Äæ. Ð. Ð. Òîëêèí
ÍÅÄÎÂÚÐØÅÍÈ ÏÐÅÄÀÍÈß
ÁÅËÅÆÊÀ
Â ðàçëè÷íè ÷àñòè íà òàçè êíèãà ñå íàëîæè òåêñòîâåòå íà àâòîðà è íà ðåäàêòîðà äà áúäàò îòáåëÿçàíè ïî ðàçëè÷åí íà÷èí, òúé êàòî ñòåïåíòà íà ðåäàêòîðñêà íàìåñà íå íàâñÿêúäå å åäíàêâà. Â îñíîâíèÿ òåêñò àâòîðúò å îòïå÷àòàí ïî÷òè íàâñÿêúäå ñ ïî-åäúð øðèôò; àêî ñå íàëàãà íàìåñà íà ðåäàêòîðà, òîâà ñòàâà ñ ïî-äðåáåí øðèôò è ïî-øèðîêî ëÿâî ïîëå. Íî â "Èñòîðèÿòà íà Ãàëàäðèåë è Êåëåáîðí", êúäåòî ðåäàêòîðñêèÿò òåêñò ïðåîáëàäàâà, ïî-òåñíèòå ðåäîâå îòáåëÿçâàò ðå÷òà íà àâòîðà. Â ïðèëîæåíèÿòà, à ñúùî òàêà è â çàâúðøåêà íà "Àíàðèîí è Åðåíäèñ", îçàãëàâåí Ïî-íàòàòúøåí õîä íà ðàçêàçà, ñ äðåáåí øðèôò ñà îòïå÷àòàíè è äâàòà âèäà òåêñòîâå, êàòî öèòàòèòå îò àâòîðà ñå îòáåëÿçâàò ñ ïî-øèðîêî ïîëå.
Áåëåæêèòå êúì òåêñòà â ïðèëîæåíèÿòà ñà äàäåíè ïîä ëèíèÿòà; ëè÷íèòå àâòîðñêè çàáåëåæêè íàâñÿêúäå ñå îòáåëÿçâàò ñ "Áåë. àâò.".
ÓÂÎÄ
 Êîãàòî ïîåìå îòãîâîðíîñò çà ïèñìåíîòî íàñëåäñòâî íà åäèí ïî÷èíàë àâòîð, ÷îâåê ñå èçïðàâÿ ïðåä òðóäíî ðàçðåøèìè ïðîáëåìè. Â ïîäîáíî ïîëîæåíèå íÿêîè áèõà ïðåäïî÷åëè äà íå ïðåäîñòàâÿò çà ïóáëèêóâàíå àáñîëþòíî íèêàêâè ìàòåðèàëè, îñâåí ìîæå áè ïðîèçâåäåíèÿ, êîèòî ñà áèëè íàïúëíî çàâúðøåíè ïðåäè ñìúðòòà íà àâòîðà. Îò ïðúâ ïîãëåä ïîäîáåí ïîäõîä áè ìîãúë äà èçãëåæäà íàé-ïðàâèëåí ñïðÿìî íåïóáëèêóâàíèòå ðúêîïèñè íà Äæ. Ð. Ð. Òîëêèí; êðàéíî êðèòè÷åí è âçèñêàòåëåí êúì ñîáñòâåíîòî ñè òâîð÷åñòâî, ñàìèÿò òîé íå áè è ïîìèñëèë äà ïîçâîëè îòïå÷àòâàíåòî äàæå íà íàé-çàâúðøåíèòå ðàçêàçè îò òàçè êíèãà áåç ìíîæåñòâî äîïúëíèòåëíè ïîïðàâêè.
 Îò äðóãà ñòðàíà ìè ñå ñòðóâà, ÷å õàðàêòåðúò è öåëèòå íà òâîð÷åñêèÿ ìó çàìèñúë ïîñòàâÿò â îñîáåíî ïîëîæåíèå äîðè è îòõâúðëåíèòå ëè÷íî îò íåãî èñòîðèè. Çà ìåí áåøå èçêëþ÷åíî "Ñèëìàðèëèîí" äà îñòàíå â íåèçâåñòíîñò âúïðåêè íåäîâúðøåíîòî ñúñòîÿíèå íà ðúêîïèñà è âúïðåêè ìíîãîêðàòíî îáÿâÿâàíèòå, ìàêàð è äî ãîëÿìà ñòåïåí íåîñúùåñòâåíè íàìåðåíèÿ íà áàùà ìè äà ãî ïðåðàáîòè; ñëåä äúëãè êîëåáàíèÿ ñå ðåøèõ äà ïðåäñòàâÿ òâîðáàòà íå êàòî èñòîðè÷åñêî èçñëåäâàíå ïîä ôîðìàòà íà ñáîð îò ïðîòèâîðå÷èâè òåêñòîâå, îáåäèíåíè ÷ðåç êîìåíòàð, à êàòî öÿëîñòíî è çàâúðøåíî ïðîèçâåäåíèå. Â íàñòîÿùàòà êíèãà ïîâåñòâîâàíèÿòà èìàò ñúâñåì äðóã õàðàêòåð: îáùî ïîãëåäíàòè, òå íå ïðåäñòàâëÿâàò åäíî öÿëî è êíèãàòà å ïðîñòî ñáîðíèê îò òåêñòîâå, ñâúðçàíè ñ Íóìåíîð è Ñðåäíàòà çåìÿ, êîèòî ñèëíî ñå ðàçëè÷àâàò ïî ôîðìà, öåë, ñòåïåí íà çàâúðøåíîñò è âðåìå íà íàïèñâàíå (êàêòî è ïî ñîáñòâåíàòà ìè íàìåñà â òÿõ). Íî ìàêàð è íå òîëêîâà ñèëíè, äîâîäèòå â ïîëçà íà òÿõíîòî ïóáëèêóâàíå íå ñå ðàçëè÷àâàò ïðèíöèïíî îò îíåçè, îïðàâäàâàùè ñïîðåä ìåí îòïå÷àòâàíåòî íà "Ñèëìàðèëèîí". Òèÿ ÷èòàòåëè, êîèòî íå áèõà æåëàëè äà ïðîïóñíàò ðàçêàçà êàê Ìåëêîð è Óíãîëèàíò ãëåäàò îò âúðõà íà Õèÿðìåíòèð íàäîëó êúì "ëèâàäèòå è ïîëÿòà íà ßâàíà, ïîçëàòåíè îò âèñîêàòà ïøåíèöà íà áîãîâåòå"; êàê ïúðâèÿò ëóíåí èçãðåâ íà çàïàä õâúðëÿ äúëãè ñåíêè ïðåä àðìèÿòà íà Ôèíãîëôèí; êàê Áåðåí ñå ñïîòàéâà âúâ âúë÷è îáëèê ïîä òðîíà íà Ìîðãîò; èëè êàê ñðåä ãîðàòà Íåëäîðåò èçâåäíúæ ëóìâà ñèÿíèåòî íà ðàçêðèòèÿ Ñèëìàðèë - òèÿ ÷èòàòåëè, âÿðâàì, ùå îòêðèÿò, ÷å íåñúâúðøåíñòâîòî íà ôîðìàòà îòñòúïâà ïðåä ìîùíèÿ ãëàñ íà Ãàíäàëô (òóê ãî ÷óâàìå çà ïîñëåäåí ïúò), êîãàòî ñòàðèÿò âúëøåáíèê ñå ïîäèãðàâà ñ íàäìåííèÿ Ñàðóìàí ïðè ñúáèðàíåòî íà Áåëèÿ ñúâåò ïðåç 2851 ãîäèíà, èëè êîãàòî ñëåä êðàÿ íà Âîéíàòà çà Ïðúñòåíà ðàçêàçâà â Ìèíàñ Òèðèò êàê å ðåøèë äà èçïðàòè äæóäæåòàòà íà çíàìåíèòîòî ãîñòóâàíå â Òîðáîäúí; ïðåä âúçïðàâÿíåòî íà ìîðñêèÿ âëàäåòåë Óëìî íàä âúëíèòå êðàé Âèíÿìàð; ïðåä Ìàáëóíã Äîðèàòñêè, ñïîòàåí "êàòî ïîëñêà ìèøêà" ïîä ðàçðóøåíèÿ ìîñò íà Íàðãîòðîíä; èëè ïðåä ãèáåëòà íà Èñèëäóð â òèíåñòèòå ïëèò÷èíè íà Àíäóèí.
 Ìíîãî îò òåêñòîâåòå â òîçè ñáîðíèê ïðåäñòàâëÿâàò ðàçøèðåí ðàçêàç çà ñúáèòèÿ, îïèñàíè ïî-êðàòêî èëè ïîíå ñïîìåíàòè íà äðóãè ìåñòà; îùå â ñàìîòî íà÷àëî òðÿáâà äà êàæà, ÷å ãîëÿìà ÷àñò íÿìà äà áúäå îöåíåíà ïî äîñòîéíñòâî îò îíèÿ ÷èòàòåëè íà "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå", êîèòî ñìÿòàò èñòîðè÷åñêàòà ñòðóêòóðà íà Ñðåäíàòà çåìÿ çà ñðåäñòâî, à íå çà öåë è ñëåäÿò ñàìî õîäà íà ðàçêàçà, òúé ÷å íå èçïèòâàò ñêëîííîñò êúì ïî-çàäúëáî÷åíî ïðîó÷âàíå, íå æåëàÿò äà íàó÷àò êàê ñà áèëè îðãàíèçèðàíè Ðîõàíñêèòå êîííèöè è èçîáùî íå ñå èíòåðåñóâàò îò Äðóàäàíñêèòå ãîðÿíè. Áàùà ìè â íèêàêúâ ñëó÷àé íå áè ãè óïðåêíàë çà òîâà. Â åäíî ñâîå ïèñìî îò ìàðò 1955 ãîäèíà, ìàëêî ïðåäè îòïå÷àòâàíåòî íà òðåòèÿ òîì îò "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå", òîé êàçâà:
 Âå÷å ñúæàëÿâàì, ÷å îáåùàõ ïðèëîæåíèÿ! Çàùîòî ñïîðåä ìåí òÿõíàòà ïîÿâà â îðÿçàí è ñáèò âèä íå ùå çàäîâîëè íèêîãî - èëè ïîíå ìåí; à êàêòî ëè÷è îò ïèñìàòà, êîèòî ïîëó÷àâàì (â èçóìèòåëíî êîëè÷åñòâî), íå ùå çàäîâîëè è ÷èòàòåëèòå, õàðåñâàùè ïîäîáíè íåùà - çà ìîå ó÷óäâàíå òå ñå îêàçàõà òâúðäå ãîëÿìî ìíîçèíñòâî; êîëêîòî äî îíèÿ, êîèòî õàðåñâàò êíèãàòà åäèíñòâåíî êàòî "ãåðîè÷íà ðîìàíòèêà" è ñìÿòàò "çàãàäú÷íàòà äàëå÷èíà" çà îáèêíîâåí ëèòåðàòóðåí òðèê, òî òå ÷èñòî è ïðîñòî ùå ïðåíåáðåãíàò ïðèëîæåíèÿòà.
 Äíåñ ñúâñåì íå ñúì ñèãóðåí, ÷å íàé-ïðàâèëíàòà íàñîêà áåøå äà ðàçãëåæäàì öÿëàòà ðàáîòà êàòî åäíà áåçêðàéíà èãðà - âúâ âñåêè ñëó÷àé òîâà ñå îêàçà âðåäíî çà ìåí ñ öÿëîòî ñè ïàãóáíî ïðèâëè÷àíå. Íàâÿðíî èìåííî òàêúâ å èñòèíñêèÿò (ìàêàð è ñòðàíåí) åôåêò íà åäíà èñòîðèÿ, îñíîâàíà âúðõó èçâúíðåäíî ïîäðîáíè è çàäúëáî÷åíè ãåîãðàôñêè, õðîíîëîãè÷åñêè è åçèêîâåäñêè ðàçðàáîòêè, íàðè÷àíè îò ìíîçèíà "÷èñòà èíôîðìàöèÿ" èëè ïðîñòî "ïðåìúäðîñò".
Åäíà ãîäèíà ïî-êúñíî òîé îòíîâî ñïîäåëÿ â ïèñìî:
 ... ìàêàð ÷å ìíîçèíà, ñúùî êàòî âàñ, íàñòîÿâàò çà êàðòè, äðóãè äúðæàò íå òîëêîâà íà ìåñòîïîëîæåíèåòî, êîëêîòî íà ãåîëîæêèòå ïîäðîáíîñòè; ìíîçèíà èçèñêâàò ïóáëèêóâàíåòî íà åëôè÷åñêà ãðàìàòèêà, ôîíåòèêà è ïîäáðàíè òåêñòîâå; íÿêîè ïúê ïèòàò çà åëôè÷åñêèòå ìåðíè åäèíèöè... Ìóçèêàíòèòå èñêàò ìåëîäèè è íîòíà ïèñìåíîñò; àðõåîëîçèòå - êåðàìèêà è ìåòàëóðãèÿ; áîòàíèöèòå - íàé-òî÷íî îïèñàíèå íà ðàñòåíèÿ êàòî ìàëîðí, åëàíîð, íèôðåäèë, àëôèðèí, ìàëîñ è ñèìáåëìèíå; èñòîðèöèòå - ïîäðîáíîñòè çà îáùåñòâåíàòà è ïîëèòè÷åñêà ñòðóêòóðà íà Ãîíäîð; à ïðîñòî ëþáîçíàòåëíèòå ïèòàò êàêâî ëè íå: çà Êîëàðèòå, çà Õàðàä, çà ïðîèçõîäà íà äæóäæåòàòà, çà Ìúðòâèòå, çà Áåîðíèíãèòå è çà ëèïñâàùèòå äâàìà âúëøåáíèöè (îò îáùî ïåòèìà).
Íî êàêòî è äà ñå ïîãëåäíå íà òîçè âúïðîñ, çà ìíîçèíà, âêëþ÷èòåëíî è çà ìåí, èìà íåùî äàëå÷ ïî-öåííî îò îáèêíîâåíîòî çàäîâîëÿâàíå íà ëþáîïèòñòâî âúâ âúçìîæíîñòòà äà óçíàÿò, ÷å Íóìåíîðåöúò Âåàíòóð äîâåë â Ñèâèòå çàëèâè ñâîÿ êîðàá "Åíòóëåñå" (òîåñò "Çàâðúùàíå") ñ ïðîëåòíèòå âåòðîâå íà øåñòñòîòíàòà ãîäèíà îò Âòîðàòà åïîõà; ÷å Èñèëäóð ïîãðåáàë áàùà ñè Åëåíäèë Âèñîêè âúðõó ñèãíàëíèÿ õúëì Õàëèôèðèåí; ÷å ×åðíèÿò êîííèê, êîãîòî çúðíàëè õîáèòèòå â ìúãëèâèÿ çäðà÷ îòâúä Ñàëà ïðè Ôóêîâè îâðàçè, å áèë Õàìóë, ïðåäâîäèòåëÿò íà Äóõîâåòå íà Ïðúñòåíà îò Äîë Ãóëäóð... èëè äîðè òîâà, ÷å áåçïëîäèåòî íà äâàíàéñåòèÿ ãîíäîðñêè êðàë Òàðàíîí (ñïîìåíàòî â åäíî îò ïðèëîæåíèÿòà êúì "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå") å ñâúðçàíî ñúñ çàãàäú÷íèòå êîòêè íà êðàëèöà Áåðóòèåë.
 Ñúñòàâÿíåòî íà òàçè êíèãà áå òðóäíî è êðàéíèÿò ðåçóëòàò å äîíÿêúäå êîìïðîìèñåí. Âñè÷êè ïîâåñòâîâàíèÿ ñà "íåäîâúðøåíè" - íå ñàìî ïîâå÷å èëè ïî-ìàëêî, íî è â ðàçëè÷åí ñìèñúë íà äóìàòà, òúé ÷å âñÿêî èçèñêâàøå ñïåöèôè÷åí ïîäõîä; çà ïîäðîáíîñòèòå ùå ñïîìåíà, êîãàòî ìó äîéäå âðåìåòî, à òóê áèõ ïðèâëÿêúë âíèìàíèåòî âè ñàìî êúì íÿêîè íàé-îáùè îñîáåíîñòè.
 Íàé-âàæíèÿò âúïðîñ å òîçè çà "ñúâìåñòèìîñòòà", êîéòî îòëè÷íî ïðîëè÷àâà â ðàçäåëà, îçàãëàâåí "Èñòîðèÿòà íà Ãàëàäðèåë è Êåëåáîðí". Òîâà å "íåäîâúðøåíî ïðåäàíèå" â ïúëíèÿ ñìèñúë íà äóìàòà - íå ïðîñòî ðàçêàç ñ âíåçàïíî èç÷åçâàù êðàé êàêòî "Çà Òóîð è ïðèñòèãàíåòî ìó â Ãîíäîëèí", íå è ïîðåäèöà îò îòêúñè êàêòî "Êèðèîí è Åîðë", à ïúðâè÷íà íèøêà îò èñòîðèÿòà íà Ñðåäíàòà çåìÿ, êîÿòî íèêîãà íå å ïîëó÷èëà ïúëíà ÿñíîòà, êàìî ëè çàâúðøåíà ïèñìåíà ôîðìà. Âêëþ÷âàíåòî íà íåïóáëèêóâàíè ïîâåñòâîâàíèÿ è îòêúñè ïî òàçè òåìà íåìèíóåìî èçèñêâà îùå îò ñàìîòî íà÷àëî ðàçêàçúò äà ñå ïðèåìå íå êàòî òâúðäà, ñàìîñòîÿòåëíî ñúùåñòâóâàùà ðåàëíîñò, êîÿòî àâòîðúò "ïðåðàçêàçâà" (â ðîëÿòà íà ïðåâîäà÷ è ðåäàêòîð), à êàòî èäåÿ, ïîäëåæàùà íà ðàñòåæ è ðàçâèòèå â íåãîâîòî ñúçíàíèå. Ñëåä êàòî àâòîðúò âå÷å å ïðåñòàíàë äà ïóáëèêóâà ëè÷íî ñâîèòå òâîðáè, ïðåäâàðèòåëíî èçáèñòðåíè ÷ðåç ñîáñòâåíàòà ìó çàäúëáî÷åíà ñàìîêðèòèêà è ìíîæåñòâî óòî÷íåíèÿ, âñÿêî íîâî ïîçíàíèå çà Ñðåäíàòà çåìÿ, îòêðèâàíî â íåäîâúðøåíèòå ìó ïðîèçâåäåíèÿ, ÷åñòî ùå âëèçà â ñáëúñúê ñ îíîâà, êîåòî ñìÿòàìå çà "ïîçíàòî"; ïðè ïîäîáíè ñëó÷àè íîâèòå åëåìåíòè, âìúêíàòè âúâ âå÷å ãîòîâàòà ñãðàäà, äîïðèíàñÿò íå òîëêîâà çà ñàìàòà èñòîðèÿ íà åäèí èçìèñëåí ñâÿò, êîëêîòî çà èñòîðèÿòà íà íåãîâîòî ñúçäàâàíå. Â íàñòîÿùàòà êíèãà ïðèåõ òîçè ïðèíöèï îùå îò ïúðâèÿ ðåä; è àêî íå áðîèì íÿêîè äðåáíè ïîäðîáíîñòè, íàïðèìåð ðàçìåñòâàíèÿ è ñúêðàùåíèÿ (òàì, êúäåòî òâúðäîòî ïðèäúðæàíå êúì ðúêîïèñà áè äîâåëî äî îáúðêâàíå èëè áè èçèñêâàëî ïðåêàëåíî ïîäðîáíè îáÿñíåíèÿ), íå ñúì ïðàâèë íèêàêâè ïðîìåíè â èìåòî íà ñúâìåñòèìîñòòà ñ âå÷å ïóáëèêóâàíè òâîðáè, à ñàìî ñúì ïîñî÷âàë íÿêîè ïðîòèâîðå÷èÿ è âàðèàíòè. Èìåííî ïîðàäè òîâà "Íåäîâúðøåíè ïðåäàíèÿ" äúëáîêî ñå ðàçëè÷àâà îò "Ñèëìàðèëèîí", êúäåòî ìîÿòà ïúðâè÷íà, ìàêàð è íå åäèíñòâåíà öåë êàòî ðåäàêòîð áå äà ïîñòèãíà âúíøíà è âúòðåøíà åäíîðîäíîñò; ñ èçêëþ÷åíèå íà íÿêîëêî èçðè÷íî óïîìåíàòè ñëó÷àÿ, ïðèåìàì "Ñèëìàðèëèîí" çà ñúùî òúé òâúðäà îñíîâà, êàêòî è ïðîèçâåäåíèÿòà, ïóáëèêóâàíè ëè÷íî îò áàùà ìè - áåç äà âçèìàì ïðåäâèä áåçáðîéíèòå "ñàìîâîëíè" íàìåñè ïðè ïîäáîðà íà åäèí èëè äðóã âàðèàíò ïî âðåìå íà ðåäàêòèðàíåòî.
 Ïî ñúäúðæàíèå êíèãàòà å èçöÿëî ïîâåñòâîâàòåëíà (èëè îïèñàòåëíà) - èçêëþ÷èë ñúì îò íåÿ âñè÷êè ðúêîïèñè çà Ñðåäíàòà çåìÿ è Àìàí, êîèòî èìàò ôèëîñîôñêè èëè òúëêóâàòåëåí õàðàêòåð, à òàì, êúäåòî âñå ïàê ñå ïîÿâÿâàò ïîäîáíè òåìè, ñúì ñå ñòàðàë äà íå ãè çàäúëáî÷àâàì. Çà óäîáñòâî íà ÷èòàòåëÿ èçáðàõ îïðîñòåíà ñòðóêòóðà, êàòî ðàçäåëèõ òåêñòîâåòå íà ÷àñòè, ñúîòâåòñòâàùè íà òðèòå åïîõè, ìàêàð ÷å ìåæäó òÿõ íåèçáåæíî âúçíèêâà íàñëàãâàíå, êàêòî íàïðèìåð â ëåãåíäàòà çà Àìðîò è íåéíîòî îáñúæäàíå â "Èñòîðèÿòà íà Ãàëàäðèåë è Êåëåáîðí". ×åòâúðòàòà ÷àñò å ïðèëîæåíèå è ìîæå áè ñå íàëàãà äà îáÿñíÿ íåéíîòî ïðèñúñòâèå â åäíà êíèãà, îçàãëàâåíà "Íåäîâúðøåíè ïðåäàíèÿ", òúé êàòî îòêúñèòå â íåÿ ïðåäñòàâëÿâàò îáîáùåíè åñåòà ïî÷òè áåç åëåìåíòè íà "ðàçêàç". Íàïðèìåð ðàçäåëúò çà Äðóåäàèíèòå áå âêëþ÷åí çàðàäè èñòîðèÿòà íà "Âåðíèÿ êàìúê", êîÿòî å ñàìî ìàëêà ÷àñò îò íåãî; à òîé ïúê íà ñâîé ðåä ìå ïðèíóäè äà âêëþ÷à ðàçäåëè çà Èñòàðèòå è Ïàëàíòèðèòå, òúé êàòî òå (îñîáåíî ïúðâèòå) ïðèâëÿêîõà ëþáîïèòñòâîòî íà ìíîçèíà ÷èòàòåëè è òàçè êíèãà ìè ñå ñòîðè íàé-ïîäõîäÿùîòî ìÿñòî äà èçëîæà êàêâîòî èìà çà êàçâàíå.
 Ìîæå áè íà ìåñòà îáÿñíåíèÿòà è áåëåæêèòå èçãëåæäàò ïðåòðóïàíè, íî êàêòî ùå âèäèòå, òàì, êúäåòî ñà ñòðóïàíè íàé-ãúñòî, (êàòî íàïðèìåð â "Ãèáåë ñðåä Ïåðóíèêîâè ïîëÿ"), òîâà å äåëî íå òîëêîâà íà ðåäàêòîðà, êîëêîòî íà àâòîðà, êîéòî â ïîñëåäíèòå ãîäèíè îò òâîð÷åñòâîòî ñè áå ñêëîíåí äà ïèøå ïî òîçè íà÷èí, îáåäèíÿâàéêè íÿêîëêî ðàçëè÷íè òåìè ÷ðåç âçàèìîñâúðçàíè äîïúëíåíèÿ. Íàâñÿêúäå ñúì ñå ñòàðàë äà èçòúêíà èçðè÷íî êîè îò òÿõ ñà ðåäàêòîðñêè è êîè íå.
 Ïðè ñúñòàâÿíåòî íà êíèãàòà ñúì èçõîæäàë îò ïðåäïîëîæåíèåòî, ÷å ÷èòàòåëÿò å äîáðå çàïîçíàò ñ âå÷å ïóáëèêóâàíèòå òâîðáè íà áàùà ìè (îñîáåíî "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå"), òúé êàòî ïðîòèâíîòî ùåøå äà íàëîæè åäíî íåäîïóñòèìî ðàçøèðÿâàíå íà ðåäàêòîðñêàòà ðîëÿ, êîÿòî è áåç òîâà áè ñå ñòîðèëà íà ìíîçèíà ïðåêàëåíî ðàçäóòà. Ïîçâîëèõ ñè îáà÷å äà âêëþ÷à êðàòêè îïðåäåëåíèÿ ïî÷òè íàâñÿêúäå â Ñïèñúêà íà èìåíàòà, ÷ðåç êîèòî äà ñïåñòÿ íà ÷èòàòåëÿ ïîñòîÿííîòî ðîâåíå èç äðóãè èçäàíèÿ. Àêî íÿêúäå ñúì äîïóñíàë ïðåêàëåíà ëàêîíè÷íîñò èëè íåâîëíà äâóñìèñëèöà, òî êíèãàòà íà Ðîáúðò Ôîñòúð "Ïúëåí ïúòåâîäèòåë èç Ñðåäíàòà çåìÿ" ùå âè áúäå ÷óäåñåí ñïðàâî÷íèê, êàêòî ëè÷íî îòêðèõ ïðè ÷åñòàòà é óïîòðåáà.
 Ñëåäâàò íÿêîè ïðåäâàðèòåëíè áèáëèîãðàôñêè áåëåæêè çà îòäåëíèòå ãëàâè.
I. Çà Òóîð è ïðèñòèãàíåòî ìó â Ãîíäîëèí
 Áàùà ìè ÷åñòî êàçâàøå, ÷å îò âñè÷êè ïðåäàíèÿ çà Ïúðâàòà åïîõà íàé-íàïðåä å ñú÷èíèë "Ïàäàíåòî íà Ãîíäîëèí" è äîñåãà íå ñúì îòêðèë íèùî, êîåòî äà îïðîâåðãàâà òîâà ìó òâúðäåíèå. Â åäíî ïèñìî îò 1964 ãîäèíà òîé ñúîáùàâà, ÷å çàïî÷íàë äà ïèøå "ïðîñòî îò ñêóêà ïî âðåìå íà áîëíè÷íèÿ îòïóñê ïðåç 1917", à ïî äðóãè ïîâîäè å ñïîìåíàâàë 1916 èëè è äâåòå ãîäèíè - 1916-17. Â ïèñìî äî ìåí, äàòèðàùî îò 1944 ãîäèíà òîé ñïîäåëÿ: "Èçïúðâîì çàïî÷íàõ äà ïèøà ["Ñèëìàðèëèîí"] â ïðåòúïêàíèòå àðìåéñêè áàðàêè, êúíòÿùè îò çâóöèòå íà ãðàìîôîíè"; è íàèñòèíà íÿêîè ñòèõîâå, â êîèòî ñå ïîÿâÿâàò Ñåäåìòå èìåíà íà Ãîíäîëèí, ñà íàäðàñêàíè âúðõó ãúðáà íà ëèñòîâå ñ óñòàâíè ïîëîæåíèÿ çà "ðàçïðåäåëåíèåòî íà îòãîâîðíîñòèòå â ïåõîòíèÿ áàòàëüîí". Íàé-ðàííèÿò ðúêîïèñ âñå îùå ñúùåñòâóâà ïîä ôîðìàòà íà äâå ìàëêè ó÷åíè÷åñêè òåòðàäêè; òåêñòúò å èçïèñàí íàáúðçî ñ ìîëèâ, à ñëåä âðåìå ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò å áèëà ïîâòîðåíà ñ ìàñòèëî è ìíîãîêðàòíî ïîïðàâÿíà. Âúç îñíîâàòà íà òîçè òåêñò ìàéêà ìè (âåðîÿòíî ïðåç 1917) å ñúñòàâèëà áåëîâà; íî áåëîâàòà íà ñâîé ðåä å áèëà ñúùåñòâåíî ïðåðàáîòåíà ïðåç ïåðèîä, êîéòî íå ìîãà äà îïðåäåëÿ ñ òî÷íîñò - ìîæå áè ïðåç 1919-20, êîãàòî áàùà ìè ðàáîòè â Îêñôîðä êàòî ñúòðóäíèê ïî ñúñòàâÿíåòî íà àêàäåìè÷íîòî èçäàíèå "Íîâ àíãëèéñêè ðå÷íèê". Ïðåç ïðîëåòòà íà 1920 òîé å ïîêàíåí äà ïðî÷åòå ñâîå ïðîèçâåäåíèå â Åñåèñòè÷íèÿ êëóá êúì íåãîâèÿ êîëåæ ("Åêçèòúð") è òîâà ñå îêàçâà "Ïàäàíåòî íà Ãîíäîëèí". Âñå îùå ñà ñúõðàíåíè çàïèñêèòå íà îíîâà, êîåòî å ñìÿòàë äà êàæå êàòî âñòúïëåíèå êúì "åñåòî" ñè. Â òÿõ òîé ñå èçâèíÿâà, ÷å íå å óñïÿë äà íàïèøå ëèòåðàòóðíî-êðèòè÷íà ñòàòèÿ è ïðîäúëæàâà: "Ïîðàäè òîâà ñå íàëîæè äà ïîòúðñÿ íåùî âå÷å íàïèñàíî è â ïúëíîòî ñè îò÷àÿíèå ñå íàòúêíàõ íà òàçè ëåãåíäà. Ðàçáèðà ñå, äî äíåñ òÿ íå å âèæäàëà áÿë ñâÿò... Îò èçâåñòíî âðåìå â ñúçíàíèåòî ìè ðàñòå (èëè ïî-ñêîðî ñå èçãðàæäà) öÿëîñòåí öèêúë îò ñúáèòèÿ âúâ âúîáðàæàåìàòà ñòðàíà Åëôèíèÿ. Óñïÿõ íàáúðçî äà íàäðàñêàì ÷àñò îò åïèçîäèòå... Òàçè ëåãåíäà íå å îò íàé-äîáðèòå, íî åäèíñòâåíî íåÿ ñúì ðåäàêòèðàë èçöÿëî è ìàêàð ÷å ðàáîòàòà äàëå÷ íå å ïðèêëþ÷èëà, èìàì ñìåëîñòòà äà ÿ ïðî÷åòà íà ãëàñ."
 Ëåãåíäàòà çà Òóîð è èçãíàíèöèòå îò Ãîíäîëèí (êàêòî å îçàãëàâåíà íàé-ðàííèòå ðúêîïèñè) îñòàâà íåäîêîñíàòà äúëãè ãîäèíè, ìàêàð ÷å ïî íÿêîå âðåìå, âåðîÿòíî ìåæäó 1926 è 1930 ãîäèíà, áàùà ìè å íàïèñàë ñúêðàòåí è ñáèò âàðèàíò, çà äà ãî âêëþ÷è â "Ñèëìàðèëèîí" (ìåæäó äðóãîòî, çàãëàâèåòî "Ñèëìàðèëèîí" ñå ïîÿâÿâà çà ïðúâ ïúò â íåãîâî ïèñìî äî "Îáçúðâúð" îò 20 ôåâðóàðè 1938); ñúêðàòåíèÿò âàðèàíò ïúê å áèë çíà÷èòåëíî ïðîìåíåí, çà äà ñúâïàäíå ñ ðàçâèòèåòî íà èäåèòå â äðóãè ãëàâè îò êíèãàòà. Ìíîãî ïî-êúñíî òîé çàïî÷âà äà ðàáîòè âúðõó êîðåííî ðàçëè÷åí ðàçêàç, îçàãëàâåí "Çà Òóîð è ïàäàíåòî íà Ãîíäîëèí". Ïî âñÿêà âåðîÿòíîñò òîâà å ñòàíàëî ïðåç 1951 ãîäèíà, êîãàòî "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå" áåøå çàâúðøåí, íî ïî÷òè íÿìàõìå íàäåæäè çà ïóáëèêóâàíåòî ìó. Äúëáîêî ïðîìåíåíà ïî ñòèë è ñúäúðæàíèå, àëà âñå ïàê ñúõðàíèëà ìíîæåñòâî åëåìåíòè îò èñòîðèÿòà, íàïèñàíà îùå â ìëàäåæêèòå ìó ãîäèíè, ëåãåíäàòà "Çà Òóîð è ïàäàíåòî íà Ãîíäîëèí" å èìàëà çà öåë äà ïðåñúçäàäå äî íàé-äðåáíè ïîäðîáíîñòè ñúáèòèÿòà, êîíöåíòðèðàíè â êðàòêàòà 23-òà ãëàâà íà ïóáëèêóâàíèÿ "Ñèëìàðèëèîí"; çà æàëîñò îáà÷å ðúêîïèñúò ñòèãà ñàìî äî ìîìåíòà, êîãàòî Òóîð çàåäíî ñ Âîðîíâå ïðåêðà÷âà ïîñëåäíàòà ïîðòà è âèæäà Ãîíäîëèí îòâúä äîëèíàòà Òóìëàäåí. Ëèïñâàò êàêâèòî è äà áèëî ñâåäåíèÿ çà ïðè÷èíàòà, ïîðàäè êîÿòî ðúêîïèñúò å áèë ïðåêúñíàò.
 Èìåííî òîçè òåêñò ïðèâåæäàì â íàñòîÿùàòà êíèãà. Çà äà èçáåãíà íåäîðàçóìåíèÿòà, ïðîìåíèõ çàãëàâèåòî íà "Çà Òóîð è ïðèñòèãàíåòî ìó â Ãîíäîëèí", òúé êàòî â íåãî íå ñå ñïîìåíàâà íèùî çà ãèáåëòà íà ãðàäà. Êàêòî âñè÷êè ðúêîïèñè íà áàùà ìè, ëåãåíäàòà èìàøå ìíîæåñòâî âàðèàíòè, à â åäèí êðàòúê îòêúñ (ïúòóâàíåòî íà Òóîð è Âîðîíâå êúì îòâúäíèÿ áðÿã íà ðåêà Ñèðèîí) ñå ñðåùàõà è íÿêîëêî ïðîòèâîðå÷èâè âåðñèè; òîâà íàëîæè íåçíà÷èòåëíà ðåäàêòîðñêà íàìåñà.
 Òóê ñòèãàìå äî óäèâèòåëíèÿ ôàêò, ÷å åäèíñòâåíèÿò ïúëåí ðàçêàç çà ïðåñòîÿ íà Òóîð â Ãîíäîëèí, ñâàòáàòà ìó ñ Èäðèë Êåëåáðèíäàë, ðàæäàíåòî íà Åàðåíäèë, èçìÿíàòà íà Ìàåãëèí, ïàäàíåòî íà ãðàäà è ñòðàäàíèÿòà íà áåãúëöèòå - åäíà èñòîðèÿ, êîÿòî çàåìà öåíòðàëíî ìÿñòî â ïðåäñòàâàòà çà Ïúðâàòà åïîõà - å íàïèñàí îò áàùà ìè îùå â ìëàäåæêèòå ìó ãîäèíè. Íÿìà ñúìíåíèå îáà÷å, ÷å îíîâà (èíà÷å âåëèêîëåïíî) ïîâåñòâîâàíèå íå ïîäõîæäà çà âêëþ÷âàíå â òàçè êíèãà. Òî å íàïèñàíî â èçâúíðåäíî àðõàè÷íèÿ ñòèë, êîéòî áàùà ìè èçïîëçâà ïî îíîâà âðåìå è ñúäúðæà ðåäèöà èäåè, âëèçàùè â ïðîòèâîðå÷èå ñ ïóáëèêóâàíèòå âå÷å ïðîèçâåäåíèÿ "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå" è "Ñèëìàðèëèîí". Ìÿñòîòî ìó å ïðè äðóãèòå îòêúñè îò íàé-ðàííàòà ôàçà íà ìèòîòâîð÷åñòâîòî, òîåñò â ñáîðíèêà "Êíèãà íà èçãóáåíèòå ëåãåíäè"; ñàìî ïî ñåáå ñè òî ïðåäñòàâëÿâà èçêëþ÷èòåëåí èíòåðåñ çà ÷èòàòåëÿ, êîéòî æåëàå äà óçíàå êàê ñå å çàðîäèëà Ñðåäíàòà çåìÿ, íî àêî èçîáùî áúäå ïóáëèêóâàíî, ùå ñå íóæäàå îò ñëîæíè è ïîäðîáíè êîìåíòàðè.
I. Ðàçêàç çà äåöàòà íà Õóðèí
Â ìíîãî îòíîøåíèÿ ðàçâèòèåòî íà ëåãåíäàòà çà Òóðèí Òóðàìáàð ïðåäñòàâëÿâà íàé-çàïëåòåíîòî è ñëîæíî ïîâåñòâîâàíèå îò öÿëàòà èñòîðèÿ íà Ïúðâàòà åïîõà. Êàêòî â ïðåäàíèåòî íà Òóîð è ïàäàíåòî íà Ãîíäîëèí, ðàçêàçúò ñå âðúùà êúì ñàìîòî íà÷àëî è ìîæå äà áúäå îòêðèò êàêòî ïîä ôîðìàòà íà ðàííî áåëåòðèñòè÷íî ïðîèçâåäåíèå (åäíà îò "Èçãóáåíèòå ëåãåíäè"), òàêà è êàòî íåäîâúðøåíà äúëãà ïîåìà. Íî çà ðàçëèêà îò ïî-ñåòíåøíèÿ "ðàçøèðåí âàðèàíò" íà "Òóîð", áàùà ìè å óñïÿë äà äîâåäå ïðåðàáîòêàòà íà "Òóðèí" ïî÷òè äî êðàÿ. Òÿ å îçàãëàâåíà "Íàðí è Õèí Õóðèí"; èìåííî íåÿ ñúì âêëþ÷èë â òàçè êíèãà.
 Òðÿáâà îáà÷å äà ïîñî÷à, ÷å äàëå÷ íå âñè÷êè ÷àñòè îò ðàçøèðåíèÿ âàðèàíò íà ïîâåñòâîâàíèåòî ñà äîñòèãíàëè çàâúðøåíà èëè ïîíå èçÿñíåíà ôîðìà. Ôèíàëíèÿò îòêúñ (îò çàâðúùàíåòî íà Òóðèí â Äîð-ëîìèí äî íåãîâàòà ãèáåë) å ïðåòúðïÿë ñàìî íåçíà÷èòåëíè ðåäàêòîðñêè ïðîìåíè, äîêàòî ïúðâèÿò ðàçäåë (äî áÿãñòâîòî íà Òóðèí îò Äîðèàò) ñå íóæäàåøå îò ìíîãî ïîäáîðêè è ïîïðàâêè, à íà ìåñòà ñå íàëîæèõà è ëåêè ñúêðàùåíèÿ, òúé êàòî îðèãèíàëíèòå òåêñòîâå ñà îòêúñëå÷íè è íåñâúðçàíè. Íî öåíòðàëíàòà ÷àñò íà ðàçêàçà (Òóðèí ñðåä ðàçáîéíèöèòå, êàëïàâîòî äæóäæå Ìèì, îáëàñòòà Äîð Êóàðòîë, ãèáåëòà íà Áåëåã îò ðúêàòà íà Òóðèí è æèâîòúò íà Òóðèí â Íàðãîòðîíä) ïðåäñòàâëÿâàøå äàëå÷ ïî-ñåðèîçíà ðåäàêòîðñêà çàäà÷à. Â íåÿ "Íàðí" å íàé-íåäîâúðøåí è íà ìåñòà ñå ñðåùàò ñàìî íàáúðçî íàõâúðëÿíè çàïèñêè çà âúçìîæíîòî ðàçâèòèå íà èñòîðèÿòà. Êîãàòî áàùà ìè ïðåêðàòè ðàáîòàòà âúðõó òàçè ÷àñò, òÿ âñå îùå áåøå â ïðîöåñ íà ðàçâèòèå; ñúêðàòåíèÿò âàðèàíò, êîéòî ïóáëèêóâàõ â "Ñèëìàðèëèîí", òðÿáâàøå äà èç÷àêà è äà áúäå çàìåíåí îò èñòèíñêèÿ "Íàðí". Ïðè ïîäãîòîâêàòà íà "Ñèëìàðèëèîí" çà ïå÷àò íÿìàõ äðóã èçáîð, îñâåí äà ñúñòàâÿ ãëàâàòà çà Òóðèí äî ãîëÿìà ñòåïåí èìåííî îò òåçè ìàòåðèàëè, êîèòî ñà èçêëþ÷èòåëíî ñëîæíè â ñâîÿòà ðàçíîîáðàçíîñò è âçàèìíà îáâúðçàíîñò.
 Çà ïúðâàòà ÷àñò íà òîçè öåíòðàëåí ðàçäåë, êàêòî è çà íà÷àëîòî íà ïðåñòîÿ íà Òóðèí ïðè Ìèì âúðõó Àìîí Ðóä, óñïÿõ äà ñãëîáÿ îò ñúùåñòâóâàùèòå ìàòåðèàëè öÿëîñòåí ðàçêàç, ñúâìåñòèì ñ îñòàíàëèòå ÷àñòè (ñ åäíî-åäèíñòâåíî èçêëþ÷åíèå, çà êîåòî ñïîìåíàâàì â áåëåæêà 12 êúì ãëàâàòà); àëà îòòàì íàòàòúê, ÷àê äî ïðèñòèãàíåòî íà Òóðèí ïðè Èâðèíñêèÿ âîäîïàä, ñìåòíàõ ïîäîáåí ïîäõîä çà íåóìåñòåí. Íà òîâà ìÿñòî ïðîïóñêèòå â èñòîðèÿòà ñà ïðåêàëåíî ãîëåìè è ìîãàò äà áúäàò çàïúëíåíè ñàìî ñ îòêúñè îò ïóáëèêóâàíèÿ "Ñèëìàðèëèîí"; íî â ïðèëîæåíèåòî êúì ãëàâàòà ñúì öèòèðàë îòäåëíè ôðàãìåíòè îò òàçè ÷àñò íà ïðîåêòà çà ðàçøèðåíî ïîâåñòâîâàíèå.
 Â òðåòèÿ ðàçäåë íà "Íàðí" (ñëåä çàâðúùàíåòî íà Òóðèí â Äîð-ëîìèí) åäíî ñðàâíåíèå ñúñ "Ñèëìàðèëèîí" áè ðàçêðèëî ðåäèöà ñáëèæåíèÿ è äîðè ïúëíà èäåíòè÷íîñò íà îïèñàíèåòî, äîêàòî â ïúðâèÿ ðàçäåë èìà äâà îáøèðíè ïàñàæà, êîèòî èçêëþ÷èõ îò íàñòîÿùèÿ òåêñò (âèæ çàáåëåæêè 1 è 2 êúì ãëàâàòà), òúé êàòî òå ñà ñúâñåì ëåêî ïðîìåíåíè âàðèàíòè íà ñúîòâåòíèòå ïàñàæè îò "Ñèëìàðèëèîí". Ïîäîáíè ïðåïîêðèâàíèÿ è âçàèìíè âðúçêè ìåæäó äâåòå òâîðáè ìîãàò äà áúäàò îáÿñíåíè ïî ðàçëè÷íè íà÷èíè è îò ðàçëè÷íè ãëåäíè òî÷êè. Áàùà ìè ñòðàñòíî îáè÷àøå äà ïðåðàçêàçâà åäíà è ñúùà èñòîðèÿ â ñáèòè è ðàçøèðåíè ôîðìè; íî íÿêîè ÷àñòè ïðîñòî íå ñå íóæäàÿò îò ðàçøèðåíèå, òúé ÷å áè áèëî èçëèøíî äà ïðîìåíÿì îòäåëíè äóìè, òàêà äà ñå êàæå "îò ëþáîâ êúì èçêóñòâîòî". Ïîãëåäíàòî îò äðóãà ñòðàíà, ïî îíîâà âðåìå, êîãàòî ðàçêàçúò âñå îùå å áèë ìúãëÿâ è öÿëîñòíàòà ìó ñòðóêòóðà å ëåæàëà íåéäå äàëå÷å â áúäåùåòî, âñåêè îòäåëåí îòêúñ áè ìîãúë äà èçïðîáâà ñâîåòî ìÿñòî â îáùàòà èñòîðèÿ. Íî îáÿñíåíèå ìîæåì äà äèðèì è íà äðóãî íèâî. Ëåãåíäè êàòî òàçè çà Òóðèí Òóðàìáàð ñà áèëè ñúòâîðåíè ïîä ôîðìàòà íà áàëàäè îùå â äúëáîêà äðåâíîñò - â äàäåíèÿ ñëó÷àé ñòàâà äóìà çà ïîåìàòà íà Äèðõàâåë "Íàðí è Õèí Õóðèí" - è îòäåëíè ôðàçè èëè äîðè öåëè îòêúñè (îñîáåíî â ìîìåíòèòå íà âúðõîâíà ñëîâåñíà èçðàçèòåëíîñò, êàòî ïðåäñìúðòíîòî îáðúùåíèå íà Òóðèí êúì íåãîâèÿ ìå÷) áèõà ìîãëè äà áúäàò çàïàçåíè â îðèãèíàëíèÿ ñè âèä îò îíåçè, êîèòî ïî-êúñíî ñà ñúñòàâÿëè ñáèòàòà èñòîðèÿ íà Äðåâíèòå äíè (êàêúâòî å è çàìèñúëúò íà "Ñèëìàðèëèîí").
×ÀÑÒ ÂÒÎÐÀ I. Îïèñàíèå íà îñòðîâ Íóìåíîð
 Ìàêàð ÷å òóê òåêñòîâåòå ñà ïî-ñêîðî îïèñàòåëíè, îòêîëêîòî ïîâåñòâîâàòåëíè, âêëþ÷èõ îòêúñè îò áàùèíèÿ ìè ðàçêàç çà Íóìåíîð, îñîáåíî ùî ñå îòíàñÿ äî ïðèðîäíèòå îñîáåíîñòè íà îñòðîâà, òúé êàòî òå èçÿñíÿâàò ïðåäàíèåòî çà Àíàðèîí è Åðåíäèñ. Òîçè ðàçêàç ñúñ ñèãóðíîñò å ñúùåñòâóâàë ïðåç 1965 ãîäèíà è âåðîÿòíî å íàïèñàí ìàëêî ïî-ðàíî.
