçäàâà çà äåñåòè ïúò? Çàùî åäèí îò êðàòåðèòå âúðõó íåâèäèìàòà ÷àñò íà ëóíàòà íîñè èìåòî íà Æóë Âåðí? Çàùî ïúðâèÿò êîñìîíàâò â ñâåòà, Þðèé Ãàãàðèí, â èíòåðâþ ñëåä ïðèçåìÿâàíåòî íà "Âîñòîê" ñïîìåíà èìåòî íà Æóë Âåðí èçìåæäó èìåíàòà íà ëþáèìèòå ñè ïèñàòåëè?
Æóë Âåðí ñå ðàæäà íà 8 ôåâðóàðè 1828 ãîäèíà âúâ ôðåíñêîòî ãðàä÷å Íàíò íà ðåêà Ëîàðà â ñåìåéñòâîòî íà àäâîêàòà Âåðí. Áàùà ìó îòðàíî çàïî÷âà äà ãî ïîäãîòâÿ çà þðèäè÷åñêà êàðèåðà, íî Æóë ðàçáèðà îò ìàëúê, ÷å ïðèçâàíèåòî ìó íå å â ñúäåáíèòå çàëè. Òîé ñå óâëè÷à ïî êîðàáèòå îò íåäàëå÷íîòî ïðèñòàíèùå, áúëíóâà çà ìîðñêè ðàçáîéíèöè è äàëå÷íè ïëàâàíèÿ. Ïîäîáíî íà Êàðë Ìàé, è Æóë Âåðí ðåøàâà äà èçáÿãà îò êúùè, çà äà ñå âòóðíå èç øèðîêèÿ ñâÿò, íàñèòåí îò ãúñòèòå êðàñêè íà áîãàòàòà ìó ôàíòàçèÿ. Ñàìî ÷å âúïðåêè ñúáðàíèòå ïðîâèçèè è òàéíèòå ïðèãîòîâëåíèÿ, àäâîêàòúò Âåðí íàäóøèë ïëàíîâåòå íà ñèíà ñè è ãî çàêëþ÷èë â êúùè. Àëà àäâîêàòúò íå ìîæàë äà íàìåðè êëþ÷, êîéòî äà çàäúðæè ñèíà ìó â íåãîâàòà êàíòîðà.
Ïðåç 1847 ã. Æóë çàâúðøâà íàíòñêèÿ ëèöåé è îò 1848 ã. ïîâåæäà ñàìîñòîÿòåëåí æèâîò â Ïàðèæ, êúäåòî çàïî÷âà äà ñëåäâà ïðàâî. Òóê òîé ñå çàïîçíàâà ñ Âèêòîð Þãî, çàâúðçâà äðóæáà ñ Àëåêñàíäúð Äþìà, ñ ÷èÿòî ïîìîù ïðåç 1850 ã. ïîñòàâÿ ñ óñïåõ ïúðâàòà ñè ïèåñà. Äþìà ìó îêàçâà ïîìîù è ïðè ñúçäàâàíåòî íà íÿêîëêî áèòîâè êîìåäèè è îñòàâà ÿñíè ñëåäè â òâîð÷åñòâîòî íà Æóë Âåðí ïðåäè âñè÷êî ñúñ ñêëîííîñòòà ñè êúì ïðèêëþ÷åíèåòî, ñòðîåæà íà ôàáóëàòà, åçèêà è òúíêèÿ õóìîð.
Äîêàòî Æóë Âåðí âñå îùå ñå ëóòà â æèâîòà, äîêàòî òúðñè èñòèíñêîòî ñè ïðèçâàíèå, òîé å ïðèíóäåí äà ðàáîòè çà "íàñúùíèÿ" êàòî ïèñàð â íîòàðèàëíà êàíòîðà,çà äà èçïëàòè äúëãîâåòå ñè. Ïîñëå çàïî÷âà äà ñúòðóäíè÷è â åäíî èëþñòðîâàíî ñïèñàíèå. Âñè÷êè ñâîáîäíè âå÷åðè îáà÷å òîé ïðåêàðâà â Íàöèîíàëíàòà áèáëèîòåêà, êúäåòî ïîãëúùà âñåâúçìîæíà íàó÷íà ëèòåðàòóðà - èñòîðèÿ, ãåîãðàôèÿ, åñòåñòâîçíàíèå, ôèçèêà, àñòðîíîìèÿ.