 Ïðåðèñóâàõ êàðòàòà îò åäíà íàáúðçî íàäðàñêàíà ñêèöà íà áàùà ìè - î÷åâèäíî åäèíñòâåíàòà, êîÿòî íÿêîãà å ïðàâèë. Âêëþ÷èë ñúì ñàìî íàçâàíèÿòà, ñúùåñòâóâàùè â îðèãèíàëíàòà ðèñóíêà. Îñâåí òîâà íà íåÿ áëèçî äî Àíäóíèå (â çàïàäíà ïîñîêà) èìà îùå åäíî ïðèñòàíèùå; èìåòî ìó ñå ðàç÷èòà òðóäíî, íî ñúì ïî÷òè ñèãóðåí, ÷å å Àëìàèäà. Äîêîëêîòî çíàì, òî íå ñå ñïîìåíàâà íèêúäå äðóãàäå.
II. Àëäàðèîí è Åðåíäèñ
 Ñðåä âñè÷êè îòêúñè îò íàñòîÿùèÿ ñáîðíèê òàçè èñòîðèÿ å îñòàâåíà â íàé-íåäîâúðøåí âèä è íà ìåñòà èçèñêâàøå òîëêîâà çíà÷èòåëíà ðåäàêòîðñêà ïðåðàáîòêà, ÷å çàïî÷íàõ äà ñå ñúìíÿâàì äàëè èçîáùî å óìåñòíî äà ÿ âêëþ÷à. Íî ïîíåæå ïðåäñòàâëÿâà îñîáåí èíòåðåñ êàòî îòäåëíà èñòîðèÿ (çà ðàçëèêà îò ëåòîïèñèòå), îöåëÿëà îò äúëãèòå âåêîâå íà Íóìåíîð ïðåäè íåãîâàòà ãèáåë (îïèñàíà â "Àêàëàáåò") è ïî ñâîåòî ñúäúðæàíèå å óíèêàëíà çà öÿëîñòíîòî òâîð÷åñòâî íà áàùà ìè, ñòèãíàõ äî óáåæäåíèåòî, ÷å ùå å ãðåøêà äà ÿ èçêëþ÷à îò ñáîðíèêà "Íåäîâúðøåíè ïðåäàíèÿ".
 Çà äà áúäå ðàçáðàíà íåîáõîäèìîñòòà îò ïîäîáíà ðåäàêòîðñêà íàìåñà, òðÿáâà äà îáÿñíÿ, ÷å ïðè ñúñòàâÿíå íà ïîâåñòâîâàíèåòî áàùà ìè ÷åñòî èçïîëçâàøå "ñþæåòíè ñõåìè", îáðúùàéêè ïåäàíòè÷íî âíèìàíèå íà òî÷íèòå äàòè, òúé ÷å òåçè ñõåìè äîíÿêúäå íàïîìíÿò îòêúñè îò ëåòîïèñíè õðîíèêè. Â äàäåíèÿ ñëó÷àé ðàçïîëàãàì ñ íå ïî-ìàëêî îò ïåò òàêèâà ñõåìè, êîèòî çíà÷èòåëíî ñå ðàçëè÷àâàò ïî ñâîÿòà ïúëíîòà îòíîñíî åäíî èëè äðóãî ñúáèòèå, à íà ìåñòà âëèçàò â ñåðèîçíè ïðîòèâîðå÷èÿ íå ñàìî îòíîñíî ïîäðîáíîñòèòå, íî è â íàé-øèðîêè ëèíèè. Íî ïðè òÿõ âèíàãè ëè÷è ñòðåìåæúò äà ñå ïðåâúðíàò â ÷èñò ðàçêàç, îñîáåíî ÷ðåç âêëþ÷âàíåòî íà êðàòêè ïàñàæè ñ ïðÿêà ðå÷; à â ïåòàòà è ïîñëåäíà ñõåìà íà ïðåäàíèåòî çà Àíàðèîí è Åðåíäèñ ðàçêàçâàòåëíèÿò åëåìåíò å çàñòúïåí òîëêîâà ñèëíî, ÷å òåêñòúò çàåìà øåéñåò ðúêîïèñíè ñòðàíèöè.
 Òîâà ïðèäâèæâàíå îò íà÷óïåíèÿ àíàëèòè÷åí ñòèë â ñåãàøíî èñòîðè÷åñêî âðåìå êúì öÿëîñòíî ïîâåñòâîâàíèå îáà÷å ñå ðàçâèâà èçâúíðåäíî ïëàâíî ïðè ðàçðàáîòêàòà íà îòäåëíèòå ñõåìè; â íàé-ðàííèòå ÷àñòè íà ðàçêàçà ïðåðàáîòèõ ãîëÿìà ÷àñò îò ìàòåðèàëà, îïèòâàéêè äà ìó ïðèäàì ïîíå èçâåñòíà åäíîðîäíîñò. Òîâà ïðåíàïèñâàíå áåøå èçöÿëî âúïðîñ íà ñòèë è íèêúäå íå ñúì ïðîìåíÿë ñìèñúëà èëè âúâåæäàë ñòðàíè÷íè åëåìåíòè.
 Ïîñëåäíàòà ñõåìà íà ïúðâè÷íèÿ òåêñò å îçàãëàâåíà "Ñÿíêàòà íà Ñÿíêàòà - ðàçêàç çà ìîðÿøêàòà ñúïðóãà; è ðàçêàç çà êðàëèöàòà ïàñòèðêà". Ðúêîïèñúò ñå ïðåêúñâà âíåçàïíî è äîñåãà íå ñúì îòêðèë îáÿñíåíèå çàùî ãî å èçîñòàâèë áàùà ìè. Ïðåç ÿíóàðè 1965 å íàïðàâåíî ìàøèíîïèñíî êîïèå, çàâúðøâàùî íà ñúùîòî ìÿñòî. Ñúùåñòâóâàò îùå äâå ìàøèíîïèñíè ñòðàíèöè, êîèòî ñìÿòàì çà íàé-êúñíî ñúñòàâåíè; î÷åâèäíî òîâà å íà÷àëîòî íà òåêñò, êîéòî áè òðÿáâàëî äà ñòàíå çàâúðøåí âàðèàíò íà öÿëîòî ïðåäàíèå è îò íåãî ñúì ÷åðïèë ìàòåðèàë òàì, êúäåòî èñòîðèÿòà ñòàâà íàé-íåÿñíà. Îçàãëàâåí å "Èíäèñ è Êèðèàìî "Ìîðÿøêàòà ñúïðóãà" - ïðåäàíèå îò äðåâíèÿ Íóìåíîðå, êîåòî îïèñâà ïúðâàòà ìúëâà çà Ñÿíêàòà".
 Â êðàÿ íà òîçè ðàçêàç ïîìåñòèõ îòêúñëå÷íèòå ñâåäåíèÿ çà ïî-íàòàòúøíèÿ ðàçâîé íà ïðåäàíèåòî.
III. Ïîòîìöèòå íà Åëðîñ - êðàëåòå íà Íóìåíîð
 Ìàêàð ÷å ïî ôîðìà ïðåäñòàâëÿâà ÷èñòî îïèñàíèå íà äèíàñòèÿòà, âêëþ÷èõ òîçè òåêñò, çàùîòî å âàæåí äîêóìåíò çà èñòîðèÿòà íà Âòîðàòà åïîõà, à ãîëÿìà ÷àñò îò ñúùåñòâóâàùèÿ ìàòåðèàë îòíîñíî åïîõàòà íàìèðà ìÿñòî â òåêñòîâåòå è êîìåíòàðèòå íà òàçè êíèãà. Ðúêîïèñúò å â îòëè÷íî ñúñòîÿíèå, ñëåä êàòî äàííèòå çà êðàëåòå è êðàëèöèòå íà Íóìåíîð ñà áèëè ìíîãîêðàòíî ïîïðàâÿíè (ïîíÿêîãà ñ íå ñúâñåì ÿñíà öåë). Ïîñòàðàõ ñå äà ïðèâåäà òóê ïîñëåäíèÿ âàðèàíò. Â òåêñòà ñå ñðåùàò íÿêîëêî äðåáíè õðîíîëîãè÷íè çàãàäêè, íî îò äðóãà ñòðàíà ÷ðåç íåãî ìîãàò äà áúäàò èçÿñíåíè íÿêîè ïðèâèäíè ãðåøêè â ïðèëîæåíèÿòà êúì "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå".
 Ðîäîñëîâíîòî äúðâî çà ïî-ðàííèòå ïîêîëåíèÿ ïîòîìöè íà Åëðîñ å âçåòî îò íÿêîëêî âçàèìíî ñâúðçàíè òàáëèöè, ñúçäàäåíè ïî åäíî è ñúùî âðåìå ñ îáñúæäàíåòî íà çàêîíà çà íàñëåäÿâàíå íà âëàñòòà â Íóìåíîð. Íÿêîè ïî-ðÿäêî óïîòðåáÿâàíè èìåíà ñà áèëè ïðîìåíÿíè - íàïðèìåð Âàðäèëìå ñå ñðåùà è êàòî Âàðäèëèå, à ßâèåí êàòî ßâèå. Ñìÿòàì, ÷å â ðîäîñëîâíîòî äúðâî ñúì èçïîëçâàë íàé-äîñòîâåðíèòå âàðèàíòè.
IV. Èñòîðèÿòà íà Ãàëàäðèåë è Êåëåáîðí
Òàçè ÷àñò íà êíèãàòà ñå ðàçëè÷àâà îò îñòàíàëèòå (îñâåí îò îíèÿ â ×àñò ÷åòâúðòà) ïî òîâà, ÷å íå ïðåäñòàâëÿâà öÿëîñòåí òåêñò, à ïî-ñêîðî åñå îò îáåäèíåíè öèòàòè. Òàçè ôîðìà áå íàëîæåíà îò ñàìàòà ñúùíîñò íà ìàòåðèàëèòå; êàêòî ñå èçÿñíÿâà â ðàçâîÿ íà åñåòî, èñòîðèÿòà íà Ãàëàäðèåë íå ìîæå äà áúäå íèùî äðóãî, îñâåí èñòîðèÿ íà áàùèíèòå ìè ïîñòîÿííî ïðîìåíÿùè ñå èäåè è "íåäîâúðøåíèÿò" õàðàêòåð íà ïðåäàíèåòî â äàäåíèÿ ñëó÷àé íå çàñÿãà ñàìî åäèí îòäåëåí ðúêîïèñ. Îãðàíè÷èõ ñå ñàìî ñ ïðåäñòàâÿíå íà íåïóáëèêóâàíèòå òâîðáè ïî òàçè òåìà, èçáÿãâàéêè êàêâîòî è äà áèëî îáñúæäàíå íà ïî-øèðîêè âúïðîñè, ñâúðçàíè ñ ðàçâîÿ íà ñúáèòèÿòà; âñåêè äðóã èçáîð áè ïîâëÿêúë ñëåä ñåáå ñè ðàçãëåæäàíå íà öÿëîñòíàòà âðúçêà ìåæäó Âàëàðèòå è åëôèòå, çàïî÷âàéêè îò ïúðâîíà÷àëíîòî ðåøåíèå Åëäàðèòå äà áúäàò ïðèçîâàíè âúâ Âàëèíîð (êàêòî å îïèñàíî â "Ñèëìàðèëèîí") è îùå ðåäèöà ñòðàíè÷íè òåìè, ïî êîèòî áàùà ìè å îñòàâèë ìíîæåñòâî ðúêîïèñè, íÿìàùè íèùî îáùî ñ öåëòà íà òàçè êíèãà.
 Èñòîðèÿòà íà Ãàëàäðèåë è Êåëåáîðí å òîëêîâà òÿñíî ïðåïëåòåíà ñ äðóãè ëåãåíäè è ïðåäàíèÿ - çà Ëîòëîðèåí è Ãîðñêèòå åëôè, çà Àìðîò è Íèìðîäåë, çà Êåëåáðèìáîð è ñúòâîðÿâàíåòî íà Âñåâëàñòíèòå ïðúñòåíè, çà âîéíàòà ñðåùó Ñàóðîí è íàìåñàòà íà Íóìåíîð - ÷å íå ìîæå äà ñå ðàçãëåæäà îòêúñíàòî è ïî òîçè íà÷èí â îñíîâíèÿ òåêñò è ïåòòå ìó ïðèëîæåíèÿ ñå îáåäèíÿâàò áóêâàëíî âñè÷êè íåïóáëèêóâàíè ìàòåðèàëè çà èñòîðèÿòà íà Ñðåäíàòà çåìÿ ïðåç Âòîðàòà åïîõà (êàòî íà ìåñòà íåìèíóåìî áèâà çàñåãíàòà è Òðåòàòà). Â "Ðàçêàç çà ãîäèíèòå", êîéòî å îòïå÷àòàí â ïðèëîæåíèå Á êúì "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå", ñå êàçâà: "Ìðà÷íè áÿõà òèÿ ãîäèíè çà õîðàòà â Ñðåäíàòà çåìÿ, àëà è ñëàâíè çà Íóìåíîð. Îñêúäíè è êðàòêè ñà ïèñìåíèòå ñâåäåíèÿ çà òîãàâàøíèòå ñúáèòèÿ, à äàòèòå èì ÷åñòî îñòàâàò íåÿñíè". Àëà äîðè è òèÿ îñêúäíè ñâåäåíèÿ, îöåëåëè îò "ìðà÷íèòå ãîäèíè", ñà ñå ïðîìåíÿëè çàåäíî ñ ðàñòåæà è ðàçâèòèåòî íà áàùèíèòå ìè èäåè; íå ñúì ñå îïèòâàë äà èçãëàæäàì ñúùåñòâóâàùèòå ïðîòèâîðå÷èÿ, à ñàìî ãè èçòúêâàì è ïðèâëè÷àì âíèìàíèåòî íà ÷èòàòåëÿ êúì òÿõ.
 Áåç ñúìíåíèå ïðè íàëè÷èåòî íà ïðîòèâîðå÷èâè âàðèàíòè íå âèíàãè áè òðÿáâàëî äà ñå ïðèäúðæàìå åäèíñòâåíî êúì âúïðîñà êîé îò òÿõ å ñú÷èíåí ïî-ðàíî; à áàùà ìè êàòî "àâòîð" èëè "ðàçêàçâà÷" íå âèíàãè ìîæå äà áúäå ðàçëè÷åí îò "ëåòîïèñåöà" íà äðåâíè ïðåäàíèÿ, ïðåñåêëè åïîõèòå ïîä ðàçëè÷íè ôîðìè è ÷ðåç ðàçëè÷íè õîðà (êîãàòî Ôðîäî ñå ñðåùà ñ Ãàëàäðèåë â Ëîðèåí, âå÷å ñà ìèíàëè íàä øåéñåò âåêà îòêàêòî òÿ å íàïóñíàëà ðàçðóøåíèÿ Áåëåðèàíä, çà äà èçáÿãà íà èçòîê îòâúä Ñèíèòå ïëàíèíè). "Çà âñè÷êî òóé ñå ðàçêàçâà åäíî èëè äðóãî, àëà êîå å âÿðíîòî, çíàÿò åäèíñòâåíî Ìúäðåöèòå, ùî îòäàâíà íå ñà ìåæäó íàñ."
 Ïðåç ïîñëåäíèòå ñè ãîäèíè áàùà ìè ñå çàíèìàâàøå ìíîãî ñ åòèìîëîãèÿòà íà èìåíàòà è íàçâàíèÿòà â Ñðåäíàòà çåìÿ. Â òåçè êðàéíî ïðîòèâîðå÷èâè ñú÷èíåíèÿ ÷åñòî ñå ïðåïëèòàò ëåãåíäè è èñòîðè÷åñêè åëåìåíòè; íî òúé êàòî ñà ñòðàíè÷íî ðàçêëîíåíèå îò îñíîâíàòà ìó ôèëîëîãè÷åñêà öåë è ÿ çàñÿãàò ñàìî ìèìîõîäîì, íàëîæè ñå äà íàïðàâÿ çíà÷èòåëíè ñúêðàùåíèÿ. Èìåííî çàòîâà òàçè ÷àñò îò êíèãàòà äî ãîëÿìà ñòåïåí ïðåäñòàâëÿâà ñáîð îò êðàòêè öèòàòè, êàòî äðóãè ïîäîáíè îòêúñè ñúì äîáàâèë â ïðèëîæåíèÿòà.
×ÀÑÒ ÒÐÅÒÀ I. Ãèáåë ñðåä Ïåðóíèêîâè ïîëÿ
 Òîçè ðàçêàç å îò "êúñíèòå" - ïîðàäè ëèïñà íà òî÷íà äàòà ìîãà ñàìî äà êàæà, ÷å ñïàäà êúì ïîñëåäíèÿ ïåðèîä îò áàùèíîòî ìè òâîð÷åñòâî çà Ñðåäíàòà çåìÿ è ìÿñòîòî ìó å ïî-ñêîðî ïðè "Êèðèîí è Åîðë", "Ñðàæåíèÿòà êðàé Áðîäîâåòå íà Èñåí", "Äðóåäàèíèòå" è ôèëîëîãè÷åñêèòå åñåòà, öèòèðàíè â "Èñòîðèÿòà íà Ãàëàäðèåë è Êåëåáîðí", îòêîëêîòî ïðè ðúêîïèñèòå îò âðåìåòî îêîëî è ñëåä ïóáëèêóâàíåòî íà "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå". Ñúùåñòâóâàò äâà âàðèàíòà: öÿëîñòíà ìàøèíîïèñíà ÷åðíîâà (î÷åâèäíî îò ðàííèÿ åòàï íà ñú÷èíÿâàíå) è ìàøèíîïèñíà áåëîâà ñ ìíîæåñòâî ïîïðàâêè, êîÿòî ñå ïðåêúñâà â ìîìåíòà, êîãàòî Åëåíäóð ïðèêàíâà Èñèëäóð äà èçáÿãà. Çà ðåäàêòîðñêàòà ðúêà òóê ïî÷òè íå å èìàëî ðàáîòà.
II. Êèðèîí è Åîðë èëè äðóæáàòà ìåæäó Ãîíäîð è Ðîõàí
 Ñïîðåä ìåí òåçè îòêúñè äàòèðàò îò âðåìåòî íà "Ãèáåë ñðåä Ïåðóíèêîâè ïîëÿ", êîãàòî áàùà ìè ñèëíî ñå èíòåðåñóâàøå îò äðåâíàòà èñòîðèÿ íà Ãîíäîð è Ðîõàí; áåç ñúìíåíèå òå å òðÿáâàëî äà ñå ïðåâúðíàò â ÷àñòè îò öÿëîñòåí ðàçêàç, îïèñâàù íàé-ïîäðîáíî îíîâà, êîåòî å èçëîæåíî îòêúñëå÷íî è íàêðàòêî â ïðèëîæåíèå À êúì "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå". Ìàòåðèàëúò å â íà÷àëåí åòàï íà ñúñòàâÿíå, ìíîãî ðàçõâúðëÿí è èçïúëíåí ñ ïðîòèâîðå÷èâè âàðèàíòè, ïðåìèíàâàùè â íàáúðçî íàäðàñêàíè è íà ìåñòà ñúâñåì íå÷åòëèâè áåëåæêè.
III. Ïîõîäúò êúì Åðåáîð
Â åäíî ñâîå ïèñìî îò 1964 ãîäèíà áàùà ìè ñïîäåëÿ:
Ðàçáèðà ñå, ñúùåñòâóâàò ìíîæåñòâî íåèçÿñíåíè âðúçêè ìåæäó "Õîáèòúò" è "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå". Ïîâå÷åòî îò òÿõ áÿõà íàïèñàíè èëè ïîíå íàõâúðëÿíè, íî ïî-êúñíî îòïàäíàõà, çà äà íå ïðåòîâàðâàì ëîäêàòà - íàïðèìåð èçñëåäîâàòåëñêèòå ïúòåøåñòâèÿ íà Ãàíäàëô, âçàèìîîòíîøåíèÿòà ìó ñ Àðàãîðí è Ãîíäîð, öÿëîñòíîòî ïðèäâèæâàíå íà Àì-ãúë äî óêðèâàíåòî ìó â Ìîðèÿ è òúé íàòàòúê. Ìåæäó äðóãîòî, áÿõ îïèñàë íàé-ïîäðîáíî êàêâî ñå å ñëó÷èëî âñúùíîñò ïðåäè ïîñåùåíèåòî íà Ãàíäàëô ïðè Áèëáî è èäâàíåòî íà "íåî÷àêâàíèòå ãîñòè" - òàêà, êàêòî å âèäÿë ñúáèòèÿòà ñàìèÿò Ãàíäàëô. Òîçè ðàçêàç òðÿáâàøå äà íàìåðè ìÿñòî ïðè åäèí äúëúã ðàçãîâîð â Ìèíàñ Òèðèò ñëåä êàòî âñè÷êî å ñâúðøèëî; íàëîæè ñå îáà÷å äà îòïàäíå è ñàìî ãî ïðåäñòàâèõ íàêðàòêî â ïðèëîæåíèå À, êúäåòî ñúì ïðåñêî÷èë íåïðèÿòíîñòèòå íà Ãàíäàëô ñ Òîðèí.
Â òàçè êíèãà ïîìåñòâàì ðàçêàçà íà Ãàíäàëô. Ñëîæíèòå ïðîáëåìè ñ òåêñòà ñà èçëîæåíè â ïðèëîæåíèåòî êúì ãëàâàòà, êúäåòî ïðèâåæäàì è îòêúñè îò ïî-ðàíåí âàðèàíò.
IV. Ãîíèòáàòà íà Ïðúñòåíà
 Ìíîãî å ïèñàíî ïî ñúáèòèÿòà îò 3018 ãîäèíà íà Òðåòàòà åïîõà, èçâåñòíè îò "Ðàçêàç çà ãîäèíèòå" è ðå÷òà íà Ãàíäàëô ïðåä Ñúâåòà íà Åëðîíä; î÷åâèäíî â öèòèðàíîòî ïî-ãîðå ïèñìî ñå èìàò ïðåäâèä èìåííî òåçè ïèñàíèÿ. Ñúáðàõ ãè ïîä çàãëàâèåòî "Ãîíèòáàòà íà Ïðúñòåíà". Ðúêîïèñèòå ñà ìíîãî ðàçõâúðëÿíè (íåùî òèïè÷íî çà òâîð÷åñòâîòî íà áàùà ìè) è â òåêñòà íà ãëàâàòà ñúì ñå ïîñòàðàë äà îáÿñíÿ òÿõíîòî ñúñòîÿíèå; íî áè òðÿáâàëî îùå ñåãà äà ïîâäèãíà âúïðîñà çà âðåìåòî íà ïîÿâàòà èì (çàùîòî âÿðâàì, ÷å âñè÷êè òå - âêëþ÷èòåëíî òðåòàòà ÷àñò, îçàãëàâåíà "Îòíîñíî Ãàíäàëô, Ñàðóìàí è Ãðàôñòâîòî" - äàòèðàò îò åäèí è ñúù ïåðèîä). Íàïèñàíè ñà ñëåä îòïå÷àòâàíåòî íà "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå", çàùîòî èìà áåëåæêè, ñâúðçàíè ñ îïðåäåëåíè ñòðàíèöè îò êíèãàòà; íî ïî äàòèòå íà íÿêîè ñúáèòèÿ ñå ðàçëè÷àâàò îò ïîñî÷åíîòî â "Ðàçêàç çà ãîäèíèòå". Íåñúìíåíî îáÿñíåíèåòî å, ÷å ñà áèëè ïèñàíè ñëåä èçëèçàíåòî íà ïúðâèÿ òîì, íî âñå îùå ïðåäè ïîÿâàòà íà òðåòèÿ, â êîéòî ñà ïðèëîæåíèÿòà.
V. Ñðàæåíèÿòà êðàé Áðîäîâåòå íà Èñåí
 Çàåäíî ñ îïèñàíèåòî çà âîåííàòà îðãàíèçàöèÿ íà Ðîõèðèìèòå è âêëþ÷åíàòà â ïðèëîæåíèåòî èñòîðèÿ íà Èñåíãàðä, òàçè ãëàâà ñïàäà êúì êúñíèòå òâîðáè, ïîäëîæåíè íà ñóðîâ èñòîðè÷åñêè àíàëèç; ïî îòíîøåíèå íà òåêñòà òÿ íå ïðåäñòàâëÿâàøå îñîáåíà òðóäíîñò è å íåäîâúðøåíà ñàìî â áóêâàëíèÿ ñìèñúë íà äóìàòà.
×ÀÑÒ ×ÅÒÂÚÐÒÀ I. Äðóåäàèíèòå
 Êúì êðàÿ íà ñâîÿ æèâîò áàùà ìè ðàçêðè ðåäèöà ïîäðîáíîñòè çà Äèâèòå õîðà îò Äðóàäàíñêèÿ ëåñ â Àíîðèåí è ñòàòóèòå íà Ïóêåëèòå êðàé ïúòÿ çà ×åðíîäåí. Ïðèâåäåíîòî òóê îïèñàíèå, ðàçêàçâàùî çà æèâîòà íà Äðóåäàèíèòå â Áåëåðèàíä ïðåç Ïúðâàòà åïîõà è ñúäúðæàùî èñòîðèÿòà íà "Âåðíèÿ êàìúê", å èçâëå÷åíî îò äúëúã, íåñâúðçàí è íåäîâúðøåí ðúêîïèñ, ïîñâåòåí ïðåäè âñè÷êî íà âçàèìíàòà âðúçêà ìåæäó åçèöèòå â Ñðåäíàòà çåìÿ. Êàêòî ùå âèäè ÷èòàòåëÿò, Äðóåäàèíèòå å òðÿáâàëî äà ñå âêëþ÷àò îòíîâî â èñòîðèÿòà íà ïî-ñåòíåøíèòå åïîõè; íî ïîðàäè ëèïñà íà äîñòàòú÷íî ñâåäåíèÿ, òîâà èçîáùî íå ñå ñïîìåíàâà â ïóáëèêóâàíèÿ "Ñèëìàðèëèîí".
II. Èñòàðèòå
Ñêîðî ñëåä ïðèåìàíåòî íà "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå" çà ïå÷àò áå ïðåäëîæåíî â êðàÿ íà òðåòèÿ òîì äà èìà ïîäðîáåí óêàçàòåë è èçãëåæäà, ÷å áàùà ìè å çàïî÷íàë ðàáîòà ïî íåãî ïðåç ëÿòîòî íà 1954, ñëåä êàòî ïúðâèòå äâà òîìà âëÿçîõà â ïå÷àòíèöàòà. Òîé çàñÿãà âúïðîñà â åäíî ñâîå ïèñìî îò 1956 ãîäèíà: "Òðÿáâàøå äà áúäå ñúñòàâåí ñïèñúê íà èìåíàòà, êîéòî ÷ðåç åòèìîëîãè÷íî òúëêóâàíå ùåøå äà îñèãóðè äîñòà øèðîê ðå÷íèê íà åëôè÷åñêèÿ åçèê... Íÿêîëêî ìåñåöà ðàáîòèõ ïî íåãî è ñå ñïðàâèõ ñ ïúðâèòå äâà òîìà (òîâà áå îñíîâíàòà ïðè÷èíà çà çàáàâÿíåòî íà òðåòèÿ), äîêàòî ñòàíà ÿñíî, ÷å ðàçìåðèòå è öåíàòà ùå áúäàò ïðîñòî ðàçîðÿâàùè."
 Âñúùíîñò óêàçàòåë çà èìåíàòà ñå ïîÿâÿâà åäâà âúâ âòîðîòî èçäàíèå íà "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå" ïðåç 1966 ãîäèíà, íî îðèãèíàëíàòà ÷åðíîâà íà áàùà ìè å ñúõðàíåíà äî äíåñ. Îò íåÿ èçâëÿêîõ ïëàíà çà ìîÿ ñïèñúê íà èìåíàòà êúì "Ñèëìàðèëèîí" ñ ïðåâîä íà âñè÷êè íàçâàíèÿ è êðàòêè áåëåæêè, à îñâåí òîâà (è òàì, è â òàçè êíèãà) ÷àñò îò ïðåâîäèòå è áóêâàëíèÿ òåêñò íà íÿêîè "îáÿñíåíèÿ". Îòòàì èäâà è î÷åðêúò çà Èñòàðèòå, ñ êîéòî çàïî÷âà òîçè ðàçäåë - åäèí îòêúñ, ñúâúðøåíî íåñúâìåñòèì ñ îñòàíàëàòà ÷àñò íà óêàçàòåëÿ, ìàêàð ÷å å òèïè÷åí çà íà÷èíà, ïî êîéòî ÷åñòî ðàáîòåøå áàùà ìè.
 Çà äðóãèòå öèòàòè â òîçè ðàçäåë ñúì ïîñî÷èë, äîêîëêîòî å âúçìîæíî, ñâåäåíèÿ çà âðåìåòî íà òÿõíîòî íàïèñâàíå.
III. Ïàëàíòèðèòå
 Çà âòîðîòî èçäàíèå íà "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå" (1966 ã.) áàùà ìè íàíåñå ñúùåñòâåíè ïîïðàâêè â ãëàâà 11 íà III êíèãà ("Ïàëàíòèðúò"), à âúâ âðúçêà ñ òÿõ ñå íàëîæèõà è ïðîìåíè â ãëàâà 7 íà V êíèãà ("Êëàäàòà íà Äåíåòîð"), ìàêàð ÷å òåçè êîðåêöèè ñå ïîÿâèõà åäâà ïðè âòîðîòî îòïå÷àòâàíå íà ïðåðàáîòåíîòî èçäàíèå ïðåç 1967 ãîäèíà. Òàçè ÷àñò îò íàñòîÿùàòà êíèãà å èçâëå÷åíèå îò çàïèñêèòå çà ïàëàíòèðèòå, ñâúðçàíè ñ âúïðîñíèòå ïîïðàâêè; àç ñàìî ãè îáåäèíèõ â åäèí öÿëîñòåí î÷åðê.
Êàðòàòà íà Ñðåäíàòà çåìÿ
Ïúðâîíà÷àëíî èìàõ íàìåðåíèå äà âêëþ÷à â òàçè êíèãà êàðòàòà, êîÿòî ïðèäðóæàâà "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå", êàòî äîáàâÿ êúì íåÿ íÿêîè äîïúëíèòåëíè íàçâàíèÿ; íî ñëåä äúëãè ðàçìèñëè ìè ñå ñòîðè, ÷å ùå å ïî-äîáðå äà èçêîïèðàì îðèãèíàëíàòà êàðòà è äà èçïîëçâàì ñëó÷àÿ, çà äà ïîïðàâÿ íÿêîè äðåáíè ãðåøêè (íå å ïî ñèëèòå ìè äà ñå çàåìà ñ ïî-åäðèòå). Ïîêàçàíàòà òåðèòîðèÿ å íàìàëåíà, íî ïðè òîâà ñà èç÷åçíàëè ñàìî Óìáàðñêèòå çàëèâè è íîñ Ôîðî÷åë*. Òàêà ïîëó÷èõ âúçìîæíîñòòà äà èçïîëçâàì ïî-åäúð øðèôò è äà ïîñòèãíà ìíîãî ïî-ãîëÿìà ÿñíîòà.
 Âêëþ÷åíè ñà âñè÷êè ñúùåñòâåíè íàèìåíîâàíèÿ, êîèòî ñå ñðåùàò â òàçè êíèãà, íî ëèïñâàò âúâ "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå", êàòî íàïðèìåð Ëîíä Äàåð, Äðóâàèò Èàóð, Åäõåëîíä, Ïëèò÷èíèòå, Ñèâîñòðóé; äîáàâåíè ñà è íÿêîè, êîèòî áè òðÿáâàëî äà ñúùåñòâóâàò â îðèãèíàëíàòà êàðòà, íàïðèìåð ðåêèòå Õàðíåí è Êàðíåí, Àíóìèíàñ, Èçòî÷åí ïðåäåë, Çàïàäåí ïðåäåë, Àíãìàðñêè ïëàíèíè. Êúì ïîãðåøíî óñàìîòåíèÿ Ðóäàóð äîáàâèõ Êàðäîëàí è Àðòåäàèí, à êðàé äàëå÷íèÿ ñåâåðîçàïàäåí áðÿã ïîñî÷èõ îñòðîâ Õèìëèíã, êîéòî ñå ñðåùà â åäíà îò ñêèöèòå íà áàùà ìè. Õèìëèíã å ðàííàòà ôîðìà íà íàçâàíèåòî Õèìðèíã (âèñîêèÿò õúëì, âúðõó êîéòî â "Ñèëìàðèëèîí" Ôåàíîðîâèÿò ñèí Ìàåäðîñ èçãðàæäà ñâîÿòà êðåïîñò) è ìàêàð ôàêòúò äà íå å çàñÿãàí íèêúäå, èçãëåæäà ÿñíî, ÷å âúðõúò íà Õèìðèíã å îñòàíàë íàä âîäèòå, êîèòî çàëåëè Áåëåðèàíä. Çàïàäíî îò íåãî èìà ïî-ãîëÿì îñòðîâ, íàðå÷åí Òîë Ôóèí - âåðîÿòíî íàé-âèñîêàòà ÷àñò íà Òàóð-íó-Ôóèí. Ïî ïðèíöèï, ìàêàð è íå âèíàãè, ñúì ïðåäïî÷èòàë ñèíäàðèíñêèòå íàçâàíèÿ (êîãàòî ãè èìà), íî ïîñî÷âàì è ïðåâîäíîòî íàçâàíèå, àêî å ÷åñòî èçïîëçâàíî. Ìîæå äà ñå îòáåëåæè, ÷å îòáåëÿçàíàòà â îðèãèíàëíàòà êàðòà "Ñåâåðíà ïóñòîø" ïî÷òè íåñúìíåíî å òðÿáâàëî äà ñúîòâåòñòâà íà Ôîðîäâàèò*.
 Ñìåòíàõ çà æåëàòåëíî äà îòáåëåæà ïî öÿëàòà ìó äúëæèíà Ãîëåìèÿ ïúò, ñâúðçâàù Àðíîð è Ãîíäîð, ìàêàð ÷å ëèíèÿòà ìó îò Åäîðàñ äî Áðîäîâåòå íà Èñåí íå å íàïúëíî èçÿñíåíà (êàêòî è òî÷íîòî ìåñòîïîëîæåíèå íà Ëîíä Äàåð è Åäõåëîíä).
 È íàêðàÿ áèõ ïîä÷åðòàë, ÷å ïúëíîòî çàïàçâàíå íà ñòèëà è ïîäðîáíîñòèòå (àêî èçêëþ÷èì øðèôòà è íÿêîè äîáàâêè) â êàðòàòà, êîÿòî ëè÷íî àç íà÷åðòàõ äîñòà íàáúðçî ïðåäè äâàéñåò è ïåò ãîäèíè, ñúâñåì íå îçíà÷àâà òâúðäà óâåðåíîñò â íåéíîòî ñúñòàâÿíå è èçïúëíåíèå. Îòäàâíà ñúæàëÿâàì, ÷å áàùà ìè íå ÿ çàìåíè ñ äðóãà, ñúñòàâåíà ëè÷íî îò íåãî. Íî òàêà èëè èíà÷å, âúïðåêè âñè÷êèòå ñè íåäîñòàòúöè è ãðåøêè òÿ ñå ïðåâúðíà â "èñòèíñêàòà êàðòà" è áàùà ìè âèíàãè ÿ èçïîëçâàøå êàòî ïúðâîîñíîâà (ïðè êîåòî íå ïðîïóñêàøå ñëó÷àé äà èçòúêíå ñëàáèòå é ñòðàíè). Íÿêîëêîòî ñêèöè, êîèòî òîé íàðèñóâà ëè÷íî è îò êîèòî ñå ðúêîâîäåõ, âå÷å ñà èñòîðè÷åñêà ÷àñò îò ñúòâîðÿâàíåòî íà "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå". Ïîðàäè òîâà ñìåòíàõ çà íàé-óìåñòíî äà çàïàçÿ îðèãèíàëíàòà ñè êàðòà, òúé êàòî òÿ ïîíå ïðåäñòàâÿ ñ ïðèåìëèâà äîñòîâåðíîñò áàùèíèÿ ìè çàìèñúë.
ÁÅËÅÆÊÀ ÍÀ ÏÐÅÂÎÄÀ×À
 Çà ñúæàëåíèå ïðîèçâåäåíèÿòà íà Äæ. Ð. Ð. Òîëêèí ñà èçäàâàíè ó íàñ îòêúñëå÷íî è áåç ñèñòåìà. Åäâà îòñêîðî èçäàòåëñòâî "Àáàãàð" ñå çàå ñ àìáèöèîçíàòà çàäà÷à äà ïðåäñòàâè íà áúëãàðñêèÿ ÷èòàòåë öÿëîñòíîòî òâîð÷åñòâî íà òîçè ìúäúð è òàëàíòëèâ àâòîð.
 Â ñâîÿòà ðåäàêòîðñêà ðàáîòà Êðèñòîôúð Òîëêèí ÷åñòî öèòèðà îòêúñè îò ðàçëè÷íè òâîðáè íà áàùà ñè, êàòî ïîñî÷âà è òî÷íà ñòðàíèöà. Çà äà íàïðàâÿ ñúùîòî, â ìîìåíòà ðàçïîëàãàì åäèíñòâåíî ñúñ ñïîìåíàòèòå âå÷å åïèçîäè÷íè èçäàíèÿ, à èìåííî:
 "Õîáèòúò" (â ïðåâîäà çàãëàâèåòî å ïðîìåíåíî íà "Áèëáî Áåãèíñ") - èçäàòåëñòâî "Íàðîäíà ìëàäåæ", 1979.
 "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå" - èçäàòåëñòâî "Íàðîäíà êóëòóðà", 1990-1991.
 "Ñèëìàðèëèîí" - èçäàòåëñòâî "Àáàãàð", 1995.
 Íå ñå ñúìíÿâàì, ÷å â áúäåùå ïúðâèòå äâå êíèãè ùå ñå ïîÿâÿò â íîâè, ïî-äîáðè è ïî-ïúëíè èçäàíèÿ. Îùå ïîâå÷å, ÷å ïîðàäè ðåäèöà ïðè÷èíè íàâðåìåòî "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå" èçëåçå áåç ïðèëîæåíèÿòà, êîèòî ïðåäñòàâëÿâàò ñúùåñòâåí èíòåðåñ çà ëþáèòåëèòå íà òîëêèíîâîòî òâîð÷åñòâî. Çàòîâà èñêàì ïðåäâàðèòåëíî äà ñå èçâèíÿ íà áúäåùèòå ÷èòàòåëè, êîèòî ùå îòêðèÿò, ÷å ïîñî÷åíèòå îò ìåí ñòðàíèöè íå ñúâïàäàò ñ òåêñòà íà îíåçè êíèãè, êîèòî òå (íî, óâè, íå è àç) èìàò â ñâîÿòà áèáëèîòåêà.
Ëþáîìèð Íèêîëîâ
×ÀÑÒ ÏÚÐÂÀ ÏÚÐÂÀÒÀ ÅÏÎÕÀ - ÇÀ ÒÓÎÐ È ÍÅÃÎÂÎÒÎ ÏÐÈÑÒÈÃÀÍÅ Â ÃÎÍÄÎËÈÍ
 Ðèàí, ñúïðóãàòà íà Õóîð, æèâååëà ïðè Õàäîðîâèÿ ðîä, àëà êîãàòî äî Äîð-ëîìèí ñòèãíàëà ìúëâàòà çà Íèðíàåò Àðíîåäèàä, à îùå íÿìàëî âåñòè çà íåéíèÿ ñúïðóã, òÿ îáåçóìÿëà îò ñêðúá è ñå çàëóòàëà ñàìîòíà èç ïóùèíàêà. Òàì ùÿëà äà çàãèíå, àêî íå é ñå áèëè ïðèòåêëè íà ïîìîù Ñèâèòå åëôè. Çàùîòî åäíî òÿõíî ïëåìå îáèòàâàëî ïëàíèíèòå íà çàïàä îò Ìèòðèìñêîòî åçåðî; íàòàì ÿ îòâåëè è òàì ðîäèëà ñèí â êðàÿ íà Ñêðúáíàòà ãîäèíà.
 È ðåêëà Ðèàí íà åëôèòå:
 - Íåêà ãî íàðå÷åì Òóîð, ïîíåæå òóé èìå èçáðà áàùà ìó, ïðåäè âîéíàòà äà íè ðàçäåëè. Ìîëÿ âè îò ñúðöå, óêðèéòå ãî è ñå ãðèæåòå çà íåãî; çàùîòî ïðåä÷óâñòâàì, ÷å âåëèêî äîáðî ùå äîíåñå òîâà äåòå êàêòî çà åëôè, òúé è çà õîðà. À àç òðúãâàì äà äèðÿ ñúïðóãà ñè Õóîð.
 Æàë îáçåëà åëôèòå; à åäèí îò òÿõ íà èìå Àíàåë, êîéòî åäèíñòâåí îò öÿëîòî ïëåìå ñå áèë çàâúðíàë ïîäèð Íèðíàåò, ðåêúë íà Ðèàí:
 - Óâè, ëåéäè, çíàéíî å âå÷å, ÷å Õóîð å çàãèíàë çàåäíî ñ áðàò ñè Õóðèí; è ñïîðåä ìåí êîñòèòå ìó ëåæàò â îãðîìíàòà ìîãèëà îò ìúðòúâöè, ùî îðêèòå ñòðóïàõà íàñðåä áîéíîòî ïîëå.
 Ùîì ÷óëà òóé, Ðèàí ñòàíàëà è íàïóñíàëà äîìîâåòå íà åëôèòå, ïðåêîñèëà çåìèòå íà Ìèòðèì, ñòèãíàëà íàé-ïîäèð äî Õàóä-åí-Íäåíãèí ñðåä ïóñòèíÿòà Àíôàóãëèò è ëåãíàëà òàì, çà äà èçäúõíå. À åëôèòå íàèñòèíà ñå ïîãðèæèëè çà ìúæêàòà ðîæáà íà Õóîð è ìàëêèÿò Òóîð èçðàñíàë ìåæäó òÿõ; è áèë òîé êðàñèâ è çëàòîêîñ êàòî áàùèíèÿ ñè ðîä, ñòàíàë ñèëåí, ñíàæåí è õðàáúð, à åëôèòå ãî íàó÷èëè íà òîëêîç óìåíèÿ è ïðåìúäðîñòè, ÷å íå îòñòúïâàë äîðè íà Åäàèíñêèòå ïðèíöîâå îò áëàæåíèòå âðåìåíà, ïðåäè çëîòî äà äîéäå íà ñåâåð.
 Àëà ñ âñÿêà îòìèíàëà ãîäèíà æèâîòúò íà íÿêîãàøíèòå õèòëóìñêè îáèòàòåëè - è åëôè, è õîðà - ñòàâàë âñå ïî-îïàñåí è òåæúê. Çàùîòî, êàêòî å êàçàíî äðóãàäå, Ìîðãîò íàðóøèë äàäåíàòà äóìà ïðåä èçòî÷íèòå ïðèøúëöè è èì îòêàçàë òó÷íèòå çåìè íà Áåëåðèàíä, çà êîèòî êîïíååëè, à âìåñòî òóé ïðîêóäèë òèÿ çëè ëþäå êúì Õèòëóì è òàì ïîâåëèë äà æèâåÿò. Ìàêàð ïîâå÷å äà íå îáè÷àëè Ìîðãîò, òå ïðîäúëæàâàëè äà ìó ñëóæàò îò ñòðàõ è íåíàâèæäàëè åëôèòå; ïðåçèðàëè îöåëåëèòå îò Õàäîðîâèÿ ðîä (íàé-âå÷å ñòàðöè, æåíè è íåâðúñòíè äåöà), ïîòèñêàëè ãè, âçèìàëè íàñèëà æåíèòå èì, çàãðàáâàëè çåìè è èìîòè, à þíîøèòå ïîðîáâàëè. Îðêèòå áðîäåëè íà âîëÿ ïî îíèÿ çåìè, ïðåñëåäâàëè ïîñëåäíèòå åëôè èç òåõíèòå ïëàíèíñêè óêðèòèÿ è ìíîçèíà ïëåííèöè îòêàðâàëè íà ðîáñêè òðóä â ìèíèòå ïîä Àíãáàíä.
 Òîãàç Àíàåë îòâåë îðåäÿëîòî ñè ïëåìå êúì Àíäðîòñêèòå ïåùåðè è òàì æèâåëè ñðåä îïàñíîñòè è íåñãîäè äîäåòî Òóîð íàâúðøèë øåñòíàéñåòàòà ñè ãîäèíà, òà ñòàíàë ñèëåí è óìåë â áîÿ ñ òîïîð è ëúê ïî îáè÷àÿ íà Ñèâèòå åëôè; è ïîíåæå ïëàìòÿëî ñúðöåòî ìó îò ðàçêàçèòå çà ñòðàäàíèÿòà íà íåãîâèÿ íàðîä, âúçæåëàë ìúñò ñðåùó îðêèòå è ïðèøúëöèòå. Íî Àíàåë ãî âúçïðÿë.
 - Óñåùàì, ÷å äàëå÷å îòòóê å òâîÿòà ñúäáà, ñèíå Õóîðîâ - ðåêúë òîé. - À òèÿ çåìè íå ùå ñå èçòðúãíàò îò ñÿíêàòà Ìîðãîòîâà, äîäåòî íå ðóõíå ñàìèÿò Òàíãîðîäðèì. Çàòóé ðåøèõìå íàé-ñåòíå äà ãè íàïóñíåì è äà ïîåìåì êúì Þãà; ñ íàñ ùå äîéäåø è òè.
 - Íî êàê äà ñå èçòðúãíåì îò âðàæåñêàòà ìðåæà? - çàïèòàë Òóîð. - Ìíîçèíà ñìå è ñèãóðíî ùå íè çàáåëåæàò.
 - Íå ùå ïðåñå÷åì ñòðàíàòà îòêðèòî - êàçàë Àíàåë, - è àêî ñúäáàòà íè ñå óñìèõíå, ùå ñòèãíåì äî òàéíèÿ ïúò, íàðè÷àí Àíîí-èí-Ãåëèä, ñèðå÷ Íîëäîðñêàòà ïîðòà; çàùîòî èìåííî îíçè íàðîä ÿ å èçãðàäèë â äðåâíèòå âðåìåíà íà Òóðãîí.
 ×óâàéêè òîâà èìå, Òóîð èçòðúïíàë, áåç äà çíàå çàùî; è âçåë äà ðàçïèòâà çà Òóðãîí.