Â íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè çàïî÷âà äà èçïðîáâà ñèëèòå ñè â íåîáè÷àåí æàíð - ïèøå ðàçêàçè ñ îñòúð äðàìàòè÷åí ñþæåò èçïîëçóâàéêè íàé-íîâèòå äàííè îò âúçäóõîïëàâàíåòî: "Ïúòåøåñòâèå ñ áàëîí", "Ìàðòèí Ïàö" è äð. Íî îò òåçè ðàçêàçè äî ïúðâèÿ ðîìàí îò ñåðèÿòà "Íåîáèêíîâåíè ïúòåøåñòâèÿ" ãî äåëÿò äâàíàäåñåò ãîäèíè èçïúëíåíè ñ ãîëÿìà ïîäãîòâèòåëíà ðàáîòà.
Æóë Âåðí ïðåäïðèåìà íÿêîè ïúòóâàíèÿ äî Àíãëèÿ, Øîòëàíäèÿ è Ñêàíäèíàâñêèòå ñòðàíè, îáèêàëÿ Ñðåäèçåìíîìîðèåòî. Ïðåç 1867 ã. òîé ñå äîáèðà è äî Àìåðèêà íà íàé-ãîëåìèÿ çà îíîâà âðåìå ïàðàõîä "Ãðåéã Èñòúðí", êîéòî å îïèñàí ïî-êúñíî â ðîìàíà "Ïëàâàùèÿò ãðàä". Àëà îãðîìíîòî òâîð÷åñòâî íà Æóë Âåðí ñå áàçèðà ñúâñåì ìàëêî âúðõó ëè÷íèòå ìó âïå÷àòëåíèÿ, òî íå å ðåçóëòàò îò òåçè ïúòóâàíèÿ. Ðàæäàíåòî íà îíàçè çíàìåíèòà ïîðåäèöà îò 57 ðîìàíà "Íåîáèêíîâåíè ïúòåøåñòâèÿ" ñòàâà âúçìîæíî ñàìî áëàãîäàðåíèå íà îãðîìíàòà ôàíòàçèÿ íà Æóë Âåðí, íà èçêëþ÷èòåëíàòà ìó ïîäãîòîâêà è ëþáîâ êúì íàóêàòà. Íå ñëó÷àéíî òîé íîñè ïðîçâèùåòî "ïîåò íà íàóêàòà" è "áàùà íà íàó÷íàòà ôàíòàñòèêà". Íî çà äà ïîëó÷èì ïúëíà ïðåäñòàâà çà âñè÷êè ôàêòîðè, áëàãîïðèÿòñòâóâàëè "ðàæäàíåòî" íà Æóë Âåðí êàòî íàé-ãîëåìèÿ è íåíàäìèíàò ðîìàíèñò íà íàó÷íà ôàíòàñòèêà çà âñè÷êè âðåìåíà, òðÿáâà äà õàðàêòåðèçèðàìå êðàòêî åïîõàòà, â êîÿòî òâîðè.
Òîâà å åïîõà íà áóðíî, âçðèâíî ðàçâèòèå íà íàóêàòà, âðåìå, êîãàòî ÷îâåêúò àòàêóâàë âúçäóøíèòå ïðîñòîðè, îêåàíñêèòå íåäðà è äåáðèòå íà íåèçñëåäâàíèòå ìàòåðèöè. Õèìèÿòà, ôèçèêàòà, ãåîãðàôèÿòà, ìîðåïëàâàíåòî ïðàâÿò çà êðàòêî âðåìå âàæíè îòêðèòèÿ:
Äàâèä Ëèâèíãñòîí è Ãðàíò èçñëåäâàò Àôðèêà, ïàðíàòà ìàøèíà è åëåêòðè÷åñêàòà åíåðãèÿ äîáèâàò âñå ïî-ãîëÿìî ïðèëîæåíèå, ôèçèöèòå Ìàéåð è Äæîóë åäíîâðåìåííî è íåçàâèñèìî åäèí îò äðóã ôîðìóëèðàò è îáÿñíÿâàò çàêîíà çà çàïàçâàíå è ïðåâðúùàíå íà åíåðãèÿòà, Áåðòëî ïîëó÷àâà ïî ñèíòåòè÷åí ïúò âúãëåðîä, Ëåâåðèå ïðåäñêàçâà ïî ìàòåìàòè÷åí ïúò ñúùåñòâóâàíåòî íà ïëàíåòàòà Íåïòóí è ïîñî÷âà, êúäå äà áúäå òúðñåíà. Êèðõîâ è Áóíçåí ðàçðàáîòâàò ìåòîäà íà ñïåêòðàëåí àíàëèç. Êàòî ñïîìåíåì è èìåíàòà íà Ñå÷åíîâ, Ìåíäåëååâ, Áóòëåðîâ, Ôàðàäåé, Ìàêñóåë, Õåðö, Ëîðåíö, Áåë, Åäèñîí è ßáëî÷êîâ, ùå ïîëó÷èì ïúëíà êàðòèíà çà ëàâèíàòà îò èçîáðåòåíèÿ è îòêðèòèÿ, êîèòî íàïðàâèëè ÷îâåêà ìîãúù. Êîíñòðóèðàíè áèëè ïúðâèòå ïîäâîäíè ëîäêè, ëåòàòåëíè àïàðàòè ïî-òåæêè îò âúçäóõà, èç÷åçâàëè áåëèòå ïåòíà îò êàðòàòà íà çåìíîòî êúëáî.