 - Òîé å ñèí íà Ôèíãîëôèí - ðåêúë Àíàåë - è äíåñ âñè÷êè ãî ñìÿòàò çà Âúðõîâåí êðàë íà Íîëäîðèòå ïîäèð ãèáåëòà íà Ôèíãîí. Çàùîòî òîé îùå å æèâ è âñÿâà ñòðàõ ñðåä Ìîðãîòîâèòå ñëóãè - óñïÿ äà ñå ñïàñè îò ïàãóáíàòà ñå÷ íà Íèðíàåò, äîêàòî áàùà òè Õóîð è Õóðèí îò Äîð-ëîìèí áðàíåõà Ñèðèîíñêèòå ïðîõîäè çàä ãúðáà ìó.
 - Òîãàâà ùå òðúãíà äà äèðÿ Òóðãîí - îòâúðíàë Òóîð, - çàùîòî òîé ñèãóðíî ùå ìè ïîìîãíå â èìåòî íà ñòàðàòà äðóæáà.
 - Íåâúçìîæíî - âúçðàçèë Àíàåë. - Óêðèòà å íåãîâàòà êðåïîñò îò î÷èòå íà åëôè è ëþäå, òà äîðè íèå íå çíàåì ãäå ñå íàìèðà. Ñðåä Íîëäîðèòå ìîæå áè íÿêîè çíàÿò ïúòÿ íàòàì, àëà íèêîìó íå áèõà ãî ðàçêðèëè. È âñå ïàê àêî æåëàåø äà ïîãîâîðèø ñ òÿõ, ñòîðè êàêâîòî òè ïðåäëàãàì; çàùîòî â äàëå÷íèòå þæíè çàëèâè ìîæå äà ñðåùíåø ñòðàííèöè îò Ïîòàéíîòî êðàëñòâî.
 Òúé åëôèòå íàïóñíàëè Àíäðîòñêèòå ïåùåðè è Òóîð òðúãíàë ñ òÿõ. Àëà âðàãîâåòå äåáíåëè íàîêîëî è ñêîðî çàáåëÿçàëè ïîõîäà èì; îùå ïðåäè äà íàâëÿçàò íàâúòðå â ðàâíèíàòà, âðúõëåòÿëà ìíîãîáðîéíà âîéñêà îò îðêè è èçòî÷íè ïðèøúëöè, òà ãè ðàçïðúñíàëà íàäëúæ è øèð â ïàäàùèÿ çäðà÷. Íî âîéíñòâåí îãúí ëóìíàë â ñúðöåòî íà Òóîð è ìàêàð îùå äà áèë ìîì÷å, íå ïîæåëàë äà ïîáåãíå, à çàâúðòÿë òîïîðà, êàêòî íÿêîãà ñòîðèë áàùà ìó è äúëãî ñå áîðèë, ñúñè÷àéêè ìíîçèíà îò íàïàäàòåëèòå; íàêðàÿ îáà÷å öÿëàòà ñãàí ñå ñòðóïàëà âúðõó íåãî, òà ãî ïëåíèëè è îòâåëè ïðåä ïðèøúëåöà Ëîðãàí. À òîçè Ëîðãàí áèë âîæä íà èçòî÷íèòå ïëåìåíà è ïðåòåíäèðàë çà âëàñò íàä Äîð-ëîìèí êàòî Ìîðãîòîâ âàñàë; è âçåë Òóîð çà ñâîé ðîá. Ãîð÷èâ è òåæúê áèë æèâîòúò â íåâîëÿ; çàùîòî Ëîðãàí ñ ïðåâåëèêà íàñëàäà òîðìîçåë Òóîð êàòî ïîòîìúê íà äðåâíè âëàäåòåëè è ñå ìú÷åë äà ïðåêúðøè ãîðäîñòòà íà Õàäîðîâèÿ ðîä. Íî Òóîð íàìåðèë â äóøàòà ñè ìúäðîñò - òúðïåëèâî ïîíàñÿë âñè÷êè íåñãîäè è ïîäèãðàâêè, äåáíåéêè ñâîÿ ÷àñ; òúé ïîäèð âðåìå ó÷àñòòà ìó ïîîëåêíàëà ìàëêî è ïîíå íå ãëàäóâàë êàòî ìíîçèíà äðóãè íåñðåòíèöè ñðåä ðîáèòå íà Ëîðãàí. Çàùîòî áèë ñèëåí è ñðú÷åí, à Ëîðãàí õðàíåë äîáèòúêà ñè äîáðå, äîäåòî å ìëàä è ìîæå äà ðàáîòè.
 Íî ïîäèð òðèãîäèøíî ðîáóâàíå Òóîð íàé-ñåòíå çúðíàë íàäåæäà çà áÿãñòâî. Âå÷å áèë èçðàñúë ïî÷òè íàïúëíî - ïî-åäúð è ïúðãàâ îò êîéòî è äà áèëî ñðåä èçòî÷íèòå ïðèøúëöè; è êîãàòî âåäíúæ ãî ïðàòèëè çàåäíî ñ äðóãè ðîáè íà ðàáîòà èç ãîðèòå, òîé íåíàäåéíî ñå õâúðëèë âúðõó ñòðàæèòå, ñúñÿêúë ãè ñ áðàäâàòà è èçáÿãàë êúì õúëìîâåòå. Íàïðàçíî ãî ïðåñëåäâàëè ñ õðúòêè ïðèøúëöèòå; çàùîòî âñè÷êè êó÷åòà íà Ëîðãàí ìó áèëè ïðèÿòåëè è êîë÷åì ãî ñðåùíåëè, ïî÷âàëè äà ñå óìèëêâàò, à ñåòíå ïî íåãîâà çàïîâåä õóêâàëè îáðàòíî êúì êúùè. Òúé ñå çàâúðíàë íàé-ñåòíå â Àíäðîòñêèòå ïåùåðè è çàæèâÿë òàì ñàìè÷úê. Ìðà÷åí è áåç äðóæèíà, ÷åòèðè ãîäèíè ñå êðèë êàòî ðàçáîéíèê ïî áàùèíèòå ñè çåìè; à èìåòî ìó âñÿâàëî ñòðàõ, ïîíåæå ÷åñòî áðîäåë íàäàëå÷ è ïîñè÷àë âñåêè èçòî÷åí ïðèøúëåö, êîãîòî ñðåùíåë. Òîãàç îáÿâèëè çà ãëàâàòà ìó ãîëÿìà íàãðàäà; îáà÷å äîðè ñ ìíîãîáðîåí îòðÿä íå äðúçâàëè äà ïðèïàðÿò äî íåãîâîòî óáåæèùå, òúé êàòî ñå áîÿëè îò åëôèòå, òà äîðè è îò ïóñòèòå ïåùåðè, êúäåòî áèëè æèâåëè. Àëà âúïðåêè òóé ðàçêàçâàò, ÷å ïúòåøåñòâèÿòà ìó íå áèëè çà îòìúùåíèå; Òóîð íåóìîðíî äèðåë Íîëäîðñêàòà ïîðòà, çà êîÿòî íÿêîãà ìó ðàçêàçàë Àíàåë. Íå ÿ íàìåðèë, çàùîòî íå çíàåë êúäå äà òúðñè, à ìàëîáðîéíèòå åëôè, ùî îùå ñå ñêèòàëè èç ïëàíèíèòå, íå áèëè ÷óâàëè çà íåÿ.
 Ðàçáèðàë Òóîð, ÷å àêî è ñúäáàòà äà ãî çàêðèëÿ, äíèòå íà âñåêè ðàçáîéíèê ñà ïðåáðîåíè - êðàòêè ñà òå è áåç íàäåæäà. Ïúê è íå æåëàåë íàâåêè äà æèâåå êàòî äèâàê ñðåä áåçëþäíèòå õúëìîâå, à ñúðöåòî ìó ñòðàñòíî æàäóâàëî çà âåëèêè äåëà. Â òóé, êàçâàò, ïðîëè÷àëà ìîùòà íà Óëìî. Çàùîòî òîé ñáèðàë âåñòè çà âñè÷êî, ùî ñòàâàëî èç Áåëåðèàíä è âñåêè ïîòîê, ñëèçàù ïðåç Ñðåäíàòà çåìÿ êúì Âåëèêîòî ìîðå, áèë íåãîâ âåñòîíîñåö, êàêòî â åäíàòà ïîñîêà, òúé è â äðóãàòà; à è âñå îùå ñúõðàíÿâàë äðåâíàòà äðóæáà ñ Êèðäàí è êîðàáîñòðîèòåëèòå îò óñòèåòî íà Ñèðèîí(1). À ïî îíîâà âðåìå Óëìî ñëåäÿë íàé-çîðêî ñúäáèíèòå íà ëþäåòå îò Õàäîðîâèÿ ðîä, ïîíåæå îòäàâíà èì áèë îòðåäèë âåëèêè äåëà â ïðåìúäðèòå ñè çàìèñëè çà ïîäïîìàãàíå íà Èçãíàíèöèòå; è äîáðå çíàåë çà çëî÷åñòèíèòå íà Òóîð, òúé êàòî Àíàåë è ìíîçèíà îò íåãîâîòî ïëåìå áèëè óñïåëè äà èçáÿãàò îò Äîð-ëîìèí è ïîäèð âðåìå ñòèãíàëè äî Êèðäàí.
 Òúé ñå ñëó÷èëî, ÷å åäèí äåí â íà÷àëîòî íà ãîäèíàòà (äâàéñåò è òðåòàòà ñëåä Íèðíàåò) Òóîð ñåäÿë äî èçâîðà, ùî áëèêàë êðàé âõîäà íà íåãîâàòà ïåùåðà; è ãëåäàë íà çàïàä êúì ìúãëèâèÿ çàëåç. È èçâåäíúæ â ñúðöåòî ìó ïëàìíàëî æåëàíèå äà ñòàíå è äà âúðâè, áåç äà èç÷àêâà íèòî ìèã.
 - Äíåñ íàïóñêàì òèÿ ñèâè çåìè íà ìúðòúâöèòå îò ìîÿ íàðîä - ïðîâèêíàë ñå òîé - è òðúãâàì äà äèðÿ ñúäáàòà ñè! Íî íàêúäå äà ïîåìà? Äúëãî òúðñèõ Ïîðòàòà, à îùå íå ñúì ÿ îòêðèë.
 Òîãàâà âçåë â ðúöå àðôàòà, ùî âèíàãè íîñåë ñúñ ñåáå ñè, ïîíåæå áèë íàäàðåí ìóçèêàíò, è áåç ñòðàõ çàïÿë ñ ÿñåí ãëàñ èç ïóùèíàêà ñòàðà åëôè÷åñêà ïåñåí çà îáîäðÿâàíå íà ñúðöàòà. È êàêòî ïååë, èçâîðúò êðàé íîçåòå ìó áëèêíàë äâàæ ïî-áóéíî, òà ïðåëÿë è ïîòîêúò ñå âòóðíàë ñòðåìãëàâî íàäîëó ïî êàìåíèñòèÿ õúëì. Ðàçáðàë Òóîð, ÷å òóé å ïîëè÷áà, ìèãîì ñå èçïðàâèë íà íîçå è òðúãíàë ïîäèð âîäàòà. Òúé ñëÿçúë îò âèñîêèòå Ìèòðèìñêè õúëìîâå è ïîåë ïðåç ñåâåðíèòå ðàâíèíè íà Äîð-ëîìèí; à ïîòîêúò âñå ðàñòÿë è Òóîð ãî ñëåäâàë íà çàïàä, äîäåòî ñëåä òðè äíè çúðíàë â äàëå÷èíàòà äúëãèòå ñèâè õðåáåòè íà Åðåä Ëîìèí, êîèòî ïî îíèÿ ìåñòà ñå ïðîñòèðàëè íà ñåâåð è þã, çàñëàíÿéêè íåäîñòúïíîòî Çàïàäíî êðàéáðåæèå. Â íèòî åäíî ñâîå ïúòåøåñòâèå íå áèë ñòèãàë Òóîð äî òåçè âúçâèøåíèÿ.
 Ñ íàáëèæàâàíåòî êúì ïëàíèíèòå ìåñòíîñòòà ñòàâàëà âñå ïî-íåðàâíà è êàìåíèñòà, íå ñëåä äúëãî ïî÷íàëà è äà ñå èçêà÷âà ïîä íîçåòå ìó, à ïîòîêúò íàâëÿçúë â äúëáîêî êàìåííî ðóñëî. Íî êîãàòî âçåë äà ñå ñïóñêà çäðà÷úò íà òðåòèÿ äåí îò ïîõîäà, Òóîð ñòèãíàë äî ñêàëíà ñòåíà è â íåÿ çååë îòâîð êàòî ñâîäåñòà àðêà; òàì èç÷åçâàë ïîòîêúò. Îò÷àÿë ñå Òóîð, òà ïðîìúëâèë:
 - Çíà÷è âñóå å áèëà òàÿ íàäåæäà! Ïîëè÷áàòà îò õúëìîâåòå ìå äîâåäå ñàìî äî ìðà÷íà äóïêà íàñðåä çåìÿòà íà âðàãîâåòå.
 Ñ íàòåæàëî ñúðöå ñåäíàë òîé ìåæäó ñêàëèòå ïî ñòðúìíèÿ áðÿã íà ïîòîêà è íå ñêëîïèë î÷è ïðåç öÿëàòà ÷åðíà è ìðàçîâèòà íîù; çàùîòî îùå áèë ìåñåö Ñóëèìå è íÿìàëî íè ïîëúõ îò ïðîëåòòà ïî îíèÿ ñåâåðíè çåìè, à õëàäíèòå âåòðîâå âååëè îòêúì Èçòîêà.
 Àëà êîãàòî ïúðâèòå áëåäè ëú÷è íà èçãðÿâàùîòî ñëúíöå çàèãðàëè èç äàëå÷íèòå ìúãëè íàä Ìèòðèì, Òóîð äî÷óë ãëàñîâå è êàòî ïîãëåäíàë íàäîëó, çúðíàë èçóìåí êàê äâàìà åëôè ãàçÿò ïðåç ïëèòêàòà âîäà; èçêà÷èëè ñå òå ïî èçñå÷åíè â êàìúêà ñòúïàëà, à Òóîð ñå èçïðàâèë è ãè ïîâèêàë. Ìèãîì èçìúêíàëè åëôèòå ëúñêàâè ìå÷îâå è íàëåòåëè êúì íåãî. Òîãàç çàáåëÿçàë, ÷å ñà ñ ïëàùîâå ñèâè, àëà ðèçíèöè íîñÿò îòäîëó; è ñå çà÷óäèë, ïîíåæå ñ ÿðêèÿ ïëàì â î÷èòå ñè áèëè ïî-êðàñèâè, íî è ïî-ñòðàøíè îò âñè÷êè äðóãè åëôè, ùî áèë ñðåùàë ïðåäè. Ãîðäî èç÷àêàë äà íàáëèæàò; àëà ùîì âèäåëè, ÷å å ñàì è íå âäèãà îðúæèå, à ãè ïðèâåòñòâà ñ åëôè÷åñêè ñëîâà, äâàìàòà ïðèáðàëè ìå÷îâåòå è ìó îòâúðíàëè ëþáåçíî. È åäèíèÿò ðåêúë:
 - Íèå ñìå Ãåëìèð è Àðìèíàñ îò íàðîäà íà Ôèíàðôèí. À òè íå ñè ëè îò äðåâíèòå Åäàèíè, ùî îáèòàâàõà òèÿ ìåñòà ïðåäè Íèðíàåò? Íå ùå è äóìà, ñïîðåä ìåí òðÿáâà äà ñè îò ðîäà íà Õàäîð è Õóðèí; çëàòîòî â êîñèòå òè òå èçäàâà.
 À Òóîð îòãîâîðèë:
 - Äà, Òóîð ñå íàðè÷àì, ñèí Õóîðîâ, âíóê íà Ãàëäîð è ïðàâíóê íà Õàäîð; íî ñåãà íàé-ñåòíå æåëàÿ äà íàïóñíà òàÿ ñòðàíà, ãäåòî ñúì áåçðîäåí è ïðåñëåäâàí êàòî äèâ çâÿð.
 - Òîãàç - ðåêúë Ãåëìèð, - àêî íàèñòèíà ñè ðåøèë äà èçáÿãàø è äà íàìåðèø çàëèâèòå íà Þãà, òî íîçåòå âå÷å ñà òå ïîâåëè ïî ïðàâèÿ ïúò.
 - Òúé ñè ìèñëåõ è àç - îòâúðíàë Òóîð. - Çàùîòî ïîñëåäâàõ åäèí âíåçàïíî èçáëèêíàë èçâîð îò õúëìîâåòå äî òóêàøíîòî êîâàðíî ðóñëî. Àëà ñåãà íå çíàì íàêúäå äà çàâèÿ, ñëåä êàòî âîäèòå èç÷åçâàò â ìðàêà.
 - Ïðåç ìðàê ÷åñòî ñå ñòèãà äî ñâåòëèíàòà - ðåêúë Ãåëìèð.
 - È âñå ïàê äîêîëêîòî å âúçìîæíî, ÷îâåê ïðåäïî÷èòà äà êðà÷è ïîä ñëúíöåòî - âúçðàçèë Òóîð. - Íî ùîì ñòå îò îíçè íàðîä, êàæåòå ìè, àêî çíàåòå, êúäå å Íîëäîðñêàòà ïîðòà. Îòäàâíà ÿ òúðñÿ - îùå îòêàêòî ìè ñïîìåíà çà íåÿ ìîÿò îñèíîâèòåë Àíàåë îò Ñèâèòå åëôè.
 Òîãàâà åëôèòå ñå ðàçñìåëè è êàçàëè:
 - Ñâúðøè ñå òâîåòî äèðåíå; çàùîòî íèå òîêó-ùî ìèíàõìå ïðåç Ïîðòàòà. Åòî ÿ ïðåä òåá! - È ïîñî÷èëè ñêàëíàòà àðêà, êúäåòî íàâëèçàë ïîòîêúò. - Åëà! Ïðåç ìðàêà ùå ñòèãíåø äî ñâåòëèíà. Ùå íàñî÷èì íîçåòå òè ïî ïðàâèÿ ïúò, àëà íå ìîæåì äà òå ïðèäðóæèì ïî-íàòàòúê; çàùîòî íè ïðàùàò ñ âàæíà çàðúêà êúì çåìèòå, êîèòî íàïóñíàõìå.
 - È íå áîé ñå - äîáàâèë Ãåëìèð. - Âåëè÷àâà ñúäáà å èçïèñàíà âúðõó ÷åëîòî òè è òÿ ùå òå îòâåäå äàëå÷å îò òîçè êðàé, òà äîðè è äàëå÷å îò Ñðåäíàòà çåìÿ, àêî íå ìå ëúæå ñúðöåòî.
 Òîãàâà Òóîð ïîñëåäâàë Íîëäîðèòå íàäîëó ïî ñòúïàëàòà è òðèìàòà íàãàçèëè â ñòóäåíàòà âîäà, òà äîñòèãíàëè ñÿíêàòà îòâúä êàìåííàòà àðêà. À òàì Ãåëìèð èçâàäèë åäíà îò îíèÿ ëàìïè, ñ êîèòî ñå ñëàâåëè Íîëäîðèòå; çàùîòî òå áèëè ñúòâîðåíè îùå â äðåâíèÿ Âàëèíîð è íè âîäà, íè áóðÿ ìîæåëà äà ãè óãàñè, à ùîì ñå ñìúêíåëî ïîêðèâàëîòî èì, áëåñâàëà ÿñíà ñèíêàâà ñâåòëèíà îò ïëàìúê, ïëåíåí â êðèñòàëà(2). Ùîì åëôúò ÿ âäèãíàë íàä ãëàâàòà ñè, Òóîð ðàçëè÷èë, ÷å îòòóê âîäàòà èçâåäíúæ ñå âòóðâà íàäîëó ïî ãëàäúê è ïîëåãàò òóíåë, íî ïîêðàé ñêàëíîòî ðóñëî ñà èçñå÷åíè ñòúïàëà, ñëèçàùè êúì íåïðîãëåäíèÿ ìðàê îòâúä ëú÷èòå íà ëàìïàòà.
 Êîãàòî ñòèãíàëè äî ïîäíîæèåòî íà áúðçåÿ, òðèìàòà ñå îçîâàëè ïîä êúíòÿù êàìåíåí ñâîä, êúäåòî âîäàòà ñ ãðîõîò ïàäàëà îòâèñîêî, à ñåòíå ìèíàâàëà ïîä âòîðà àðêà è ÷åçíåëà â íîâ òóíåë. Êðàé âîäîïàäà Íîëäîðèòå ñïðåëè è ñå ñáîãóâàëè ñ Òóîð.
 - Ñåãà òðÿáâà äà ñå âúðíåì è äà áúðçàìå ïî ïúòÿ ñè - ðåêúë Ãåëìèð, - çàùîòî ÷åðíè îáëàöè ñà íàäâèñíàëè íàä Áåëåðèàíä è âåëèêè äåëà ñå çàäàâàò.
 - Íèìà å óäàðèë ÷àñ Òóðãîí äà èçëåçå íà áîé? - çàïèòàë Òóîð.
 Ïðè òèÿ ñëîâà äâàìàòà åëôè ãî èçãëåäàëè ñ ïî÷óäà.
 - Òóé ñà äåëà íà Íîëäîðèòå, à íå íà ñèíîâåòå ÷îâåøêè - îòâúðíàë Àðìèíàñ. - Ùî çíàåø òè çà Òóðãîí?
 - Ìàëêî - ðåêúë Òóîð. - Çíàì ñàìî, ÷å ñ ïîìîùòà íà áàùà ìè ñå å ñïàñèë îò Íèðíàåò è ÷å â ïîòàéíàòà ìó òâúðäèíà îùå å æèâà íàäåæäàòà íà Íîëäîðèòå. Ñàì íå ðàçáèðàì çàùî, àëà òðúïíå ñúðöåòî ìè, êîë÷åì èçðåêà íåãîâîòî èìå. È àêî çàâèñåøå îò ìåí, áèõ ïðåäïî÷åë íåãî äà äèðÿ, âìåñòî äà ïîåìà ïî òîçè ìðà÷åí è ñòðàõîâèò ïúò. Îñâåí àêî òóé å òàéíèÿò ïúò êúì Òóðãîíîâèòå ÷åðòîçè.
 - Çíàå ëè íÿêîé? - îòâúðíàë åëôúò. - Ñêðèòè ñà êàêòî Òóðãîíîâèòå ÷åðòîçè, òúé è ïúòèùàòà íàòàòúê. Íå çíàì êúäå ñà, ìàêàð ÷å îòäàâíà ãè òúðñÿ. Àëà äîðè è äà çíàåõ, íå áèõ ñïîäåëèë íèòî ñ òåá, íèòî ñ êîãîòî è äà áèëî ñðåä ÷îâåöèòå.
 Íî Ãåëìèð äîáàâèë:
 - È âñå ïàê ñúì ÷óâàë, ÷å Âëàñòåëèíúò íà âîäèòå å áëàãîñêëîíåí êúì òâîÿ ðîä. Àêî òîé å ðåøèë äà òå îòâåäå ïðè Òóðãîí, ùå ñòèãíåø òàì, íàêúäåòî è äà ñå îòïðàâèø. Âúðâè ñåãà ïî ïúòÿ, êîéòî òè ñî÷è áëèêíàëàòà âîäà, è íå áîé ñå! Íå ùå êðà÷èø äúëãî èç ìðàêà. Ñáîãîì! È íå ìèñëè, ÷å ñðåùàòà íè å áèëà ñëó÷àéíà; çàùîòî ïî òèÿ çåìè âñå îùå ìíîãî íåùà ñå ñëó÷âàò ïî âîëÿòà íà Îáèòàòåëÿ íà äúëáèíèòå. Àíàð êàëóâà òèåëèàííà!(3)
 Ñ òèÿ äóìè Íîëäîðèòå ñå îáúðíàëè è ïîåëè îáðàòíî íàãîðå ïî äúëãîòî ñòúëáèùå; à Òóîð ñòîÿë íåïîäâèæíî, äîäåòî ñâåòëèíàòà íà òÿõíàòà ëàìïà èç÷åçíàëà è òîé îñòàíàë ñàìè÷úê ñðåä íåïðîãëåäíèÿ ìðàê è ãðîõîòà íà âîäîïàäà. Ñåòíå ñáðàë öÿëàòà ñè õðàáðîñò, îïðÿë ëÿâà ðúêà î êàìåííàòà ñòåíà è ïîåë ïèïíåøêîì íàïðåä - èçïúðâîì áàâíî, àëà ñëåä òóé âñå ïî-áúðçî, çàùîòî ïîñòåïåííî ïðèâèêíàë ñ ìðàêà è íå ñðåùàë íèêàêâè ïðåïÿòñòâèÿ. Ñòîðèëî ìó ñå, ÷å âúðâÿë òúé áåçêðàéíî äúëãî, ãíåòÿëà ãî óìîðà, à íå æåëàåë äà ïî÷èâà ñðåä ÷åðíîòàòà íî òóíåëà, íî åòî ÷å íàé-ñåòíå çúðíàë íåéäå äàëå÷å íàïðåä ñâåòëèíêà; è êàòî çàáúðçàë íàïðåä, èçëÿçúë ñðåä òåñåí ïðîöåï ìåæäó âèñîêè ñêàëè, êúäåòî ïúòÿò ïðîäúëæàâàë ïîêðàé áóéíèÿ ïîòîê ïîä ëú÷èòå íà çëàòíèÿ çàëåç. Çàùîòî Òóîð áèë ïîïàäíàë â äúëáîêà êëèñóðà ñ âèñîêè îòâåñíè ñòåíè, âîäåùà ïðàâî íà çàïàä; îò áåçîáëà÷íîòî íåáå ïðåä íåãî çàëÿçâàùîòî ñëúíöå îãðÿâàëî êëèñóðàòà è îáëèâàëî ñêàëèòå ñ îãíåíè åçèöè, à ðå÷íèòå âîäè áëåñòåëè êàòî çëàòî, äîäåòî ñå ïåíåëè è ðàçëèâàëè ïî èñêðÿùèòå êàìúíè.
 Ñ íàäåæäà è ðàäîñò ïðîäúëæèë Òóîð ïðåç òàÿ äúëáîêà äîëèíà è ñêîðî îòêðèë ïúòåêà ïîêðàé þæíàòà ñòåíà, êúäåòî òåñíèÿò áðÿã áèë ðàâåí è ïåñú÷ëèâ. À êîãàòî ïàäíàëà íîù è îò ðåêàòà íå ñå âèæäàëî ïî÷òè íèùî, îñâåí îòðàçåíèÿ çâåçäåí áëÿñúê â äúëáîêèòå âèðîâå, òîé ëåãíàë äà ñè ïî÷èíå; çàùîòî íå èçïèòâàë ñòðàõ êðàé òèÿ âîäè, â êîèòî áëèêàëà ìîùòà íà Óëìî.
 Ïðèçîðè ïðîäúëæèë íàïðåä áåç äà áúðçà. Ñëúíöåòî èçãðÿëî çàä ãúðáà ìó, ñåòíå çàëÿçëî ïðåä íåãî è òàì, êúäåòî ðåêàòà ñå ïåíåëà ìåæäó êàíàðèòå èëè âíåçàïíî ïîëèòàëà â ñòðúìíè âîäîïàäè, ñóòðèí è âå÷åð èãðàåëè ïúñòðîöâåòíè äúãè. Çàòóé íàðåêúë òàçè êëèñóðà Êèðèò Íèíèàõ.
 Òúé âúðâÿë áàâíî íàïðåä öåëè òðè äíè, ïèåë îò õëàäíèòå âîäè, àëà íå óñåùàë ïîòðåáíîñò îò õðàíà, ìàêàð â ðåêàòà äà èìàëî áåçáðîé ðèáè, ùî áëåñòåëè êàòî çëàòî è ñðåáðî, èëè ïúê ïúñòðååëè â ìíîæåñòâî öâåòîâå äîñóù êàòî äúãèòå èç ïÿíàòà íàä òÿõ. À íà ÷åòâúðòèÿ äåí ðóñëîòî ñå ðàçøèðèëî è áðåãîâåòå ìó ñòàíàëè ïî-íèñêè è ïîëåãàòè; ðåêàòà îáà÷å çàäúëáàâàëà âñå ïî-íàäîëó è óñêîðÿâàëà õîä, ïîíåæå îò äâåòå é ñòðàíè ñå èçâèñÿâàëè äúëãè õúëìîâå è íîâè ïðèòîöè ñå èçëèâàëè êúì Êèðèò Íèíèàõ â èñêðÿùè âîäîïàäè. Äúëãî ñåäÿë òàì Òóîð, çàãëåäàí êúì âúðòîïèòå èç òå÷åíèåòî è ñëóøàë áåçêðàéíèÿ ðîìîí íà âîäèòå, ÷àê äîäåòî îòíîâî íàñòàíàëà íîù è ïî ÷åðíèòå íåáåñíè äðóìèùà íàä íåãî çàñèÿëè ïðîõëàäíèòå áëåäè çâåçäè. Òîãàâà íàäèãíàë ãëàñ ïðåç øóìà íà ðåêàòà, ïëúçíàë ïðúñòè ïî ñòðóíèòå íà àðôàòà è ãëàñúò ìó ñå ñëÿë ñ íåæíèÿ çâúí, òà îòåêíàë îò êàìúêà è îòðàçåí ìíîãîêðàòíî, ïîëåòÿë íàä íîùíèòå õúëìîâå, çà äà èçïúëíè òèÿ ïóñòè çåìè ñ ÷îâåøêà ìóçèêà ïîä çâåçäèòå. Çàùîòî ìàêàð äà íå çíàåë, Òóîð áèë ñòèãíàë äî Êúíòÿùèòå ïëàíèíè íà Ëàìîò îêîëî çàëèâà Äðåíãèñò. Òàì â äðåâíè âðåìåíà áèë ñëÿçúë íà ñóøà Ôåàíîð è ãëàñîâåòå íà íåãîâèòå áîéöè ñå áèëè ðàçëåëè íàä ñåâåðíèòå áðåãîâå êàòî ìîãúùà ãúë÷àâà ïðåäè ïúðâèÿ èçãðåâ íà Ëóíàòà(4).
 Ñìàÿíî ìëúêíàë Òóîð è ïåñåíòà áàâíî çàãëúõíàëà ñðåä ïëàíèíèòå, äîäåòî íàñòàíàëà òèøèíà. È ñðåä òèøèíàòà äî÷óë îò âèñèíèòå äà äîëèòà ñòðàíåí êðÿñúê. Èçïúðâîì ñè ðåêúë: "Ãëàñ íà ïðèçðàê ùå äà å òóé", ñåòíå ðåøèë: "Íå, íàâÿðíî ñàìîòíî çâåð÷å ñå æàëâà èç ïóùèíàêà"; à êàòî ÷óë òîÿ çâóê îùå âåäíúæ, ïîìèñëèë: "Ñèãóðíî ïèñêà ñðåä ìðàêà íåçíàéíà ïòèöà". Ñêðúá áåçìåðíà óñåùàë â ãëàñà, àëà âúïðåêè òóé çàêîïíÿë äà ãî ñëóøà è äà âúðâè ïîäèð íåãî, áåç ñàì äà çíàå íàêúäå ãî çîâå.
 Íà ñëåäâàùîòî óòðî ÷óë ñúùèÿ ãëàñ íàä ãëàâàòà ñè è êàòî ïîãëåäíàë íàãîðå, çúðíàë òðè ìîãúùè áåëè ïòèöè äà ëåòÿò ïðåç êëèñóðàòà ñðåùó çàïàäíèÿ âÿòúð è ñèëíèòå èì êðèëå çàñèÿëè â ëú÷èòå íà èçãðÿâàùîòî ñëúíöå, äîêàòî ìèíàâàëè íàä íåãî ñ ïå÷àëíè êðÿñúöè. Òúé âèäÿë çà ïðúâ ïúò ìîðñêèòå ÷àéêè, ïðèÿòåëêè íà Òåëåðèòå. Èçïðàâèë ñå Òóîð äà ãè ïîñëåäâà, íî çà äà ðàçáåðå íàêúäå ëåòÿò, ïúðâî ñå èçêàòåðèë ïî ñêàëàòà îòëÿâî è êîãàòî çàñòàíàë íà âúðõà, ìîùíèÿò çàïàäåí âÿòúð ãî îáëúõíàë â ëèöåòî, òà ðàçïèëÿë äúëãèòå ìó êîñè. Ñ ïúëíè ãúðäè ïîåë òîé ñâåæèÿ âúçäóõ è ðåêúë:
 - Òóé îáîäðÿâà êàòî ãëúòêà ïðîõëàäíî âèíî.
 Àëà íå çíàåë, ÷å âÿòúðúò èäå ïðàâî îò Âåëèêîòî ìîðå.
 Îòíîâî òðúãíàë Òóîð íàïðåä äà äèðè ÷àéêèòå, àëà âå÷å âúðâÿë âèñîêî íàä ðåêàòà; à ñòåíèòå íà êëèñóðàòà âçåëè îòíîâî äà ñå ñáëèæàâàò è åòî ÷å ñòèãíàë äî òåñíèíà, èçïúëíåíà ñ ãðîõîòà íà òå÷àùà âîäà. È êàòî ïîãëåäíàë íàäîëó, ñìàÿë ñå îò îíóé, ùî çúðíàë; áåñåí ïðèëèâ ïðèèæäàë îòäîëó íàãîðå ïî òåñíèíàòà, òà ñå ñáëúñêâàë ñ íàïîðà íà ðåêàòà è ìîùíà âúëíà, óâåí÷àíà ñ ðàçïîêúñàíà îò âÿòúðà ïÿíà, ñå èçäèãàëà êàòî ñòåíà ÷àê äî âúðõà íà ñêàëèòå. Ñåòíå ðåêàòà îòñòúïâàëà íàçàä è âúëíàòà íàõëóâàëà ñ ðåâ ïî íåéíîòî ðóñëî, çàëèâàéêè öÿëàòà êëèñóðà ñ äúëáîêè âîäè, èç êîèòî òúòíåëè êàòî ãðúìîòåâèöè îòêúðòåíè êàíàðè. Òúé ïèñúêúò íà ÷àéêèòå ñïàñèë Òóîð îò ãèáåë ñðåä ïðèëèâà, êîéòî áèë ìíîãî âèñîê ïî òîâà âðåìå íà ãîäèíàòà, à áóðíèÿò ìîðñêè âÿòúð ìó äàâàë îùå ïî-ñòðàøíà ìîù.
 Ñëèñàë ñå Òóîð îò ãíåâà íà íåïîçíàòàòà âîäíà ñòèõèÿ, òà çàâèë â þæíà ïîñîêà è íå äîñòèãíàë äúëãèòå áðåãîâå íà çàëèâà Äðåíãèñò, à îùå íÿêîëêî äíè ñå ëóòàë èç ãîëà è êàìåíèñòà ìåñòíîñò; ìîðñêè âåòðîâå ÿ îáëúõâàëè íåïðåñòàííî è çàðàäè òóé âñè÷êè ðàñòåíèÿ, áèëî òî òðåâè èëè õðàñòàëàöè, ñå ñêëàíÿëè íàêúì Èçòîêà. Òúé Òóîð ïîñòåïåííî íàâëÿçúë â Íåâðàñò, ãäå íÿêîãà áèë æèâÿë Òóðãîí; è íàêðàÿ èçíåâèäåëèöà (ïîíåæå ñêàëíèòå çúáåðè ïî ìîðñêèÿ áðÿã áèëè ïî-âèñîêè îò ñêëîíîâåòå çàä ãúðáà ìó) äîñòèãíàë ÷åðíèòå êàíàðè ïî êðàÿ íà Ñðåäíàòà çåìÿ è çúðíàë Âåëèêîòî ìîðå, áåçáðåæíèÿ Áåëåãàåð. À â òîçè ÷àñ ñëúíöåòî ïîòúâàëî îòâúä ïðåäåëèòå íà ñâåòà êàòî îãðîìíî ïîæàðèùå; ñòîÿë Òóîð ñàì-ñàìè÷úê âúðõó êàíàðàòà ñ ïðîñòðåíè íàïðåä ðúöå è â ñúðöåòî ìó áëèêàë íåóäúðæèì êîïíåæ. Êàçâàò, ÷å òîé ïðúâ îò ñèíîâåòå ÷îâåøêè äîñòèãíàë Âåëèêîòî ìîðå è íèêîé îñâåí Åëäàðèòå íå å èçïèòâàë òúé ñèëíî êîïíåæà ïî íåîáÿòíàòà øèð.
 Äúëãè äíè îñòàíàë Òóîð â Íåâðàñò è õàðåñàë îíèÿ çåìè, ïîíåæå ïëàíèíèòå ãè ïàçåëè îòêúì ñåâåð è èçòîê, à áëèçîñòòà íà ìîðåòî ãè äàðÿâàëà ñ ïî-ìåê è òîïúë êëèìàò îò õèòëóìñêèòå ðàâíèíè. Îòäàâíà áèë ñâèêíàë äà æèâåå êàòî ñàìîòåí ëîâåö èç ïóùèíàêà, òúé ÷å íå ñòðàäàë îò ëèïñà íà õðàíà; ïðîëåòòà ñå ðàçïóêâàëà èç Íåâðàñò è íàîêîëî áåçñïèðíî ñå ëååëè ãëàñîâåòå íà ïòèöè - êàêòî îíèÿ, ùî îáèòàâàëè â áåç÷åòíî ìíîæåñòâî ïî ìîðñêèòå áðåãîâå, òúé è ÿòàòà îò ìî÷óðèùàòà èç íèçèíèòå îêîëî Ëèíàåâåí; àëà áåçëþäíî áèëî ïî îíîâà âðåìå, òà íè åëô, íè ÷îâåê íàðóøàâàë ñ âèê èëè ïåñåí ïîêîÿ íà ðàâíèíàòà.
 Ñòèãíàë Òóîð ÷àê äî ãîëÿìîòî åçåðî, àëà âîäèòå áèëè íåäîñòúïíè ïîðàäè ìî÷óðèùàòà è òðúñòèêîâèòå ãúñòàëàöè, ùî ãè îáãðàæäàëè îòâñÿêúäå; çàòóé ñêîðî èì îáúðíàë ãðúá è ñå âúðíàë êúì áðåãîâåòå, ïîíåæå Ìîðåòî ãî âëå÷àëî òúé ñèëíî, ÷å íå æåëàåë äà îñòàâà çàäúëãî òàì, ãäå íå ñå ÷óâàë øóìúò íà ïðèáîÿ. È ïî êðàéáðåæèåòî îòêðèë íàé-íàïðåä ñëåäè îò äðåâíè îáèòàëèùà íà Íîëäîðèòå. Çàùîòî ñðåä âèñîêèòå, èçâàÿíè îò ìîðåòî êàíàðè íà þã îò Äðåíãèñò èìàëî ìíîæåñòâî çàêúòàíè çàëèâ÷åòà ñ áåëè ïÿñú÷íè ïëàæîâå ìåæäó ëúñêàâè ÷åðíè ñêàëè è Òóîð íåâåäíúæ çàáåëÿçâàë, ÷å â êàìúêà ñà èçñå÷åíè ñòúïàëà; à êðàé âúëíèòå íàìèðàë ïîëóðàçðóøåíè ïðèñòàíè îò ãðàìàäíè êàìåííè áëîêîâå, äî êîèòî íÿêîãà áèëè õâúðëÿëè êîòâà åëôè÷åñêèòå êîðàáè. Äúëãî ñå çàäúðæàë ïî îíèÿ ìåñòà è ãëåäàë âå÷íî ïðîìåíëèâîòî ìîðå, äîêàòî íàîêîëî áàâíî îòìèíàâàëà ïðîëåòòà, ïîäèð íåÿ ñå òúðêóëíàëî è ëÿòîòî, çäðà÷ ïàäíàë íàä Áåëåðèàíä è íàáëèæèëà ñúäáîâíàòà åñåí çà Íàðãîòðîíä.
 À ïòèöèòå ìîæå áè óñåùàëè îòäàëå÷å èäâàùàòà ñâèðåïà çèìà(5); îíèÿ îò òÿõ, ùî îòëèòàò íà þã, âçåëè äà ñå ñúáèðàò ïî-ðàíî îò äðóã ïúò, à äðóãèòå, ùî âèÿò ãíåçäà íà ñåâåð, ïî÷íàëè äà ñå âðúùàò â Íåâðàñò. È åäèí äåí, êàêòî ñåäÿë íà áðåãà, Òóîð ÷óë øóì è ñâèñòåíå íà ìîùíè êðèëå, à êàòî ïîâäèãíàë ãëàâà, âèäÿë êàê êëèí îò ñåäåì áåëè ëåáåäà ñå íîñè áúðçî íà þã. Àëà ùîì ñòèãíàëè íàä íåãî, òå îïèñàëè êðúã, ïîñëå âíåçàïíî ñëåçëè íàäîëó è ñ ìîùåí ïëÿñúê êàöíàëè ñðåä âúëíèòå.
 Îáè÷àë Òóîð òåçè ïòèöè, êîèòî ïîçíàâàë îò ìúãëèâèòå åçåðà íà Ìèòðèì; à îñâåí òóé ëåáåäúò áèë ñèìâîë íà Àíàåë è íåãîâèÿ íàðîä. Ñòàíàë òîãàâà äà ãè ïîçäðàâè è ñå ïðîâèêíàë êúì òÿõ ñ ðàäîñò è ïî÷óäà, çàùîòî íèêîãà íå áèë âèæäàë òúé åäðè è âåëè÷àâè ïòèöè; àëà òå ïëåñíàëè ñ êðèëå è íàäàëè äðåçãàâè êðÿñúöè, ñÿêàø ìó áèëè ñúðäèòè è èñêàëè äà ãî ïðîãîíÿò îò áðåãîâåòå. Ñåòíå øóìíî ëèòíàëè íàä âîäàòà è ïðîôó÷àëè ïîêðàé ãëàâàòà ìó, òà íàïîðúò íà ìîùíèòå èì êðèëå ãî îáëúõíàë êàòî áóðåí âÿòúð; è â øèðîê êðúã ñå èçäèãíàëè íàãîðå èç âúçäóõà, à ñåòíå îòìèíàëè íà þã.
 Òîãàâà Òóîð èçâèêàë:
 - Åòî îùå åäíà ïîëè÷áà, ÷å ïðåäúëãî ñúì ñå çàáàâèë ïî òèÿ ìåñòà.
 Èçêàòåðèë ñå òóòàêñè âúðõó êàíàðàòà è îòòàì ñúçðÿë êàê ëåáåäèòå êðúæàò èç âèñèíåòî; íî ùîì òðúãíàë íà þã äà ãè ïîñëåäâà, òå áúðçî îòëåòåëè.
 Öåëè ñåäåì äíè âúðâÿë Òóîð íà þã ïîêðàé âúëíèòå è âñÿêà ñóòðèí ïðèçîðè ãî ñúáóæäàë ïëÿñúê íà êðèëå îòêúì íåáåòî, à ïðåç äåíÿ ëåáåäèòå îòëèòàëè íàäàëå÷, òà òðÿáâàëî äà ãè äîãîíâà. À ñêàëèòå íàîêîëî ñòàâàëè âñå ïî-íèñêè è âúðõîâåòå èì ñå ïîêðèâàëè ñ äåáåë ñëîé ïëîäîðîäíà ïî÷âà; íà èçòîê ñå ïîÿâèëè ãîðè, íàãèçäåíè â æúëòà åñåííà ïðåìÿíà. Íî îòïðåä ñå ïðèáëèæàâàëà ìîùíà âåðèãà îò õúëìîâå, êîèòî ïðåãðàæäàëè ïúòÿ ìó è îòèâàëè íà çàïàä, çà äà ñå ñëåÿò ñ ïîäíîæèåòî íà ìîãúù âðúõ - ìðà÷íà êóëà ñ øëåì îò îáëàöè, ñòúïèëà âúðõó ÿêà ãðàíèòíà îñíîâà íàä çåëåíèÿ ïëàù íà ðàâíèíèòå, íàâëèçàùè äàëå÷å íàâúòðå â ìîðåòî.
 Òèÿ ñèâè õúëìîâå áèëè âñúùíîñò çàïàäíèòå ïðåäïëàíèíè íà Åðåä Âåòðèí ïî ñåâåðíàòà ãðàíèöà íà Áåëåðèàíä, à íàä òÿõ ñå èçäèãàë âðúõ Òàðàñ, íàé-çàïàäíèÿò ïî îíåçè çåìè, ÷èÿòî áåëîâëàñà ãëàâà ìîðÿöèòå ñúçèðàëè îòäàëå÷, ùîì íàáëèæàâàëè êúì ïðîñòîñìúðòíèòå áðåãîâå. Ïðåç îòäàâíà îòìèíàëè äíè ïîä íåãîâèòå ñòðúìíè ñêëîíîâå áèë æèâÿë Òóðãîí ñðåä ÷åðòîçèòå íà Âèíÿìàð, íàé-äðåâíîòî êàìåííî òâîðåíèå íà Åëäàðèòå â òàÿ èçãíàíè÷åñêà ñòðàíà. Çàïóñòÿë, àëà çàïàçåí, âñå îùå ñå èçâèñÿâàë äâîðåöúò âúðõó îáøèðíè òåðàñè, ãëåäàùè êúì ìîðåòî. Âåêîâåòå íå ãî ñëîìèëè, à Ìîðãîòîâèòå ñëóãè ìèíàëè ïîêðàé íåãî, áåç äà óñåòÿò; àëà äúæä, âÿòúð è ñëàíè íàáðàçäèëè ñòåíèòå ìó, à ïî çèäîâåòå è êàìåííèòå ïëî÷è íà ïîêðèâèòå èçðàñíàëè áóéíè ãúñòàëàöè îò áëåäîçåëåíè òðåâè, ùî ÷åðïåëè âëàãà îò ñîëåíèÿ ìîðñêè âúçäóõ è ñå âêîï÷âàëè âúâ âñÿêà ïóêíàòèíà.