È òàêà èäâà 1862 ãîäèíà, êîãàòî Æóë Âåðí îòêðèâà èñòèíñêîòî ñè ïðèçâàíèå: "Õðóìíà ìè ùàñòëèâàòà ìèñúë, äà íàïèøà ðîìàí îò ñúâñåì íîâ âèä, íåùî ìíîãî ñâîåîáðàçíî". Ïðåç ñëåäâàùàòà ãîäèíà èçëèçà ðîìàíúò "Ïåò ñåäìèöè â áàëîí", êîéòî ïðàâè àâòîðà èçâåäíúæ èçâåñòåí. Æóë Âåðí ñêëþ÷âà äúëãîãîäèøåí äîãîâîð ñ èçäàòåëÿ Åòöåë, êîéòî èñêàë îò íåãî âñÿêà ãîäèíà äà ìó ïðåäàâà äâà ðîìàíà, èëè ïúê åäèí äâóòîìåí ðîìàí. Çà Æóë Âåðí çàïî÷íàë íîâ òðåñêàâ òâîð÷åñêè æèâîò. Ðàáîòåë îò ðàííî óòðî ñ ìàëêè ïðåêúñâàíèÿ äî êúñíî âå÷åðòà. Âúâ âòîðèÿ ñè ðîìàí "Êàïèòàí Õàòåðàñ" òîé ïîâåæäà ñìàÿíèòå ÷èòàòåëè êúì òàéíèòå íà çàãàäú÷íèÿ Ñåâåðåí ïîëþñ. Ñëåä òîâà èçëèçà "Ïúòåøåñòâèå äî öåíòúðà íà çåìÿòà", êúäåòî Æóë Âåðí èçïîëçóâà ñòàðà îòõâúðëåíà õèïîòåçà çà âúçíèêâàíåòî è óñòðîéñòâîòî íà çåìÿòà. Ïðåç 1865 ã. èçëèçà "Îò Çåìÿòà äî Ëóíàòà". Çà ïúðâè ïúò ñå èçãðàæäà ðîìàí ñ òàêàâà ñåðèîçíà íàó÷íà àðãóìåíòàöèÿ. Òóê Æóë Âåðí ðàçêðèâà íàïúëíî âúçìîæíîñòèòå è òàëàíòà ñè.
Èíòåðåñíà å èñòîðèÿòà çà âúçíèêâàíåòî íà íàé-ï ðåä ïî÷èòàíèÿ ðîìàí íà Æóë Âåðí ó íàñ, "Êàïèòàí Íåìî", Ñëåä ïðî÷èòàíåòî íà ïúðâèòå äâà ðîìàíà íà Æóë Âåðí, èçâåñòíàòà Æîðæ Ñàíä ïèñàëà äî íåãî: "È äâàòà ðîìàíà ñà âåëèêîëåïíè. Íàêàðàõà ìå äà ñå ðàçâúëíóâàì. Ñúæàëÿâàì, ÷å ãè ïðî÷åòîõ òàêà áúðçî è ÷å íÿìàì ïîä ðúêà îùå äåñåòèíà òàêèâà. Íàäÿâàì ñå, ÷å ñêîðî ùå íè óâëå÷åòå â ïúòåøåñòâèå â ïîäâîäíà ëîäêà, êîÿòî ùå áúäå óñúâúðøåíñòâàíà îò çíàíèÿòà Âè è Âàøåòî âúîáðàæåíèå..." Ñëåä ãîäèíè Æóë Âåðí ïîêàçàë òîâà ïèñìî íà æóðíàëèñòà Áðþñîí è ïðèçíàë, ÷å å çàäúëæåí íà Æîðæ Ñàíä çà åäèí îò ñâîèòå íàé-ãîëåìè