 Íàé-ñåòíå Òóîð ñòèãíàë äî îñòàíêèòå íà çàïóñòÿë ïúò, ìèíàë ïî íåãî ìåæäó âèñîêè ìîãèëè è êèëíàòè êàìåííè êîëîíè, à êîãàòî äåíÿò âçåë äà ãàñíå, îòïðåä ñå ïîÿâèë äðåâíèÿò ÷åðòîã ñ ïðîñòîðíè, âèñîêè çàëè. Íÿìàëî â ñåíêèòå íèòî ñëåäà îò çëî èëè çàïëàõà, íî ãî îáçåëî ñòðàõîïî÷èòàíèå êàòî ñè ïîìèñëèë çà îíèÿ, ùî íÿêîãà îáèòàâàëè òàì, à ñåòíå çàìèíàëè íåçíàéíî íàêúäå - ãîðäåëèâèÿò è áåçñìúðòåí, àëà îáðå÷åí íàðîä íà çàäìîðñêèòå ñòðàííèöè. È äîñóù êàòî òÿõ, îòïðàâèë âçîð êúì áåçêðàÿ îòâúä áëÿñúêà íà íåñòèõâàùèòå âúëíè. Ïîñëå ñå îáúðíàë è âèäÿë, ÷å ëåáåäèòå ñà êàöíàëè âúðõó íàé-âèñîêàòà òåðàñà è ÷àêàò ïðåä çàïàäíèòå äâåðè íà ÷åðòîãà; ðàçìàõâàëè êðèëå è ìó ñå ñòîðèëî, ÷å ãî êàíÿò äà âëåçå. Òîãàâà Òóîð ñå èçêà÷èë ïî øèðîêîòî ñòúëáèùå, ãúñòî îáðàñëî ñ äèâè öâåòÿ è òðåâè, ìèíàë ïîä ìîãúùàòà àðêà è íàâëÿçúë â ñåíêèòå íà Òóðãîíîâèÿ äîì; è íàêðàÿ äîñòèãíàë ãðàìàäíà êîëîííà çàëà. Êîëêîòî è âåëè÷àâ äà èçãëåæäàë ÷åðòîãúò îòâúí, äâàæ ïî-ïðåêðàñåí è íåîáÿòåí ìó ñå ñòîðèë îòâúòðå, òà îò òðåïåòåí âúçòîðã íå ñìååë äîðè äà ðàçáóäè åõî ñðåä ïóñòîòàòà. Íèùî íå ðàçëè÷àâàë ñðåä ïîëóìðàêà, ñàìî â èçòî÷íèÿ êðàé çúðíàë òðîí âúðõó âèñîê ïîäèóì è ñå îòïðàâèë íà ïðúñòè êúì íåãî; àëà ñòúïêèòå ìó ïî äðåâíèòå ïëî÷è ïðîêúíòÿëè êàòî óäàðè íà ñúäáàòà è åõîòî ñå ïîíåñëî äàëå÷å íàïðåä èç ïðîõîäèòå ìåæäó êîëîíèòå.
 À êîãàòî çàñòàíàë â çäðà÷à ïðåä âåëè÷åñòâåíèÿ òðîí è âèäÿë, ÷å öåëèÿò å èçñå÷åí îò êàìúê è èçïèñàí ñúñ ñòðàííè çíàöè, çàëÿçâàùîòî ñëúíöå ñå èçðàâíèëî ñ åäèí âèñîê ïðîçîðåö âúðõó çàïàäíèÿ ôðîíòîí è ñâåòúë ëú÷ ïàäíàë âúðõó ñòåíàòà ïðåä íåãî, òà õâúðëèë ÿðêè îòáëÿñúöè êàòî îò ïîëèðàí ìåòàë. Âèäÿë òîãàâà ñìàÿíèÿò Òóîð, ÷å íà ñòåíàòà çàä òðîíà âèñÿò ùèò, ðèçíèöà, øëåì è íîæíèöà ñ äúëúã ìå÷. Ðèçíèöàòà áëåñòÿëà, ñÿêàø òîêó-ùî èçêîâàíà îò ñàìîðîäíî ñðåáðî, à ñëúí÷åâèÿò ëú÷ ÿ ïîêðèâàë ñúñ çëàòíè èñêðèöè. Àëà ñòðàíåí ìó ñå ñòîðèë ùèòúò ïî ôîðìà, ïîíåæå áèë çàîñòðåí è äúëúã; è âúðõó íåãî íà ñèíüî ïîëå áèëî èçîáðàçåíî áÿëî ëåáåäîâî êðèëî. Ïðîãîâîðèë òîãàâà Òóîð è ãëàñúò ìó äðúçêî îòåêíàë ïîä ñâîäà:
 - Òóé å ïîëè÷áà äà âçåìà òèÿ äîñïåõè, à çàåäíî ñ òÿõ è ó÷àñòòà, ùî ìè íîñÿò(6).
 Âçåë ùèòà è ñ èçíåíàäà îòêðèë, ÷å å äàëå÷ ïî-óäîáåí è ëåê, îòêîëêîòî èçãëåæäàë; çàùîòî ñå îêàçàë èçðàáîòåí îò äúðâî, àëà èçêóñíèòå åëôè÷åñêè êîâà÷è ãî áèëè ïîêðèëè ñ òúíêè, íî çäðàâè ìåòàëíè ïëî÷êè, ùî ïàçåëè îò ãíèëîñò è òëåí.
 Íàäÿíàë òîãàâà Òóîð áëåñòÿùàòà ðèçíèöà, ñëîæèë øëåìà âúðõó ãëàâàòà ñè è ïðåïàñàë ìå÷à; ÷åðíè áèëè íîæíèöàòà è ïîÿñúò, óêðàñåíè ñúñ ñðåáúðíè çàêîï÷àëêè. Òúé èçëÿçúë âúîðúæåí îò Òóðãîíîâèòå ÷åðòîçè è çàñòàíàë íàñðåä òåðàñèòå íà Òàðàñ ïîä êúðâàâîòî âå÷åðíî çàðåâî. Íÿìàëî êîé äà ãî âèäè êàê ñå âçèðà íà çàïàä, çàáëåñòÿë â ñðåáðèñòî è çëàòíî, òà è ñàì íå ðàçáðàë, ÷å â òîçè ìèã èçãëåæäà êàòî íÿêîé îò Çàïàäíèòå Âëàñòåëèíè èëè êàòî áàùà íà êðàëåòå ÷îâåøêè îòâúä Ìîðåòî, êàêúâòî íàèñòèíà ìó áèëî îòðåäåíî äà áúäå(7); àëà ùîì âçåë òèÿ îðúæèÿ, ïðîìåíèë ñå Òóîð, ñèí Õóîðîâ, è ñèëà âåëèêà ïëàìíàëà â íåãîâîòî ñúðöå. È äîêàòî ñëèçàë íàäîëó îò ïîðòèòå, ïðåêëîíèëè ñå ëåáåäèòå ïðåä íåãî è âñåêè îòñêóáíàë ïî åäíî ãîëÿìî ïåðî îò êðèëîòî ñè, òà ãè ïîäíåñëè â äàð, ïðîòî÷âàéêè íèñêî øèè ïî êàìåííèòå ïëî÷è ïðåä íîçåòå ìó; à òîé âçåë ñåäåìòå ïåðà è ùîì ãè âäÿíàë â ãðåáåíà íà øëåìà, òóòàêñè ëèòíàëè ëåáåäèòå, óñòðåìèëè ñå íàêúì ñåâåð ñðåä âå÷åðíîòî çàðåâî è ïîâå÷å íå ãè âèäÿë.
 Óñåòèë Òóîð, ÷å ïàê ãî âëå÷å ìîðñêèÿò áðÿã è ñëÿçúë ïî äúëãî ñòúëáèùå êúì øèðîêèÿ áðÿã ïî ñåâåðíèÿ êðàé íà íîñ Òàðàñ; è ñëèçàéêè âèäÿë êàê ñëúíöåòî áàâíî ïîòúâà â îãðîìåí ÷åðåí îáëàê, ùî áèë èçïúëçÿë èççàä ïðèòúìíÿâàùîòî ìîðå; ñòàâàëî ñòóäåíî è íàîêîëî ñå íàäèãàë ñòðàíåí øåïîò, ñÿêàø èäåëà áóðÿ. À Òóîð ñòîÿë íà áðåãà è ñëúíöåòî ìúæäóêàëî êàòî ãàñíåù îãúí, çàòóëåí îò èäâàùàòà íåáåñíà çàïëàõà; è ìó ñå ñòîðèëî, ÷å îãðîìíà âúëíà íàäèãà ñíàãà â äàëå÷èíàòà è ñå çàäàâà êúì ñóøàòà, àëà èçóìëåíèåòî ãî óäúðæàëî íà ìÿñòî, òà îñòàíàë òàì íåïîäâèæåí. Ïðàâî êúì íåãî èäâàëà âúëíàòà, óâåí÷àíà ñ ìúãëè è ñåíêè. Àëà ùîì íàáëèæèëà, âíåçàïíî ïîäâèëà õðåáåò è ñå ðàçáèëà íà äúëãè ïåíåñòè ñòðóè; à òàì, êúäåòî áèëà ïðåäè ìàëêî, îñòàíàëà äà ñå òúìíåå ïðåä èäâàùàòà áóðÿ íå÷èÿ æèâà, áåçìåðíî âèñîêà è âåëè÷àâà ñíàãà.
 Ïðåêëîíèë ñå Òóîð ñìèðåíî, ïîíåæå èçïúðâîì ïîìèñëèë, ÷å âèæäà ïðåä ñåáå ñè ìîãúù âëàäåòåë. Âèñîêà êîðîíà íîñåë òîé, ñÿêàø èçâàÿíà îò ñðåáðî, è ïîä íåÿ ïàäàëè äúëãè êîñè, ùî èñêðåëè êàòî ìîðñêà ïÿíà ñðåä çäðà÷à; à êîãàòî îòìåòíàë ñèâèÿ ïëàù, ùî ãî îáãðúùàë êàòî ìúãëà, ñúçðÿë Òóîð, ÷å å îáëå÷åí ñ ëúñêàâà ðèçíèöà, ïëúòíî ïðèëåïíàëà êàòî ëþñïèòå íà îãðîìíà ðèáà è ñ òúìíîçåëåíà äðåõà, ïðúñêàùà ïðîáëÿñúöè è èñêðè îò ìîðñêè îãúí, äîêàòî êðà÷åë áàâíî ñðåùó áðåãà. Òúé Îáèòàòåëÿò íà Äúëáèíèòå, êîãîòî Íîëäîðèòå íàðè÷àò Óëìî, Âëàñòåëèí íà Âîäèòå, ñå ÿâèë ïðåä Òóîð, ñèí Õóîðîâ îò Õàäîðîâèÿ ðîä ñðåä âúëíèòå êðàé Âèíÿìàð.
 Íå ñòúïèë òîé íà áðåãà, à îñòàíàë äî êîëåíå âúâ âîäàòà è îòòàì çàãîâîðèë, àëà òúé ÿðêà áèëà ñâåòëèíàòà â î÷èòå ìó è òúé ìîùíî êúíòÿë ãëàñúò, ùî èäâàë ñÿêàø îò êîðåíèòå íà ñâåòà, ÷å îáçåò îò ñòðàõ Òóîð ñå õâúðëèë íè÷êîì âúðõó ïÿñúêà.
 - Èçïðàâè ñå Òóîð, ñèíå Õóîðîâ! - ðåêúë Óëìî. - Íå áîé ñå îò ìîÿ ãíÿâ, ìàêàð ÷å îòäàâíà òå âèêàõ, áåç äà ìå ÷óåø; à êîãàòî íàé-ñåòíå ïîòåãëè, äúëãî ñå áàâè ïî ïúòÿ íàñàì. Îùå íàïðîëåò òðÿáâàøå äà ñè òóê; âèæ, âå÷å èäå ëþòàòà çèìà îòêúì çåìèòå íà Âðàãà. Çíàé, áúðçèíà å ïîòðåáíà äíåñ è ùå òðÿáâà äà ïðîìåíÿ ëåêèÿ ïúò, ùî òè ïðåäâèæäàõ. Çàùîòî ñúâåòèòå ìè îñòàíàõà íåèçñëóøàíè(8), çëî ñòðàõîâèòî ñå ïðîêðàäâà êúì Ñèðèîíñêàòà äîëèíà è âðàæè âîéñêè âå÷å ñòîÿò ìåæäó òåá è öåëòà òè.
 - À êàêâà å öåëòà ìè, Âëàäåòåëþ? - çàïèòàë Òóîð.
 - Îíàçè, ùî ñúðöåòî òè äèðè îòêðàé âðåìå - îòâúðíàë Óëìî. - Äà îòêðèåø Òóðãîí è äà âèäèø ïîòàéíèÿ ãðàä. Çàùîòî âå÷å ñè ñå îáëÿêúë êàòî ìîé âåñòîíîñåö ñ äîñïåõèòå, ùî íÿâãà ïîâåëèõ äà òè ïðèãîòâÿò. Àëà ñåãà ùå òðÿáâà äà ìèíåø ïðåç ñåíêè è ñìúðòíè çàïëàõè. Íàìåòíè ñå çàòóé ñ òîçè ïëàù è íèòî çà ìèã íå ãî ðàçãðúùàé, ïðåäè äà äîñòèãíåø êðàÿ íà ïúòÿ.
 È Òóîð ñÿêàø âèäÿë êàê Óëìî ðàçïåðâà ñâîÿòà ñèâà ìàíòèÿ, òà çàìÿòà êðàé÷åòî âúðõó íåãî, à ùîì ãî ïîêðèëî, òî ñå ïðåâúðíàëî â øèðîê ïëàù, ñ êîéòî ìîæåë äà ñå îáâèå îò ãëàâà äî ïåòè.
 - Òúé ùå êðà÷èø, îáãúðíàò â ìîÿòà ñÿíêà - ðåêúë Óëìî. - Àëà íå ãóáè âðåìå, çàùîòî òÿ íå ùå èçòðàå äúëãî ñðåä çåìèòå íà Àíàð è Ìåëêîðîâèòå îãíüîâå. Ïðèåìàø ëè çàðúêàòà?
 - Ïðèåìàì ÿ, Âëàäåòåëþ - îòâúðíàë Òóîð.
 - Òîãàâà ùå âëîæà ñëîâà â óñòàòà òè, òà äà ãè îòíåñåø íà Òóðãîí - ðåêúë Óëìî. - Íî íàé-íàïðåä ùå òå íàó÷à íà ìíîãî íåùà, ùî íè ïðîñòîñìúðòåí ÷îâåê íå å ÷óâàë äî äíåñ, íè äîðè è íàé-ìîãúùèòå ìåæäó Åëäàðèòå.
 È çàãîâîðèë Óëìî çà Âàëèíîð è íåãîâîòî ïîìðúêâàíå, çà áÿãñòâîòî íà Íîëäîðèòå, çà Ïðîêîáàòà íà Ìàíäîñ è óêðèâàíåòî íà Áëàæåíîòî öàðñòâî.
 - Àëà âèæ! - äîáàâèë òîé. - Â ðèçíèöàòà íà Ïðîêîáàòà (êàêòî ÿ íàðè÷àò çåìíèòå ÷åäà) âèíàãè èìà ñëàáà áðúíêà, à â ñòåíèòå é ñå íàìèðà ïðîëóêà - ÷àê äî ñàìèÿ çàâúðøåê, êîéòî âèå íàðè÷àòå Êðàé. Çàòîâà äîäåòî ìå èìà, ãëàñ ïîòàåí ùå íîñè ñúâåòè è ñâåòëèíà ùå ñèÿå òàì, ãäå å îòðåäåíî ìðàê äà öàðóâà. È ìàêàð â äíèòå íà ìðàêà äà èçãëåæäà, ÷å îòõâúðëÿì âîëÿòà íà ñâîèòå áðàòÿ, Çàïàäíèòå Âëàñòåëèíè, òóé âñúùíîñò å ìîÿòà äëúæíîñò ñðåä òÿõ, îòðåäåíà ìè îùå ïðåäè Ñâåòúò äà ñúùåñòâóâà. Àëà Ïðîêîáàòà å ìîãúùà è ñÿíêàòà íà Âðàãà ñå ðàçðàñòâà; à àç ãóáÿ ñèëè êàïêà ïî êàïêà, òà âå÷å â Ñðåäíàòà çåìÿ íå ñúì íèùî äðóãî, îñâåí ïîòàåí øåïîò. Ïðåñúõâàò âîäèòå, óñòðåìåíè êúì Çàïàäà, à â èçâîðèòå èì áëèêà îòðîâà è âëàñòòà ìè îòñòúïâà îò çåìíàòà òâúðä; ñëåïè è ãëóõè ñà åëôè è ëþäå çà ìåí ïîðàäè ìîãúùåñòâîòî Ìåëêîðîâî. À Ïðîêîáàòà íà Ìàíäîñ âå÷å å óñòðåìåíà êúì ñâîÿ çàâúðøåê, çà äà ðóõíàò âñè÷êè òâîðåíèÿ íà Íîëäîðèòå è íàäåæäèòå èì äà ñå ðàçñèïÿò â ïðàõà. Åäíè÷êà íàäåæäà îñòàâà - îíàçè, ùî íå ÷àêàò è íå ñå ãîòâÿò çà íåÿ. È òàÿ íàäåæäà å â òåá; çàùîòî òúé ñúì èçáðàë.
 - Òà íèìà íå ùå ñå âúçïðàâè Òóðãîí ñðåùó Ìîðãîò, êàêòî âÿðâàò âñè÷êè Åëäàðè? - çàïèòàë Òóîð. - È ùî î÷àêâàø îò ìåíå, Âëàäåòåëþ, àêî èäà ñåãà ïðè Òóðãîí? Âÿðíî, ãîòîâ ñúì äà òðúãíà ïî áàùèíèÿ ñè ïúò è äà çàñòàíà äî êðàëÿ â òåæúê ÷àñ, àëà íå ùå ïîìîãíå êîé çíàå êîëêî åäèí ïðîñòîñìúðòåí ñðåä ìíîçèíàòà õðàáðè áîéöè îò Âúðõîâíèÿ íàðîä íà Çàïàäà.
 - Ùîì ñúì ðåøèë òåá äà ïðàòÿ, ñèíå Õóîðîâ, òî íåäåé äà ñå ñúìíÿâàø, ÷å èìà çàùî, àêî è äà íîñèø åäèí-åäèíñòâåí ìå÷. Çà âå÷íè âðåìåíà ùå çàïîìíÿò åëôèòå äîáëåñòòà íà Åäàèíèòå è ùå ñå ïèòàò ñ ïî÷óäà îòäå âçèìàò õðàáðîñò äà æåðòâàò òúé îõîòíî æèâîòà ñè, êîéòî å òîëêîç êðàòúê íà òàÿ çåìÿ. Àëà íå ñàìî çàðàäè òâîÿòà äîáëåñò òå ïðàùàì, à èñêàì äà îòíåñåø íà ñâåòà íàäåæäà, ùî ñàì íå ïîäîçèðàø è äà ðàçïàëèø ñâåòëèíà, êîÿòî ùå ðàçñå÷å ìðàêà.
 Äîêàòî ãîâîðåë Óëìî òèÿ ñëîâà, äàëå÷íèÿò øåïîò íà áóðÿòà ïðåðàñíàë â ìîùåí ðåâ, íàëåòÿë âÿòúð è íåáåòî ïî÷åðíÿëî; à ïëàùúò íà Âëàñòåëèíà ñå ðàçâÿë êàòî îáëàê.
 - Âúðâè ñåãà - ðåêúë Óëìî, - òà äà íå òå ïîãúëíå Ìîðåòî. Çàùîòî Îñå ñå ïîä÷èíÿâà íà Ìàíäîñ è ãíÿâ ãî å îáçåë çàðàäè Ïðîêîáàòà.
 - Äà áúäå âîëÿòà òè - îòâúðíàë Òóîð. - Íî àêî èçáåãíà Ïðîêîáàòà, êàêâè ñëîâà äà ïðåäàì íà Òóðãîí?
 - Àêî ñòèãíåø ïðè íåãî - êàçàë Óëìî, - òî ñëîâàòà ñàìè ùå èçíèêíàò â óìà òè è óñòàòà òè ùå èçðå÷å êàêâîòî æåëàÿ. Ãîâîðè è íå áîé ñå! Ïîäèð òóé ïîñòúïè êàêòî ïîâåëÿâà äîáëåñòòà â ñúðöåòî òè. Íå ñå ðàçäåëÿé ñ ïëàùà, çàùîòî òîé ùå òå ïàçè. À îò ãíåâíàòà ñòèõèÿ íà Îñå ùå òè èçïðàòÿ ñïúòíèê, òà äà òå âîäè íàïðåä - äà, ñ òåá ùå êðà÷è ïîñëåäíèÿò ìîðÿê îò ïîñëåäíèÿ êîðàá, çàìèíàë äà äèðè äàëå÷íèÿ Çàïàä ÷àê äîäåòî èçãðåå Çâåçäàòà. Òðúãâàé ñåãà êúì ñóøàòà!
 Ñåòíå îòåêíàë ãðúì è ìúëíèÿ ëóìíàëà íàä ìîðåòî; è Òóîð çúðíàë Óëìî äà ñå âúçïðàâÿ íàñðåä âúëíèòå êàòî ñðåáúðíà êóëà, îáëÿíà âúâ âèõðåí ïëàìúê. Âèêíàë òîãàâà ñðåä âîÿ íà âÿòúðà:
 - Òðúãâàì, Âëàäåòåëþ! Àëà ñúðöåòî ìè âå÷íî ùå êîïíåå çà Ìîðåòî.
 À Óëìî íàäèãíàë îãðîìåí ðîã è ñ äúõà ñè èçòðúãíàë îò íåãî ìîãúùà ïåñåí, ïðåä êîÿòî âîÿò íà âÿòúðà áèë êàòî òèõ ïîëúõ íàä ñïîêîéíî ïëàíèíñêî åçåðî. È ùîì ÿ ÷óë Òóîð, óñåòèë êàê ãî îáãðúùà è öÿë ãî èçïúëâà, òà áðåãîâåòå íà Ñðåäíàòà çåìÿ ñÿêàø èç÷åçíàëè è ñúçðÿë âúâ âåëè÷àâî âèäåíèå âñè÷êè âîäè íà ñâåòà - îò òúíêèòå ñòðóéêè äúëáîêî â çåìÿòà äî äàëå÷íèòå óñòèÿ íà ðåêèòå, îò ïëàæîâåòå è çàëèâèòå äî íåîáÿòíèòå ïðîñòîðè. Âèäÿë êàê áóøóâà Âåëèêîòî ìîðå, èçïúëíåíî ñúñ ñòðàííè ñúçäàíèÿ ÷àê äî çäðà÷íèòå äúëáèíè, êúäåòî ñðåä âå÷åí ìðàê êúíòÿò ãëàñîâå, íîñåùè óæàñ çà ïðîñòîñìúðòíèòå. Ñ âåçäåñúùèÿ âçîð íà Âàëàðèòå çúðíàë áåçáðåæíàòà øèð äà ëåæè íåïîäâèæíà ïîä çëàòíîòî îêî íà Àíàð, äà èñêðè ïîä âèòîðîãàòà Ëóíà èëè äà ñå ðàçáèâà íà ãíåâíè ãðàìàäè ñðåùó Ñåí÷åñòèòå îñòðîâè(9), à íåéäå îùå ïî-äàëå÷å, îòâúä áåçáðîé ëåâãè è ïî÷òè íåäîñòúïíà çà îêîòî, âèäÿë îãðîìíà ïëàíèíà, ùî ñå èçäèãàëà êàòî îáëàê äî íåâúîáðàçèìè âèñîòè, à â ïîäíîæèåòî é áëåñòåëè äúëãèòå âúëíè íà ïðèáîÿ. È äîêàòî ñå íàïðÿãàë äà ÷óå çâóêà íà òèÿ äàëå÷íè âúëíè è äà ðàçëè÷è ïî-ÿñíî âúëøåáíàòà ñâåòëèíà, ïåñåíòà èçâåäíúæ ñåêíàëà è òîé îñòàíàë äà ñòîè ïîä ãðîõîòà íà áóðÿòà, à ðàçêëîíåíà ìúëíèÿ ðàçäðàëà íåáåñàòà íàä íåãî. Èç÷åçíàë áèë Óëìî, à ìîðåòî áóøóâàëî è áåñíèòå âúëíè íà Îñå ïðåïóñêàëè ñðåùó ñêàëíèòå ñòåíè íà Íåâðàñò.
 Ïîáÿãíàë Òóîð îò ìîðñêàòà ÿðîñò è åäâà ñìîãíàë äà ñå èçêàòåðè äî âèñîêèòå òåðàñè; çàùîòî âÿòúðúò ãî áëúñêàë êúì êàíàðèòå ñ òàêàâà ñèëà, ÷å ùîì ñå äîáðàë äîãîðå, ðóõíàë íà êîëåíå. Ïîäèðèë òîãàâà óáåæèùå â ïðàçíèòå, ìðà÷íè çàëè è öÿëà íîù ñåäÿë âúðõó êàìåííèÿ òðîí íà Òóðãîí. Äèâèÿò íàïîð íà áóðÿòà ðàçòúðñâàë äîðè êîëîíèòå è íà Òóîð ìó ñå ñòðóâàëî, ÷å âèõúðúò å èçïúëíåí ñúñ ñòåíàíèÿ è áåçóìíè êðÿñúöè. Àëà ïîíåæå áèë óìîðåí, îò âðåìå íà âðåìå çàñïèâàë è â ñúíÿ ñè ñðåùàë ìíîæåñòâî âèäåíèÿ, îò êîèòî â ïàìåòòà ìó ñå ñúõðàíèëî ñàìî åäíî: îñòðîâ âèäÿë ñ âèñîêà ïëàíèíà ïî ñðåäàòà, à çàä íåÿ ñëúíöåòî âå÷å çàëÿçâàëî è ñåíêè ïëúçâàëè èç íåáåòî; íî íàä îñòðîâà ãðååëà ñàìîòíà è ÿðêà çâåçäà.
 Ñëåä òîâà âèäåíèå Òóîð ñå óíåñúë â äúëáîêà äðÿìêà, à äîäåòî ñå ðàçñúìíå, áóðÿòà âå÷å áèëà îòìèíàëà, âëà÷åéêè ÷åðíèòå îáëàöè êúì äàëå÷íèÿ Èçòîê. Íàé-ñåòíå òîé ñå ñúáóäèë â ñèâèÿ ïðåäóòðèíåí çäðà÷, ñòàíàë îò âèñîêèÿ òðîí è êàêòî âúðâÿë ïðåç ñóìðà÷íàòà çàëà, âèäÿë, ÷å ÿ èçïúëâàò áåçáðîé ìîðñêè ïòèöè, ïîäãîíåíè îò ñòèõèÿòà; è èçëÿçúë íàâúí, äîêàòî äàëå÷å íà çàïàä çâåçäèòå áëåäíååëè ïðåä èäâàùèÿ äåí. Òîãàâà ñúçðÿë, ÷å ïðåç íîùòà ìîãúùè âúëíè áèëè íàâëåçëè äàëå÷å íàâúòðå â ñóøàòà, íàäõâúðëÿéêè ñ ãðåáåíèòå ñè íàé-âèñîêèòå êàíàðè, òà äîðè òåðàñèòå ïðåä ÷åðòîãà áèëè îñåÿíè ñ êóïèùà âîäîðàñëè. Ñëÿçúë Òóîð äî íàé-íèñêàòà òåðàñà è êàòî ïîãëåäíàë íàäîëó, âèäÿë ñðåä îáëîìêèòå è êàìúíèòå â íåéíîòî ïîäíîæèå äà ñå ïîäïèðà íà ñòåíàòà åäèí åëô, íàìåòíàò ñ ïîäãèçíàë ñèâ ïëàù. Áåçìúëâåí áèë òîé è ñå âçèðàë íàä îïóñòîøåíèÿ áðÿã êúì äúëãèòå õðåáåòè íà âúëíèòå. Ïîêîé öàðóâàë íàîêîëî è íå ñå ÷óâàë äðóã çâóê, îñâåí ãðîõîòà íà ïðèáîÿ.
 Êàêòî ñòîÿë è ãëåäàë áåçìúëâíàòà ñèâà ôèãóðà, Òóîð èçâåäíúæ ñè ïðèïîìíèë ñëîâàòà íà Óëìî, òà åäíî íåïîçíàòî èìå ñàìè÷êî äîøëî íà óñòíèòå ìó è ñå ïðîâèêíàë:
 - Äîáðå äîøúë, Âîðîíâå! ×àêàõ òå.(10)
 Èçâúðíàë ñå òîãàâà åëôúò, âäèãíàë ãëàâà è êàòî ñðåùíàë ïðîíèçâàùèÿ ïîãëåä íà ìîðñêîñèâèòå ìó î÷è, Òóîð ðàçáðàë, ÷å å îò áëàãîðîäíîòî ïëåìå íà Íîëäîðèòå. Íî ñòðàõ è èçóìëåíèå ïðîëè÷àëè â ïîãëåäà, ùîì ñúçðÿë Òóîð äà ñå èçâèñÿâà íà ñòåíàòà íàä íåãî, çàãúðíàò â ïëàù êàòî ñÿíêà, èçïîä êîÿòî ïðîçèðàëà èñêðÿùàòà åëôè÷åñêà ðèçíèöà âúðõó ãúðäèòå ìó.
 Ìèã ñòîÿëè òàêà è âñåêè îò òÿõ ñå ìú÷åë äà ðàç÷åòå ëèöåòî íà äðóãèÿ, à ñåòíå åëôúò ñòàíàë è íèñêî ñå ïðåêëîíèë ïðåä íîçåòå íà Òóîð.
 - Êîé ñè òè, âëàäåòåëþ? - çàïèòàë òîé. - Äúëãî ñå áîðèõ ñ áåçìèëîñòíîòî ìîðå. Êàæè ìè, ñòàíàëî ëè å íåùî âåëèêî, îòêàêòî íàïóñíàõ ñóøàòà? Ðóõíà ëè Ñÿíêàòà? Èçëåçå ëè íà áîé Ïîòàéíèÿò íàðîä?
 - Íå - îòâúðíàë Òóîð. - Ñÿíêàòà ïðèèæäà, à Ïîòàéíèòå îùå ñå êðèÿò.
 Äúëãî ìúë÷àë Âîðîíâå, áåç äà ãî èçïóñêà îò ïîãëåä.
 - Íî êîé ñè òè? - çàïèòàë îòíîâî. - Ïðåäè äúëãè ãîäèíè íàïóñíà ìîÿò íàðîä òèÿ ìåñòà è îòòîãàâà íèêîé íå ñå å çàñåëâàë òóê. Ñåãà óñåùàì, ÷å âúïðåêè îäåæäèòå íå ñè îò òÿõ, êàêòî ïîìèñëèõ èçïúðâîì, à îò ðîäà ÷îâåøêè.
 - Òúé å - ðåêúë Òóîð. - À òè íå ñè ëè ïîñëåäíèÿò ìîðÿê îò ïîñëåäíèÿ êîðàá, ùî ïîòåãëèë êúì Çàïàäà îò Çàëèâèòå íà Êèðäàí?
 - Äà - îòãîâîðèë åëôúò. - Àç ñúì Âîðîíâå, ñèí íà Àðàíâå. Àëà íå ðàçáèðàì îòêúäå çíàåø èìåòî è ó÷àñòòà ìè.
 - Çíàì ãè, çàùîòî ñíîùè ãîâîðèõ ñ Âëàäåòåëÿ íà Âîäèòå - îòâúðíàë Òóîð - è òîé êàçà, ÷å ùå òå ñïàñè îò ãíåâà íà Îñå è ùå òå ïðàòè íàñàì, çà äà ìè áúäåø âîäà÷.
 Ïðîâèêíàë ñå òîãàâà Âîðîíâå ñúñ ñòðàõ è òðåïåò:
 - Ðàçãîâàðÿë ñè ñ Âñåìîãúùèÿ Óëìî? Âèæäàì, âåëèêà å òâîÿòà äîáëåñò è ñëàâíà ñúäáà òå î÷àêâà! Íî íàêúäå äà òå âîäÿ, âëàäåòåëþ? Çàùîòî ñèãóðíî ñè êðàë ñðåä ëþäåòå è ìíîçèíà î÷àêâàò òâîåòî ñëîâî.
 - Íå, áåãëåö îò ðîáñòâî ñúì àç - ðåêúë Òóîð - è ñàìîòåí èçãíàíèê ñðåä ïóùèíàêà. Íî èìàì âåñò çà Òóðãîí, âëàäåòåëÿ íà Ïîòàéíîòî êðàëñòâî. Çíàåø ëè ïî êîé ïúò äà ãî îòêðèÿ?
 - Â äíåøíèòå ìðà÷íè äíè ìíîçèíà ñòàíàõà ðîáè è èçãíàíèöè, ìàêàð äà èìàò ñëàâíî ïîòåêëî - îòâúðíàë Âîðîíâå. - Çà ìåí ñè âëàäåòåë ÷îâåøêè ïî ïðàâî. Íî è äà áåøå íàé-çíàòåí ñðåä ñâîÿ íàðîä, ïàê íå áè èìàë ïðàâî äà äèðèø Òóðãîí è íàïðàçíî ùå õàáèø ñèëè. Äîðè äà òå îòâåäà ïðåä ñàìèòå ìó ïîðòè, íå ùå ìîæåø äà âëåçåø.
 - Çà äðóãî íå ìîëÿ, îñâåí äà ìå îòâåäåø äî òèÿ ïîðòè - ðåêúë Òóîð. - Òàì Ïðîêîáàòà ùå ñå ïðåáîðè ñúñ Çàìèñúëà íà Óëìî. Àêî ëè Òóðãîí íå ìå ïðèåìå, ñâúðøåíà ùå å ìîÿòà çàäà÷à è Ïðîêîáàòà ùå íàääåëåå. À êîëêîòî äî ïðàâîòî ìè äà äèðÿ Òóðãîí, çíàé, ÷å àç ñúì Òóîð, ñèí íà Õóîð è ñðîäíèê íà Õóðèí - èìåíà, êîèòî Òóðãîí íå ùå çàáðàâè. Îñâåí òóé ãî äèðÿ ïî ïîâåëÿ íà Óëìî. Íèìà å çàáðàâèë Òóðãîí çà îíçè, ùî ìó êàçà íÿêîãà: Ïîìíè, ÷å ïîñëåäíàòà íàäåæäà íà Íîëäîðèòå èäâà îòêúì Ìîðåòî? È îùå: Êîãàòî çàïëàõàòà íàáëèæè, îò Íåâðàñò ùå äîéäå ïðàòåíèê äà òå ïðåäóïðåäè(11). Àç ñúì îíçè, êîéòî òðÿáâà äà äîéäå è çàòóé îáëÿêîõ äîñïåõèòå, ùî íÿêîãà ñà ìè ïðèãîòâèëè.
 Ñàì ñå ñìàÿë Òóîð, êàòî ÷óë êàêâî èçðè÷à, ïîíåæå äîòîãàâà íå çíàåë ñëîâàòà, ñ êîèòî Óëìî èçïðîâîäèë Òóðãîí îò Íåâðàñò, êàêòî âïðî÷åì íå ãè çíàåë è íèêîé äðóã, îñâåí Ïîòàéíèÿ íàðîä. À äâàæ ïîâå÷å ñå ñìàÿë Âîðîíâå; íî ñàìî èçâúðíàë ãëàâà è ñ âúçäèøêà ïîãëåäíàë Ìîðåòî.
 - Óâè! - ïðîìúëâèë òîé. - Íå èñêàõ äà ñå çàâðúùàì íàòàì. È ñðåä ìîðñêàòà øèð íåâåäíúæ ñúì ñå çàðè÷àë, àêî íÿêîãà ñòúïÿ íà ñóøà, äà çàæèâåÿ â ïîêîé äàëå÷å îò Ñÿíêàòà íà Ñåâåðà - ïðè Êèðäàí êðàé Çàëèâèòå, èëè ìîæå áè ñðåä ïðåêðàñíèòå ïîëÿ íà Íàí-òàòðåí, ãäå ïðîëåòòà å ïî-ñëàäêà è îò ñúðäå÷åí êîïíåæ. Íî àêî çëîòî ñå å ðàçðàñíàëî äîäåòî ñòðàíñòâàõ ïî âúëíèòå è íàáëèæàâà ñåòíèÿò ÷àñ, çíà÷è òðÿáâà äà áúäà ïðè ñâîÿ íàðîä. - Îáúðíàë ñå ïàê êúì Òóîð è ðåêúë: - Ùå òå îòâåäà äî ïîòàéíèòå ïîðòè; çàùîòî ñàìî áåçóìåö áè îñïîðèë çàðúêàòà íà Óëìî.
 - Ùîì å òúé, òðúãâàìå çàåäíî, êàêòî òîé ïîâåëÿâà - êàçàë Òóîð. - Íî íåäåé äà ñêúðáèø, Âîðîíâå! ×óé, îò äúí äóøà òè âåùàÿ, ÷å äúëúã ïúò ùå òå îòâåäå íàäàëå÷å îò Ñÿíêàòà è íàäåæäàòà òè ùå ñå çàâúðíå êúì Ìîðåòî(12).
 - È òâîÿòà ñúùî - ðåêúë Âîðîíâå. - Àëà ñåãà òðÿáâà äà ìó îáúðíåì ãðúá è äà ïîáúðçàìå.
 - Äà - ñúãëàñèë ñå Òóîð. - Íî íàêúäå ùå ìå ïîâåäåø è êîëêî äúëúã å ïúòÿò? Íå òðÿáâà ëè ïúðâî äà ñå çàìèñëèì êàê ùå âúðâèì èç ïóùèíàêà è àêî öåëòà å äàëå÷å, êàê ùå ïðåæèâååì çèìàòà áåç ïîäñëîí è ñòðÿõà?
 Àëà Âîðîíâå íå ïîæåëàë äà ðàçêðèå íèùî çà ïúòÿ.
 - Òè ïîçíàâàø ñèëàòà íà ñèíîâåòå ÷îâåøêè - ðåêúë òîé. - Êîëêîòî äî ìåí, àç ñúì îò Íîëäîðèòå; äúëúã òðÿáâà äà å ãëàäúò è ëþòà çèìàòà, òà äà ïîãóáÿò ñðîäíèêà íà îíèÿ, ùî ïðåêîñèõà Ïóêàùèòå ëåäîâå. Ìèñëèø ëè, ÷å èíà÷å áèõìå ìîãëè äà ñå áîðèì áåçáðîé äíè ñúñ ñîëåíàòà ìîðñêà ïóñòèíÿ? È íå ñè ëè ÷óâàë çà ïúòíèÿ õëÿá íà åëôèòå? Îùå íîñÿ îíîâà, ùî âñè÷êè ìîðÿöè ïàçÿò äî ïîñëåäíèÿ ìèã. - È òîé ïîêàçàë ïîä ïëàùà ñè çàïå÷àòàíà êåñèÿ, ïðèêðåïåíà êúì ïîÿñà ìó. - Íèòî âîäà, íèòî áóðÿ ìîæå äà ìó íàâðåäè, äîäåòî ïå÷àòúò å çäðàâ. Àëà òðÿáâà äà ãî ñúõðàíèì çà íàé-òåæúê ÷àñ; à íå ñå ñúìíÿâàì, ÷å êàòî èçãíàíèê è ëîâåö ùå ñúóìååø äà íàìèðàø äðóãà ïðåõðàíà ïîíå äîêàòî íàñòàíå çèìà.
 - Ìîæå áè - îòâúðíàë Òóîð. - Àëà íå âñè÷êè çåìè ñà áåçîïàñíè çà ëîâ, ìàêàð ÷å äèâå÷úò å ïî-èçîáèëåí îò êîãàòî è äà áèëî. À îñâåí òóé ëîâöèòå ïúòóâàò ïî-áàâíî.
Ñëåä òîâà Òóîð è Âîðîíâå ñå ïðèãîòâèëè çà òðúãâàíå. Îñâåí äîñïåõèòå îò òðîííàòà çàëà, Òóîð âçåë è ìàëêèÿ ñè ëîâäæèéñêè ëúê; à êîïèåòî ñè, âúðõó êîåòî áèëî èçïèñàíî èìåòî ìó ñ åëôè÷åñêè ðóíè îò Ñåâåðà, çàêà÷èë íà ñòåíàòà, çà äà ñå çíàå êîé å ìèíàë îòòàì. Âîðîíâå íÿìàë äðóãè îðúæèÿ, îñâåí åäèí êúñ ìå÷.
 Ïðåäè äà å íàïðåäíàë äåíÿò, äâàìàòà íàïóñíàëè íÿêîãàøíèÿ ÷åðòîã íà Òóðãîí è Âîðîíâå ïîâåë Òóîð äà ïðåñåêàò äúëãèÿ íîñ çàïàäíî îò ñòðúìíèòå ñêëîíîâå íà Òàðàñ. Òàì íÿêîãà ìèíàâàë ïúòÿò îò Íåâðàñò çà Áðèòîìáàð, àëà ñåãà îò íåãî îñòàâàëà ñàìî çåëåíà ïúòåêà ìåæäó äðåâíè îáðàñëè ìîãèëè. Òúé ñòèãíàëè äî Áåëåðèàíä è ñåâåðíèòå îáëàñòè íà Ôàëàñ; è êàòî çàâèëè íà èçòîê, íàìåðèëè óêðèòèå ïîä ìðà÷íèòå ñêëîíîâå íà Åðåä Âåòðèí, êúäåòî ëåãíàëè äà îòïî÷èíàò äîäåòî íàñòàíàë çäðà÷. Çàùîòî ìàêàð ÷å îùå áèëî äàëå÷å äî äðåâíèòå îáèòàëèùà íà Ôàëàòðèìèòå, Áðèòîìáàð è Åãëàðåñò, ñåãà ïî òèÿ ìåñòà æèâååëè îðêè è öÿëàòà îáëàñò ãúìæàëà îò ñúãëåäâà÷è íà Ìîðãîò - áîÿë ñå òîé îò êîðàáèòå íà Êèðäàí, ùî ïîíÿêîãà èäâàëè äà íàïàäàò áðåãîâåòå è äà ñå ñðåùàò ñ áîéíè îòðÿäè, äîøëè îò Íàðãîòðîíä.
 Äúëãî ðàçãîâàðÿëè Òóîð è Âîðîíâå, äîêàòî ñåäåëè, çàãúðíàòè â ïëàùîâåòå ñè êàòî áåçïëúòíè ñåíêè ïîä õúëìîâåòå. È Òóîð ðàçïèòâàë íàé-âå÷å çà Òóðãîí, àëà Âîðîíâå íå æåëàåë äà ãîâîðè çà òèÿ íåùà è âìåñòî òóé ðàçêàçâàë çà ñåëèùàòà íà îñòðîâ Áàëàð è çà Ëèñãàðä - òðúñòèêîâàòà ñòðàíà êðàé óñòèåòî íà Ñèðèîí.