óñïåõè: "Òÿ ìå íàâåäå íà ìèñúëòà äà íàïèøà "Äâàäåñåò õèëÿäè ëåâãè ïîä âîäàòà", êàçâà òîé. Ñëåä èçëèçàíåòî íà "Äåöàòà íà êàïèòàí Ãðàíò", óñòðîéñòâîòî íà "Íàóòèëóñ" áèëî âå÷å ïîäðîáíî îáìèñëåíî, îáðàçúò íà Íåìî ãî òðåâîæåë äîðè â ñúíèùàòà ìó. Â 1868 ã. áèë çàâúðøåí ïúðâèÿ òîì íà ðîìàíà, êîéòî å åäèí îò áèñåðèòå íà Æóë Âåðí. Àâòîðúò ðàáîòèë íàé-ñòàðàòåëíî íàä òàçè êíèãà è ïî åäíà äðóãà ïðè÷èíà. Ñúâñåì íåî÷àêâàíî, åäíà ãîäèíà ïðåäè çàâúðøâàíåòî íà ðîìàíà, âúâ âåñòíèêà "Ïòè æóðíàë" çàïî÷íàëî ïå÷àòàíåòî íà äðóã ôàíòàñòè÷åí ðîìàí çà ïîäâîäíî ïëàâàíå - "Íåîáèêíîâåíèòå ïðèêëþ÷åíèÿ íà ó÷åíèÿ Òðèòèíóñ" îò ïðîôåñîð Ðàíãàä. Åòî çàùî Æóë Âåðí ùàòåëíî ïðåðàáîòèë öåëè ãëàâè, çà äà ïðåìàõíå ñëó÷àéíàòà ïðèëèêà, êîÿòî íåèçáåæíî ñå áèëà ïîÿâèëà òóê è òàì ïðè òîçè èíòåðåñåí ñëó÷àé â èñòîðèÿòà íà ëèòåðàòóðàòà. Ðîìàíúò "Äâàäåñåò õèëÿäè ëåâãè ïîä âîäàòà" èìàë îùå ïî-ãîëÿì óñïåõ îò î÷àêâàíèÿ, à êíèãàòà íà ïðîô. Ðàíãàä áèëà ñêîðî çàáðàâåíà.
Íà 12 àâãóñò 1872 ãîäèíà ôðåíñêàòà Àêàäåìèÿ ïðèñúäèëà íà ïèñàòåëÿ íàãðàäà çà ñåðèÿòà ðîìàíè îò "Íåîáèêíîâåíè ïúòåøåñòâèÿ", íî òîé íèêîãà íå áèë âêëþ÷åí â ñïèñúêà íà "áåçñìúðòíèòå"; àêàäåìèöèòå ñ÷èòàëè, ÷å àâòîð íà ïðèêëþ÷åíñêè ðîìàíè çà þíîøè, äîðè è äà å Æóë Âåðí, íå çàñëóæàâà òàêàâà ÷åñò.
À óñïåõúò ïðîäúëæàâàë äà ñúïúòñòâóâà ïèñàòåëÿ. Íàïðàâåíà áèëà òåàòðàëíà ïîñòàíîâêà ïî ðîìàíà "Îñåìäåñåò äíè îêîëî ñâåòà". êîÿòî èìàëà íåáèâàë óñïåõ; òÿ ñå èãðàëà â ïðîäúëæåíèå íà äåñåòèëåòèÿ â Åâðîïà è Àìåðèêà, êàòî ñàìî â Ïàðèæ, îò 1874 ã. äî 1938 ã. òÿ áèëà ïðåäñòàâåíà 2 250 ïúòè! Ïî÷òè ñúùèÿ óñïåõ èìàë è "Ìèøåë Ñòðîãîâ".
Âòîðàòà ïîëîâèíà îò æèâîòà ñè Æóë Âåðí ïðåêàðâà â Àìèåí, ãðàä÷å ñúñ ñòàðè êóëòóðíè òðàäèöèè íåäàëå÷å îò Ïàðèæ. Òàì òîé áèâà èçáèðàí çà äèðåêòîð íà àìèåíñêàòà Àêàäåìèÿ òðè ïúòè. Íàïèñâà "Àìèåí â 2000-à ãîäèíà" è òúðñè íîâè ñþæåòè, çà äà èçáåãíå ïîâòîðåíèÿòà ïðè òîçè îãðîìåí áðîé ïðîèçâåäåíèÿ. Ïðåç 1886 ã. îáà÷å ãî ñïîëåòÿâà íåëåïî íåùàñòèå: êîãàòî âåäíúæ ñå ïðèáèðàë â êúùè ïî íåãî ñòðåëÿë ñ ïèñòîëåò ïëåìåííèêúò ìó Ãàñòîí, êàòî ïîñëå îáÿñíèë, ÷å èñêàë äà îòìúñòè íà ñâîÿ ðîäíèíà çà òîâà, ÷å íå áèë äîñòàòú÷íî ðåâíèâ êúì äîáðîòî ñè èìå è íå ïðàâåë íèùî, çà äà áúäå ïðèåò â Ïàðèæêàòà Àêàäåìèÿ. Ðàíàòà ãî çàäúðæà íà ëåãëî îêîëî ïîëîâèí ãîäèíà. Íàñêîðî óìèðà è èçäàòåëÿò ìó Åòöåë. Íåãîâèÿò ñèí, âúïðåêè âñè÷êèòå ñè óñèëèÿ, íèêîãà íå ìîãúë äà çàìåíè ïúëíîöåííî áàùà ñè. Æóë Âåðí ñå çàòâàðÿ â êúùè, ñòàâà íåîáùèòåëåí è áúðçî çàñòàðÿâà. Çàñëóæàâà îùå äà ñïîìåíåì, ÷å ïðåç 1888 ã. òîé ïîñòàâèë êàíäèäàòóðàòà ñè â àìèåíñêèÿ ìóíèöèïàëèòåò è áèë èçáðàí ïî ñïèñúêà íà "÷åðâåíèòå", çà êîéòî ãëàñóâàëè õîðà îò ðàáîòíè÷åñêèòå ïîêðàéíèíè íà ãðàäà. Ïåòíàäåñåò ãîäèíè òîé èçïúëíÿâà ñëóæáàòà íà ìóíèöèïàëåí ñúâåòíèê, êàòî íåïðåêúñíàòî ñå ãðèæè çà áëàãîóñòðîéñòâîòî è êóëòóðíèÿ æèâîò â ãðàäà. Æóë Âåðí óìèðà íà 24 ìàðò 1905 ãîäèíà, ñ êîÿòî ìèñúë ôðàíöóçèòå äúëãî âðåìå íå ìîãëè äà ñâèêíàò.
Ðÿäêî â íÿêîÿ îáëàñò íà ëèòåðàòóðàòà, ó÷èòåëÿò îñòàâà íåíàäìèíàò îò ó÷åíèöèòå ñè. Íî ôàêò å, ÷å òâîð÷åñòâîòî íà Æóë Âåðí îñòàâà íåíàäìèíàòî îò íèêîãî. Ñëåä íåãî ñå ïîÿâÿâàò äåñåòêè åïèãîíè, íî ïî÷òè íèêîé îò òÿõ íå å îñòàâèë èìåòî ñè â ëèòåðàòóðíàòà èñòîðèÿ. Ñïîðåä ñòàòèñòè÷åñêèòå äàííè íà ÞÍÅÑÊÎ Æóë Âåðí å íà ÷åòâúðòî ìÿñòî èçìåæäó âñè÷êè ïèñàòåëè çà âñè÷êè âðåìåíà ïî êîëè÷åñòâî íà ïðåâåäåíèòå êíèãè. Ïðîèçâåäåíèÿòà íà Æóë Âåðí ñà ïðåâåäåíè íà 54 åçèêà. À ïðåäè íåãî? Ñàìî åäíî èìå ïðåäè Æóë Âåðí çàñëóæàâà äà áúäå ñïîìåíàòî âúâ âðúçêà ñ íåãîâîòî òâîð÷åñòâî, èìå íà êîåòî òîé äúëæè ìíîãî; òîâà å àìåðèêàíåöúò Åäãàð Àëúí Ïî. Íàèñòèíà ìåæäó äâàìàòà èìà ïðèíöèïíà ðàçëèêà. Ñúâñåì ñïîëó÷ëèâî ñúâåòñêèÿò ëèòåðàòóðîâåä Å. Áðàíäèñ ñðàâíÿâà Å. Ïî è Æ. Âåðí òàêà: "Äîêàòî Ïî ñúçäàäå ôàíòàñòè÷íè ïðîèçâåäåíèÿ íà íàóêàòà, òî Æóë Âåðí ñúçäàäå íàó÷íà ôàíòàñòèêà". Çà ðàçëèêà îò âèòàëíîòî è îïòèìèñòè÷íî òâîð÷åñòâî íà Æóë Âåðí, àìåðèêàíñêèÿò ïèñàòåë íå ìîæå äà ñå îñâîáîäè îò ñîöèàëíèÿò ñè ïåñèìèçúì è ÷åðíèòå ïðåä÷óâñòâèÿ çà áúäåùåòî íà ÷îâå÷åñòâîòî. Îñâåí òîâà ìèñúëòà íà Æóë Âåðí íèêîãà íå ñå èçðàæäà â áåçïî÷âåíà ôàíòàçèÿ, êàêòî ó Ïî. Âúïðåêè òîâà Æóë Âåðí ñå ÷óâñòâà ñèëíî ïðèâëå÷åí îò ëè÷íîñòòà è òâîð÷åñòâîòî íà Ïî, êîåòî ñå ïîä÷åðòàâà è îò ôàêòà, ÷å òîé ñå çàëàâÿ äà ðàçêðèå çàãàäêàòà îêîëî èç÷åçíàëèÿ ãåðîé íà Ïî, Àðòúð Ãîðäúí Ïèì, êàòî íàïèñâà ïðîäúëæåíèå íà "Èñòîðèÿòà íà Àðòúð Ãîðäúí Ïèì", êîåòî îçàãëàâÿâà "Ëåäåíèÿò ñâèíêñ".