 - Ìíîæàò ñå òàì ðåäèöèòå íà Íîëäîðèòå - ðåêúë òîé, - ïîíåæå âñå ïîâå÷å åëôè îò ðàçëè÷íè ïëåìåíà áÿãàò íàòàòúê, èçïëàøåíè îò Ìîðãîò èëè èçòîùåíè îò áèòêè. Íî àç äîáðîâîëíî íàïóñíàõ ñâîÿ íàðîä. Çàùîòî åäâà ñëåä Áðàãîëàõ è ðàçêúñâàíåòî íà Îáñàäàòà îêîëî Àíãáàíä ñå çàãíåçäè â ñúðöåòî íà Òóðãîí ñúìíåíèå, ÷å Ìîðãîò ìîæå äà ñå îêàæå ïðåêàëåíî ìîãúù. Ïðåç îíàçè ãîäèíà òîé çà ïðúâ ïúò èçïðàòè ñâîè áîéöè äà èçëÿçàò ïðåç ñêðèòàòà ïîðòà - ñàìî ìàëöèíà, íàòîâàðåíè ñ òàéíà çàäà÷à. Ñëÿçîõà òå ïî Ñèðèîí äî áðåãîâåòå êðàé óñòèåòî è òàì èçãðàäèõà êîðàáè. Íî íå ïîñòèãíàõà íèùî, îñâåí ÷å ñå äîáðàõà äî ãîëåìèÿ Áàëàðñêè îñòðîâ è ïîñòðîèõà ñàìîòíè ñåëèùà, äàëå÷ îò âëàñòòà íà Ìîðãîò. Çàùîòî Íîëäîðèòå íå ñà íàäàðåíè ñ óìåíèåòî äà ñòðîÿò êîðàáè, ùî áèõà óñòîÿëè çàäúëãî â áîðáàòà ñðåùó âúëíèòå íà Áåëåãàåð Âåëèêè.(13) Àëà ïî-êúñíî Òóðãîí ÷ó çà íàøåñòâèåòî âúâ Ôàëàñ è çà ðàçðóõàòà íà äðåâíèòå ïðèñòàíèùà íà Êîðàáîñòðîèòåëèòå, ùî ñåãà ñà ïðåä íàñ; è êîãàòî óçíà, ÷å Êèðäàí å ñïàñèë îñòàòúöèòå îò ñâîÿ íàðîä è îòïëàâàë íà þã êúì Áàëàðñêèÿ çàëèâ, òîãàâà îòíîâî èçïðàòè âåñòîíîñöè. Íå ÷àê òîëêîç îòäàâíà áå òóé, è âñå ïàê â ñïîìåíèòå èçãëåæäà êàòî íàé-äúëãàòà ÷àñò îò æèâîòà ìè. Çàùîòî ñúì ìëàä íà ãîäèíè, òà áÿõ èçáðàí ñðåä êðàëñêèòå ïðàòåíèöè. Ðîäåí ñúì òóê, â Ñðåäíàòà çåìÿ. Ìàéêà ìè ïðîèçõîæäàøå îò Ñèâèòå åëôè, ùî æèâåÿò âúâ Ôàëàñ, è áåøå ñðîäíèöà íà ñàìèÿ Êèðäàí - ïðåç ïúðâèòå ãîäèíè íà Òóðãîíîâîòî öàðóâàíå ïëåìåíàòà â Íåâðàñò íå ñà áèëè òúé ðàçäåëåíè, êàêòî äíåñ - è îò íåéíèÿ íàðîä ñúì íàñëåäèë ìîðÿøêî ñúðöå. Çàòîâà ñòàíàõ åäèí îò èçáðàíèöèòå, òúé êàòî öåëòà íè áå äà ïîòúðñèì ïîìîù îò Êèðäàí Êîðàáîñòðîèòåëÿ, òà ïîíå åäèí îò íàñ äà ñòèãíå äî Çàïàäíèòå Âëàñòåëèíè ñ ïîñëàíèå è ìîëáà çà ïîìîù, ïðåäè âñè÷êî äà áúäå çàãóáåíî. Íî ñå çàáàâèõ ïî ïúòÿ. Çàùîòî äîòîãàâà íå ïîçíàâàõ ìíîãî îò îáëàñòèòå íà Ñðåäíàòà çåìÿ, à òúêìî íàïðîëåò ïðèñòèãíàõìå â Íàí-òàòðåí. Îìàéíî êðàñèâà å òàÿ ñòðàíà, Òóîð, êàêòî ñàì ùå îòêðèåø, àêî íÿêîãà íîçåòå òå ïîâåäàò íàäîëó ïî þæíèòå ïúòèùà êðàé Ñèðèîí. Òàì âñåêè ìîæå äà ñå èçöåëè îò êîïíåæà ïî ìîðåòî, îñâåí àêî ñàìàòà Ñúäáà å ïîâåëèëà äðóãî. Óëìî òàì å ñàìî ïîêîðåí ñëóãà íà ßâàíà è çåìÿòà ðàæäà ñúùèíñêà ñúêðîâèùíèöà îò ïðåêðàñíè òâîðåíèÿ, ùî ñúðöåòî äîðè íå ìîæå äà ñè ïðåäñòàâè ñðåä ñóðîâèòå õúëìîâå íà Ñåâåðà. Íà îíîâà ìÿñòî Íàðîã ñå âëèâà â Ñèðèîí è âîäèòå èì âå÷å íå áúðçàò, à òåêàò âåëè÷àâî è áàâíî ñðåä ïèùíè ëèâàäè; à îêîëî ñèÿéíàòà ðåêà ïåðóíèêèòå ñà êàòî ðàçöúôíàëà ãîðà è òðåâàòà å îáñèïàíà ñ öâåòÿ êàòî áåçöåííè êàìúíè, êàòî êàìáàíêè, êàòî ÷åðâåíî-çëàòèñòè ïëàìúöè, êàòî êóïèùà ïúñòðè çâåçäè ñðåä çåëåí íåáîñâîä. Àëà íàé-ïðåêðàñíè îò âñè÷êî ñà âúðáèòå íà Íàí-òàòðåí, áëåäîçåëåíè èëè ñðåáðèñòè ïîä ãàëüîâíèÿ âÿòúð, à øåïîòúò íà áåçáðîéíèòå èì ëèñòà å êàòî ìàãè÷åñêà ïåñåí - äåí è íîù îòëèòàõà íåçàáåëÿçàíè, äîêàòî ñòîÿõ è ãè ñëóøàõ, íàãàçèë äî êîëåíå â òðåâàòà. Îìàÿí áÿõ òàì, òà çàáðàâèõ Ìîðåòî â ñúðöåòî ñè. Áðîäåõ è äàâàõ èìåíà íà íåïîçíàòè öâåòÿ, èëè ëåæàõ, óíåñåí â ñëàäêà äðÿìêà ñðåä ïòè÷èòå ïåñíè è áðúì÷åíåòî íà ï÷åëè è ìóøèöè; è äî äíåñ áèõ æèâÿë òàì áëàæåíî, çàáðàâÿéêè çà ðîäà ñè, çà êîðàáèòå íà Òåëåðèòå è ìå÷îâåòå íà Íîëäîðèòå, àëà ñúäáàòà ìè ïîâåëè äðóãî. Èëè ìîæå áè òúé áå ðåøèë ñàì Ïîâåëèòåëÿ íà Âîäèòå; çàùîòî ñèëíà å íåãîâàòà âëàñò ïî îíèÿ çåìè. Õðóìíà ìè åäèí äåí äà èçïëåòà ñàë îò âúðáîâè êëîíêè è äà ïëàâàì ïî ëú÷åçàðíàòà ãðúä íà Ñèðèîí; ñòîðèõ ãî è òàêà ñâúðøè âñè÷êî. Çàùîòî êàêòî áÿõ íàñðåä ðåêàòà, íàëåòÿ âíåçàïåí âèõúð è ìå ïîíåñå íàäîëó êúì Ìîðåòî. Òúé ñòèãíàõ ïðè Êèðäàí ïîñëåäåí îò âåñòîíîñöèòå; è îò ñåäåìòå êîðàáà, ùî ñòðîåøå ïî ìîëáà íà Òóðãîí, ñàìî åäèí îùå íå áåøå çàâúðøåí. Âñè÷êè äðóãè îòïëàâàõà êúì Çàïàäà è âå÷å íå ñå çàâúðíàõà, íèòî ïúê ÷óõìå âåñò çà òÿõ. Àëà ñîëåíèÿò ìîðñêè âúçäóõ îòíîâî ðàçáóäè â ãúðäèòå ìè êîïíåæà íà ìàé÷èíèÿ ðîä, òà ãîðåùî îáèêíàõ âúëíèòå è ó÷åõ ìîðÿøêèòå óìåíèÿ òúé áúðçî, ñÿêàø ïðîñòî ãè ïðåîòêðèâàõ â óìà ñè. À êîãàòî ïîñëåäíèÿò è íàé-ìîãúù îò êîðàáèòå áå ãîòîâ çà ïúò, àç æàäóâàõ äà òðúãíà ñ íåãî è ñè êàçâàõ: "Àêî ñà âåðíè ñëîâàòà íà Íîëäîðèòå, òî äàëå÷å íà çàïàä èìà ëèâàäè, ïðåä êîèòî Âúðáîâàòà ñòðàíà áëåäíåå. Òàì öàðóâà âå÷íà, íåãàñíåùà ïðîëåò. È ìîæå áè àç, Âîðîíâå, ùå óñïåÿ äà ñòèãíà äî îíèÿ çåìè. À äîðè è äà íå óñïåÿ, ïî-äîáðå äà ñå ñêèòàì èç ìîðñêàòà øèð, îòêîëêîòî ïîä Ñÿíêàòà íà Ñåâåðà." È íå ñå áîÿõ îò íèùî, çàùîòî íÿìà íà ñâåòà âîäè, ùî áèõà ïîòîïèëè êîðàá, ïîñòðîåí îò Òåëåðèòå. Íî Âåëèêîòî ìîðå å ñòðàõîâèòî, ñèíå Õóîðîâ; è ìðàçè òî Íîëäîðèòå, çàùîòî òåãíå íàä íåãî Ïðîêîáàòà íà Âàëàðèòå. Èìà òàì íåùà ïî-ñòðàøíè, îòêîëêîòî äà ïîòúíåø â áåçäíàòà è äà çàãèíåø - èìà íåíàâèñò, ñàìîòà è áåçóìèå; óæàñ îò âÿòúð, áóðè, áåçìúëâèå è ñåíêè, ñðåä êîèòî ÷åçíàò ñåòíè íàäåæäè è âñåêè æèâîò óãàñâà. Ïî çëîâåùè è ñòðàííè áðåãîâå ñå ïëèñêàò âúëíèòå, à ïúòÿò ìèíàâà êðàé áåçáðîé îñòðîâè, íàòåæàëè îò ñòðàõ è çàïëàõè. Íå ùå ïîìðà÷à ñúðöåòî òè, ñèíå íà Ñðåäíàòà çåìÿ, ñ ðàçêàç çà ñåäåìãîäèøíèòå ñè ñòðàäàíèÿ èç Âåëèêîòî ìîðå, äîêàòî ïëàâàõ îò Ñåâåðà ÷àê äî äàëå÷íèÿ Þã, áåç äà äîñòèãíà Çàïàäà. Çàùîòî Çàïàäúò å çàòâîðåí çà íàñ. Íàé-ñåòíå, èçòîùåíè îò ÷åðíî îò÷àÿíèå è ñìúðòíà óìîðà, íèå âúçâèõìå íàçàä è ïîáÿãíàõìå îò ñúäáàòà, ùî òúé äúëãî íè áå ùàäèëà, ñàìî çà äà óäàðè äâàæ ïî-æåñòîêî. Çàùîòî â ìèãà, êîãàòî ñúçðÿõìå âðúõ íà õîðèçîíòà è ñå ïðîâèêíàõ: "Âèæòå! Åòî Òàðàñ è çåìèòå íà ìîåòî äåòñòâî", âÿòúðúò ñå íàäèãíà è çàïðèèæäàõà îòêúì Çàïàäà òåæêè áóðåíîñíè îáëàöè. Ñåòíå âúëíèòå íè ïîäãîíèõà êàòî æèâè òâàðè, èçïúëíåíè ñ ëþòà çëîáà, à îòãîðå óäàðèõà ìúëíèè; è êîãàòî ðàçáèòèÿò êîðàá ñå ïðåâúðíà â áåçïîëåçíà ÷åðóïêà, ìîðåòî íàëåòÿ ñ äèâà ÿðîñò. Íî êàêòî âèæäàø, àç áÿõ ïîùàäåí; çàùîòî ñè ïðèïîìíÿì, ÷å åäíà âúëíà íàëåòÿ ïî-ìîãúùà, àëà è ïî-ñïîêîéíà îò äðóãèòå, òà ìå îáãúðíà è âäèãíà îò êîðàáà è ìå ïîíåñå âúðõó ïëåùèòå ñè ÷àê äî áðåãà, à òàì ìå îñòàâè íà ñóøàòà è ñå îòòåãëè íàçàä ïðåç êàíàðèòå êàòî îãðîìåí âîäîïàä. Çàìàÿí îò áóðÿòà, îñòàíàõ äà ñåäÿ íåïîäâèæíî, äîäåòî ïðèñòèãíà òè. Îùå ìå ìú÷è ñòðàõ è ãîð÷èâî ñêúðáÿ çà èçãóáåíèòå ïðèÿòåëè, ñ êîèòî òúé äúëãî ïúòóâàõìå íàäàëå÷ îò ïðîñòîñìúðòíèòå çåìè. - Âîðîíâå âúçäúõíàë, ïîñëå ïðîäúëæèë òèõè÷êî, ñÿêàø ñàì ñè ãîâîðåë: - Àëà áåçìåðíî ÿðêè áÿõà çâåçäèòå òàì, äî êðàÿ íà ñâåòà, êîãàòî îò âðåìå íà âðåìå ñå ðàçêúñâàõà ìðà÷íèòå îáëàöè ïî çàïàäíèÿ íåáîñâîä. È íå çíàì äàëè âèæäàõìå ñàìî îáëàöè ÷àê äîêúäåòî ïîãëåä ñòèãà, èëè, êàêòî òâúðäÿõà íÿêîè, ñúçèðàõìå è ïëàíèíèòå Ïåëîðè íàä èçãóáåíèòå ïëàæîâå íà íàøèÿ äðåâåí äîì. Äàëå÷å, áåçêðàéíî äàëå÷å ñà òå è íå âÿðâàì íÿêîé îò òóêàøíèòå çåìè äà ãè çúðíå îòíîâî.
Ïîñëå Âîðîíâå çàìëúêíàë; ïàäàëà íîù è â íåáåòî çàñèÿëè áåëè, ñòóäåíè çâåçäè.
Íå ñëåä äúëãî Òóîð è Âîðîíâå ñòàíàëè, îáúðíàëè ãðúá íà ìîðåòî è ïîåëè ïî äúëãèÿ ïúò ïðåç ìðàêà; ìàëêî ìîæå äà ñå ðàçêàæå çà òîâà ïúòåøåñòâèå, ïîíåæå ñÿíêàòà íà Óëìî çàêðèëÿëà Òóîð, òà íèêîé íå ãè çàáåëÿçàë äîêàòî âúðâåëè îò çàëåç äî èçãðåâ ïðåç ãîðè, êàìúíàöè, ëèâàäè è ìî÷óðèùà. Íî âúïðåêè òóé äâàìàòà êðà÷åëè áîÿçëèâî - äàëå÷ îò ïúòèùàòà íà åëôè è ëþäå, à îùå ïî-äàëå÷ îò íîùíèòå ëîâöè íà Ìîðãîò, ùî óìååëè äà âèæäàò è â òúìíèíàòà. Âîðîíâå èçáèðàë ïúòåêèòå, à Òóîð ïîñëóøíî ãî ñëåäâàë. Íå çàäàâàë èçëèøíè âúïðîñè, íî çàáåëÿçàë, ÷å âúðâÿò âñå íà èçòîê ïîêðàé âèñîêèòå ïëàíèíè, áåç äà ñå îòêëîíÿâàò íà þã - è òîâà ãî ó÷óäèëî, ïîíåæå âÿðâàë, êàêòî âÿðâàëè ïî÷òè âñè÷êè åëôè è õîðà, ÷å Òóðãîí æèâåå äàëå÷ îò ñðàæåíèÿòà íà Ñåâåðà.
 Áàâíî íàïðåäâàëè òå ïðåç òúìàòà è çäðà÷à ñðåä ïóùèíàê è áåçïúòèöà, à ëþòàòà çèìà ñå çàäàâàëà íåóìîëèìî îòêúì Ìîðãîòîâîòî öàðñòâî. Äàæå íà çàâåò ïîä õúëìîâåòå âÿòúðúò áèë ìðàçîâèò è ñâèðåï, à ñêîðî ñíåãúò ñå íàòðóïàë íà ïðåñïè ïî âúçâèøåíèÿòà, âèåëèöè íàëåòåëè ïðåç ïðîõîäèòå è çàñèïàëè ãîðàòà Íóàò îùå ïðåäè äà îïàäàò äîêðàé ñúñóõðåíèòå é ëèñòà(14). Çàòóé ìàêàð äà áèëè òðúãíàëè îùå ïðåäè ñðåäàòà íà ìåñåö Íàðêâåëèå, ëþòèòå ñëàíè íà Õèñèìå ãè çàâàðèëè êðàé èçâîðèòå íà Íàðîã.
 Òàì ñïðåëè â ñèâèÿ óòðèíåí çäðà÷ ñëåä åäíà èçòîùèòåëíà íîù; è Âîðîíâå îò÷àÿíî ñå îãëåäàë, îáçåò îò ñêðúá è ñòðàõ. Íÿêîãà ïî òèÿ ìåñòà áëåñòÿëî ïðåêðàñíîòî Èâðèíñêî åçåðî â îãðîìíî êàìåííî ëîæå, èçâàÿíî îò âîäèòå, à íàîêîëî ñå ãóøåëà ñðåä õúëìîâåòå ãîðèñòà äîëèíà, àëà ñåãà âèæäàë ñàìî îñêâåðíåíà ïóñòîø. Äúðâåòàòà áèëè èçêîðåíåíè èëè îïîæàðåíè; ðúáîâåòå íà êàìåííîòî ëîæå áèëè ðàçáèòè è âîäèòå íà Èâðèí ñå ðàçëèâàëè êàòî áåçïëîäíî ìî÷óðèùå èç òîâà îïóñòîøåíèå. Ñåãà öÿëàòà äîëèíà íå áèëà íèùî äðóãî, îñâåí õàîñ îò çàìðúçíàëè áëàòà è äúõ íà òëåí ñå íîñåë êàòî ãíóñíà ìúãëà íàä çåìÿòà.
 - Óâè! Íèìà çëîòî å ñòèãíàëî ÷àê äîòóê? - ïðîâèêíàë ñå Âîðîíâå. - Íÿêîãà òèÿ ìåñòà áÿõà äàëå÷å îò çàïëàõèòå íà Àíãáàíä; àëà ÿâíî Ìîðãîò ïðîòÿãà ïðúñòè âñå ïî-íàïðåä.
 - Âñè÷êî å êàêòî ìè êàçà Óëìî - îòâúðíàë Òóîð. - Â èçâîðèòå áëèêà îòðîâà è âëàñòòà ìè îòñòúïâà îò âîäèòå íà çåìíàòà òâúðä.
 - Àëà çëîáàòà òóê - ðåêúë Âîðîíâå - å áèëà ïî-ìîãúùà îò òàÿ íà îðêèòå. Ñòðàõ âèòàå íàä òîâà ìÿñòî. - È òîé äúëãî îãëåæäàë áðåãîâåòå íà áëàòîòî, äîêàòî èçâåäíúæ ñïðÿë è ïàê ñå ïðîâèêíàë: - Äà, ñòðàøíà áåäà å äîøëà!
 Ðàçìàõàë ðúêà êúì Òóîð è êîãàòî ñå ïðèáëèæèë, Òóîð âèäÿë äúëáîêà áðàçäà, êîÿòî ñå îòäàëå÷àâàëà íà þã, à îò äâåòå é ñòðàíè, òó ðàçìàçàíè, òó îòïå÷àòàíè äúëáîêî è ñòåãíàòè îò ñëàíàòà, ëè÷àëè îòïå÷àòúöè îò ãðàìàäíè íîêòåñòè ëàïè.
 - Ãëåäàé! - ðåêúë Âîðîíâå è ëèöåòî ìó áèëî ïðåáëåäíÿëî îò ñòðàõ è íåíàâèñò. - Íåîòäàâíà òóê å áèë Âåëèêèÿ ÷åðâåé íà Àíãáàíä, íàé-ñêâåðíîòî îò âñè÷êè âðàæè èç÷àäèÿ! Çàêúñíÿëà å âå÷å íàøàòà âåñò çà Òóðãîí. Òðÿáâà äà áúðçàìå.
 Îùå ïðåäè äà äîâúðøè, îò ãîðàòà äîëåòÿë âèê è äâàìàòà çàñòèíàëè íåïîäâèæíî êàòî ñèâè êàìúíè. Âñëóøàëè ñå, íî âèêúò áèë äàëå÷åí è ñêðúáåí; ñòîðèëî èì ñå, ÷å ïîâòàðÿ åäíî è ñúùî èìå, ñÿêàø íÿêîé òúðñåë èçãóáåí ïðèÿòåë. È äîêàòî ñòîÿëè, èçìåæäó äúðâåòàòà èçëÿçúë âèñîê ìúæ, öÿë îáëå÷åí â ÷åðíî è ñ äúëúã ìå÷ â ðúêàòà; ñìàÿëè ñå, çàùîòî è îñòðèåòî íà ìå÷à áèëî ÷åðíî, íî ïî ðúáîâåòå èñêðÿë õëàäåí ïëàìúê. Ñêðúá áèëà èçïèñàíà ïî ëèöåòî ìó, à êîãàòî ñúçðÿë îïóñòîøåíîòî åçåðî, òîé ñå ïðîâèêíàë ïå÷àëíî:
 - Èâðèí, Ôàåëèâðèí! Ãâèíäîð è Áåëåã! Òóê íÿêîãà ñå èçöåëèõ. Àëà âå÷å íèêîãà íå ùå îòïèÿ îò âëàãàòà íà ïîêîÿ.
 Ïîñëå áúðçî ñå îòïðàâèë íà ñåâåð, ñÿêàø áÿãàë îò ïîòåðÿ èëè òðÿáâàëî ÷àñ ïî-ñêîðî äà èçïúëíè âàæíà çàðúêà è äâàìàòà îùå äúëãî ãî ÷óâàëè äà êðåùè: Ôàåëèâðèí, Ôèíäóèëàñ! ÷àê äîäåòî ãëàñúò ìó çàãëúõíàë èç ãîðñêèòå äåáðè(15). Íî íå çíàåëè, ÷å Íàðãîòðîíä âå÷å å ïàäíàë è ÷å òîçè ìúæ å Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ, íàðè÷àí îùå ×åðíèÿ ìå÷. Òúé ñàìî çà åäèí-åäèíñòâåí ìèã ïðåç öåëèÿ èì æèâîò ñå êðúñòîñàëè ïúòèùàòà íà äâàìàòà ñðîäíèöè Òóðèí è Òóîð.
 Êîãàòî ×åðíèÿ ìå÷ îòìèíàë, Òóîð è Âîðîíâå ïðîäúëæèëè îùå ìàëêî íàïðåä, ìàêàð ÷å âå÷å áèë íàñòàíàë äåí; çàùîòî ãè ìú÷åë ñïîìåíúò çà ñêðúáòà íà íåïîçíàòèÿ, à ãëåäêàòà íà îñêâåðíåíîòî åçåðî èì ñå ñòðóâàëà íåïîíîñèìà. Íî íå ñëåä äúëãî ïîòúðñèëè óêðèòèå, ïîíåæå íàä öÿëàòà ìåñòíîñò òåãíåëî ïðåä÷óâñòâèå çà áåäà. Ñúíÿò èì áèë êðàòúê è íåñïîêîåí; ïîäèð ïëàäíå íåáåòî ïðèòúìíÿëî è çàâàëÿë ñíÿã, à ïðåç íîùòà íàñòàíàë ñâèðåï ìðàç. Îò òîçè äåí íàòàòúê ïðåñïè è ëåäîâå ñêîâàëè áåç ìèëîñò çåìÿòà, òà ñå çàïîìíèëî çà âåêîâå êàê Ëþòàòà çèìà öåëè ïåò ìåñåöà äúðæàëà Ñåâåðà â ïëåí. Æåñòîêî ñòðàäàëè îò ñòóäà äâàìàòà ïúòíèöè è ñå áîÿëè äà íå áè ñíåãúò äà ðàçêðèå ñëåäèòå èì íà äåáíåùèòå âðàãîâå, èëè äà ïðîïàäíàò â êîâàðíî ïðèêðèòà ÿìà. Äåâåò äíè ñå áîðèëè ñ áåçïúòèöàòà âñå ïî-ìú÷èòåëíî è áàâíî, à Âîðîíâå ëåêî êðèâíàë íà ñåâåð, òà ïðåêîñèëè òðèòå ïðèòîêà íà Òåèãëèí; ñëåä òîâà ïàê çàâèë, èçîñòàâÿéêè ïëàíèíñêîòî ïîäíîæèå, è ïðåäïàçëèâî ïðîäúëæèë íà èçòîê, äîäåòî îòìèíàëè Ãëèòóè è ñòèãíàëè äî ðåêà Ìàëäóèí, êîÿòî áèëà çàìðúçíàëà äî äúíî(16).
 Òîãàâà Òóîð ðåêúë íà Âîðîíâå:
 - Ëþò ìðàç íàñòàíà è ñìúðòòà âå÷å âèòàå íàä ìåí, àêî íå è íàä òåá.
 Çàùîòî íàèñòèíà ãè ãðîçÿëà ãèáåë - îòäàâíà íå íàìèðàëè íèêàêâà õðàíà èç ïóùèíàêà è åëôè÷åñêèÿò õëÿá áèë íà ïðèâúðøâàíå; âå÷å åäâà ñå äúðæàëè íà íîçå îò ñòóä è óìîðà.
 - Óâè, ïîïàäíàëè ñìå â êàïàí ìåæäó Ïðîêîáàòà íà Âàëàðèòå è Çëîáàòà íà Âëàãà - îòâúðíàë Âîðîíâå. - Íèìà ñå ñïàñèõ îò ìîðñêèòå áåçäíè ñàìî çà äà ëåãíà ìúðòúâ ïîä ñíåæåí ñàâàí?
 À Òóîð çàïèòàë:
 - Êîëêî ïúò íè îñòàâà îùå? Íàé-ñåòíå òðÿáâà äà ìè ðàçêðèåø òàéíàòà, Âîðîíâå. Ïðàâî ëè ìå âîäèø è íàêúäå òî÷íî? Çàùîòî àêî òðÿáâà äà íàïðåãíà ñåòíè ñèëè, áèõ èñêàë äà çíàì äàëè òîâà ùå ïîìîãíå.
 - Âîäèõ òå ïðàâî, äîêîëêîòî ïîçâîëÿâàõà îïàñíîñòèòå - îòãîâîðèë Âîðîíâå. - Çíàé, ÷å ìàêàð ìàëöèíà äà âÿðâàò â òîâà, Òóðãîí âñå îùå æèâåå â íàé-ñåâåðíàòà îáëàñò îò çåìèòå íà Åëäàðèòå. Âå÷å íàáëèæàâàìå. Àëà äîðè äà ëåòÿõìå íàïðàâî êàòî ïòèöèòå, ïàê ùÿõà äà íè îñòàâàò îùå ìíîãî ëåâãè; òåïúðâà íè ïðåäñòîè äà ïðåñå÷åì Ñèðèîí, à çà äà ñòèãíåì äîòàì, íàâÿðíî ùå òðÿáâà äà ìèíåì ïðåç ñòðàõîâèòè çàïëàõè. Çàùîòî ñêîðî ùå íàáëèæèì äðåâíèÿ ïúò, ùî íÿêîãà âîäåøå îò Ìèíàñ Òèðèò íà êðàë Ôèíðîä äî Íàðãîòðîíä(17). Îòòàì ìèíàâàò ñëóãèòå íà Âðàãà è òàì ùå äåáíàò íàé-çîðêî.
 - Ìèñëåõ ñå çà íàé-êðåïúê ñðåä ëþäåòå - ðåêúë Òóîð - è íåâåäíúæ ñúì ïîíàñÿë íåñãîäèòå íà ñóðîâàòà ïëàíèíñêà çèìà; íî òîãàâà èìàõ ïåùåðà è îãúí, à ñåãà ñå ñúìíÿâàì äàëè ùå íàìåðÿ ñèëè äà ïðîäúëæà èçíóðåí è ãëàäåí â ëþòèÿ ìðàç. Àëà íåêà íå ãóáèì íàäåæäà, äîäåòî îùå ìîæåì äà êðà÷èì.
 - Äðóã èçáîð íå íè è îñòàâà - ðåêúë Âîðîíâå, - îñâåí äà ëåãíåì òóê è äà ïîäèðèì ñíåæíàòà ãèáåë.
 È ïðåç öåëèÿ òîçè äåí äâàìàòà ñ ìúêà ñå òúòðèëè íàïðåä, ñìÿòàéêè âðàæàòà çàïëàõà çà ïî-íåçíà÷èòåëíà îò ñèãóðíàòà ñìúðò ñðåä çàìðúçíàëèÿ ïóùèíàê; íî êîëêîòî ïî- íàïðåä îòèâàëè, òîëêîâà ïî-ìàëêî ñòàâàë ñíåãúò, çàùîòî ñåãà ñå ñïóñêàëè íà þã êúì Ñèðèîíñêàòà äîëèíà è ïëàíèíèòå íà Äîð-ëîìèí îñòàâàëè äàëå÷å çàä òÿõ. Ñðåä ïàäàùèÿ çäðà÷ íàé-ñåòíå çàáåëÿçàëè ïúòÿ â ïîäíîæèåòî íà ñòðúìåí ãîðèñò ñêëîí. Èçâåäíúæ äî÷óëè ãëàñîâå è êàòî íàäíèêíàëè ïðåäïàçëèâî èçìåæäó äúðâåòàòà, çúðíàëè äîëó ÷åðâåíèêàâà ñâåòëèíà. Ãðóïà îðêè áèëè ñïðåëè íà ëàãåð íàñðåä ïúòÿ è ñå ãóøåëè îêîëî áóåí îãúí.
 - Ãóðò àí Ãëàìõîò! - ïðîìúðìîðèë Òóîð(18). - Ñåãà å âðåìå ìå÷úò äà èçëåçå èçïîä ïëàùà. Ãîòîâ ñúì äà ñðåùíà ãèáåëòà çàðàäè òîçè îãúí, à äîðè è ìåñî îò îðêè ùå ìè ñå âèäè ñúùèíñêî ïèðøåñòâî.
 - Íå! - âúçðàçèë Âîðîíâå. - Ñåãà ñàìî ïëàùúò ùå íè ïîìîãíå. Òðÿáâà èëè äà ïîäìèíåø îãúíÿ, èëè äà çàáðàâèø çà Òóðãîí. Òàçè áàíäà íå å ñàìè÷êà ñðåä ïóùèíàêà - íå ñúçèðàò ëè ïðîñòîñìúðòíèòå òè î÷è äðóãè îãíüîâå íà ñåâåð è þã? Âäèãíåì ëè âðÿâà, öÿëà àðìèÿ ùå íàëåòè ñðåùó íàñ. ×óé ìå, Òóîð! Çàêîíèòå íà Ïîòàéíîòî êðàëñòâî çàáðàíÿâàò äà ïðèñòúïâàø êúì ñêðèòèòå ïîðòè, àêî òå ãîíÿò âðàãîâå; è íè ãèáåë, íè äîðè ïîâåëÿòà íà ñàìèÿ Óëìî ùå ìå íàêàðà äà íàðóøà òàçè çàáðàíà. Ðàçáóíèø ëè îðêèòå, òóòàêñè ùå òå íàïóñíà.
 - Íåêà æèâåÿò òîãàâà - îòâúðíàë Òóîð. - Íî äàíî äà äîæèâåÿ äåíÿ, êîãàòî íå ùå ñå íàëàãà äà ïúëçÿ ïîòàéíî êðàé øåïà îðêè êàòî ïðåáèòî ïñå.
 - Èäâàé òîãàâà! - ðåêúë Âîðîíâå. - Äà íå ñå áàâèì â èçëèøíè ñïîðîâå, èíàê ùå íè íàäóøàò. Ñëåäâàé ìå!
 Ïîñëå òîé ñå ïðîìúêíàë ìåæäó äúðâåòàòà íà þã, ïî ïîñîêà íà âÿòúðà, äîêàòî èçìèíàëè ïîëîâèíàòà ïúò äî ñëåäâàùèÿ îãúí íà îðêèòå. Òàì ñïðÿë è äúëãî ñå îñëóøâàë.
 - Íå ÷óâàì äâèæåíèå ïî ïúòÿ - ðåêúë òîé, - íî íå çíàåì ùî ìîæå äà ñå ñïîòàéâà èç ñåíêèòå. - Îòíîâî ñå âçðÿë êúì ìðàêà, ïîòðúïíàë è ïðîìúðìîðèë: - Çëî ñå íîñè èç âúçäóõà. Óâè! Íàòàì å çåìÿòà, êîÿòî äèðèì, íàòàì å è íàäåæäàòà çà æèâîò, àëà ñìúðòòà íè ïðåãðàæäà ïúòÿ.
 - Ñìúðòòà å íàâñÿêúäå - îòâúðíàë Òóîð. - Íî âå÷å íÿìàì ñèëè äà îáèêàëÿì. Òóê òðÿáâà äà ïðåñåêà, èëè äà çàãèíà. Ùå óïîâàâàì â ïëàùà íà Óëìî, à ñ êðàÿ ìó ùå ïðèêðèÿ è òåá. Ñåãà àç ñòàâàì âîäà÷!
 Ñ òèÿ äóìè òîé ñå ïðîìúêíàë äîñàìè ïúòÿ. Ïîñëå êðåïêî ïðåãúðíàë Âîðîíâå, çàãúðíàë ãî â äèïëèòå íà ñèâèÿ ïëàù íà Âëàñòåëèíà íà Âîäèòå è ïðåêðà÷èë íàïðåä.
 Â íîùòà öàðóâàëà òèøèíà. Ñàìî ñòóäåíèÿò âÿòúð âúçäèøàë, îáëúõâàéêè äðåâíèÿ ïúò. Ñåòíå èçâåäíúæ è òîé çàìëúêíàë. Çà ìèã Òóîð óñåòèë íÿêàêâà ïðîìÿíà èç âúçäóõà, ñÿêàø çëîêîáíèÿò ïîëúõ îò Ìîðãîòîâèòå çåìè áèë ñåêíàë çà ìàëêî è ëåê âåòðåö îòêúì Çàïàäà äîíåñúë íåÿñåí ñïîìåí çà ìîðåòî. Êàòî ïîíåñåíà îò âÿòúðà ñèâà ìúãëà äâàìàòà ìèíàëè ïî êàìåííèÿ ïúò è íàâëåçëè â ãîðè÷êàòà îò èçòî÷íàòà ìó ñòðàíà.
 Èçíåâèäåëèöà íåéäå ñúâñåì íàáëèçî îòåêíàë äèâ êðÿñúê è îò ïîêðàéíèíèòå íà ïúòÿ ìó îòâúðíàëè äðåçãàâè âèêîâå. Ïèñêëèâî çàñâèðèë ðîã, ðàçäàë ñå òðîïîò íà òè÷àùè íîçå. Íî Òóîð ïðîäúëæàâàë íàïðåä. Â ïëåí áèë íàó÷èë äîñòàòú÷íî îò åçèêà íà îðêèòå, çà äà ðàçáåðå, ÷å ñà ãè ÷óëè è íàäóøèëè, íî íå ãè çàáåëÿçâàò. Çàïî÷âàëà ïîòåðÿ. Âëà÷åéêè Âîðîíâå, òîé îò÷àÿíî ñå çàòúòðèë íàãîðå ïî ñòðúìåí ñêëîí, îáðàñúë ñ ïðåùèï è áîðîâèíêè ñðåä íèñêè áðåçè è êàëèíè. Êîãàòî äîñòèãíàëè âúðõà, äâàìàòà ñïðåëè, ñëóøàéêè êàê äîëó îðêèòå êðåùÿò è ñ ïóêîò ãàçÿò èç õðàñòàëàêà.
 Íàáëèçî èìàëî êàíàðà, êîÿòî ñå èçâèñÿâàëà ñðåä ãúñòàëàê îò ïèðåí è êúïèíè, à ïîä íåÿ òúìíååëà òÿñíà äóïêà, êàêâàòî ïîäãîíåí çâÿð áè èçáðàë, çà äà ñå ñïîòàè â íåÿ ñ íàäåæäàòà äà çàáëóäè ïîòåðÿòà, èëè ïîíå äà îïðå ãðúá â ñêàëàòà è äà ïðîäàäå ñêúïî æèâîòà ñè. Òóîð äðúïíàë Âîðîíâå êúì ÷åðíàòà ñÿíêà è äâàìàòà ëåãíàëè åäèí äî äðóã ïîä ñèâèÿ ïëàù, äèøàéêè òåæêî êàòî èçòîùåíè ëèñèöè. Íå ñè êàçàëè íèòî äóìà; öåëèòå ñå áèëè ïðåâúðíàëè â ñëóõ.
 Êðÿñúöèòå íà ïîòåðÿòà ïî÷íàëè äà çàãëúõâàò; çàùîòî îðêèòå íå ñìååëè äà íàâëÿçàò äúëáîêî â ãîðèòå è ñàìî îáèêàëÿëè íàãîðå-íàäîëó ïî ïúòÿ. Ïðåäïî÷èòàëè äà èçòúðâàò íÿêîé è äðóã áåãëåö, îòêîëêîòî äà ñå ñáëúñêàò ñ ðàçóçíàâà÷è èëè âúîðúæåíè ïðîòèâíèêîâè îòðÿäè; ïîíåæå Ìîðãîò áèë ðàçïîëîæèë ñòðàæà êðàé ïúòÿ íå çàðàäè Òóîð è Âîðîíâå (çà êîèòî âñå îùå íå çíàåë íèùî), íèòî ïúê çàðàäè íÿêîé äðóã ïðèøúëåö îòêúì Çàïàäà, à çàùîòî ñå áîÿë, ÷å ×åðíèÿ ìå÷ ìîæå äà èçáÿãà è äà îñâîáîäè ïëåííèöèòå îò Íàðãîòðîíä, äîâåæäàéêè ïîìîù îò Äîðèàò.
 Íîùòà îòìèíàâàëà è íàä ïóñòèòå çåìè îòíîâî ñå âúçöàðèëà çëîâåùà òèøèíà. Èçòîùåí è áåçñèëåí, Òóîð äðåìåë ïîä ïëàùà íà Óëìî; Âîðîíâå îáà÷å áèë ïðîïúëçÿë íàñòðàíè è ñòîÿë áåçìúëâåí è íåïîäâèæåí êàòî êàìúê, äåáíåéêè â ñåíêèòå ñúñ çîðêèÿ ñè åëôè÷åñêè ïîãëåä. Ïðèçîðè òîé ñúáóäèë ñïúòíèêà ñè è êàòî ïîäàë ãëàâà íàâúí, Òóîð âèäÿë, ÷å âðåìåòî å ïîîìåêíàëî è ÷åðíèòå îáëàöè ñà ñå îòòåãëèëè. Â êúðâàâèòå ëú÷è íà èçãðåâà çúðíàë äàëå÷å íàïðåä âúðõîâåòå íà íåïîçíàòè ïëàíèíè, îçàðåíè îò ñëúí÷åâèÿ áëÿñúê.
 Òîãàâà Âîðîíâå òèõî ïðîäóìàë:
 - Àëàå! Åðåä åí Åõîðèàò, åðåä å-ìáàð íèí!(19)
 Çàùîòî çíàåë, ÷å âèæäàò Ïðúñòåíîâèòå ïëàíèíè, ùî ñëóæåëè çà êðåïîñòíà ñòåíà íà Òóðãîíîâîòî êðàëñòâî. Äîëó îò èçòî÷íàòà èì ñòðàíà, â äúëáîêà è ñåí÷åñòà äîëèíà, ëåæàë ïðåêðàñíèÿò Ñèðèîí, âúçïÿò â áåçáðîé ïåñíè; à ïî-íàòàòúê, îáãúðíàòè â ìúãëà, ñèâè çåìè ñå èçêà÷âàëè ïëàâíî îò ðåêàòà êúì ñòðúìíèòå õúëìîâå â ïîäíîæèåòî íà ïëàíèíèòå.
 - Íàòàòúê å Äèìáàð - ðåêúë Âîðîíâå. - Êàê ìè ñå èñêà äà áÿõìå òàì! Çàùîòî ðÿäêî äðúçâà âðàæåñêè êðàê äà ñòúïè ïî îíèÿ çåìè. Èëè ïîíå òúé áåøå, äîêàòî ìîùòà íà Óëìî îùå èìàøå âëàñò íàä Ñèðèîí. Íî ñåãà ìîæå áè âñè÷êî å ïðîìåíåíî(20) ... îñâåí çàïëàõèòå íà ðåêàòà - òÿ å äúëáîêà è áúðçà, òà äîðè çà Åëäàð áè áèëî îïàñíî äà ÿ ïðåñå÷å. Àëà âèæäàì, ÷å ñúì òå âîäèë äîáðå; åòî òàì áëåñòè áðîäúò Áðèòèàõ, à ìàëêî ïî-þæíî ïðåç ðåêàòà ìèíàâà è äðåâíèÿò Èçòî÷åí ïúò, ùî íÿêîãà èäâàøå ÷àê îò Òàðàñ. Äíåñ íèêîé íå äðúçâà äà ìèíå ïî íåãî, îñâåí àêî ãî òëàñêà îò÷àÿíèåòî - íè åëô, íè ÷îâåê èëè îðê, ïîíåæå ïúòÿò âîäè êúì Äóíãîðòåá è ñòðàõîâèòèòå çåìè ìåæäó Ãîðãîðîò è Ïîÿñà íà Ìåëèàí; è îòäàâíà å çàïóñòÿë, òà îñòàâà îò íåãî ñàìî íåÿñíà ïúòåêà ñðåä áóðåíè è òðúíàöè(21).
 Ïîãëåäíàë Òóîð íàêúäåòî ìó ñî÷åë Âîðîíâå è â äàëå÷èíàòà çúðíàë íåÿñåí ïðîáëÿñúê êàòî îò âîäíî îãëåäàëî ïîä ìèìîëåòíèòå ëú÷è íà èçãðåâà; àëà îòâúä òúìíååëè ìðà÷íè ãðàìàäè, êúäåòî âåëè÷àâèÿò Áðåòèëñêè ëåñ ñå èçêà÷âàë êúì äàëå÷íîòî ïëàòî. Ñëåä ìàëêî äâàìàòà ïðåäïàçëèâî ñå ñïóñíàëè â äîëèíàòà, äîêàòî äîñòèãíàëè äðåâíèÿ ïúò, êîéòî ñëèçàë îòêúì êðúñòîïúòÿ â ïîêðàéíèíèòå íà Áðåòèë, êúäåòî ïðåñè÷àë øîñåòî çà Íàðãîòðîíä. Òîãàâà Òóîð âèäÿë, ÷å ñà íàáëèæèëè Ñèðèîí. Òóê ñòðúìíèòå áðåãîâå ñå ðàçäàëå÷àâàëè è ñðåä êàìåíèñòàòà íèçèíà(22) ðåêàòà ñå ðàçëèâàëà â øèðîêè ïëèò÷èíè, îãëàñÿíè îò ðîìîíà íà áúðçîòî òå÷åíèå. Ìàëêî ïî-íàòàòúê âîäèòå îòíîâî ñå ñúáèðàëè, ïðîðÿçâàëè ñè äúëáîêî êîðèòî êúì ãîðàòà è ÷åçíåëè â äàëå÷èíàòà ñðåä ãúñòà, íåïðîãëåäíà ìúãëà; çàùîòî ìàêàð Òóîð äà íå çíàåë, òàì áèëè ñåâåðíèòå ïðåäåëè íà Äîðèàò, îáãúðíàòè â ñÿíêàòà îòâúä Ïîÿñà íà Ìåëèàí.
 Òóîð èñêàë âåäíàãà äà ñå âòóðíå êúì áðîäà, àëà Âîðîíâå ãî óäúðæàë ñ äóìèòå:
 - Íå áèâà äà ïðåìèíàâàìå Áðèòèàõ ïîñðåä áÿë äåí, ïðåäè äà ñìå ñèãóðíè, ÷å íå íè ãîíè ïîòåðÿ.
 - Òðÿáâà ëè òîãàç äà ñåäèì òóê è äà ãíèåì? - ðåêúë Òóîð. - Çàùîòî òàêàâà ñèãóðíîñò íå ùå èìàìå äîäåòî òðàå Ìîðãîòîâîòî öàðñòâî. Åëà! Íåêà äà ïðîäúëæèì íàïðåä ïîä ñÿíêàòà íà ïëàùà íà Óëìî.
 Âîðîíâå îùå ñå êîëåáàåë è ïîãëåäíàë ïðåç ðàìî íà çàïàä; íî ïúòÿò çàä òÿõ áèë áåçëþäåí è öàðóâàëà òèøèíà, íàðóøàâàíà ñàìî îò ðîìîíà íà âîäèòå. Âäèãíàë ãëàâà è ñúçðÿë íåáåòî ñèâî è ïóñòî, áåç íèòî åäíà ïòèöà. Ïîñëå ëèöåòî ìó èçâåäíúæ ãðåéíàëî îò ðàäîñò è òîé ñå ïðîâèêíàë:
 - Äîáðå! Âðàãîâåòå íà Âðàãà âñå îùå áäÿò íàä Áðèòèàõ. Îðêèòå íå ùå íè ïîñëåäâàò òóê; ïîä ñÿíêàòà íà ïëàùà ìîæåì äà ìèíåì áåç êîëåáàíèÿ.
 - Íåùî íîâî ëè âèäÿ? - çàïèòàë Òóîð.
 - Ñëàá å âçîðúò íà ïðîñòîñìúðòíèòå ëþäå! - ðåêúë Âîðîíâå. - Âèæäàì Îðëèòå îò Êðèñàåãðèì è òå èäâàò íàñàì. Âãëåäàé ñå ïî-âíèìàòåëíî.
 Òîãàâà Òóîð ñå çàãëåäàë; è ñêîðî çúðíàë âúâ âèñèíåòî òðè ìîãúùè ïòèöè ñ ðàçìàõàíè êðèëå äà èäâàò îòêúì îáëà÷íèòå êîðîíè íà äàëå÷íèòå ïëàíèíè. Áàâíî ñëèçàëè òå, îïèñâàéêè øèðîêè êðúãîâå, ñåòíå âíåçàïíî ñå ñïóñíàëè êàòî êàìúíè íàä äâàìàòà ïúòíèöè; íî ïðåäè Âîðîíâå äà ãè èçâèêà, îðëèòå ñòðåìèòåëíî îïèñàëè øèðîê çàâîé è ïîëåòåëè íà ñåâåð ïîêðàé ðåêàòà.
 - Ñåãà äà âúðâèì - ðåêúë Âîðîíâå. - Àêî å èìàëî îðêè íàáëèçî, âå÷å ñà çàáèëè íîñîâå â çåìÿòà è ùå ëåæàò ÷àê äîêàòî îðëèòå îòìèíàò íàäàëå÷å.
 Äâàìàòà áúðçî ñå ñïóñíàëè ïî äúëãèÿ ñêëîí è ïðåêîñèëè Áðèòèàõ, êàòî òóê-òàì ìèíàâàëè ñúâñåì íà ñóõî ïî êóïèùà ðå÷íè êàìú÷åòà è íèêúäå íå íàãàçèëè ïî-äúëáîêî îò êîëÿíîòî. Âîäàòà áèëà áèñòðà è ìíîãî ñòóäåíà, à íà ìåñòà ëåäåíà êîðà ïîêðèâàëà ïëèò÷èíèòå òàì, êúäåòî òå÷åíèåòî ãóáåëî ñèëà ìåæäó êàìúíèòå; àëà íèêîãà, äîðè è ïðåç Ëþòàòà çèìà, êîãàòî ïàäíàë Íàðãîòðîíä, ñìúðòîíîñíèÿò äúõ íà Ñåâåðà íå óñïÿë äà çàìðàçè äîêðàé Ñèðèîí(23).
 Îòâúä áðîäà ñòèãíàëè äî îâðàã, îñòàâåí ñÿêàø îò ïðåñúõíàëà ðåêà; èçãëåæäàëî, ÷å â äðåâíè âðåìåíà ãî å èçäúëáàë ìîùåí ïîòîê, èäâàù íà þã îòêúì ñêëîíîâåòå íà Åõîðèàò, çà äà ñå âëåå â Ñèðèîí ñðåä êàìåíèñòàòà íèçèíà íà Áðèòèàõ.
 - Íå ñå íàäÿâàõ, àëà íàé-ñåòíå ïðèñòèãàìå! - èçâèêàë Âîðîíâå. - Ãëåäàé! Òóê å óñòèåòî íà Ñóõàòà ðåêà è ïî íåÿ òðÿáâà äà òðúãíåì(24).
 Íàâëåçëè â îâðàãà, à òîé çàâèâàë íà ñåâåð è ïîíåæå íàòàì ñêëîíîâåòå ñå èçâèñÿâàëè, ñêîðî îòâåñíèòå ìó ñòåíè ñå èçäèãíàëè òúé äàëå÷å íàä ãëàâèòå íà äâàìàòà ïúòíèöè, ÷å â çäðà÷à Òóîð ñå ïðåïúâàë ñðåä êàìúíèòå ïî íåðàâíîòî äúíî.
 - Íå å ìèëîñòèâ òîçè ïúò - ïðîìúëâèë òîé - êúì ãðîõíàëè îò óìîðà ëþäå.
 - È âñå ïàê òîâà å åäèíñòâåíèÿò ïúò êúì Òóðãîí - îòâúðíàë Âîðîíâå.
 - ×óäÿ ñå òîãàç - ðåêúë Òóîð, - êàê òúé âõîäúò ìó ñòîè îòêðèò è áåç îõðàíà. Î÷àêâàõ äà âèäÿ âåëè÷àâà ïîðòà ñ ìîãúùà ñòðàæà.
 - È íåÿ ùå âèäèø òåïúðâà - ðåêúë Âîðîíâå. - Òóé å ñàìî íà÷àëîòî. Ïúò ãî íàðåêîõ, àëà çà ïîâå÷å îò òðèñòà ãîäèíè ïî íåãî ñà ìèíàëè ñàìî øåïà äîâåðåíè âåñòîíîñöè è îòêàêòî äîéäå íàñàì Ïîòàéíèÿò íàðîä, Íîëäîðèòå õâúðëÿò öÿëîòî ñè óìåíèå, çà äà ãî óêðèÿò. Îòêðèò áèë, êàçâàø? Ùåøå ëè äà ãî ðàçïîçíàåø, àêî íÿìàøå âîäà÷ îò Ïîòàéíîòî êðàëñòâî? Èëè ùåøå äà ãî ñìåòíåø çà äåëî íà áóðè è ïîòîöè èç ïóùèíàêà? À çàáðàâè ëè çà Îðëèòå, êîèòî âèäÿõìå? Òå ñà îò ÿòîòî íà Òîðîíäîð, ùî ïðåäè Ìîðãîò äà áå ñòàíàë ïðåêîìåðíî ìîãúù, âèåøå ãíåçäà íà âðúõ Òàíãîðîäðèì, à ñëåä ãèáåëòà íà Ôèíãîëôèí ñå ïðåñåëè â Òóðãîíîâèòå ïëàíèíè(25). Òå åäèíñòâåíè îñâåí Íîëäîðèòå çíàÿò êúäå å Ïîòàéíîòî êðàëñòâî è ïàçÿò íåáåòî íàä íåãî, ìàêàð ÷å äî äåí äíåøåí íèòî åäèí ñëóãà íà Âðàãà íå å ïîñìÿë äà ëåòè íàñàì; îñâåí òóé íîñÿò íà êðàëÿ âåñòè çà âñÿêà æèâà òâàð íàîêîëî. Àêî áÿõìå îðêè, íå ñå ñúìíÿâàé, ÷å âå÷å ùÿõìå äà áúäåì áåçìèëîñòíî çàëîâåíè è õâúðëåíè îòâèñîêî âúðõó îñòðèòå çúáåðè.