Ëèòåðàòóðíîòî íîâàòîðñòâî íà Æóë Âåðí ñå èçðàçÿâà ïðåäè âñè÷êî â òîâà, ÷å ïîåòè÷íàòà ôàíòàçèÿ ó íåãî ñå ïðèäðóæàâà îò íàóêàòà è çà ïúðâè ïúò ñòàâà íåéíà íåðàçäåëíà ñïúòíèöà. Ôàíòàçèÿòà íà Æóë Âåðí îáà÷å íèêîãà íå íàäõâúðëÿ ãðàíèöèòå íà ÷îâåøêèòå âúçìîæíîñòè. Â òîçè ñìèñúë òÿ ñòîè íà çäðàâà ðåàëíà îñíîâà. Ñàìèÿò ïèñàòåë îïðåäåëÿ ÿñíî è âÿðíî îòíîøåíèåòî ñè êúì ôàíòàçèÿòà è èñòèíàòà (íàóêàòà): "Êàêâîòî è äà èçìèñëÿì, êàêâîòî è äà ôàíòàçèðàì, âñè÷êî òîâà ùå îòñòúïâà íà èñòèíàòà, çàùîòî ùå äîéäå âðåìå, êîãàòî ïîñòèæåíèÿòà íà íàóêàòà ùå íàäõâúðëÿò ñèëàòà íà âúîáðàæåíèåòî",
Ðîìàíèòå íà Æóë Âåðí ñà öåííè çà íàñ è ïîðàäè òîâà, ÷å â òÿõ òîé ÷åñòî è îïðåäåëåíî ñå ïðîòèâîïîñòàâÿ íà íàñèëèåòî, äåñïîòèçìà, âîéíèòå è âàðâàðñêèÿ êîëîíèàëèçúì. Òîâà íåãîâî ñòàíîâèùå èçïúêâà îñîáåíî ÿñíî â îíàçè ÷àñò îò òâîð÷åñòâîòî ìó, ñúçäàäåíî ñëåä ïàäàíåòî íà òèðàíèíà Íàïîëåîí III è êðàÿ íà Ïàðèæêàòà êîìóíà. Òîé íàïàäà îñîáåíî îñòðî àíãëèéñêèÿ êîëîíèàëèçúì, êàòî íàé-ðàçâèòèÿ - íàé-æåñòîê êîëîíèàëèçúì. Ðîáñòâîòî îñîáåíî ñèëíî âúçìóùàâà äåìîêðàòà è õóìàíèñòà Æóë Âåðí. Åòî çàùî åäíè îò íàé-ïðèâëåêàòåëíèòå ìó ãåðîè êàòî êàïèòàí Íåìî, êàïèòàí Ãðàíò, èíæåíåðúò Ñàéðúñ Ñìèò è äð. ñå ÿâÿâàò ñâîåîáðàçíè áóíòàðè, áîðöè ïðîòèâ íàñèëèåòî, ðîáñòâîòî, êîëîíèàëèçìà. Íå ñëó÷àéíî íÿêîãàøíèÿò ñåêðåòàð íà ôðåíñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ Ìîðèñ Òîðåç, äàâàéêè îöåíêà íà òâîð÷åñòâîòî íà Æóë Âåðí, çàÿâÿâà: "Êíèãàòà íà Æóë Âåðí "Äâàäåñåò õèëÿäè ëåâãè ïîä âîäàòà" âúçïëàìåíè âúîáðàæåíèåòî ìè. Áÿõ óâëå÷åí íå òîëêîâà îò ïðèêëþ÷åíèÿòà íà êàïèòàí Íåìî, êîëêîòî îò ñàìèÿ íåãî. Â íåãîâîòî ëèöå âèäÿõ îëèöåòâîðåíèå íà âåëèêèÿ ãåíèé íà íàóêàòà, êîÿòî âúçòúðæåñòâóâà íàä âñè÷êî, íàóêà, êîÿòî ïðîìåíÿ ñâåòà è õîðàòà, íàóêà, êîÿòî ñëóæè íà íàðîäà."
Çà íàñ, áúëãàðèòå, îáà÷å å îñîáåíî èíòåðåñíà êíèãàòà íà Æóë Âåðí "Ïðîèçøåñòâèå íà Äóíàâà" è òî ïî äâå ïðè÷èíè: ïúðâî, çàùîòî è òàçè êíèãà äîêàçâà îùå âåäíúæ ñú÷óâñòâèåòî è ëþáîâòà íà àâòîðà êúì ïîðîáåíèòå íàðîäè è âòîðî, çàùîòî ãëàâíèÿò ãåðîé â íåÿ å áúëãàðñêè ðåâîëþöèîíåð, Ñòåôàí Âëàäêîâ (èìåòî å öèòèðàíî ñïîðåä áúëãàðñêèÿ ïðåâîä îò 1946 ã.), åäèí îò ðúêîâîäèòåëèòå íà ðåâîëþöèîííàòà äåéíîñò â Ðóñ÷óê ñðåùó îñìàíñêàòà òèðàíèÿ. Àâòîðúò ãîâîðè ñ íåãîäóâàíèå çà êëàíåòàòà è óæàñèòå, èçâúðøåíè îò îñìàíëèèòå ïðåç 1876 ã. â Áúëãàðèÿ.
Õóìàíèñòúò Æóë Âåðí èìà áóäíà ãðàæäàíñêà ñúâåñò, êîÿòî ãî ïðàâè ñúïðè÷àñòåí â ñòðàäàíèÿòà è óñèëèÿòà íà âñåêè ïîðîáåí íàðîä. Ðîìàíúò ìó "Àðõèïåëàã â ïëàìúöè" ïðåñúçäàâà ìîìåíòè îò ãðúöêîòî îñâîáîäèòåëíî äâèæåíèå çà íåçàâèñèìîñò, "Ñåâåðà ñðåùó Þãà" îïèñâà áîðáàòà çà ëèêâèäèðàíå íà ðîáñòâîòî â ÑÀÙ, "Ìàòèàñ Øàíäîð" å åïîïåÿ íà áîðáàòà íà óíãàðñêèòå ïàòðèîòè ñðåùó àâñòðèéñêîòî ãîñïîäñòâî, "Äðàìà â Ëàïëàíäèÿ" îïèñâà-áîðáàòà íà åñòîíöè è ëàòâèéöè ñðåùó áàðîíèòå, "Ïúòÿò êúì Ôðàíöèÿ" ïðåñúçäàâà ïîáåäàòà íà ôðåíñêàòà ðåâîëþöèîííà àðìèÿ ïðè Âàëìè è ò. í. è ò. í.