 - Íå ñå ñúìíÿâàì - ðåêúë Òóîð. - Íî ñå ÷óäÿ äàëè âåñòòà çà íàøåòî èäâàíå íÿìà äà ñòèãíå äî Òóðãîí ïðåäè íàñ. È ñàìî òè ìîæåø äà êàæåø äàëè ùå å äîáðà âåñò èëè çëà.
 - Íèòî äîáðà, íèòî çëà - îòâúðíàë Âîðîíâå. - Çàùîòî äîðè è äà íå íè ÷àêàò, íå ìîæåì äà ìèíåì ïðåç Îõðàíÿâàíàòà ïîðòà íåçàáåëÿçàíî; à ñòèãíåì ëè äîòàì, ñòðàæàòà è ñàìà ùå ðàçáåðå, ÷å íå ñìå îðêè. Àëà çà äà ìèíåì îòâúä, òîâà íå å äîñòàòú÷íî. Çàùîòî òè îùå íå ïîäîçèðàø, Òóîð, êàêâà çàïëàõà íè ÷àêà. Íå ìå óïðåêâàé çà îíîâà, ùî ìîæå äà ñòàíå; è äàíî ïðîÿâè ñâîÿòà ìîù Âëàñòåëèíúò íà Âîäèòå! Çàùîòî ñàìî ñ òàÿ íàäåæäà ñå ñúãëàñèõ äà òå âîäÿ, à àêî òÿ íå ñå ñáúäíå, ãèáåëòà íè ùå å ïî-íåìèíóåìà, îòêîëêîòî ñðåä ëåäåíèÿ ïóùèíàê.
 Íî Òóîð îòãîâîðèë:
 - Íå áúðçàé äà âèêàø çëîòî. Ãèáåëòà ñðåä ïóùèíàêà å ñèãóðíà; à â ñìúðòòà ïðåä ïîðòàòà îùå íå âÿðâàì âúïðåêè âñè÷êèòå òè ñëîâà. Âîäè ìå íàïðåä.
Îùå äúëãî ñå âëà÷èëè òå ïî êàìúíàöèòå íà Ñóõàòà ðåêà, äîäåòî íàêðàÿ çàãóáèëè ñåòíè ñèëè, à âå÷åðòà èçïúëíèëà ñ ìðàê äúëáîêàòà êëèñóðà; òîãàâà ñå èçêàòåðèëè ïî èçòî÷íèÿ ñêëîí è èçëåçëè ñðåä âèñîêèòå õúëìîâå, ñòðóïàíè â ïîäíîæèåòî íà ïëàíèíèòå. È êàòî âäèãíàë ãëàâà, Òóîð âèäÿë, ÷å òèÿ ïëàíèíè íå ïðèëè÷àëè íà íèòî åäíà îò îíåçè, ùî áèë âèæäàë äîòîãàâà; ñêëîíîâåòå èì áèëè êàòî îòâåñíè ñòåíè, ñòðóïàíè åäíà âðúç äðóãà, òà çàïðèëè÷âàëè íà ìíîãîåòàæíè êðåïîñòíè êóëè. Íî äåíÿò âå÷å ãàñíåë è ñèâè ìúãëè îáãðúùàëè çåìèòå íàîêîëî, à íàä Ñèðèîíñêàòà äîëèíà ïàäàëà ñÿíêà. Òîãàâà Âîðîíâå ãî îòâåë äî åäíà ïëèòêà ïåùåðà, îáúðíàòà êúì ïóñòèòå ñòðúìíèíè íà Äèìáàð è òàì ñå óêðèëè äà îòïî÷èíàò; èçÿëè ïîñëåäíèòå òðîõè îò çàïàñèòå ñè è çúçíåëè îò ñòóä, íî íå óñïåëè äà çàñïÿò âúïðåêè óìîðàòà. Òúé ïðèâå÷åð íà îñåìíàéñåòèÿ äåí îò ìåñåö Õèñèìå, êîéòî áèë òðèéñåò è ñåäìèÿò äåí íà òÿõíîòî ïúòåøåñòâèå, Òóîð è Âîðîíâå ñòåãíàëè äî íåïðèñòúïíèòå ñòåíè íà Åõîðèàò è ïðàãà íà Òóðãîí, à ìîùòà íà Óëìî ãè îïàçèëà êàêòî îò Ïðîêîáàòà, òàêà è îò âðàæàòà çëîáà.
 Êîãàòî ïúðâèòå ñóìðà÷íè ïðîáëÿñúöè íà çîðàòà ïðîáèëè ìúãëèòå íàä Äèìáàð, äâàìàòà ïàê ñëåçëè â Ñóõàòà ðåêà è íå ñëåä äúëãî êëèñóðàòà çàâèëà íà èçòîê, ëúêàòóøåéêè âå÷å ïðåç ñàìèòå ïëàíèíñêè ñêëîíîâå; ïðàâî ïðåä òÿõ èìàëî ñòðúìåí ñêëîí, îáðàñúë ñ íåïðîõîäèìè òðúíàöè, íàä êîéòî ñå èçäèãàëà íà øåìåòíè âèñîòè îòâåñíà ñêàëíà ñòåíà. Ïðåñúõíàëîòî ðå÷íî êîðèòî íàâëèçàëî â áîäëèâèÿ ãúñòàëàê, êúäåòî âñå îùå òåãíåëè íåïðîãëåäíè íîùíè ñåíêè; òóê äâàìàòà ñïðåëè, çàùîòî òðúíèòå ñëèçàëè ïî÷òè äî äúíîòî íà êëèñóðàòà è íàñòðúõíàëèòå èì êëîíè ñå ñïëèòàëè â ïëúòåí è òîëêîâà íèñúê ñâîä, ÷å Òóîð è Âîðîíâå ÷åñòî òðÿáâàëî äà ïúëçÿò êàòî äèâè çâåðîâå, ùî ñå ïðîìúêâàò â ëåãîâèùåòî ñè.
 Àëà êîãàòî íàêðàÿ ñëåä ìíîãî ìúêè ñòèãíàëè äî ñàìîòî ïîäíîæèå íà êàíàðàòà, òàì çååë îòâîð íà òóíåë, èçäúëáàí â êîðàâàòà ñêàëà îò âîäèòå, êîèòî íÿêîãà áëèêàëè îòêúì ñúðöåòî íà ïëàíèíàòà. Âëåçëè è âúòðå íÿìàëî ñâåòëèíà, íî Âîðîíâå óâåðåíî êðà÷åë íàïðåä, à Òóîð ãî ñëåäâàë ñ ðúêà âúðõó ðàìîòî ìó è ëåêî ïðèâåæäàë ãëàâà, çàùîòî ñâîäúò áèë íèñúê. Äúëãî âúðâåëè ñëåïåøêîì, ñòúïêà ïî ñòúïêà, äîäåòî íàé-ñåòíå óñåòèëè, ÷å ñêàëàòà ïîä íîçåòå èì âå÷å å ðàâíà è ÷èñòà îò êàìåííè îòëîìêè. Òîãàâà ñïðåëè äà ñè îòäúõíàò è ñå îñëóøàëè. Âúçäóõúò áèë ïðèÿòåí è ñâåæ, à íàîêîëî ñå óñåùàëî îáøèðíî ïðîñòðàíñòâî; íî â ìðàêà öàðóâàëà ïúëíà òèøèíà, òà íå ÷óâàëè äîðè çâúí íà âîäíè êàïêè. Íà Òóîð ìó ñå ñòîðèëî, ÷å Âîðîíâå å ðàçêîëåáàí, çàòóé ïðîøåïíàë:
 - Êúäå å Îõðàíÿâàíàòà ïîðòà? Äà íå áè âå÷å äà ñìå ÿ ìèíàëè?
 - Íå - ðåêúë Âîðîíâå. - Àëà ñå ÷óäÿ, çàùîòî å ñòðàííî êîéòî è äà áèëî ïîñåòèòåë äà ñòèãíå äîòóê, áåç äà ãî ñïðàò. Áîÿ ñå îò íàïàäåíèå â ìðàêà.
 Íî øåïîòúò ðàçáóäèë çàäðÿìàëîòî åõî è ñëîâàòà èì ñå çàñèëèëè ìíîãîêðàòíî, òà ïîëåòåëè ïîä ñâîäà è ïîêðàé íåâèäèìèòå ñòåíè, øóøíåéêè è ìúðìîðåéêè êàòî äåñåòêè ïëàõè ãëàñîâå. È äîêàòî çâóöèòå áàâíî ïîïèâàëè â êàìúêà, Òóîð äî÷óë êàê îòêúì ìðàêà íÿêîé çàãîâîðèë íà åëôè÷åñêè åçèöè - ïúðâî ïðîçâó÷àë Âúðõîâíèÿò åçèê íà Íîëäîðèòå, îò êîéòî íå ðàçáèðàë íè äóìà; ñåòíå ðàçïîçíàë åçèêà íà Áåëåðèàíä, ìàêàð ñëîâàòà äà çâó÷àëè ñòðàííî, ñÿêàø îíçè, ùî ãè èçðè÷àë, áèë îòäàâíà ðàçäåëåí îò ñâîÿ íàðîä(26).
 - Ñòîéòå! - çàïîâÿäàë ãëàñúò. - Íå ìúðäàéòå! Èíàê ùå çàãèíåòå, âñå åäíî äàëè ñòå âðàãîâå èëè ïðèÿòåëè.
 - Ïðèÿòåëè ñìå - îòâúðíàë Âîðîíâå.
 - Òîãàâà ñòîðåòå êàêâîòî íàðåæäàìå - ðåêúë ãëàñúò.
 Åõîòî îòíîâî çàãëúõíàëî. Äâàìàòà ñòîÿëè íåïîäâèæíî è íà Òóîð ìó ñå ñòîðèëî, ÷å ìèíàëè äúëãè ìèíóòè, à â ñúðöåòî ìó ñå íàëèâàë ñòðàõ, êàêúâòî íå áèë èçïèòàë ïðåä íèòî åäíà äðóãà çàïëàõà ïî òåæêèÿ ïúò. Ñåòíå ñå ðàçäàë øóì îò ñòúïêè, êîéòî ñðåä ïðîñòîðíàòà ïåùåðà ïðåðàñíàë â ãðîõîò, ñÿêàø òúëïà òðîëîâå òðîïîëÿëà èç ìðàêà. Èçâåäíúæ ïðèïëàìíàë åëôè÷åñêè ôåíåð è ÿðêèÿò ëú÷ ïàäíàë âúðõó Âîðîíâå, àëà Òóîð íå âèæäàë íèùî, îñâåí îñëåïèòåëíà çâåçäà â òúìíèíàòà; è ðàçáðàë, ÷å äîêàòî òîçè ëú÷ å íàñî÷åí êúì íåãî, íå ùå ìîæå íèòî äà ïîáåãíå íàçàä, íèòî äà ñå âòóðíå íàïðåä.
 Çà ìîìåíò îñòàíàëè òàêà íà ïîêàç, ïîñëå ãëàñúò ñå îáàäèë îòíîâî:
 - Ðàçêðèéòå ëèöàòà ñè!
 Âîðîíâå îòìåòíàë êà÷óëêàòà è ëèöåòî ìó çàñèÿëî â ëú÷à, ñòðîãî è èçÿùíî êàòî èçâàÿíî îò êàìúê; ñìàÿë ñå Òóîð îò íåãîâàòà õóáîñò. Ïîñëå åëôúò ãîðäî èçðåêúë:
 - Íå çíàåòå ëè êîãî âèæäàòå? Àç ñúì Âîðîíâå, ñèí íà Àðàíâå îò Ôèíãîëôèíîâèÿ ðîä. Èëè âå÷å ñà ìå çàáðàâèëè ïî ðîäíèòå çåìè ñëåä íÿêîëêî êðàòêè ãîäèíè? Ïúòóâàõ äàëå÷å îòâúä ïðåäåëèòå íà Ñðåäíàòà çåìÿ, àëà îùå ïîìíÿ ãëàñà òè, Åëåìàêèë.
 - Àêî ñè Âîðîíâå, çíà÷è ïîìíèø è çàêîíèòå íà òàçè ñòðàíà - îòâúðíàë ãëàñúò. - Ïî êðàëñêà ïîâåëÿ ñè èçëÿçúë è èìàø ïðàâî äà ñå çàâúðíåø. Íî íå è äà âîäèø ÷óæäåíåö ñúñ ñåáå ñè. Ñ òàÿ ïîñòúïêà ãóáèø âñè÷êèòå ñè ïðàâà è òðÿáâà äà áúäåø îòâåäåí êàòî ïëåííèê ïðåä êðàëÿ, òà òîé äà îòñúäè. Êîëêîòî äî ÷óæäåíåöà, ñòðàæàòà ñàìà èçáèðà äàëè äà áúäå ïëåíåí èëè ïîñå÷åí. Äîâåäè ãî íàñàì, çà äà ðåøà.
 Òîãàâà Âîðîíâå ïîâåë Òóîð êúì ñâåòëèíàòà è îò ìðàêà íàîêîëî èì èçëåçëè ìíîçèíà Íîëäîðè, îáëå÷åíè â ëúñêàâè ðèçíèöè è ñ ãîëè ìå÷îâå â ðúöåòå. À ïðåäâîäèòåëÿò íà ñòðàæàòà Åëåìàêèë, êîéòî äúðæàë ëàìïàòà, äúëãî ñå âçèðàë â ïðèøúëöèòå.
 - Íå î÷àêâàõ òîâà îò òåá, Âîðîíâå - ðåêúë òîé. - Îòäàâíà ñìå ïðèÿòåëè. Çàùî òîãàâà ìå òëàñêàø êúì òúé æåñòîê èçáîð ìåæäó çàêîíà è äðóæáàòà? Íåïðîñòèìî áè áèëî äà äîâåäåø íàñàì áåç ïîçâîëåíèå äîðè íÿêîé îò äðóãèòå Íîëäîðñêè ðîäîâå. Àëà òè ñè ðàçêðèë òàéíèÿ ïúò íà ïðîñòîñìúðòåí ÷îâåê - ïîçíàõ ãî ïî î÷èòå. À ùîì çíàå òàéíàòà, âå÷å íèêîãà íå ùå èçëåçå íà ñâîáîäà; è êàòî ÷óæäîçåìåö, ùî å äðúçíàë òóê äà íàâëåçå, äëúæåí ñúì äà ãî ïîãóáÿ, òà àêî ùå è äà òè å íàé-ñêúï ïðèÿòåë.
 - Ïî øèðîêèÿ ñâÿò, Åëåìàêèë, ñòàâàò ñòðàííè íåùà è ïîíÿêîãà íå ïî ñâîÿ âîëÿ ïðèåìàìå òåæêè çàäà÷è - îòâúðíàë Âîðîíâå. - Ïî åäèí íà÷èí òðúãâà ñòðàííèêúò, ïî äðóã ñå çàâðúùà. Êàêâîòî ñúì ñòîðèë, ñòîðèõ ãî ïî ïîâåëÿ äàëå÷ ïî-ìîãúùà îò çàêîíà íà ñòðàæàòà. Êðàëÿò åäèíñòâåí ìîæå äà ñúäè ìåí è îíçè, êîãîòî âîäÿ.
 Òîãàâà Òóîð çàãîâîðèë, áåç ïîâå÷å äà ñå áîè:
 - Äîéäîõ ñ Âîðîíâå, ñèí íà Àðàíâå, çàùîòî Âëàäåòåëÿò íà Âîäèòå ìè ãî èçáðà çà âîäà÷. Çà òàçè öåë áå èçáàâåí òîé îò ÿðîñòòà íà Ìîðåòî è Ïðîêîáàòà íà Âàëàðèòå. Çàùîòî íîñÿ çà ñèíà Ôèíãîëôèíîâ çàðúêà îò Óëìî è íåìó åäèíñòâåíî ùå ÿ êàæà.
 Ïîäèð òèÿ ñëîâà Åëåìàêèë ñ ïî÷óäà ñå âãëåäàë â Òóîð.
 - Êîé ñè òè? - çàïèòàë òîé. - È îòêúäå ïðèñòèãàø?
 - Àç ñúì Òóîð, ñèí íà Õóîð îò Õàäîðîâèÿ ðîä è ñðîäíèê íà Õóðèí, à ñúì ÷óâàë, ÷å òèÿ èìåíà îùå ñå ïîìíÿò â Ïîòàéíîòî êðàëñòâî. Îò Íåâðàñò èäâàì ïðåç áåçáðîé çàïëàõè, çà äà âè òúðñÿ.
 - Îò Íåâðàñò ëè? - âúçêëèêíàë Åëåìàêèë. - Êàçâàò, ÷å îòêàêòî ãî íàïóñíà íàøèÿò íàðîä, íèêîé íå ñå å çàñåëâàë òàì.
 - Âÿðíî êàçâàò - îòâúðíàë Òóîð. - Ñòóäåíè è ïóñòè ñà ÷åðòîçèòå íà Âèíÿìàð. È âñå ïàê îòòàì ïðèñòèãàì. Îòâåäåòå ìå ñåãà ïðè îíîãîâà, ùî íÿâãà å ïîñòðîèë òèÿ ÷åðòîçè.
 - Íå å â ìîÿ âëàñò äà îòñúæäàì ïî òúé âàæíè äåëà - ðåêúë Åëåìàêèë. - Çàòóé ùå âè îòâåäà íà ñâåòëî, êúäåòî ìîæå áè ùå ñå ðàçêðèå îùå íåùî, à ñåòíå ùå âè èçïðàòÿ ïðè Ïàçèòåëÿ íà Ãîëÿìàòà ïîðòà.
 Ïîñëå òîé èçðåêúë çàïîâåäíè ñëîâà è äâàìèíà ñíàæíè áîéöè çàñòàíàëè ïðåä Òóîð è Âîðîíâå, à îùå òðèìà îòçàä; è êîìàíäèðúò íà ñòðàæàòà ãè èçâåë îò ïåùåðàòà íà Ïúðâàòà îõðàíà ïî êîðèäîð, êîéòî èçãëåæäàë ñúâñåì ïðàâ. Äúëãî âúðâåëè ïî ãëàäúê êàìåíåí ïîä, äîäåòî â äàëå÷èíàòà ïðîáëåñíàëà áëåäà ñâåòëèíà. Òúé íàé-ñåòíå ñòèãíàëè äî âèñîêà àðêà ñ äâå ìîãúùè êîëîíè, èçñå÷åíè â ñêàëàòà, à ìåæäó òÿõ âèñÿëà ãðàìàäíà ðåøåòêà îò äåáåëè ãðåäè, ïîêðèòè ñ ïðåêðàñíà äúðâîðåçáà è ñêðåïåíè ñ æåëåçíè êëèíîâå.
 Ùîì Åëåìàêèë ÿ äîêîñíàë, òÿ áåçøóìíî ñå èçäèãíàëà è ãðóïàòà ïðîäúëæèëà íàïðåä; è Òóîð âèäÿë, ÷å íàâëèçàò â ïðîïàñò, êàêâàòî íèêîãà íå áèë âèæäàë, òà äîðè íå ìîæåë è äà ñè âúîáðàçè, âúïðåêè äúëãèòå ñè ñêèòàë÷åñòâà èç äèâèòå ïëàíèíè íà Ñåâåðà; çàùîòî ïðåä Îðôàëõ Åõîð äàæå è âåëè÷àâàòà êëèñóðà Êèðèò Íèíèàõ ïðèëè÷àëà íà ïëèòêà âàäè÷êà. Òóê ïðåç äðåâíèòå âîéíè â íà÷àëîòî íà ñâåòà ñàìèòå Âàëàðè áèëè ðàçêúñàëè ìîãúùèòå ïëàíèíè è ñòðàõîâèòèÿò ïðîöåï èìàë ãëàäêè, ñÿêàø èçñå÷åíè ñ áðàäâà ñòåíè, ùî ñå èçäèãàëè íàãîðå äî øåìåòíè âèñèíè. Òàì íåéäå ñå ìåðæåëååëî êúñ÷å íåáå è íà íåãîâèÿ ñèí ôîí ñòúð÷àëè ÷åðíè êàíàðè è îñòðè çúáåðè - äàëå÷íè, àëà êîðàâè è æåñòîêè êàòî âúðõîâå íà êîïèÿ. Òúé áåçêðàéíî âèñîêè áèëè òèÿ íåïðèñòúïíè ñòåíè, ÷å çèìíîòî ñëúíöå íå ìîæåëî äà íàäíèêíå íàä òÿõ è ìàêàð óòðîòî äà áèëî â ðàçãàðà ñè, íàä ïëàíèíñêèòå âúðõîâå áëåùóêàëè çâåçäè, à äîëó öàðóâàë ñóìðàê, ðàçñåéâàí ñàìî îò áëåäèòå ëú÷è íà ëàìïè êðàé ñòðúìíèÿ ïúò. Çàùîòî äúíîòî íà ïðîïàñòòà ðÿçêî ñå èçäèãàëî íàêúì èçòîê è îòëÿâî, êðàé ðå÷íîòî ðóñëî, Òóîð âèäÿë øèðîê ïúò, ïîêðèò ñ êàìåííè ïëî÷è, ùî ñå èçäèãàë íàãîðå è ÷åçíåë ñðåä ñåíêèòå.
 - Ìèíàõìå Ïúðâàòà âðàòà, íàðè÷àíà îùå Äúðâåíàòà ïîðòà - ðåêúë Åëåìàêèë. - Åòî ãî ïúòÿ. Äà ïîáúðçàìå.
 Òóîð íÿìàë ïðåäñòàâà êîëêî äúëúã å òîçè ïúò è êîãàòî ïîåë íàïðåä, óìîðàòà ãî íàëåãíàëà êàòî ìðà÷åí îáëàê. Ìðàçîâèò âÿòúð ñâèñòÿë íàä êàíàðèòå è òîé ñå çàãúðíàë ïî-ïëúòíî ñ ïëàùà.
 - Ñòóäåí âÿòúð âåå îòêúì Ïîòàéíîòî êðàëñòâî - ðåêúë.
 - Äà, òàêà å - îòâúðíàë Âîðîíâå. - Íà ÷óæäåíåö áè ìó ñå ñòîðèëî, ÷å îò ãîðäîñò áîéöèòå íà Òóðãîí ñà ñòàíàëè íåìèëîñòèâè. Äúëúã è òåæúê èçãëåæäà ïúòÿò ïðåç Ñåäåìòå ïîðòè çà ãëàäíèòå è èçìîðåíèòå.
 - Àêî íå áå òîëêîç ñóðîâ çàêîíúò íè, îòäàâíà äà ñà ïðîíèêíàëè òóê çàâèñòòà è îìðàçàòà, òà äà íè ïîãóáÿò - ïðîäóìàë Åëåìàêèë. - È òè äîáðå ãî çíàåø. Àëà íå ñìå áåçìèëîñòíè. Òóê íÿìàìå õðàíà, à çà ïðèøúëåö å çàáðàíåíî äà ìèíàâà íàçàä ïðåç âåäíúæ ïðåñå÷åíà ïîðòà. Çàòóé ïîòúðïåòå ìàëêî è ïðè Âòîðàòà âðàòà ùå âè îëåêíå.
 - Äîáðå - ðåêúë Òóîð è òðúãíàë íàïðåä, êàêòî ìó áèëè íàðåäèëè. Ïîäèð ìàëêî èçâúðíàë ãëàâà è âèäÿë, ÷å ãî ñëåäâàò ñàìî Åëåìàêèë è Âîðîíâå.
 - Ñòðàæà âå÷å íå å ïîòðåáíà - îòâúðíàë Åëåìàêèë íà íåèçðå÷åíàòà ìó ìèñúë. - Îò Îðôàëõ íÿìà áÿãñòâî èëè çàâðúùàíå íè çà åëô, íè çà ÷îâåê ïðîñòîñìúðòåí.
 Òúé ïðîäúëæèëè ñòðúìíî íàãîðå - òó ïî äúëãè êàìåííè ñòúëáèùà, òó ïî ëúêàòóøíè ïúòèùà â ñÿíêàòà íà øåìåòíèòå êàíàðè, äîäåòî íà îêîëî ïîëîâèí ëåâãà îò Äúðâåíàòà ïîðòà Òóîð âèäÿë, ÷å îãðîìíà ñòåíà ïðåãðàæäà ïðîïàñòòà îò êðàé äî êðàé, à îò äâåòå é ñòðàíè ñå èçäèãàò ìîãúùè êàìåííè êóëè. Ïúòÿò äîñòèãàë âèñîêà àðêà â ñòåíàòà, àëà èçãëåæäàëî ñÿêàø çèäàðèòå ñà ÿ ïðåãðàäèëè ñ åäíà-åäèíñòâåíà ãðàìàäíà êàìåííà ïëî÷à. Êîãàòî íàáëèæèëè, òúìíàòà ïîëèðàíà ïîâúðõíîñò çàáëåñòÿëà ïîä ëú÷èòå íà áÿëà ëàìïà, çàêà÷åíà íàä âõîäà.
 - Åòî Âòîðàòà âðàòà, íàðå÷åíà Êàìåííàòà ïîðòà - ðåêúë Åëåìàêèë.
 Ïîñëå òîé ïðèñòúïèë íàïðåä è ëåêî íàòèñíàë ïëî÷àòà. Òÿ áàâíî ñå çàâúðòÿëà îêîëî ñêðèòà îñ, äîêàòî ñå îáúðíàëà ñ ðúá êúì òÿõ è îñâîáîäèëà ïúòÿ îò äâåòå ñòðàíè; à êàòî ïðåìèíàëè, îçîâàëè ñå â ïðîñòîðåí äâîð, êúäåòî ñòîÿëè ìíîçèíà âúîðúæåíè ñòðàæè ñúñ ñèâè îäåæäè. Íèêîé íå èçðåêúë äóìà, íî Åëåìàêèë ïîâåë ñïúòíèöèòå ñè êúì åäíà çàëà ïîä ñåâåðíàòà êóëà; òàì ãè îñòàâèëè äà ïî÷èíàò è èì äîíåñëè õðàíà è âèíî.
 - Îñêúäíà ìîæå äà èçãëåæäà òðàïåçàòà - ðåêúë Åëåìàêèë íà Òóîð. - Àëà àêî ñëîâàòà òè ñå ïîòâúðäÿò, ùå áúäåø âúçíàãðàäåí ïðåáîãàòî.
 - Ñòèãà ìè è òîëêîç - îòâúðíàë Òóîð. - Ñëàá ùå å äóõîì îíçè, êîìóòî òðÿáâà ïî-äîáðî èçöåëåíèå.
 È íàèñòèíà, îò åëôè÷åñêàòà õðàíà è âèíî ñå îáîäðèë äîòîëêîâà, ÷å ñêîðî ñàì íàñòîÿë äà ïðîäúëæàò.
 Íå ñëåä äúëãî ñòèãíàëè äî îùå ïî-âèñîêà è êðåïêà ñòåíà, à â íåÿ áèëà âãðàäåíà Òðåòàòà âðàòà, íàðå÷åíà Áðîíçîâàòà ïîðòà - ãðàìàäåí äâóêðèëåí ïîðòàë, ïîêðèò ñ áðîíçîâè ïëî÷è è ùèòîâå, ïî êîèòî èìàëî èçñå÷åíè áåçáðîé èçîáðàæåíèÿ è çàãàäú÷íè çíàöè. Íà ñòåíàòà íàä òðåãåðà ñå èçäèãàëè òðè êâàäðàòíè êóëè, îáëèöîâàíè îò ãîðå äî äîëó ñ ëèñòîâà ìåä, êîÿòî ïî íÿêàêâî ÷óäî íà êîâàøêîòî èçêóñòâî ñè îñòàâàëà âå÷íî ëúñêàâà è áëåñòÿëà êàòî ïëàìúê â ëú÷èòå íà ÷åðâåíèòå ëàìïè, ïîäðåäåíè êàòî ôàêëè ïî öÿëàòà ñòåíà. Âñå òúé áåçìúëâíî òðèìàòà ìèíàëè ïðåç ïîðòàòà è â äâîðà îòâúä íåÿ âèäåëè îùå ïî-ãîëÿì îòðÿä îò ñòðàæè ñ ðèçíèöè, ùî ñèÿåëè ìúòíî êàòî ãàñíåùà æàðàâà; à îñòðèåòàòà íà òîïîðèòå èì áèëè ÷åðâåíè. Ñèíäàðè îò Íåâðàñò áèëè ïî÷òè âñè÷êè ïàçèòåëè íà òàÿ ïîðòà.
 Ñåãà ïðåäñòîÿëà íàé-òðóäíàòà ÷àñò îò ïúòÿ, çàùîòî â ñðåäàòà íà Îðôàëõ ñêëîíúò ñòàâàë îùå ïî-ñòðúìåí è äîêàòî ñå èçêà÷âàëè ïî íåãî, Òóîð çúðíàë ñàìî ìðà÷íè ñòåíè äà ñå èçâèñÿâàò ÷àê äîêúäåòî ïîãëåä ñòèãà. Íàé-ñåòíå íàáëèæèëè ×åòâúðòàòà âðàòà - Ïîðòàòà îò Èçïèñàíî æåëÿçî. Âèñîêà è ÷åðíà áèëà ñòåíàòà, áåç íèòî åäíà ëàìïà ïî íåÿ. ×åòèðè æåëåçíè êóëè ÿ óâåí÷àâàëè è ìåæäó äâåòå âúòðåøíè èìàëî âåëè÷àâà ôèãóðà íà îðåë îò êîâàíî æåëÿçî, èçîáðàçÿâàùà êàê ñàìèÿò êðàë íà íåáåñàòà Òîðîíäîð ñå ñïóñêà âúðõó ïëàíèíñêè âðúõ. Íî êàêòî ñòîÿë ïðåä òàçè ïîðòà, Òóîð ñ ïî÷óäà óñåòèë, ÷å ñÿêàø ãëåäà ïðåç ïëåòåíèöà îò ñòúáëà è êëîíè íà âåêîâå÷íè äúðâåòà êúì ïîëÿíà, îãðåÿíà îò áëåä ëóíåí ñâåòëèê. Çàùîòî ñâåòëèíàòà äîëèòàëà ïðåç ñëîæíèÿ ôèëèãðàí íà âðàòàòà, èçêîâàí âúâ ôîðìàòà íà äúðâåòà ñ ìîãúùè êîðåíè è èçâèòè êëîíè, îòðóïàíè ñ ëèñòà è öâåòîâå. À êîãàòî ìèíàë îòòàòúê, ðàçáðàë êàê å âúçìîæíî òîâà - äåáåëàòà âðàòà èìàëà íå åäíà, à òðè ðåøåòêè åäíà çàä äðóãà, ðàçïîëîæåíè òúé, ÷å êîéòî èäâàë ïî ñðåäàòà íà ïúòÿ, ãè âèæäàë ñïëåòåíè â åäíà îáùà êàðòèíà.
 Íî ïðîçèðàùàòà ñâåòëèíà ñå îêàçàëà äíåâíà, ïîíåæå âå÷å ñå áèëè èçêà÷èëè âèñîêî íàä íèçèíèòå, îòêúäåòî òðúãíàëè, è îòâúä Æåëÿçíàòà ïîðòà ïúòÿò ñòàâàë ïî÷òè ðàâåí. Íåùî ïîâå÷å, áèëè îòìèíàëè íàé-âèñîêèòå çúáåðè íà Åõîðèàò è ñåãà ïëàíèíñêèòå âúðõîâå ñëèçàëè ñòðúìíî íàäîëó êúì âúòðåøíèòå õúëìîâå, à ïðîïàñòòà ñå ðàçøèðÿâàëà è ñòåíèòå é ñòàâàëè ïî-ïîëåãàòè. Áÿëà ñíåæíà ìàíòèÿ ïîêðèâàëà ïëåùèòå íà ïëàíèíàòà è îòðàçåíà îò íåÿ, íåáåñíàòà ñâåòëèíà çàïðèëè÷âàëà íà ëóííî ñèÿíèå ñðåä èñêðÿùè ìúãëè.
 Ïðåêîñèëè ðåäèöàòà íà Æåëåçíèòå ñòðàæè, êîèòî ñòîÿëè îòâúä Ïîðòàòà; ÷åðíè áèëè òåõíèòå ïëàùîâå, ðèçíèöè è äúëãè ùèòîâå, à íà ëèöåòî ñè âñåêè èìàë ìàñêà ñúñ çàáðàëî âúâ ôîðìàòà íà îðëîâ êëþí. Ñåãà Åëåìàêèë ìèíàë îòïðåä, à äâàìàòà ãî ïîñëåäâàëè ïðåç áÿëîòî äíåâíî ñèÿíèå; è Òóîð âèäÿë êðàé ïúòÿ òðåâà, ñðåä êîÿòî áëåùóêàëè êàòî çâåçäè áåëèòå öâåò÷åòà íà óèëîñ, íàðè÷àíè îùå Âå÷åí ñïîìåí, ùî íå ïðèçíàâàò ñåçîíè è íå âåõíàò(27); òúé ñ ïî÷óäà è ðàäîñò â ñúðöåòî ñòèãíàë äî Ñðåáúðíàòà ïîðòà.
 Ñòåíàòà íà Ïåòàòà âðàòà áèëà èçãðàäåíà îò áÿë ìðàìîð, íèñêà è øèðîêà, à ïàðàïåòúò íàä íåÿ ïðåäñòàâëÿâàë ñðåáúðíà ïëåòåíèöà, ðàçïúíàòà ìåæäó ïåò ãîëåìè ìðàìîðíè êúëáà; è òàì ñòîÿëè ìíîæåñòâî ñòðåëöè, îáëå÷åíè â áÿëî. Ñàìàòà ïîðòà èìàëà ôîðìàòà íà ëóíåí ñúðï, èçðàáîòåí îò ñðåáðî è íåâðàñòêè áèñåðè; à íàä íåÿ, âúðõó ñðåäíîòî ìðàìîðíî êúëáî, ñå èçäèãàëî èçîáðàæåíèå íà Áÿëîòî äúðâî Òåëïåðèîí, èçâàÿíî îò ñðåáðî è ìàëàõèò, ñ öâåòîâå îò åäðè áàëàðñêè ïåðëè(28). Îòâúä Ïîðòàòà ñðåä îáøèðíèÿ äâîð, ïîêðèò ñ ïëî÷è îò áÿë è çåëåí ìðàìîð, ñòîÿëè ñòðåëöè ñúñ ñðåáúðíè ðèçíèöè è áåëîïåðåñòè øëåìîâå - ïî ñòî îò äâåòå ñòðàíè. Åëåìàêèë ïðåâåë Òóîð è Âîðîíâå ïðåç áåçìúëâíèòå èì ðåäèöè è ñòúïèëè âúðõó äúëúã áÿë ïúò, ùî âîäåë ïðàâî êúì Øåñòàòà âðàòà; à çåëåíàòà ìîðàâà íàîêîëî ñòàâàëà âñå ïî-øèðîêà è ìåæäó áåëèòå çâåçäè íà óèëîñ öúôòåëè áåçáðîé ïî-äðåáíè öâåò÷åòà êàòî çëàòíè î÷è.
 Òúé ñòèãíàëè äî Çëàòíàòà ïîðòà, ïîñëåäíà îò äðåâíèòå âðàòè íà Òóðãîí, ñúòâîðåíè ïðåäè Íèðíàåò; è òÿ íàïîäîáÿâàëà Ñðåáúðíàòà ïîðòà, ñàìî ÷å ñòåíàòà áèëà îò æúëò ìðàìîð, à êúëáàòà è ïàðàïåòúò - îò ÷åðâåíî çëàòî; è êúëáàòà áèëè øåñò, à ìåæäó òÿõ âúðõó çëàòíà ïèðàìèäà ñå èçäèãàëî èçîáðàæåíèå íà Ñëúí÷åâîòî äúðâî Ëàóðåëèí, îáñèïàíî ñ äúëãè ãðîçäîâå öâåòÿ îò òîïàç, çàêà÷åíè íà çëàòíè âåðèãè. Ñàìàòà âðàòà áèëà óêðàñåíà ñ ëú÷èñòè çëàòíè äèñêîâå, íàïîäîáÿâàùè ñëúíöåòî, ìåæäó äðóãè íàêèòè îò ãðàíàòè, òîïàçè è æúëòè äèàìàíòè. Â äâîðà çàä íåÿ áèëè ñòðîåíè òðèñòà ñòðåëöè ñ äúëãè ëúêîâå, ïîçëàòåíè ðèçíèöè è âèñîêè çëàòèñòè ïåðà âúðõó øëåìîâåòå; è ãîëåìèòå èì êðúãëè ùèòîâå ÷åðâåíååëè êàòî ïëàìúê.
 Ñëúí÷åâèòå ëú÷è âå÷å îãðÿâàëè ïúòÿ ïðåä òÿõ, çàùîòî õúëìîâåòå îò äâåòå ñòðàíè áèëè íèñêè è çåëåíè ÷àê äî çàñíåæåíèòå âúðõîâå; è Åëåìàêèë ïîáúðçàë íàïðåä, ïîíåæå íàáëèæàâàëè Ñåäìàòà âðàòà, íàðå÷åíà Âåëèêàòà èëè Ñòîìàíåíàòà ïîðòà - íåÿ èçäèãíàë Ìàåãëèí ñëåä çàâðúùàíåòî ñè îò Íèðíàåò, çà äà ïðåãðàäè öÿëàòà øèðèíà íà Îðôàëõ Åõîð.
 Íÿìàëî òàì ñòåíà, àëà îò äâåòå ñòðàíè ñå èçäèãàëè â íåáåòî êðúãëè ñåäåìåòàæíè êóëè ñ ìíîãî ïðîçîðöè è âñåêè åòàæ áèë ïî òåñåí îò ïðåäèøíèÿ, à íàé-îòãîðå çàâúðøâàëè ñ êóëè÷êè îò áëåñòÿùà ñòîìàíà; è ìåæäó òÿõ ñå ïðîñòèðàëà ìîãúùà ñòîìàíåíà ðåøåòêà, ùî íå ñå ïîääàâàëà íà ðúæäà è èñêðÿëà ñúñ ñòóäåí áÿë áëÿñúê. Ñåäåì ãîëåìè ñòîìàíåíè êîëîíè èìàëî òàì, äåáåëè è âèñîêè êàòî ñòðîéíè äúðâåòà, àëà çàâúðøâàùè ñ ëþòè øèïîâå, ïî-îñòðè îò èãëà; è èìàëî ñåäåì íàïðå÷íè ãðåäè îò ñòîìàíà, à ìåæäó êîëîíèòå ãúñòååëè îùå ñåäåì ïúòè ïî ñåäåì ñòîìàíåíè ïðúòà ñ øèðîêè îñòðèåòà êàòî íà êîïèÿ. À ïî ñðåäàòà, íàä öåíòðàëíàòà êîëîíà, ñå èçâèñÿâàëî ìîãúùî èçîáðàæåíèå íà êðàëñêèÿ øëåì íà Òóðãîí - êîðîíàòà íà Ïîòàéíîòî êðàëñòâî, èíêðóñòèðàíà ñ åëìàçè.
 Íè âðàòà, íè ïðîõîä ñúçèðàë Òóîð â òîçè ñòðàõîâèò ñòîìàíåí ïëåò, àëà êîãàòî ñå ïðèáëèæèë, ìåæäó ðåøåòêèòå áëèêíàëà íàñðåùà ìó îñëåïèòåëíà ñâåòëèíà. À Åëåìàêèë ïðîäúëæàâàë íàïðåä è ñÿêàø íÿìàëî âðàòà, çà äà ñå îòâîðè îò äîïèðà ìó; íî êîãàòî óäàðèë åäèí îò ïðúòèòå, öÿëàòà îãðàäà çàçâúíÿëà êàòî àðôà ñ áåçáðîé ñòðóíè è ÿñíè ìåëîäè÷íè çâóöè ñå ïîíåñëè îò êóëà äî êóëà.
 Ìèãîì îò êóëèòå èçñêî÷èëè êîííèöè è ïðåä òèÿ îò ñåâåðíàòà ÿçäåë âîäà÷ âúðõó áÿë æðåáåö; ñêî÷èë òîé îò ñåäëîòî è ñ øèðîêà êðà÷êà ñå îòïðàâèë êúì íîâîäîøëèòå. Âèñîê è áëàãîðîäåí áèë Åëåìàêèë, àëà îùå ïî-ñíàæåí è âåëè÷àâ áèë Åêòåëèîí Áèñòðîñòðóéíè, Ïîâåëèòåë íà ôîíòàíèòå è Ïàçèòåë íà Ãîëÿìàòà ïîðòà ïî îíîâà âðåìå(29). Â ñðåáðî áèë îáëå÷åí öÿë, à âúðõó ñèÿéíèÿ ìó øëåì èìàëî ñòîìàíåí øèï, çàâúðøâàù ñ åëìàçíî îñòðèå; è êîãàòî ïîäàë ùèòà ñè íà îðúæåíîñåöà, ïî íåãî áëèêíàëè èñêðè îò êðèñòàëèòå, ùî ãî ïîêðèâàëè êàòî êàïêè ðîñà.
 Ïîçäðàâèë ãî Åëåìàêèë è êàçàë:
 - Âèæ, âîäÿ òè Âîðîíâå Àðàíâèîí, êîéòî ñå çàâðúùà îò Áàëàð; à åòî è åäèí ÷óæäåíåö, êîãîòî òîé å äîâåë íàñàì è êîéòî èñêà äà ãîâîðè ñ êðàëÿ.
 Òîãàâà Åêòåëèîí èçâúðíàë ãëàâà êúì Òóîð, à òîé ñå çàìåòíàë ñ ïëàùà ñè è îñòàíàë íåïîäâèæåí; è íà Âîðîíâå ìó ñå ñòîðèëî, ÷å ìúãëà îáãðúùà Òóîð è ñíàãàòà ìó ðàñòå, òà âúðõúò íà íåãîâàòà êà÷óëêà ñå èçäèãíàë íàä øëåìà íà åëôè÷åñêèÿ âëàäåòåë êàòî ìîãúùà ìîðñêà âúëíà, âðúõëèòàùà êúì áðåãîâåòå. À Åêòåëèîí âïèë ÿñíèÿ ñè ïîãëåä â Òóîð è ïîäèð äúëãî ìúë÷àíèå áàâíî ïðîäóìàë(30):
 - Òè äîñòèãíà Ïîñëåäíàòà ïîðòà. Çíàé, ÷å íèòî åäèí ÷óæäåíåö, ùî ìèíå ïðåç íåÿ, âå÷å íå ùå èçëåçå íàçàä, îñâåí ïðåç äâåðèòå íà ñìúðòòà.
 - Íå ïðåäèçâèêâàé ñúäáàòà! Çàùîòî àêî ïðàòåíèêúò íà Âëàñòåëèíà íà Âîäèòå ìèíå ïðåç òåçè äâåðè, òî è âñè÷êè â òîâà êðàëñòâî ùå ãî ïîñëåäâàò. Ïîâåëèòåëþ íà ôîíòàíèòå, íå âúçïèðàé îíîãîâà, ùî íîñè âåñò îò Âëàñòåëèíà íà Âîäèòå!
 Òîãàâà Âîðîíâå è âñè÷êè íàîêîëî ïàê ñå âçðåëè ñìàÿíî â Òóîð, èçóìåíè îò ñàìèòå ñëîâà è ãëàñà, ùî ãè èçðè÷àë. È íà Âîðîíâå ìó ñå ñòîðèëî, ÷å ÷óâà ìîãúù ãëàñ, àëà äîëèòàù îò áåçêðàéíî äàëå÷å. À Òóîð ñàì ñå ñëóøàë è ñÿêàø íÿêîé äðóã ãîâîðåë ïðåç óñòíèòå ìó.
 Äúëãî ìúë÷àë Åêòåëèîí, çàãëåäàí â Òóîð è áàâíî ñå èçïèñàëî ïî ëèöåòî ìó ñòðàõîïî÷èòàíèå, êàòî ÷å â ñèâàòà ñÿíêà íà òóðãîíîâèÿ ïëàù ñúçèðàë äàëå÷íè âèäåíèÿ. Ïîñëå ñå ïîêëîíèë, îòñòúïèë êúì ðåøåòêàòà è ùîì ïîëîæèë ðúöå âúðõó íåÿ, ïîðòàòà ñå ðàçòâîðèëà îò äâåòå ñòðàíè íà Êîðîíîâàíàòà êîëîíà. Òîãàâà Òóîð ìèíàë ïðåç íåÿ, ñòèãíàë äî çåëåíà ïîëÿíà ñ èçãëåä êúì äàëå÷íàòà äîëèíà è îòòàì ñúçðÿë Ãîíäîëèí ñðåä áåëèòå ñíåãîâå. È òúé áèë îìàÿí, ÷å äúëãî íå ìîæàë äà îòêúñíå âçîð; çàùîòî íàé-ñåòíå ñðåùàë âèäåíèåòî îò ñâîèòå ìå÷òè è êîïíåæè.
 Òúé ñòîÿë è íå èçðè÷àë íè äóìà. Áåçìúëâíî ñå âúçïðàâÿëè îò äâåòå ìó ñòðàíè áîéöèòå íà Ãîíäîëèí; ñðåä òÿõ èìàëî ïðåäñòàâèòåëè îò ïàçèòåëèòå è íà ñåäåìòå ïîðòè, íî âîæäîâåòå è êîìàíäèðèòå ÿçäåëè ñèâè è áåëè êîíå. È äîêàòî ãëåäàëè Òóîð ñ ïî÷óäà, ïëàùúò ìó ñå ñâëÿêúë è òîé çàñòàíàë ïðåä òÿõ, îáëå÷åí â ìîãúùèòå äîñïåõè îò Íåâðàñò. À ìíîçèíà ñðåä òèÿ áîéöè áèëè âèäåëè ñ î÷èòå ñè êàê ñàì Òóîð îêà÷âà äîñïåõèòå íà ñòåíàòà çàä Âèñîêèÿ òðîí âúâ Âèíÿìàð.