Æóë Âåðí ñè îñòàâà íåïîâòîðèìî ÿâëåíèå â ñâåòîâíàòà ëèòåðàòóðà. Íåíàäìèíàò ïîïóëÿðèçàòîð íà íàó÷íè çíàíèÿ, òîé óòâúðæäàâà ìàòåðèàëèñòè÷åñêèòå âúçãëåäè çà ïðèðîäàòà, ðàçîáëè÷àâà ñóåâåðèÿòà è ðåëèãèîçíî-ìåòàôèçè÷íèòå ïðåäñòàâè çà çåìÿòà è âñåëåíàòà, ñúçäàâà ñúâñåì íîâ ãåðîé â ëèòåðàòóðàòà, èçñëåäîâàòåëÿ, áåçêîðèñòíèÿ ñëóæèòåë íà íàóêàòà, ãîòîâ çà âñÿêà ñàìîæåðòâà â íåéíî èìå. Âèñîêèòå ìîðàëíè êà÷åñòâà íà òîçè ãåðîé, ñúâúðøåíî ÷óæäè íà òîãàâàøíîòî áóðæîàçíî îáùåñòâî, ñà îêàçâàëè è îêàçâàò ãîëÿìî âúçïèòàòåëíî âúçäåéñòâèå íà ìëàäèòå ïîêîëåíèÿ. Ìîæåì îïðåäåëåíî äà òâúðäèì, ÷å è ñúñ ñúçäàâàíåòî íà òîçè íîâ òèï ëèòåðàòóðåí ãåðîé Æóë Âåðí ñúùî òàêà èçïðåâàðè åïîõàòà ñè, ïðîçðÿ äàëå÷ â áúäåùåòî. Íåãîâèòå ðîìàíè ðàçòúðñèõà ñúâðåìåííèöèòå ìó, âúîäóøåâèõà äåñåòêè è ñòîòèöè õîðà äà ñòàíàò èçñëåäîâàòåëè, ïúòåøåñòâåíèöè, ïèîíåðè íà ÷îâåøêèÿ ïðîãðåñ. Äîñòàòú÷íî å äà ñïîìåíåì èìåíàòà íà Öèîëêîâñêè, Ôðèòüîô Íàíñåí, Â. À. Îáðó÷åâ, Æîðæ Êëîä, Ðè÷àðä Áúðä è Ñèìîí Ëåéê, êîèòî ñìÿòàò, ÷å äúëæàò âñè÷êî íà Æóë Âåðí! Êíèãàòà "Îñåìäåñåò äíè îêîëî ñâåòà", êîÿòî ìåæäó äðóãîòî ñå îòëè÷àâà è ñ ãîëÿìî íàïðåæåíèå è äðàìàòèçúì, "õâúðëÿ ðúêàâèöà" íà ó÷åíè è ïúòåøåñòâåíèöè. Àìåðèêàíêàòà Íåëè Áëàé ñè ïîñòàâÿ çà öåë ïðåç 1889 ã. äà ñ÷óïè ðåêîðäà íà Ôèëåàñ Ôîã è óñïÿâà äà îáèêîëè ñâåòà çà 72 äíè. Ãîäèíè ñëåä èçëèçàíåòî íà "Äâàäåñåò õèëÿäè ëåâãè ïîä âîäà", íàé-ÿðêèÿò, íî äàëå÷å íå åäèíñòâåíèÿò ñëó÷àé íà áëèçêî ñúâïàäåíèå íà èçìèñëåíîòî ñ èñòîðè÷åñêàòà ðåàëíîñò" (Áðàíäèñ), äâà "Íàóòèëóñà" àòàêóâàò ïîä âîäàòà Ñåâåðíèÿ ïîëþñ è âòîðèÿò óñïÿâà! Ôðåíñêèÿò ïîëÿðåí ïúòåøåñòâåíèê Æàê Øàðêî ðåøàâà äà "èçïèòà" Æóë Âåðí. Îïèòàë ñå äà çàïàëè îãúí îò ëåùîîáðàçíî ïàð÷å ÷èñò ëåä, ñúùî êàòî äîêòîð Êðàóáîíè, ãåðîé îò "Êàïèòàí Õàòåðàñ", è óñïÿë!
Îïòèìèçìúò íà Æóë Âåðí â Áúäåùåòî íà "èêàðèèöèòå- ñå ïîìðà÷àâàë ñàìî îò åäíî: òîé ñïîäåëèë ïðåä æóðíàëèñòè - "Ùå ìèíå ìíîãî âðåìå è íàøèòå òåëåôîíè è òåëåãðàôè ùå èçãëåæäàò ñìåøíè... Àêî çíàåòå, êàê ñúæàëÿâàì, ÷å ùå òðÿáâà äà ñâúðøà òàêà ðàíî çåìíèÿ ñè ïúò è äà ñå ïðîñòÿ ñ æèâîòà íà ïðàãà íà åäíà åïîõà, êîÿòî ïðåäëàãà ñàìî ÷óäåñà".
Èñêà íè ñå äà çàâúðøèì ñ äóìèòå îò ñòàòèÿòà íà ôðåíñêèÿ âåñòíèê "Àâàíãàðä" îò ìàðò 1955 ã.: "Æóë Âåðí ðåäîì ñ Áàëçàê è Þãî î÷åâèäíî å íàé-ïîïóëÿðíèÿò ôðåíñêè ïèñàòåë... Íàé-âàæíîòî â òâîð÷åñòâîòî ìó ñà äîâåðèåòî è íàäåæäàòà, êîèòî âúçëàãà íà õîðàòà".
ÂÅÑÅËÈÍ ÐÀÄÊÎÂ