 Òîãàâà Åêòåëèîí íàé-ñåòíå èçðåêúë:
 - Äðóãî äîêàçàòåëñòâî íå å ïîòðåáíî; è äîðè òóé, ÷å ñå íàçîâàâà ñèí íà Õóîð, âå÷å å íåçíà÷èòåëíî ïðåä ÿâíàòà èñòèíà - ñàì Óëìî íè ãî èçïðàùà.(31)
ÁÅËÅÆÊÈ
 1  Â "Ñèëìàðèëèîí" íà ñòð. 251 å êàçàíî, ÷å ñëåä êàòî ïðèñòàíèùàòà â Áðèòîìáàð è Åãëàðåñò áèëè îïóñòîøåíè åäíà ãîäèíà ïîäèð Íèðíàåò Àðíîåäèàä, îöåëåëèòå åëôè îò Ôàëàñ îòïëàâàëè çàåäíî ñ Êèðäàí êúì Áàëàðñêèÿ îñòðîâ "è òàì èçãðàäèëè óáåæèùå çà âñè÷êè, êîèòî òåïúðâà ìîæåëî äà ïðèñòèãíàò; çàùîòî âñå îùå îòáðàíÿâàëè ÷àñò îò áðåãà îêîëî óñòèåòî íà Ñèðèîí è òàì èìàëè ìíîæåñòâî áúðçè è ëåêè êîðàáè, óêðèòè èç òåñíèòå çàëèâè è áóéíèòå òðúñòèêîâè ãúñòàëàöè".
 2 Çà ñèíèòå ëàìïè íà åëôèòå îò Íîëäîðñêî ïîòåêëî ñå ñïîìåíàâà è äðóãàäå, ìàêàð ÷å íå ãè ñðåùàìå â ïóáëèêóâàíèÿ òåêñò íà "Ñèëìàðèëèîí". Â ïî-ðàííèòå âàðèàíòè íà ïðåäàíèåòî çà Òóðèí íàðãîòðîíäñêèÿò åëô Ãâèíäîð, êîéòî èçáÿãâà îò Àíãáàíä è áèâà íàìåðåí îò Áåëåã â ãîðàòà Òàóð-íó-Ôóèí, ïðèòåæàâà åäíà îò òåçè ëàìïè (òÿ ìîæå äà ñå âèäè â èëþñòðàöèÿòà êúì òàçè ñðåùà, íàðèñóâàíà îò áàùà ìè); ñïîðåä ïúðâàòà âåðñèÿ ëàìïàòà íà Ãâèíäîð ñå ïðåîáðúùà è ïðîáëåñíàëèÿò ëú÷ ïàäà âúðõó ëèöåòî íà Áåëåã, ðàçêðèâàéêè êîãî å óáèë Òóðèí. Â åäíà ñâîÿ áåëåæêà êúì èñòîðèÿòà íà Ãâèíäîð áàùà ìè ãè íàðè÷à "Ôåàíîðîâè ëàìïè", ÷èÿòî òàéíà íå ïîçíàâàò äàæå Íîëäîðèòå; îïèñâà ãè êàòî "êðèñòàëè, çàêà÷åíè â ìðåæà îò èçÿùíè âåðèæêè è èçëú÷âàùè îò ÿäðîòî ñè íåãàñíåùî ñèíüî ñèÿíèå".
 3 "Äà ãðåå ñëúíöå íàä òâîÿ ïúò." - Â ìíîãî ïî-êðàòêèÿ âàðèàíò, êîéòî å îòïå÷àòàí â "Ñèëìàðèëèîí", ëèïñâàò ïîäðîáíîñòè îòíîñíî ñòèãàíåòî íà Òóîð äî Íîëäîðñêàòà ïîðòà è íå ñå ñïîìåíàâà çà åëôèòå Ãåëìèð è Àðìèíàñ. Òå îáà÷å ñå ïîÿâÿâàò â ïðåäàíèåòî çà Òóðèí ("Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 273) êàòî ïðàòåíèöè, äîíåñëè â Íàðãîòðîíä ïðåäóïðåæäåíèåòî íà Óëìî; òàì å êàçàíî, ÷å áèëè îò ðîäà íà Ôèíàðôèíîâèÿ ñèí Àíãðîä, íî ïîäèð Äàãîð Áðàãîëàõ æèâååëè íà þã ïðè Êèðäàí Êîðàáîñòðîèòåëÿ. Â ðàçøèðåíèÿ âàðèàíò íà ðàçêàçà çà òÿõíîòî èäâàíå â Íàðãîòðîíä, Àðìèíàñ ÿçâèòåëíî ïîäõâúðëÿ, ÷å Òóðèí íå ìîæå äà ñå ìåðè ñúñ ñâîÿ ñðîäíèê Òóîð, ïðè êîåòî ñïîìåíàâà çà ñðåùà ñ ïîñëåäíèÿ "èç ïóùèíàöèòå íà Äîð-ëîìèí"; âèæ êðàÿ íà "Íàðí è Õèí Õóðèí".
 4 Â "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 92-93, å êàçàíî, ÷å êîãàòî ïî òèÿ ìåñòà Ìîðãîò è Óíãîëèàíò ñå âêîï÷âàò â áîðáà çà Ñèëìàðèëà "Íàäàë òîãàç Ìîðãîò âèê óæàñÿâàù è îòåêíàë ãëàñúò ìó èç ïëàíèíèòå. È îòïîñëå îíàÿ ìåñòíîñò áèëà íàðå÷åíà Ëàìîò, çàùîòî åõîòî îò ïèñúêà ìó îñòàíàëî â íåÿ çàâèíàãè, òúé ÷å ïðîâèêíåë ëè ñå íÿêîé òàì, ðàçáóæäàë åêîòà è öÿëàòà ïóñòîø ìåæäó õúëìîâåòå è ìîðåòî ñå èçïúëâàëà ñ ãëú÷êà êàòî îò áåçáðîé îò÷àÿíè ãëàñîâå". Òóê îáà÷å å èçëîæåíà äîñòà ïî-ðàçëè÷íàòà èäåÿ, ÷å âñåêè çâóê â òàçè îáëàñò ñå çàñèëâà ñàì ïî ñåáå ñè; ñúùàòà ìèñúë ëè÷è ñúâñåì ÿñíî è îò íà÷àëîòî íà ãëàâà 13 íà "Ñèëìàðèëèîí", êúäåòî (â åäèí ñúâñåì áëèçúê ïî ñìèñúë ïàñàæ) "äîêàòî Íîëäîðèòå ñòúïâàëè íà ïÿñúêà, âèêîâåòå èì îòëåòåëè êúì õúëìîâåòå è òúé ñå çàñèëèëè, ÷å ñÿêàø áåçáðîé ìîãúùè ãëàñîâå çàêðåùåëè íàä áðåãîâåòå íà Ñåâåðà". Èçãëåæäà,÷å ñïîðåä åäíàòà "ëåãåíäà" Ëàìîò è Åðåä Ëîìèí (Êúíòÿùèòå ïëàíèíè) ñà ïîëó÷èëè èìåòî ñè îò ñúõðàíåíèÿ îò÷àÿí ïèñúê íà Ìîðãîò â áîðáàòà ìó ñ Óíãîëèàíò; ñïîðåä äðóãàòà ïúê òåçè íàçâàíèÿ ïðîñòî îòðàçÿâàò õàðàêòåðà íà çâóöèòå â îíàçè îáëàñò.
 5 Çà ñðàâíåíèå âèæ â "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 277: "À Òóðèí áúðçàë íà ñåâåð ïðåç îïóñòîøåíèòå çåìè ìåæäó Íàðîã è Òåèãëèí è Ëþòàòà çèìà èäâàëà íàñðåùà ìó; çàùîòî ïðåç îíàÿ ãîäèíà ïàäíàë ñíÿã îùå â êðàÿ íà åñåíòà, à ïðîëåòòà áèëà êúñíà è ìðàçîâèòà."
 6 Â "Ñèëìàðèëèîí" íà ñòð. 154 å êàçàíî, ÷å êîãàòî ñå ïîÿâÿâà ïðåä Òóðãîí âúâ Âèíÿìàð è ìó çàðú÷âà äà òðúãíå êúì Ãîíäîëèí, Óëìî çàâúðøâà ðå÷òà ñè ñ äóìèòå:
 - Ïðî÷åå, ìîæå è òúé äà ñå ñëó÷è, ÷å ïðîêëÿòèåòî íà Íîëäîðèòå äà òå îòêðèå òàì ïîäèð âðåìå è èçìÿíàòà äà íàäèãíå ãëàâà ñðåä òâîèòå ÷åðòîçè. Îãúí ùå òå çàïëàøè òîãàâà. Íî àêî íàèñòèíà íàáëèæè òàçè çàïëàõà, ÷àê îò Íåâðàñò ùå äîéäå ïðàòåíèê äà òå ïðåäóïðåäè è ÷ðåç íåãî íàä îãúí è ðàçðóõà ùå ñå ðîäè íîâà íàäåæäà çà åëôè è õîðà. Çàòóé îñòàâè â òîçè äîì ìå÷ è äîñïåõè, òà â áúäíè ãîäèíè òîé äà ãè íàìåðè è òúé äà ãî ïîçíàåø áåç ñòðàõ îò èçìàìà.
 Îáÿñíèë îùå Óëìî îò êàêúâ âèä è ðàçìåðè äà áúäàò øëåìúò, ðèçíèöàòà è ìå÷úò, îñòàâåíè â ÷åðòîçèòå.
 7 Òóîð å áàùà íà Åàðåíäèë, ÷èéòî ñèí Åëðîñ Òàð-Ìèíèàòóð ñòàâà ïðúâ êðàë íà Íóìåíîð.
 8 Òîâà âåðîÿòíî å íàìåê çà ïðåäóïðåæäåíèåòî íà Óëìî, äîíåñåíî â Íàðãîòðîíä îò Ãåëìèð è Àðìèíàñ; âèæ ïðèëîæåíèåòî êúì "Íàðí è Õèí Õóðèí".
 9 Íàé-âåðîÿòíî Ñåí÷åñòèòå îñòðîâè ñà âñúùíîñò Îìàãüîñàíèòå îñòðîâè, êîèòî ñå îïèñâàò â ãëàâà 11 íà "Ñèëìàðèëèîí", "ïðúñíàòè êàòî ìðåæà îò ñåâåð íà þã èç Ñåí÷åñòèòå ìîðåòà" ïðè Óêðèâàíåòî íà Âàëèíîð.
 10 Çà ñðàâíåíèå âèæ "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 251-252: "À êîãàòî Òóðãîí ÷óë çà òîâà [ñëåä Íèðíàåò Àðíîåäèàä], ïàê ïðàòèë âåñòîíîñöè êúì óñòèåòî íà Ñèðèîí è ïîäèðèë ïîìîù îò Êèðäàí Êîðàáîñòðîèòåëÿ. Ïî íåãîâà ìîëáà Êèðäàí èçãðàäèë ñåäåì áúðçè êîðàáà è òå îòïëàâàëè êúì Çàïàäà; àëà ïîâå÷å íå äîøëè âåñòè à òÿõ, îñâåí çà ïîñëåäíèÿ. Ìîðÿöèòå íà òîçè êîðàá äúëãî ñå áîðèëè ñ âúëíèòå, äîäåòî íàêðàÿ èçãóáèëè íàäåæäà è ïîåëè îáðàòíî, íî ïðåä ñàìèòå áðåãîâå íà Ñðåäíàòà çåìÿ ãè ïîñðåùíàëà ñâèðåïà áóðÿ; Óëìî îáà÷å ñïàñèë åäèí ìîðÿê îò ãíåâà íà Îñå è âúëíèòå ãî èçõâúðëèëè íà áðåãà â Íåâðàñò. Òîçè ìîðÿê ñå íàðè÷àë Âîðîíâå è áèë åäèí îò îíèÿ, ùî Òóðãîí èçïðàòèë îò Ãîíäîëèí." Âèæ ñúùî òàêà "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 309.
 11 Â ãëàâà 15 íà "Ñèëìàðèëèîí" òî÷íèòå äóìè íà Óëìî ãëàñÿò: "Ïîìíè, ÷å èñòèíñêàòà íàäåæäà íà Íîëäîðèòå ëåæè íà çàïàä è èäâà îòêúì Ìîðåòî" è "Íî àêî íàèñòèíà íàáëèæè òàçè çàïëàõà, ÷àê îò Íåâðàñò ùå äîéäå ïðàòåíèê äà òå ïðåäóïðåäè".
 12 Â "Ñèëìàðèëèîí" íå ñå ñïîìåíàâà íèùî çà ïî-íàòàòúøíàòà ñúäáà íà Âîðîíâå ñëåä íåãîâîòî çàâðúùàíå â Ãîíäîëèí çàåäíî ñ Òóîð; íî â ïúðâîíà÷àëíèÿ âàðèàíò ("Çà Òóîð è èçãíàíèöèòå îò Ãîíäîëèí") òîé å ìåæäó îíèÿ, êîèòî óñïÿâàò äà ñå ñïàñÿò ñëåä ãèáåëòà íà ãðàäà - êàêòî ëè÷è è îò ïðîðî÷åñòâîòî íà Òóîð.
 13 Âèæ "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 200: "[Òóðãîí] âÿðâàë ñúùî, ÷å ñ êðàÿ íà Îáñàäàòà çàïî÷âà ïîðàæåíèåòî íà Íîëäîðèòå, àêî íå èì äîéäå ïîìîù îòâúí; è òàéíî èçïðàòèë îòðÿäè îò Ãîíäîëèíäðèìè äî óñòèåòî íà Ñèðèîí è Áàëàðñêèÿ îñòðîâ. Òàì òå èçãðàäèëè êîðàáè è îòïëàâàëè êúì äàëå÷íèÿ Çàïàä äà òúðñÿò Âàëèíîð è ïîìîëÿò Âàëàðèòå çà ïðîøêà è ïîìîù; îò ïòèöèòå ìîðñêè ïîäèðèëè íàïúòñòâèå è ñúâåòè. Íî ìîðåòî áèëî áóðíî è íåîáÿòíî, ñåíêè è ìàãèè òåãíåëè íàä âúëíèòå, à Âàëèíîð áèë óêðèò. Çàòóé íèòî åäèí îò ïðàòåíèöèòå íà Òóðãîí íå ñå äîáðàë äî Çàïàäà - ìíîçèíà èç÷åçíàëè è ñàìî øåïà ñå âúðíàëè îáðàòíî."
 Â åäèí îò "ñúñòàâíèòå òåêñòîâå" íà "Ñèëìàðèëèîí" ñå êàçâà, ÷å ìàêàð Íîëäîðèòå äà "íå âëàäååëè óìåíèÿòà íà êîðàáîñòðîèòåëè è âñè÷êè èçãðàäåíè îò òÿõ ëàäèè ñêîðî ïîòúâàëè èëè îòñòúïâàëè ïðåä âåòðîâåòå", âñå ïàê ñëåä Äàãîð Áðàãîëàõ "Òóðãîí âèíàãè ïîääúðæàë òàéíî óáåæèùå íà Áàëàðñêèÿ îñòðîâ" è êîãàòî ñëåä Íèðíàåò Àðíîåäèàä ñàìèÿò Êèðäàí íàïóñíàë Áðèòîìáàð è Åãëàðåñò çàåäíî ñ îöåëåëèòå îò ñâîÿ íàðîä, çà äà ñå îòïðàâè êúì Áàëàð, "òàì ñå çàñåëèëè ïðè ïðàòåíèöèòå íà Òóðãîí". Íî òåçè ïîäðîáíîñòè îòïàäíàõà îò ïîâåñòâîâàíèåòî è ïîðàäè òîâà â ïóáëèêóâàíèÿ òåêñò íà "Ñèëìàðèëèîí" íå ñå ñïîìåíàâà çà çàñåëâàíåòî íà åëôè îò Ãîíäîëèí ïî áðåãîâåòå íà Áàëàðñêèÿ îñòðîâ.
 14 Ãîðàòà Íóàò íå ñå ñïîìåíàâà â "Ñèëìàðèëèîí" è íå å îòáåëÿçàíà â êàðòàòà êúì òàçè êíèãà. Ïðîñòèðàëà ñå å íà çàïàä îò ãîðíîòî ïîðå÷èå íà Íàðîã êúì èçâîðà íà ðåêà Íåíèíã.
 15 Âèæ "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 270: "Ôèíäóèëàñ, äúùåðÿòà íà êðàë Îðîäðåò, âåäíàãà ðàçáðàëà êîé å [Ãâèíäîð] è ãî ïîñðåùíàëà ñúðäå÷íî, çàùîòî ãî îáè÷àëà ïðåäè Íèðíàåò Àðíîåäèàä, à è Ãâèíäîð òîëêîâà îáè÷àë íåéíàòà õóáîñò, ÷å ÿ íàðåêúë Ôàåëèâðèí, ùî îçíà÷àâà ñëúí÷åâ áëÿñúê ïî åçåðîòî Èâðèí."
 16 Ðåêà Ãëèòóè íå ñå ñïîìåíàâà â "Ñèëìàðèëèîí", íî å îòáåëÿçàíà íà êàðòàòà, ìàêàð è áåç èìå - êàòî ïðèòîê, êîéòî ñå âëèâà â Òåèãëèí ìàëêî ïî-ñåâåðíî îò Ìàëäóèí.
 17 Çà òîçè ïúò ñå ñïîìåíàâà â "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 264: "... äðåâíèÿò ïúò, êîéòî ñëåäâàë äúëãîòî äåôèëå íà Ñèðèîí, ìèíàâàë êðàé îñòðîâà, êúäåòî íÿêîãà Ôèíðîä áèë èçäèãíàë êóëàòà Ìèíàñ Òèðèò, ïðåñè÷àë çåìèòå ìåæäó Ìàëäóèí è Ñèðèîí, à ñåòíå ïðåç Áðåòèëñêèÿ ëåñ äîñòèãàë äî Òåèãëèíñêèòå áðîäîâå."
 18 "Ñìúðò íà Ãëàìõîòèòå!" Ìàêàð ÷å íå ñå ñðåùà â "Ñèëìàðèëèîí" èëè "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå", òîâà å íàé-÷åñòî óïîòðåáÿâàíîòî íàçâàíèå íà îðêèòå â Ñèíäàðèíñêèÿ åçèê. Îçíà÷àâà "êðåñëèâà îðäà" èëè "âîéñêà íà øóìîòåâèöàòà"; çà ñðàâíåíèå âèæ èìåòî íà ìå÷à íà Ãàíäàëô - Ãëàìäðèíã, êàêòî è íàçâàíèåòî Òîë-èí-Ãàóðõîò - Îñòðîâ íà (âîéñêàòà íà) âúðêîëàöèòå.
 19 Åõîðèàò - Ïðúñòåíîâèòå ïëàíèíè îêîëî ðàâíèíàòà íà Ãîíäîëèí. Åðåä å-ìáàð íèí - ïëàíèíèòå íà ìîÿ äîì.
 20 Â "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 257, Áåëåã îò Äîðèàò êàçâà íà Òóðèí (íÿêîëêî ãîäèíè ïðåäè âðåìåòî íà íàñòîÿùèÿ ðàçêàç), ÷å îðêèòå ñà èçãðàäèëè ïúò ïðåç Àíàõñêèÿ ïðîõîä è "Äèìáàð, êîéòî äîñêîðî æèâååøå â ìèð, áàâíî ïàäà ïîä âëàñòòà íà ×åðíàòà ðúêà".
 21 Ïî òîçè ïúò Ìàåãëèí è Àðåäåë èçáÿãâàò êúì Ãîíäîëèí, ïðåñëåäâàíè îò Åîë ("Ñèëìàðèëèîí", ãëàâà 16); ïî-êúñíî ïî íåãî òðúãâàò Êåëåãîðì è Êóðóôèí ñëåä èçãîíâàíåòî èì îò Íàðãîòðîíä (ïàê òàì, ñòð. 223). Åäèíñòâåíî â íàñòîÿùèÿ òåêñò ñå ñïîìåíàâà, ÷å ïúòÿò å ïðîäúëæàâàë íà çàïàä êúì ñòàðèÿ ÷åðòîã íà Òóðãîí âúâ Âèíÿìàð ïîä âðúõ Òàðàñ; íà êàðòàòà òîçè ïúò å îòáåëÿçàí ñàìî äî ñåâåðîçàïàäíèòå ïîêðàéíèíè íà Áðåòèë, êúäåòî ñå ñëèâà ñ äðåâíèÿ þæåí ïúò çà Íàðãîòðîíä.
 22 Íàçâàíèåòî Áðèòèàõ å ïðîèçâîäíî îò äóìàòà áðèò, îçíà÷àâàùà ìîðñêè èëè ðå÷íè êàìú÷åòà. Ñðåùà ñå ñúùî â èìåòî íà ðåêàòà Áðèòîí è çàëèâà Áðèòîìáàð.
 23 Çà òîçè òåêñò ñúùåñòâóâà è ïàðàëåëåí âàðèàíò, êîéòî îáà÷å ïî÷òè ñèãóðíî å áèë îòõâúðëåí â ïîëçà íà ïî-êúñíàòà âåðñèÿ. Â íåãî ïúòíèöèòå íå ìèíàâàò ïðåç Áðèòèàõ, à äîñòèãàò Ñèðèîí íà íÿêîëêî ëåâãè ñåâåðíî îò áðîäà. "Ñ ìúêà ñå äîáðàëè äî ðå÷íèÿ áðÿã è òàì Âîðîíâå âúçêëèêíàë:
- Âèæ êàêâî ÷óäî! Äîáðî è çëî âåùàå òî åäíîâðåìåííî. Ñèðèîí å çàìðúçíàë, ìàêàð ÷å íèòî åäíà ëåãåíäà íå ðàçêàçâà çà ïîäîáíî íåùî îòêàêòî Åëäàðèòå ñà äîøëè ïî òèÿ çåìè. Òúé ùå ìîæåì äà ìèíåì îòâúä è äà ñïåñòèì äúëãèÿ ïúò, çà êîéòî âå÷å íÿìàìå ñèëè. Àëà òúé ìîæå äà ñà ìèíàëè è äðóãè, èëè äà äîéäàò ïîäèðå íè."
 Äâàìàòà áåçïðåïÿòñòâåíî ìèíàâàò ïî ëåäà íà ðåêàòà è "òúé ìúäðîñòòà íà Óëìî îáúðíàëà âðàæàòà çëîáà â òÿõíà ïîëçà, ïîíåæå ïúòÿò ñå ñúêðàòèë è êîãàòî âå÷å íå èì îñòàâàëà íè ñèëà, íè íàäåæäà, Òóîð è Âîðîíâå ñòèãíàëè íàé-ñåòíå äî Ñóõàòà ðåêà â ïîäíîæèåòî íà ïëàíèíèòå".
 24 Çà ñðàâíåíèå âèæ "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 153: "Íî äúëáîêî ïîä ïëàíèíèòå èìàëî ïðîõîä, èçäúëáàí îùå â ìðà÷íèòå åïîõè íà ñâåòà îò ïîòîöèòå, ùî èçòè÷àëè, çà äà ñå âëåÿò â Ñèðèîí; òúêìî òîçè ïðîõîä îòêðèë Òóðãîí, ìèíàë ïî íåãî äî çåëåíàòà ðàâíèíà ìåæäó ïëàíèíèòå è âèäÿë ñðåä íåÿ äà ñå èçäèãà õúëì êàòî îñòðîâ îò êîðàâ è ãëàäúê êàìúê; çàùîòî â äðåâíè âðåìåíà äîëèíàòà áèëà äúíî íà îãðîìíî åçåðî."
 25 Íèêúäå â "Ñèëìàðèëèîí" íå ñå ñïîìåíàâà çà âðåìå, êîãàòî îðëèòå ñà âèåëè ãíåçäà íà âðúõ Òàíãîðîäðèì. Â ãëàâà 13 (ñòð. 133) Ìàíâå "ïðàòèë ìîãúùèÿ íàðîä íà Îðëèòå äà ñå çàñåëè ïî íåïðèñòúïíèòå âúðõîâå íà Ñåâåðà è äà áäè çîðêî íàä êðåïîñòòà íà Ìîðãîò"; à â ãëàâà 18 (ñòð. 193) Òîðîíäîð âðúõëåòÿë ñòðåìãëàâî îò ñâîåòî öàðñòâî ñðåä âúðõîâåòå íà Êðèñàåãðèì", çà äà ñïàñè òÿëîòî íà Ôèíãîëôèí îò ïîðóãàâàíå ïðåä ïîðòèòå íà Àíãáàíä. Âèæ ñúùî òàêà "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå", êíèãà 3, ãëàâà 4: "... ñòàðèÿ Òîðîíäîð, ùî íÿêîãà, â ìëàäèòå äíè íà Ñðåäíàòà çåìÿ, ãðàäÿë ãíåçäàòà ñè ïî íåäîñòúïíèòå âúðõàðè íà Îêîëíèòå ïëàíèíè". Ïî âñÿêà âåðîÿòíîñò èäåÿòà çà ãíåçäàòà íà Òîðîíäîð âúðõó Òàíãîðîäðèì, êîÿòî ñå ñðåùà è â ðàííèÿ âàðèàíò íà Ñèëìàðèëèîí, ïî-êúñíî å áèëà èçîñòàâåíà.
 26 Â "Ñèëìàðèëèîí" íå ñå ñïîìåíàâà íèùî êîíêðåòíî çà åçèêà íà åëôèòå îò Ãîíäîëèí; òîçè îòêúñ îáà÷å ïîäñêàçâà, ÷å íÿêîè îò òÿõ ñà èçïîëçâàëè âúâ âñåêèäíåâèåòî ñè Âúðõîâíèÿ åçèê (íàðè÷àí îùå ñòàðîåëôè÷åñêè èëè Êóåíèéñêè). Â åäíà ïî-êúñíî íàïèñàíà åçèêîâåäñêà ðàçðàáîòêà ñå êàçâà, ÷å ñòàðîåëôè÷åñêèÿò áèë ÷åñòî óïîòðåáÿâàí â Òóðãîíîâèÿ ðîä è Åàðåíäèë ñâèêíàë ñ íåãî îùå îò äåòñòâîòî ñè, íî "çà ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò íàðîäà íà Ãîíäîëèí òîé ñå ïðåâúðíàë â êíèæîâåí åçèê, à âúâ âñåêèäíåâèåòî ñè ñëóæåëè ñúñ Ñèíäàðèíñêèÿ êàêòî âñè÷êè îñòàíàëè Íîëäîðè". Âèæ ñúùî òàêà "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 161: ñëåä ïîâåëÿòà íà Òèíãîë "çà ñâîåòî âñåêèäíåâèå Èçãíàíèöèòå âúçïðèåëè Ñèíäàðèíñêèÿ åçèê, à Âúðõîâíîòî ñëîâî íà Çàïàäà ñå óïîòðåáÿâàëî åäèíñòâåíî ïðè ñðåùè íàñàìå ìåæäó íàé-áëàãîðîäíèòå Íîëäîðè. È âñå ïàê òî îöåëÿëî êàòî åçèê íà ïðåìúäðèòå êíèãè íàâñÿêúäå, êúäåòî æèâååë òîçè íàðîä."
 27 Òîâà ñà ñúùèòå öâåòÿ, êîèòî ïîêðèâàò â èçîáèëèå ïîãðåáàëíèòå ìîãèëè íà ðîõàíñêèòå êðàëå êðàé Åäîðàñ è ÷èåòî èìå Ãàíäàëô ñïîìåíàâà íà ðîõèðèìñêè åçèê - ñèìáåëìèíå, òîåñò Âå÷åí ñïîìåí "çàùîòî öúôòÿò ïðåç âñè÷êè ñåçîíè è ðàñòàò ñàìî òàì, êúäåòî ìúðòâèòå íàìèðàò ïîêîé". ("Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå", êíèãà 3, ãëàâà 6) Åëôè÷åñêîòî íàçâàíèå óèëîñ ñå ñðåùà ñàìî â òîçè îòêúñ, íî ìîæåì äà ãî íàìåðèì è â Àìîí Óèëîñ - òàêà ñå ïðåâåæäà íà Ñèíäàðèíñêè åçèê ñòàðîåëôè÷åñêîòî èìå Îéîëîñå ("Âå÷íà áåëîòà" - òàêà íàðè÷àò åëôèòå ïëàíèíàòà íà Ìàíâå). Â "Êèðèîí è Åîðë" å äàäåíî îùå åäíî åëôè÷åñêî èìå íà òîâà öâåòå - àëôèðèí.
 28 Â "Ñèëìàðèëèîí" íà ñòð. 109 å êàçàíî, ÷å Òèíãîë ùåäðî âúçíàãðàæäàâàë äæóäæåòàòà îò Áåëåãîñò ñ ïåðëè. "Ïåðëèòå ìó äàâàë Êèðäàí, ïîíåæå ãè èìàëî ìíîãî èç ïëèò÷èíèòå êðàé Áàëàðñêèÿ çàëèâ."
 29 Åêòåëèîí Áèñòðîñòðóéíè ñå ñïîìåíàâà â "Ñèëìàðèëèîí" êàòî åäèí îò âîåíà÷àëíèöèòå íà Òóðãîí, êîèòî îõðàíÿâàò ôëàíãîâåòå íà ãîíäîëèíñêàòà âîéñêà ïðè îòòåãëÿíåòî é ïîêðàé Ñèðèîí ñëåä Íèðíàåò Àðíîåäèàä; ïî-êúñíî å îïèñàíà ñõâàòêàòà ìó ñ ïðåäâîäèòåëÿ íà Áàëðîçèòå Ãîòìîã, â êîÿòî äâàìàòà ñå ñúñè÷àò äî ñìúðò.
 30 Òóê ïðèâúðøâà ãðèæëèâî íàïèñàíèÿò, ìàêàð è ìíîãîêðàòíî ïîïðàâÿí ðúêîïèñ. Îñòàíàëàòà ÷àñò îò ðàçêàçà å íàäðàñêàíà íàáúðçî âúðõó êúñ÷å õàðòèÿ.
 31 Òóê ïîâåñòâîâàíèåòî ñâúðøâà îêîí÷àòåëíî è îñòàâàò ñàìî íÿêîè íàáúðçî íàõâúðëÿíè çàïèñêè, î÷åðòàâàùè ïî-íàòàòúøíèÿ ðàçâîé íà ðàçêàçà:
 Òóîð ïèòà çà èìåòî íà Ãðàäà è â îòãîâîð ÷óâà ñåäåì èìåíà. (Çà îòáåëÿçâàíå å íåñúìíåíî ïðåäíàìåðåíèÿò ôàêò, ÷å èìåòî Ãîíäîëèí íå ñå èçïîëçâà â ðàçêàçà ÷àê äî ìîìåíòà, êîãàòî Òóîð âèæäà ãðàäà - äîòîãàâà ñðåùàìå ñàìî íàçâàíèåòî Ïîòàéíîòî êðàëñòâî èëè Ïîòàéíèÿò ãðàä.) Åêòåëèîí çàïîâÿäâà äà áúäå äàäåí ñèãíàë è îò êóëèòå íà Ãîëÿìàòà ïîðòà çàñâèðâàò òðúáè, ÷èÿòî ïåñåí îòåêâà ñðåä õúëìîâåòå. Ñëåä äúëãà òèøèíà ÷óâàò êàê â äàëå÷èíàòà îòãîâàðÿò òðúáè îò ñòåíèòå íà ãðàäà. Äîâåæäàò êîíå (ñèâ êîí çà Òóîð) è ãðóïàòà òðúãâà êúì Ãîíäîëèí.
 Òóê å òðÿáâàëî äà ïîñëåäâà îïèñàíèå íà Ãîíäîëèí è ñòúëáèùàòà êúì âèñîêàòà ïëîùàäêà ïðåä ãîëÿìàòà ãðàäñêà ïîðòà; íà ìîãèëèòå (òàçè äóìà å íåÿñíà) îò ìàëîðíè, áðåçè è âå÷íîçåëåíè äúðâåòà; íà Ôîíòàííèÿ ïëîùàä, Êðàëñêàòà êóëà íàä àðêàäà ñ ìíîæåñòâî àðêè, Êðàëñêèÿ ÷åðòîã è çíàìåòî íà Ôèíãîëôèí. Ñëåä òîâà, çà äà ïîçäðàâè Òóîð, ñå ïîÿâÿâà ñàìèÿò Òóðãîí "ïî-ñíàæåí îò âñè÷êè äðóãè ×åäà íà ñâåòà îñâåí Òèíãîë" ñ áÿëî-çëàòèñò ìå÷ â íîæíèöà îò ñëîíîâà êîñò. Ìàåãëèí å çàñòàíàë îòäÿñíî íà òðîíà, à êðàëñêàòà äúùåðÿ Èäðèë ñåäè îòëÿâî; è Òóîð òðÿáâà äà èçðå÷å ïîñëàíèåòî îò Óëìî èëè "íà âñåîñëóøàíèå", èëè "â çàëàòà çà ñúâåòè".
 Äðóãè îòêúñëå÷íè çàïèñêè ñî÷àò, ÷å å òðÿáâàëî äà èìà îïèñàíèå íà Ãîíäîëèí, êàêòî ãî âèæäà Òóîð îòäàëå÷å; ÷å ïëàùúò íà Óëìî òðÿáâà äà èç÷åçíå, êîãàòî Òóîð èçðè÷à ïîñëàíèåòî ïðåä Òóðãîí; ÷å ùå áúäå îáÿñíåíî çàùî Ãîíäîëèí íÿìà êðàëèöà; è ÷å êîãàòî Òóîð çà ïðúâ ïúò ñúçèðà Èäðèë, èëè ìàëêî ïî-êúñíî, òðÿáâà äà áúäå ïîä÷åðòàíî, ÷å â æèâîòà ñè å âèæäàë òâúðäå ìàëêî æåíè. Ïîâå÷åòî æåíè è äåöà îò ïëåìåòî íà Àíàåë â Ìèòðèì ñà áèëè èçïðàòåíè íà þã; à êàòî ðîá Òóîð å âèæäàë ñàìî äèâèòå è ãîðäåëèâè æåíè íà èçòî÷íèòå ïðèøúëöè, êîèòî ñå îòíàñÿëè ñ íåãî êàòî ñ æèâîòíî, èëè íåùàñòíèòå ðîáèíè, ðàáîòåùè íåïîñèëíî îùå îò äåòñòâî è êúì êîèòî å èçïèòâàë ñàìî æàëîñò.
 Ìîæå äà ñå îòáåëåæè, ÷å ïî-êúñíîòî ñïîìåíàâàíå çà ìàëîðíè â Íóìåíîð, Ëèíäîí è Ëîòëîðèåí íå ïîòâúðæäàâà, ìàêàð è äà íå îòõâúðëÿ èäåÿòà, ÷å ïðåç Äðåâíèòå äíè òèÿ äúðâåòà ñà ïðîöúôòÿâàëè â Ãîíäîëèí (âèæ "Îïèñàíèå íà îñòðîâ Íóìåíîð") è ÷å ñúïðóãàòà íà Òóðãîí, Åëåíâå, å çàãèíàëà îòäàâíà ïðè ïðåêîñÿâàíåòî íà Õåëêàðàêñå ("Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 106).
II. ÍÀÐÍ È ÕÈÍ ÕÓÐÈÍ Ðàçêàç çà äåöàòà íà Õóðèí Äåòñòâîòî íà Òóðèí
 Õàäîð Çëàòîêîñè áèë âëàäåòåë íà Åäàèíèòå è ñêúï ïðèÿòåë íà Åëäàðèòå. Äî ñåòíèÿ ñè äåí òîé ñëóæèë âÿðíî íà Ôèíãîëôèí, êîéòî ìó äàë îáøèðíè çåìè â îíàÿ îáëàñò íà Õèòëóì, íàðå÷åíà Äîð-ëîìèí. Äúùåðÿ ìó Ãëîðåäåë ñå îìúæèëà çà Õàëäèð, ñèí Õàëìèðîâ, âëàäåòåë íà ëþäåòå îò Áðåòèëñêèÿ ëåñ; íà ñúùèÿ ïðàçíèê ñèíúò ìó Ãàëäîð Âèñîêè ñå âåí÷àë ñ Õàëìèðîâàòà ùåðêà Õàðåò.
 Ãàëäîð è Õàðåò èìàëè äâàìèíà ñèíîâå - Õóðèí è Õóîð. Ìàêàð äà áèë ñ òðè ãîäèíè ïî-ãîëÿì, Õóðèí íå èçðàñíàë âèñîê êàòî ìúæåòå îò ñâîÿ ðîä; â òîâà ïðèëè÷àë íà ìàéêà ñè, íî ïî âñè÷êî îñòàíàëî áèë êàòî äÿäî ñè Õàäîð - áåëîëèê, ðóñîêîñ, ñ êðåïêà ñíàãà è ïëàìåíåí äóõ. Àëà ïëàìúêúò â ãúðäèòå ìó ãîðÿë ðàâíîìåðíî, óêðîòÿâàí îò ñèëíà âîëÿ. Ñðåä âñè÷êè ëþäå îò Ñåâåðà òîé ïîçíàâàë íàé-äîáðå çàìèñëèòå íà Íîëäîðèòå. Áðàò ìó Õóîð áèë ñíàæåí è íÿìàëî ïî-âèñîê ìúæ ìåæäó Åäàèíèòå, îñâåí ñèíà ìó Òóîð, íèòî ïî-áúðç áåãà÷; íî àêî íàäáÿãâàíåòî áèëî äúëãî è òåæêî, Õóðèí ñå ïðèáèðàë ïðúâ, çàùîòî äî ñàìèÿ êðàé áÿãàë ñúùî òúé áúðçî, êàêòî è â íà÷àëîòî. Ãîëÿìà îáè÷ ñâúðçâàëà äâàìàòà áðàòÿ è ðÿäêî ñå ðàçäåëÿëè íà ìëàäèíè.
 Õóðèí âçåë çà æåíà Ìîðâåí, ùåðêà íà Áàðàãóíä, êîéòî ïúê áèë ñèí íà Áðåãîëàñ îò Áåîðîâèÿ ðîä; è òúé ñå ñðîäèë ñ Áåðåí Åäíîðúêè. Ìîðâåí áèëà âèñîêà è òúìíîêîñà, à çàðàäè ïðåêðàñíîòî ëèöå è èñêðÿùèÿ ïîãëåä õîðàòà ÿ íàðè÷àëè Åëåäâåí, ùî çíà÷è åëôè÷åñêî ñèÿíèå; íî ïî íðàâ ÷åñòî áèëà ãîðäåëèâà è ñòðîãà. Ñêúðáèòå íà Áåîðîâèÿ ðîä íàæàëÿâàëè ñúðöåòî é, çàùîòî ñëåä ðàçðóõàòà íà Äàãîð Áðàãîëàõ áèëà èçáÿãàëà îò Äîðòîíèîí è æèâååëà êàòî èçãíàíèöà â Äîð-ëîìèí.
 Ïúðâîðîäíèÿò ñèí íà Õóðèí è Ìîðâåí ñå íàðè÷àë Òóðèí è áèë ðîäåí â îíàçè ãîäèíà, êîãàòî Áåðåí ïðèñòèãíàë â Äîðèàò è îòêðèë Òèíãîëîâàòà ùåðêà Ëóòèåí Òèíóâèåë. Ñåòíå Ìîðâåí ðîäèëà íà Õóðèí äúùåðÿ è ÿ íàðåêëè Óðâåí; íî âñè÷êè, êîèòî ÿ ïîçíàâàëè â íåéíèÿ êðàòúê æèâîò, ïðåäïî÷èòàëè èìåòî Ëàëàèò, ùî îçíà÷àâà ñìÿõ.
 Õóîð ïúê ñå âåí÷àë çà Ðèàí, áðàòîâ÷åäêàòà íà Ìîðâåí; òÿ áèëà äúùåðÿ íà Áåëåãóíä, ñèí Áðåãîëàñîâ. Çà çëà ó÷àñò ñå áèëà ðîäèëà â òèÿ òåæêè âðåìåíà, çàùîòî èìàëà íåæíî ñúðöå è íå îáè÷àëà íèòî ëîâà, íèòî âîéíàòà. Îòäàâàëà îáè÷òà ñè íà äèâèòå öâåòÿ è äúðâåòà, à îñâåí òóé ïååëà è ñú÷èíÿâàëà ïåñíè. Ñàìî îò äâà ìåñåöà áèëà îìúæåíà çà Õóîð, êîãàòî òîé çàìèíàë ñ áðàò ñè çà Íèðíàåò Àðíîåäèàä è ïîâå÷å íå ãî âèäÿëà(1).
 Â ãîäèíèòå ñëåä Äàãîð Áðàãîëàõ è ãèáåëòà íà Ôèíãîëôèí, çëîêîáíàòà ñÿíêà íà Ìîðãîò ñòàâàëà âñå ïî-ìðà÷íà. Àëà ïðåç ÷åòèðèñòîòèí øåéñåò è äåâåòàòà ãîäèíà îò çàâðúùàíåòî íà Íîëäîðèòå â Áåëåðèàíä ñðåä åëôè è ëþäå ñå çàðîäèëà íàäåæäà, çàùîòî ïëúçíàëà ìúëâà çà ïîäâèçèòå íà Áåðåí è Ëóòèåí è ïîñðàìâàíåòî íà Ìîðãîò âúðõó ñîáñòâåíèÿ ìó òðîí â Àíãáàíä, à íÿêîè äîðè òâúðäåëè, ÷å Áåðåí è Ëóòèåí îùå ñà æèâè èëè ñà ñå çàâúðíàëè îò ñìúðòòà. Ïàê ïðåç îíàçè ãîäèíà äîáëåñòíèòå öåëè íà Ìàåäðîñ áèëè ïî÷òè ïî÷òè äîñòèãíàòè - ñ îáåäèíåíè ñèëè Åëäàðè è Åäàèíè îòáëúñíàëè àòàêàòà íà Ìîðãîò è èçõâúðëèëè îðêèòå îò Áåëåðèàíä. Òîãàâà çàïî÷íàëî äà ñå ãîâîðè çà áúäíè ïîáåäè è ðàçïëàòà çà Äàãîð Áðàãîëàõ, êîãàòî Ìàåäðîñ ùÿë äà ïîâåäå îáåäèíåíàòà âîéñêà, äà ïîãðåáå íàâåêè Ìîðãîò ïîä çåìÿòà è äà çàïå÷àòà äâåðèòå íà Àíãáàíä.
 Àëà ïî-ìúäðèòå âñå îùå òðúïíåëè îò òðåâîãà, ÷å Ìàåäðîñ òâúðäå ðàíî ðàçêðèâà ðàñòÿùàòà ñè ñèëà è ÷å Ìîðãîò ùå èìà ïðåäîñòàòú÷íî âðåìå äà êðîè êîçíè ïðîòèâ íåãî. "Íîâî çëî ùå ñå èçëþïè â Àíãáàíä è òî òàêîâà, êàêâîòî íè åëôè, íè ëþäå ìîãàò äà ñè ïðåäñòàâÿò" - êàçâàëè òå. È ñÿêàø çà äà ïîòâúðäè ñëîâàòà èì, ïðåç åñåíòà íà îíàçè ãîäèíà ïîä îëîâíèòå íåáåñà íàëåòÿë ëîø âÿòúð îòêúì Ñåâåðà. Íàðåêëè ãî Çëèÿ äúõ, ïîíåæå ðàçíàñÿë íåçíàéíà áîëåñò; ìíîçèíà èçìðåëè îò íåÿ èç ñåâåðíèòå çåìè, ãðàíè÷åùè ñ Àíôàóãëèò - íàé-âå÷å íåâðúñòíè äåöà îò ÷îâåøêèÿ ðîä.
 Â îíàçè ãîäèíà Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ, áèë åäâà ïåòãîäèøåí, à ñåñòðà ìó Óðâåí áèëà íàâúðøèëà òðè ïðåç ïðîëåòòà. Êîãàòî òè÷àëà èç òðåâèòå, êîñàòà é ñå æúëòååëà êàòî äèâî öâåòå, à ñìåõúò é çâúíòÿë êàòî ïåñåíòà íà âåñåëîòî ïîòî÷å, ùî ïðèïêàëî íàäîëó ïî õúëìà êðàé ñòåíèòå íà áàùèíèÿ é äîì. Èìåòî ìó áèëî Íåí Ëàëàèò, òà ïîêðàé íåãî âñè÷êè â ñåìåéñòâîòî íàðåêëè è äåòåòî Ëàëàèò, ïîíåæå ñúðöàòà èì ñå èçïúëâàëè ñ ðàäîñò êîë÷åì Óðâåí áèëà äî òÿõ.
 Àëà Òóðèí íå ñðåùàë ïîäîáíà îáè÷. Òîé èìàë òúìíà êîñà êàòî ìàéêà ñè, à è ïî íðàâ ùÿë äà ïðèëè÷à íà íåÿ; çàùîòî íå áèë âåñåë è ðÿäêî ïðîäóìâàë, ìàêàð ÷å îòðàíî ñå íàó÷èë äà ãîâîðè è âèíàãè èçãëåæäàë ïî-âúçðàñòåí îò ãîäèíèòå ñè. Òðóäíî çàáðàâÿë íåïðàâäè è ïîäèãðàâêè; íî â ãúðäèòå ìó ïëàìòÿë è áàùèíèÿò îãúí, òà ïîíÿêîãà èçáóõâàë âíåçàïíî è ëþòî. À òúé êàòî áèë è æàëîñòèâ, ñêúðáèòå è ñòðàäàíèÿòà íà âñÿêà æèâà òâàð ìîæåëè äà ãî òðîãíàò äî ñúëçè; â òóé ñúùî ïðèëè÷àë íà áàùà ñè, ïîíåæå Ìîðâåí áèëà ñóðîâà êàêòî êúì äðóãèòå, òúé è êúì ñåáå ñè. Òóðèí ÿ îáè÷àë, çàùîòî ðàçãîâàðÿëà ñ íåãî îòêðèòî è ïðîñòî; áàùà ñè âèæäàë ðÿäêî, òúé êàòî Õóðèí ÷åñòî ïîòåãëÿë íà äúëãè ïîõîäè çàåäíî ñ âîéñêàòà íà Ôèíãîëôèí, ùî ïàçåëà èçòî÷íèòå ïðåäåëè íà Õèòëóì, à êîãàòî ñå çàâðúùàë, áúðçàòà ìó ðå÷, èçïúëíåíà ñúñ ñòðàííè ñëîâà, øåãè è äâóñìèñëèöè îáúðêâàëà è áåçïîêîÿëà Òóðèí. Ïî îíîâà âðåìå öÿëàòà òîïëèíà îò ñúðöåòî ìó ïðèíàäëåæàëà íà íåãîâàòà ñåñòðè÷êà Ëàëàèò; àëà ðÿäêî èãðàåë ñ íåÿ è ïðåäïî÷èòàë äà ÿ ïàçè ñêðèøîì, ãëåäàéêè êàê òè÷à ïðåç òðåâè èëè ãîðè÷êè è ïåå ïåñíè÷êè, ñú÷èíåíè îò äåöàòà íà Åäàèíèòå â îíèÿ äðåâíè âðåìåíà, êîãàòî ñëîâàòà îùå áèëè ñâåæè ïî óñòíèòå èì.
 - Ïðåêðàñíà êàòî åëôè÷åñêî ÷åäî å Ëàëàèò - êàçàë âåäíúæ Õóðèí íà Ìîðâåí, - àëà è ïî-íåäúëãîòðàéíà, óâè. Íî ìîæå áè òúêìî òóé ÿ ïðàâè îùå ïî-ïðåêðàñíà èëè ïî-ñêúïà çà ñúðöàòà íè.
 À Òóðèí ÷óë òèÿ äóìè è äúëãî ìèñëèë íàä òÿõ, íî íå ìîæàë äà ãè ïðîóìåå. Çàùîòî íå áèë âèæäàë åëôè÷åñêè äåöà. Ïî îíîâà âðåìå íèòî åäèí îò Åëäàðèòå íå æèâååë èç áàùèíèòå ìó çåìè, òà ìîì÷åòî ãè áèëî âèæäàëî ñàìî âåäíúæ - êîãàòî êðàë Ôèíãîí ñ ìíîçèíà îò ñâîèòå ïðèáëèæåíè ïðåñÿêúë Äîð-ëîìèí è ìèíàë ïî ìîñòà íàä Íåí Ëàëàèò, öÿë îáëå÷åí â áÿëî è ñðåáðèñòè.
 Àëà îùå ïðåäè äà ñè îòèäå ãîäèíàòà, áàùèíèòå ñëîâà ñå îêàçàëè ïðàâè; çàùîòî Çëèÿ äúõ ñòèãíàë äî Äîð-ëîìèí è Òóðèí ñå ðàçáîëÿë, òà äúëãî ëåæàë â ïîñòåëÿ ñ òðåñêà è ÷åðíè êîøìàðè. À êîãàòî îçäðàâÿë, çàùîòî ìó áèëî ïèñàíî äà îöåëåå è îòíîâî ñå íàëÿë ñ æèçíåíà ñèëà, ïîïèòàë çà ëàëàèò. Íî áàâà÷êàòà ìó îòâúðíàëà:
 - Íå ãîâîðè âå÷å çà Ëàëàèò, ñèíå Õóðèíîâ; à êîëêîòî äî ñåñòðà òè Óðâåí - ïèòàé ìàéêà ñè çà íåÿ.
 È êîãàòî Ìîðâåí äîøëà ïðè íåãî, Òóðèí ðåêúë:
 - Âå÷å íå ñúì áîëåí è æåëàÿ äà âèäÿ Óðâåí; íî çàùî íå áèâà äà ÿ íàðè÷àì Ëàëàèò?
 - Çàùîòî Óðâåí å ìúðòâà è çàãëúõíà ñìåõúò â òîçè äîì - îòãîâîðèëà òÿ. - Íî òè ñè æèâ, ñèíå íà Ìîðâåí; æèâ å è Âðàãúò, êîéòî íè ñòîðè òîâà.
 Ïîâå÷å íå ñå îïèòàëà äà óòåøè íèòî íåãî, íèòî ñåáå ñè; çàùîòî ïîñðåùàëà ñêúðáèòå ñ ìúë÷àíèå è òâúðäî ñúðöå. Àëà Òóðèí ñå íàæàëèë îòêðèòî è âçåë àðôàòà äà ñú÷èíè ïå÷àëíà ïåñåí; à êàòî íå óñïÿë, ñòðîøèë ÿ, èçëÿçúë è ñ ïðîòåãíàòè íàêúì Ñåâåðà þìðóöè èçâèêàë:
 - Îñêâåðíèòåëþ íà Ñðåäíàòà çåìÿ, äàíî äà òå âèäÿ ëèöå ñðåùó ëèöå è äà òå îáåçîáðàçÿ êàêòî ñòîðè ìîÿò âëàäåòåë Ôèíãîëôèí.
 Ïîñëå öÿëà íîù ãîð÷èâî ïëàêàë íàñàìå è ïîâå÷å íèêîãà íå èçðåêúë ïðåä Ìîðâåí èìåòî íà ñåñòðà ñè. Ñàìî êúì åäèí ïðèÿòåë ñå îáúðíàë ïî îíîâà âðåìå è íåìó ðàçêðèë ñâîÿòà ñêðúá ñðåä îïóñòÿëàòà êúùà. Òîçè ïðèÿòåë ñå íàðè÷àë Ñàäîð, ïðèñëóæíèê â äîìà íà Õóðèí; õðîì áèë, òà íèêîé íå ìó îáðúùàë âíèìàíèå. Íÿêîãà ðàáîòåë êàòî äúðâàð, àëà ïî ãðåøêà èëè íåñðú÷íîñò ïîñÿêúë äÿñíîòî ñè ñòúïàëî, òà öÿëàòà ìó íîãà èçñúõíàëà; è Òóðèí ãî íàðè÷àë Ëàáàäàë, ùî îçíà÷àâà "Êóöîêðàê", íî Ñàäîð íå ñå äðàçíåë îò ïðîçâèùåòî, ïîíåæå áèëî äàäåíî îò æàëîñò, à íå çà ïðèñìåõ. Òîé ðàáîòåë â ñòîïàíñêèòå ïðèñòðîéêè - ïîïðàâÿë ðàçíè äðåáîëèè çà êúùàòà, òúé êàòî áèë óìåë äúðâîäåëåö; è çà äà ìó ñïåñòè õîäåíåòî, Òóðèí òè÷àë äà äîíåñå åäíî èëè äðóãî, à ïîíÿêîãà òàéíî îòìúêâàë íÿêîé èíñòðóìåíò èëè ïàð÷å äúðâî, àêî ñìÿòàë, ÷å ùå å ïîòðåáíî íà íåãîâèÿ ïðèÿòåë. Òîãàâà Ñàäîð ñå óñìèõâàë, íî ìó çàðú÷âàë äà âúðíå äàðîâåòå íà ìÿñòî.
 - Ðàçäàâàé ñ øèðîêà ðúêà, àëà ñàìî îíóé, ùî å òâîå - êàçâàë òîé.
 È ñå ìú÷åë êàêòî ìîæå äà îòâúðíå íà äåòñêàòà îáè÷, äÿëêàéêè äúðâåíè ôèãóðêè íà õîðà è æèâîòíè; íî Òóðèí íàé-ìíîãî îáè÷àë ïðèêàçêèòå ìó, çàùîòî Ñàäîð áèë ìëàäåæ ïî âðåìåòî íà Äàãîð Áðàãîëàõ è ÷åñòî ñå âðúùàë êúì ñïîìåíà çà ñâîèòå êðàòêè äíè íà ìúæêà ñèëà ïðåäè äà îñàêàòåå.
 - Âåëèêà áèòêà å áèëî, òúé êàçâàò, ñèíå Õóðèíîâ. Ïðåç îíàçè ãîäèíà áåäàòà ìå îòêúñíà îò ãîðñêàòà ðàáîòà; àëà íå ñå áèõ â Áðàãîëàõ, èíàê ùÿõ äà ïîëó÷à ïî-ñëàâíà ðàíà. Çàùîòî çàêúñíÿõìå è âå÷å íÿìàøå ùî äà ñòîðèì, îñâåí äà íîñèì ïîãðåáàëíîòî ëîæå íà ñòàðèÿ ãîñïîäàð Õàäîð, êîéòî ïàäíà, çàùèòàâàéêè êðàë Ôèíãîëôèí. Ñëåä òóé îòèäîõ âîéíèê è äúëãè ãîäèíè áÿõ â Åéòåë Ñèðèîí, ìîãúùàòà êðåïîñò íà åëôè÷åñêèòå êðàëå; èëè ïîíå ñåãà ìè ñå ñòðóâàò äúëãè, òúé êàòî â ñèâèòå äíè îòïîäèðå íÿìà ùî äà ñå ìåðè ñ òÿõ. Â Åéòåë Ñèðèîí áÿõ, êîãàòî ×åðíèÿ êðàë íè íàïàäíà, à äÿäî òè Ãàëäîð áåøå òàì êðàëñêè íàìåñòíèê. Òîé çàãèíà â îíàÿ áèòêà; è âèäÿõ êàê áàùà òè ïîå âëàñòòà è êîìàíäâàíåòî, ìàêàð åäâà äà áå âúçìúæàë. Îãúí, êàçâàò, èìàëî â íåãî, ùî íàæåæàâàë ìå÷à â äåñíèöàòà ìó. Ïîäèð íåãî òðúãíàõìå âñè÷êè è èçòëàñêàõìå îðêèòå â ïÿñúöèòå; è îò îíçè äåí íå äðúçíàõà ïàê äà ñå ïîêàæàò ïîä ñòåíèòå íè. Íî óâè! Ïðåñèòèõ ñå íà áèòêè, ïîíåæå áÿõ ïðîëÿë ïîòîöè îò êðúâ; è ìå ïóñíàõà äà ñå âúðíà â ãîðèòå, çà êîèòî êîïíååõ. Òàì íàé-ñåòíå ïîëó÷èõ ðàíà; çàùîòî îíçè, ùî áÿãà îò ó÷àñòòà ñè, ìîæå íÿêîé äåí äà îòêðèå, ÷å ñàìî å èçáðàë ïî-ïðÿêà ïúòåêà.
 Òúé ãîâîðåë Ñàäîð, êîãàòî ìîì÷åòî ïîîòðàñíàëî; à Òóðèí âçåë äà çàäàâà âúïðîñè, íà êîèòî ñòàðåöúò ñå çàòðóäíÿâàë äà îòãîâîðè, ìèñëåéêè, ÷å íÿêîé ïî-áëèçúê òðÿáâà äà ãî íàïðàâè. È åäèí äåí Òóðèí ãî ïîïèòàë:
 - Âÿðíî ëè äóìàøå áàùà ìè, ÷å Ëàëàèò å êàòî åëôè÷åñêî ÷åäî? È êàêâî èìàøå ïðåäâèä, êàòî êàçâàøå, ÷å å ïî-íåäúëãîòðàéíà?
 - Ïðàâ áå - îòâúðíàë Ñàäîð, - çàùîòî â íåâðúñòíè ãîäèíè ÷åäàòà íà åëôè è ëþäå èçãëåæäàò ñúâñåì åäíàêâî. Àëà ÷åäàòà ÷îâåøêè èçðàñòâàò ïî-áúðæå è ìëàäîñòòà èì ñêîðî îòìèíàâà; òàêàâà å íàøàòà ó÷àñò.
 Òîãàâà Òóðèí ïàê çàïèòàë:
 - À ùî å ó÷àñò?
 - Çà ó÷àñòòà ÷îâåøêà - ðåêúë Ñàäîð - òðÿáâà äà ïèòàø íÿêîé ïî-ìúäúð îò Ëàáàäàë. Íî êàêòî ãî ðàçáèðàì àç, íèå áúðçî ñå èçìîðÿâàìå è óìèðàìå; à çà çëà áåäà ìíîçèíà ñðåùàò ñìúðòòà äîðè è ïî-ðàíî. Àëà åëôèòå íå ñå èçìîðÿâàò è íå óìèðàò, îñâåí îò íàé-òåæêè çëî÷åñòèíè. Èçöåëÿâàò ñå òå îò ðàíè è ñêúðáè, ùî áèõà ïîãóáèëè ÷îâåêà; à íÿêîè êàçâàò, ÷å äîðè è êîãàòî çàãóáÿò òåëàòà ñè, ïàê ñå çàâðúùàò. Ñ íàñ íå å òàêà.
 - Çíà÷è Ëàëàèò íÿìà äà ñå çàâúðíå? - çàïèòàë Òóðèí. - Êúäå å îòèøëà?
 - Íÿìà äà ñå çàâúðíå - ðåêúë Ñàäîð. - À êúäå å îòèøëà, íèêîìó íå å èçâåñòíî; èëè ïîíå àç íå çíàì.
 - Âèíàãè ëè å áèëî òàêà? Èëè ìîæå áè íàä íàñ òåãíå íÿêàêâî ïðîêëÿòèå íà Ïðîêëåòèÿ êðàë, íåùî êàòî Çëèÿ äúõ?
 - Íå çíàì. Ìðàê ëåæè çàä íàñ è ìàëêî ïðåäàíèÿ ñà äîøëè îò íåãî. Áàùèòå íà íàøèòå áàùè ìîæå äà ñà èìàëè êàêâî äà êàæàò, àëà íå ñà ãî èçðåêëè. Äîðè èìåíàòà èì òúíàò â çàáðàâà. Ïëàíèíèòå ñòîÿò ìåæäó íàñ è æèâîòà, êîéòî ñà íàïóñíàëè, áÿãàéêè îò íåçíàéíî êàêâî.
 - Ñòðàõ ëè ãè å áèëî? - çàïèòàë Òóðèí.
 - Ìîæå è òúé äà å - îòâúðíàë Ñàäîð. - Ìîæå äà ñìå èçáÿãàëè îò ñòðàõà ïðåä Ìðàêà, ñàìî çà äà îòêðèåì, ÷å è òóê òîé å ïðåä íàñ è íÿìà íàêúäå äà áÿãàìå, îñâåí â Ìîðåòî.
 - Âå÷å íå ñå ñòðàõóâàìå - ðåêúë Òóðèí, - èëè ïîíå íå âñè÷êè. Áàùà ìè íå çíàå ùî å ñòðàõ è íèêîãà íå ùå óçíàå; àêî íå ìîãà äà ñúì êàòî íåãî, ùå áúäà êàòî ìàéêà ñè - ùå ñå áîÿ, àëà íÿìà äà ãî ïîêàçâàì.
 Òîãàâà Ñàäîð óñåòèë, ÷å Òóðèíîâèòå î÷è íå ñà êàòî î÷è íà äåòå è ñè ïîìèñëèë: "Ñêðúáòà çàêàëÿâà õðàáðèòå äóøè", àëà íà ãëàñ èçðåêúë:
 - Ñèíå íà Õóðèí è Ìîðâåí, íå å ïî ñèëèòå íà Ëàáàäàë äà ãàäàå ùî ùå ñòàíå ñ äóøàòà òè; íî ðÿäêî è íà ìàëöèíà ùå ðàçêðèâàø êàêâî ñå êðèå â íåÿ.
 Òóðèí ìó îòâúðíàë:
 - Ìîæå áè å ïî-äîáðå äà íå êàçâàø êàêâî æåëàåø, àêî íå ìîæåø äà ãî èìàø. À æåëàÿ, Ëàáàäàë, äà áúäà åäèí îò Åëäàðèòå. Òîãàâà Ëàëàèò áè ìîãëà äà ñå çàâúðíå, ìàêàð è îòäàëå÷, à àç ùÿõ äà ÿ ÷àêàì. Ïîðàñíà ëè, ùå îòèäà äà âîþâàì çà åëôè÷åñêèÿ âëàäåòåë ñúùî êàòî òåá, Ëàáàäàë.
 - Ìíîãî ìîæåø äà íàó÷èø îò åëôèòå - ðåêúë Ëàáàäàë è âúçäúõíàë. - Òå ñà êðàñèâ, âúëøåáåí íàðîä è ïðèòåæàâàò âëàñò íàä ñúðöàòà ÷îâåøêè. Àëà âúïðåêè òóé ïîíÿâãà ñè ìèñëÿ, ÷å ïî-äîáðå áè áèëî äà íå áÿõìå ãè ñðåùàëè, òà äà êðà÷èì ïî ñêðîìíèòå çåìíè äðóìèùà. Çàùîòî òå âå÷å ñà äðåâíè ïî ìúäðîñò, ãîðäè è èçäðúæëèâè. Â òÿõíàòà ñâåòëèíà íèå ïîìðúêâàìå, èëè èçãàðÿìå ïðåêîìåðíî áúðçî, à ÷îâåøêàòà ó÷àñò íè íàëÿãà îùå ïî-òåæêî.
 - Íî áàùà ìè ãè îáè÷à - âúçðàçèë Òóðèí - è íå å ùàñòëèâ áåç òÿõ. Òîé êàçâà, ÷å ïî÷òè âñè÷êî, êîåòî çíàåì, ñìå ãî íàó÷èëè îò òÿõ è òúé ñìå ñòàíàëè ïî-äîñòîåí íàðîä; êàçâà îùå, ÷å ëþäåòå, ïðèñòèãíàëè íàñêîðî èççàä Ïëàíèíèòå, íå ñà êîé çíàå êîëêî ïî-äîáðè îò îðêèòå.
 - Âÿðíî å - îòãîâîðèë Ñàäîð, - ïîíå çà íÿêîè èçìåæäó íàñ. Àëà ñòðúìíèÿò ïúò å ìú÷èòåëåí, à îòâèñîêî ëåñíî ñå ïàäà.
 Ïî îíîâà âðåìå Òóðèí áèë ïî÷òè îñåìãîäèøåí - ïðåç ìåñåö Ãâàåðîí ïî ëåòîáðîåíåòî íà Åäàèíèòå, â ãîäèíàòà, ùî íèêîãà íå ùå ñå çàáðàâè. Ñðåä âúçðàñòíèòå âå÷å ñå ãîâîðåëî çà ñáèðàíå íà îðúæèÿ è ìîãúùè àðìèè, íî ìúëâàòà îùå íå ñòèãàëà äî Òóðèí; à Õóðèí äîáðå ïîçíàâàë õðàáðîñòòà è ñäúðæàíèÿ åçèê íà Ìîðâåí, òà ÷åñòî ðàçãîâàðÿë ñ íåÿ çà ïëàíîâåòå íà åëôè÷åñêèòå êðàëå è çà òóé, êàêâî ìîæå äà ñòàíå, àêî óñïåÿò èëè ñå ïðîâàëÿò. Ñúðöåòî ìó ïðåëèâàëî îò íàäåæäà è òâúðäî âÿðâàë â êðàéíàòà ïîáåäà; çàùîòî ìó ñå ñòðóâàëî íåâúçìîæíî äà èìà â Ñðåäíàòà çåìÿ ñèëà, ñïîñîáíà äà ïîâàëè áëÿñúêà è ìîùòà íà Åëäàðèòå.
 - Òå ñà âèæäàëè Ñâåòëèíàòà íà Çàïàäà - êàçâàë òîé - è â êðàÿ íà êðàèùàòà Ìðàêúò òðÿáâà äà ïîáåãíå ïðåä ëèöàòà èì.
 Ìîðâåí íå ìó âúçðàçÿâàëà, ïîíåæå ùîì áèëà ñ Õóðèí, ùàñòëèâèÿò êðàé èçãëåæäàë íåñúìíåí. Àëà â íåéíèÿ ðîä ñúùî ïîçíàâàëè åëôè÷åñêèòå ïðåìúäðîñòè è òÿ ñè êàçâàëà íà óì: "È âñå ïàê íå ñà ëè íàïóñíàëè Ñâåòëèíàòà, íå ñà ëè äíåñ ëèøåíè îò íåÿ? Ìîæå áè Âëàñòåëèíèòå íà Çàïàäà ñà ãè ïðîêóäèëè îò ìèñëèòå ñè; à òîãàç êàê áèõà ìîãëè äîðè è Ïúðâîðîäíèòå äà ïîáåäÿò åäèí îò Âñåìîãúùèòå?"
 Ñÿêàø íÿìàëî ó Õóðèí Òàëèîí è ñÿíêà îò ïîäîáíè ñúìíåíèÿ; àëà ïðåç åäíî ïðîëåòíî óòðî íà îíàçè ãîäèíà òîé ñå ñúáóäèë îò íåñïîêîéíà äðÿìêà è ïðåç öåëèÿ äåí áèë êàòî ìðà÷åí îáëàê; à âå÷åðòà ðåêúë âíåçàïíî:
 - Êîãàòî ìå ïðèçîâàò, Ìîðâåí Åëåäâåí, ùå òå îñòàâÿ äà ïàçèø íàñëåäíèêà íà Õàäîðîâèÿ ðîä. Êðàòúê å ÷îâåøêèÿò æèâîò è ìíîãî áåäè ãî çàïëàøâàò äîðè â ìèðíî âðåìå.
 - Âèíàãè å áèëî òàêà - îòâúðíàëà òÿ. - Íî êàêâî ñå ñïîòàéâà â ñëîâàòà òè?
 - Ñèãóðíî ùå äà å ñàìî îáèêíîâåíà ïðåäïàçëèâîñò - ðåêúë Õóðèí, àëà èçãëåæäàë ðàçòðåâîæåí. - Îáà÷å êîéòî ãëåäà îòêðèòî íàïðåä, òðÿáâà äà âèæäà åäíî: ÷å íåùàòà íå ùå îñòàíàò òàêèâà, êàêâèòî áÿõà. Ñáëúñúêúò ùå å æåñòîê è åäíàòà ñòðàíà òðÿáâà äà ðóõíå. Àêî ïàäíàò åëôè÷åñêèòå êðàëå, òîãàâà çëî ùå ñïîëåòè è Åäàèíèòå; à íèå ñìå íàé-áëèçî äî Âðàãà. Íî äîéäå ëè áåäàòà, íå ùå òè êàæà: "Íå ñå ñòðàõóâàé!". Çàùîòî òè ñå áîèø åäèíñòâåíî îò îíîâà, ùî çàñëóæàâà ñòðàõ è ïðè òîâà íå ãóáèø íàäåæäà. Àëà ùå òè êàæà: "Íå ÷àêàé!". Ùå ñå âúðíà êîãàòî ìîãà, íî íå ìå ÷àêàé! Áÿãàé íà þã êîëêîòî ñå ìîæå ïî-áúðçî; à äîéäà ëè, ùå òå îòêðèÿ, äîðè àêî òðÿáâà äà ïðåòúðñÿ öÿë Áåëåðèàíä.
 - Áåëåðèàíä å îáøèðåí è íÿìà â íåãî äîìîâå çà èçãíàíèöè - ðåêëà Ìîðâåí. - Íàêúäå äà áÿãàì è êîãî äà âçåìà ñúñ ñåáå ñè - ìíîçèíà èëè øåïà èçáðàíè?
 Äúëãî ìèñëèë Õóðèí è íàêðàÿ ïðîäóìàë:
 - Èäè ïðè ìàé÷èíèÿ ìè ðîä â Áðåòèë. Äîòàì ñà îêîëî òðèéñåò ëåâãè ïî ïòè÷è ïîëåò.
 - Êàê ìîãàò äà íè ïîìîãíàò ëþäåòå, àêî íàèñòèíà äîéäàò çëè âðåìåíà? - çàïèòàëà Ìîðâåí. - Áåîðîâèÿò ðîä âå÷å ïàäíà. Ðóõíå ëè è Õàäîðîâèÿò ðîä, â êàêâè äóïêè ùå ñå óêðèâà ìàëîáðîéíèÿò Íàðîä íà Õàëåò?
 - Âÿðíî, ìàëöèíà ñà òå è íåóêè, àëà íå ñå ñúìíÿâàé â òÿõíàòà äîáëåñò - îòâúðíàë Õóðèí. - Êúäå äðóãàäå âèæäàø íàäåæäà?
 - Íå ãîâîðèø çà Ãîíäîëèí - ðåêëà Ìîðâåí.
 - Íå ãîâîðÿ, çàùîòî òóé èìå íèâãà íå å ìèíàâàëî îòâúä óñòíèòå ìè - êàçàë Õóðèí. - È âñå ïàê âÿðíî å îíîâà, ùî ñè ÷óâàëà: íÿêîãà áÿõ òàì. Àëà òè ïðèçíàâàì ñåãà îòêðîâåíî, êàêòî íèêîìó äðóãèìó: íå çíàì êúäå å.
 - Íî ñå äîñåùàø è ñïîðåä ìåí äîñòà òî÷íî - äîáàâèëà Ìîðâåí.
 - Ìîæå è òúé äà å - ðåêúë Õóðèí. - Íî äîäåòî ñàì Òóðãîí íå ìå îñâîáîäè îò êëåòâàòà, íå áèõ ñïîäåëèë äîãàäêèòå ñè äîðè è ñ òåá; òúé ÷å íàïðàçíî áè òúðñèëà. À àêî ëè ïðîãîâîðÿ çà ñâîé ñðàì è ïîçîð, íàé-ìíîãî äà ñòèãíåø äî çàêëþ÷åíà ïîðòà; çàùîòî äî ìèãà, êîãàòî Òóðãîí òðúãíå íà áîé (à çà ïîäîáíî íåùî íå ñå ãîâîðè è íÿìà íàäåæäà ñêîðî äà ñòàíå), íèêîé íå ùå âëåçå â Ïîòàéíîòî êðàëñòâî.
 - Ùîì â òâîÿ ðîä íÿìà íàäåæäà - ðåêëà Ìîðâåí - è ùîì ïðèÿòåëèòå òè îòêàçâàò ïîìîù, çíà÷è òðÿáâà ñàìà äà ðåøàâàì; è ñåãà ìè õðóìíà ìèñúë çà Äîðèàò. Ñïîðåä ìåí íàé-ïîñëåäåí îò âñè÷êè ïðåãðàäè ùå óñòîè Ïîÿñúò íà Ìåëèàí; à â Äîðèàò íå ùå ïðåíåáðåãíàò ãîñò îò Áåîðîâèÿ ðîä. Íèìà íå ñúì ñðîäíèöà íà êðàëÿ? Íàëè áàùà ìè å âíóê íà Áðåãîð, ñúùî êàòî Áåðåí, ñèí Áàðàõèðîâ.
 - Ñúðöåòî ìè íå êëîíè êúì Òèíãîë - âúçðàçèë Õóðèí. - Íå ùå âèäè êðàë Ôèíãîí ïîìîù îò íåãî; è ñàì íå çíàì êàêâà ñÿíêà îáãðúùà äóõà ìè, êîë÷åì ïîìèñëÿ çà Äîðèàò.
 - Ìîÿòà äóøà ïúê ïîìðúêâà ùîì ñå ñïîìåíå çà Áðåòèë - îòâúðíàëà Ìîðâåí.
 Òîãàâà Õóðèí èçâåäíúæ ñå ðàçñìÿë è ðåêúë:
 - Åòî ÷å ñåäíàõìå äà ñïîðèì çà íåóëîâèìè íåùà è ñåíêè îò ëîøè ñúíèùà. Íå ùå äîéäå áåäàòà; à àêî âñå ïàê íè ñïîëåòè, òîãàâà âñè÷êî çàâèñè îò òâîÿòà õðàáðîñò è ìúäðîñò. Ñòîðè êàêâîòî òè ïîâåëÿâà ñúðöåòî; ñàìî íåäåé äà ñå áàâèø. À àêî ïîñòèãíåì ïîáåäà, åëôè÷åñêèòå êðàëå ñà ðåøèëè äà âúçñòàíîâÿò âñè÷êè âëàäåíèÿ íà Áåîðîâèÿ ðîä; è âåëèêî íàñëåäñòâî ùå ñå ïàäíå íà íàøèÿ ñèí.
 Ïðåç òàÿ íîù Òóðèí â ïîëóñúí ñÿêàø óñåòèë êàê ìàéêà ìó è áàùà ìó ñòîÿò êðàé ëåãëîòî è ãî ãëåäàò ñúñ ñâåùè â ðúöå; àëà íå óñïÿë äà çúðíå ëèöàòà èì.
 Â óòðîòî íà òóðèíîâèÿ ðîæäåí äåí Õóðèí ïîäàðèë íà ñèíà ñè åëôè÷åñêè êèíæàë ñ äðúæêà è íîæíèöà â ñðåáðèñòî è ÷åðíî; è ðåêúë:
 - Íàñëåäíèêî íà Õàäîðîâèÿ ðîä, åòî òè äàð çà ïðàçíèêà. Àëà âíèìàâàé! Ëþòî å îñòðèåòî, à ñòîìàíàòà ñëóæè ñàìî íà îíçè, ùî ÿ âëàäåå. Áè ñðÿçàëà ðúêàòà òè ñúùî òúé ëåñíî, êàêòî è âñÿêîå äðóãî íåùî. - Ïîñëå âäèãíàë Òóðèí âúðõó ìàñàòà, öåëóíàë ãî è äîáàâèë: - Åòî ÷å âå÷å ìå íàäâèøàâàø ïî ðúñò, ñèíå íà Ìîðâåí; ñêîðî íàèñòèíà ùå ñè òîëêîç âèñîê. È äîéäàò ëè òèÿ äíè, ìíîçèíà ùå ñå áîÿò îò êèíæàëà òè.
 Òîãàâà Òóðèí èçáÿãàë îò ñòàÿòà è ñå óñàìîòèë, à â ñúðöåòî ìó ãðååëà òîïëèíà êàòî ïðúâ ñëúí÷åâ ëú÷ íàä çàìðúçíàëàòà çåìÿ. Ïîâòàðÿë ñè áàùèíèòå ñëîâà: íàñëåäíèê íà Õàäîðîâèÿ ðîä; íî è äðóãè ñëîâà ìó äîøëè íà óì: "Ðàçäàâàé ñ øèðîêà ðúêà, àëà ñàìî îíóé, ùî å òâîå". Èçòè÷àë ïðè Ñàäîð è ñå ïðîâèêíàë:
 - Ëàáàäàë, äíåñ ìè å ïðàçíèê, ðîæäåíèÿò äåí íà íàñëåäíèêà íà Õàäîðîâèÿ ðîä! Çàòóé òè íîñÿ ïîäàðúê. Åòî íîæ òúêìî êàêúâòî òè òðÿáâà; ñ íåãî ìîæåø äîðè è êîñúì íà äâå äà ñðåæåø.
 Ñìóòèë ñå Ñàäîð, ïîíåæå çíàåë, ÷å Òóðèí ñàì å ïîëó÷èë êèíæàëà òàçè ñóòðèí; àëà ñðåä ëþäåòå ñå ñìÿòàëî çà îñêúðáëåíèå äà îòêàæåø äàð îò ÷èÿòî è äà áèëî äåñíèöà. Çàòóé îòãîâîðèë òúðæåñòâåíî:
 - Îò ùåäúð ðîä ïðîèçõîæäàø, ñèíå Õóðèíîâ. Íèùî íå ñúì ñòîðèë, çà äà çàñëóæà ïîäîáåí ïîäàðúê è åäâà ëè ùå ãî çàñëóæà â ìàëêîòî äíè, ùî ìè îñòàâàò; íî ùå ñòîðÿ êàêâîòî ìîãà. - À êîãàòî èçòåãëèë êèíæàëà îò íîæíèöàòà, äîáàâèë: - Ùåäúð äàð å íàèñòèíà - îñòðèå îò åëôè÷åñêà ñòîìàíà. Îòäàâíà ìè ëèïñâàøå äîïèðúò äî íåÿ.
 Ñêîðî Õóðèí çàáåëÿçàë, ÷å Òóðèí íå íîñè êèíæàëà è ãî çàïèòàë äàëè íå ñå å èçïëàøèë îò ïðåäóïðåæäåíèåòî. À Òóðèí îòãîâîðèë:
 - Íå, íî ãî ïîäàðèõ íà Ñàäîð äúðâîäåëåöà.
 - Íèìà ïðåíåáðåãâàø áàùèíèÿ ñè äàð? - çàïèòàëà Ìîðâåí.
 - Íå - îòãîâîðèë Òóðèí, - íî îáè÷àì Ñàäîð è ìè å æàë çà íåãî.
 Òîãàâà Õóðèí ïðîäóìàë:
 - Ñ ïðàâî ñè ïîäàðèë è òðèòå íåùà, Òóðèí: îáè÷, æàëîñò, à êèíæàëúò å íàé-äðåáíèÿò äàð.
 - Ìàêàð ÷å íå âÿðâàì Ñàäîð äà ãî çàñëóæàâà - äîáàâèëà Ìîðâåí. - Ñàì ñå å îñàêàòèë îò íåêàäúðíîñò è áàâè âàæíàòà ðàáîòà, çàùîòî ïðàõîñâà âðåìå çà äðåáîëèè, êîèòî íèêîé íå ìó å âúçëîæèë.
 - Âúïðåêè òóé áúäè æàëîñòèâà - îòâúðíàë Õóðèí. - ×åñòíà ðúêà è âÿðíî ñúðöå ìîãàò äà ñáúðêàò; à òîãàç ðàíàòà å ïî-ëþòà, îòêîëêîòî àêî âðàã ÿ íàíåñå.
 - Ñåãà îáà÷å ùå òðÿáâà äà ÷àêàø çà äðóã êèíæàë - ðåêëà Ìîðâåí íà Òóðèí. - Òúé ïîäàðúêúò ùå å èñòèíñêè, çàùîòî ãî ïðàâèø çà ñâîÿ ñìåòêà.
 Âñå ïàê Òóðèí çàáåëÿçàë, ÷å íàñåòíå êúì Ñàäîð ñå îòíàñÿëè ïî-áëàãîñêëîííî, à òîé ñå çàõâàíàë äà èçðàáîòè ãîëÿì òðîí çà âëàäåòåëÿ íà äîìà.
 Äîøëî åäíî ÿñíî óòðî ïðåç ìåñåö Ëîòðîí, êîãàòî Òóðèí èçâåäíúæ ñå ñúáóäèë îò ïåñåíòà íà òðúáè; è êàòî èçòè÷àë íà ïðàãà, çúðíàë â äâîðà äà ñå òúëïÿò õîðà íà êîíå èëè ñïåøåíè, âñè÷êè ñ ïúëíî áîéíî ñíàðÿæåíèå. Çàñòàíàë ñðåä òÿõ, Õóðèí ãîâîðåë ñ áîéöèòå è ðàçäàâàë êîìàíäè; è Òóðèí ðàçáðàë, ÷å îùå ñúùèÿ äåí ùå ïîòåãëÿò çà Áàðàä Åéòåë. Òóê áèëà ñàìî îõðàíàòà è ñâèòàòà íà Õóðèí, íî òðÿáâàëî äà ñå ÿâÿò âñè÷êè ìúæå îò ñòðàíàòà. Íÿêîè âå÷å áèëè çàìèíàëè ñ ÷è÷î ìó Õóîð; ìíîçèíà äðóãè ùåëè äà çàñòèãíàò ïî ïúòÿ âëàäåòåëÿ íà Äîð-ëîìèí è äà ïîñëåäâàò çíàìåíàòà ìó êúì êðàëñêèÿ ñáîð.
 Òîãàâà Ìîðâåí ñå ñáîãóâàëà ñ Õóðèí, áåç äà ðîíè ñúëçè; è ðåêëà:
 - Ùå ïàçÿ êàêâîòî ìè ïîâåðè - è îíóé, ùî âå÷å èìàìå, è äðóãîòî, ùî òåïúðâà ùå äîéäå.
 À Õóðèí é îòãîâîðèë:
 - Ñáîãîì, âëàäåòåëêî íà Äîð-ëîìèí; òðúãâàìå äíåñ ñ òàêàâà íàäåæäà, êàêâàòî íèâãà äî äíåñ íå ñìå âèäåëè. Íåêà ìèñëèì, ÷å  íàñðåä ëþòàòà çèìà ïðàçíèêúò ùå å ïî-âåñåë îò âñÿêîãà, à ïîäèð íåÿ ùå äîéäå ïðîëåò áåç ñòðàõ è òðåâîãè! - Ñåòíå âäèãíàë Òóðèí íà ðàìî è âèêíàë êúì áîéöèòå: - Ïîêàæåòå íà Õàäîðîâèÿ íàñëåäíèê êàê áëåñòÿò ìå÷îâåòå âè!
 È ñëúíöåòî çàáëåñòÿëî ïî îñòðèåòàòà, êîãàòî ïåòäåñåò ìå÷à èçõâðúêíàëè îò íîæíèöèòå è â äâîðà îòåêíàë áîéíèÿò âèê íà Åäàèíèòå îò Ñåâåðà: Ëàõî êàëàä! Äðåãî ìîðí! Ïëàìíè, ñâåòëèíà! Áÿãàé, íîù!
 Òîãàâà Õóðèí íàé-ñåòíå âúçñåäíàë êîíÿ è çëàòíîòî ìó çíàìå ñå ðàçâÿëî, à òðúáèòå îòíîâî çàïåëè â óòðîòî; è òúé Õóðèí Òàëèîí ïîòåãëèë çà Íèðíàåò Àðíîåäèàä.
 À Ìîðâåí è Òóðèí îñòàíàëè íà ïîðòàòà, äîäåòî âÿòúðúò èì äîíåñúë îòäàëå÷å íåÿñíèÿ çâóê íà ñàìîòåí ðîã - çíàê, ÷å Õóðèí å îòìèíàë áèëîòî íà õúëìà è âå÷å íå âèæäà äîìà ñè.
Ðàçãîâîðúò ìåæäó Õóðèí è Ìîðãîò
 Ìíîãî ïåñíè è ìíîãî ïðåäàíèÿ ñà ñúòâîðèëè åëôèòå çà Íèðíàåò Àðíîåäèàä, Áèòêàòà íà Íåèçáðîèìèòå ñúëçè, â êîÿòî çàãèíàë Ôèíãîí è ïàäíàë ïîêîñåí öâåòúò íà Åëäàðèòå. Àêî âñè÷êè ñå ïðåðàçêàæàò, öÿë æèâîò íå áè ñòèãíàë äà ñå èçñëóøàò(2); íî ñåãà ùå ðàçêàæåì ùî ñïîëåòÿëî Õóðèí, ñèí Ãàëäîðîâ, âëàäåòåë íà Äîð-ëîìèí, êîãàòî íàé-ñåòíå êðàé ïîòîêà Ðèâèë áèë çàëîâåí æèâ ïî çàïîâåä íà Ìîðãîò è îòâåäåí â Àíãáàíä.
 Îòâåëè Õóðèí ïðåä Ìîðãîò, ïîíåæå Âðàãúò çíàåë îò ñâîèòå ñúãëåäâà÷è è ÷ðåç ÷åðíèòå ñè èçêóñòâà, ÷å òîçè ÷îâåê å ïðèÿòåë ñ êðàëÿ íà Ãîíäîëèí; è ïúðâî ñå îïèòàë äà ãî ïðåêúðøè ñ î÷èòå ñè. Íî Õóðèí îùå íå ñå ïîääàâàë íà ñòðàõ è óñòîÿë. Çàòóé Ìîðãîò ïîâåëèë äà áúäå îêîâàí è ïîäëîæåí íà áàâíè ìú÷åíèÿ; à ïîäèð âðåìå äîøúë ïðè íåãî è ìó ïðåäëîæèë äà èçëåçå íà âîëÿ èëè äà ïîëó÷è ñëàâà è âëàñò êàòî ïðúâ Ìîðãîòîâ ïúëêîâîäåö, àêî ñàìî ðàçêðèå ãäå å òâúðäèíàòà íà Òóðãîí è êàêâîòî îùå çíàå çà ïëàíîâåòå íà êðàëÿ. Àëà Õóðèí Íåïðåêëîííè ìó ñå ïðèñìÿë ñ òàêèâà ñëîâà:
 - Ñëÿï ñè òè, Ìîðãîò Áàóãëèð è ñëÿï ùå îñòàíåø íàâåêè, òúé êàòî âèæäàø åäèíñòâåíî ìðàêà. Íå çíàåø ùî çàâëàäÿâà ñúðöàòà ÷îâåøêè, à è äà çíàåøå, íå áè ìîãúë äà ãî äàäåø. Ñàìî ãëóïåö ïðèåìà äàð îò Ìîðãîò. Òè ïúðâî ïëàòàòà âçèìàø, à ñåòíå îòêàçâàø îáåùàíîòî; è àêî òè êàæà êàêâîòî ìå ïèòàø, íå ùå ïîëó÷à äðóãî, îñâåí ñìúðòòà.
 Ðàçñìÿë ñå Ìîðãîò è îòâúðíàë:
 - Çà ñìúðò òåïúðâà ùå ìîëèø.
 Ñåòíå îòâåë Õóðèí ïðè ìîãèëàòà Õàóä-åí-Íèðíàåò, ùî áèëà ñòðóïàíà ñúâñåì íàñêîðî è íàä íåÿ îùå âèòàåëî ñìúðòíî çëîâîíèå. À êàòî ñòèãíàëè âúðõà, íàðåäèë ìó äà ïîãëåäíå íà çàïàä, êúì Õèòëóì, è äà ïîìèñëè çà æåíà ñè, äåòåòî è äðóãèòå áëèçêè.
 - Çàùîòî ñåãà òå ñà â ìîè âëàäåíèÿ - ðåêúë Ìîðãîò - è çàâèñÿò îò ìîÿòà ìèëîñò.
 - Íÿìà ìèëîñò â òåá - îòãîâîðèë Õóðèí. - Àëà ÷ðåç òÿõ íå ùå ñå äîáåðåø äî Òóðãîí, òúé êàòî òå íå çíàÿò íåãîâèòå òàéíè.
 Ãíÿâ îáçåë òîãàâà Ìîðãîò, òà èçâèêàë:
 - Íî ùå ñå äîáåðà äî òåá è òâîÿ ïðîêëåò ðîä; è àêî ùå öÿë îò ñòîìàíà äà ñè, ïàê ùå ñå ïðåêúðøèø ïðåä ìîÿòà âîëÿ.
 Âçåë åäèí äúëúã ìå÷, ùî ëåæàë íàáëèçî è ãî ïðåêúðøèë ïðåä î÷èòå íà Õóðèí, òà åäíî êúñ÷å ñå âïèëî â ëèöåòî ìó; àëà Õóðèí íå òðåïíàë. Òîãàç Ìîðãîò ïðîñòðÿë äúëãàòà ñè ðúêà êúì Äîð-ëîìèí è ïðîêëåë Õóðèí, Ìîðâåí è âñè÷êèòå èì ïîòîìöè ñ òàêèâà ñëîâà:
 - Ãëåäàé! Ñÿíêàòà íà ìèñúëòà ìè ùå òåãíå íàä òÿõ ãäåòî è äà îòèäàò, à îìðàçàòà ìè ùå ãè ïðåñëåäâà äî êðàÿ íà ñâåòà.
 Àëà Õóðèí îòâúðíàë:
 - Âñóå ãîâîðèø. Íå ìîæåø íè äà ãè âèäèø, íè äà âëàäååø ñúäáàòà èì îòäàëå÷å - ïîíå äîäåòî çàïàçâàø òàÿ òåëåñíà ôîðìà è îùå æàäóâàø äà áúäåø âèäèì âëàäåòåë íà ñâåòà.
 Òîãàâà Ìîðãîò ñå îáúðíàë êúì íåãî è ðåêúë:
 - Ãëóïåö ñè òè, äðåáåí ñðåä ëþäåòå, à òå ïúê ñà íàé-äðåáíè ñðåä âñè÷êè ñëîâåñíè òâàðè! Âèæäàë ëè ñè Âàëàðèòå, ìåðèë ëè ñè ìîùòà íà Ìàíâå è Âàðäà? Çíàåø ëè äîêúäå ñòèãà òÿõíàòà ìèñúë? Èëè ñè âúîáðàçÿâàø, ÷å ìèñëÿò çà òåá è ùå òå çàùèòÿò îòäàëå÷å?
 - Íå çíàì - îòâúðíàë Õóðèí. - Àëà ìîæå è òúé äà ñòàíå, àêî ïîæåëàÿò. Çàùîòî äîðäå ñúùåñòâóâà Àðäà, íå ùå ñëåçå îò òðîíà Âúðõîâíèÿ âëàäåòåë.
 - Òè ãî êàçà - ðåêúë Ìîðãîò. - Àç ñúì Âúðõîâíèÿ âëàäåòåë - Ìåëêîð, ïðúâ è íàé-ìîãúù ñðåä Âàëàðèòå, ùî ñúùåñòâóâàõà ïðåäè ñâåòà è ãî ñúòâîðèõà. Ñÿíêàòà íà çàìèñëèòå ìè îáãðúùà Àðäà è áàâíî, íî ñèãóðíî ïðåêëîíÿâà âñè÷êî â íåÿ êúì ìîèòå öåëè. Àëà íàä âñè÷êè, êîèòî îáè÷àø, ìèñúëòà ìè ùå òåãíå êàòî ñúäáîâåí îáëàê äîäåòî ðóõíàò â ìðàê è ïîãèáåë. Ãäåòî è äà îòèäàò, çëî ùå ñå íàäèãà. Êàêâîòî è äà èçðåêàò, áåäà ùå íàâëè÷àò ñúñ ñëîâàòà ñè. Âñÿêà òÿõíà ïîñòúïêà ùå ñå îáðúùà íàñðåùà èì. Ùå óìèðàò áåç íàäåæäà, ïðîêëèíàéêè êàêòî æèâîòà, òúé è ñìúðòòà.
 Íî Õóðèí ìó îòâúðíàë:
 - Çàáðàâè ëè êîìó ãîâîðèø? Â äðåâíè âðåìåíà ñè èçðåêúë ïîäîáíè íåùà ïðåä äåäèòå íè; àëà íèå èçáÿãàõìå îò òâîÿòà ñÿíêà. À ñåãà òå ïîçíàâàìå, ïîíåæå ñðåùíàõìå ëèöà, ùî ñà âèæäàëè Ñâåòëèíàòà è ÷óõìå ãëàñîâå, ùî ñà ïðèêàçâàëè ñ Ìàíâå. Èìàëî òå å ïðåäè Àðäà, àëà è äðóãè å èìàëî; è íå ñè ÿ ñúòâîðèë òè. Íèòî ñè íàé-ìîãúù; ïîíåæå ñàì çà ñåáå ñè ïðàõîñâàø ñâîÿòà ñèëà è âñóå ñå ìú÷èø äà èçïúëíèø ñ íåÿ ïóñòîòàòà â äóøàòà ñè. Íå ñè íèùî äðóãî, îñâåí èçáÿãàë ðîá íà Âàëàðèòå è âåðèãàòà èì îùå òå ÷àêà.
 - Äîáðå ñè íàó÷èë óðîöèòå íà ñâîèòå ãîñïîäàðè - ðåêúë Ìîðãîò. - Àëà äåòèíñêèòå èì ïîçíàíèÿ íå ùå òè ïîìîãíàò ñåãà, êîãàòî òå âñè÷êè èçáÿãàõà íàäàëå÷.
 - Îùå íåùî ùå òè ðåêà íàêðàÿ, ðîáå Ìîðãîò - êàçàë Õóðèí - è òî íå èäâà îò ïîçíàíèÿòà íà Åëäàðèòå, à ñàìè÷êî èçáëèêíà â ñúðöåòî ìè. Íå ñè ïîâåëèòåë íà ëþäåòå è íèêîãà íå ùå áúäåø, òà äîðè öÿëàòà Àðäà è Ìåíåë äà ïàäíàò ïîä òâîÿ âëàñò. Îòâúä Êðúãîâåòå íà Ñâåòà íå ùå ïðåñëåäâàø îíèÿ, êîèòî îòõâúðëÿò òâîÿòà âîëÿ.
 - Íå ùå ãè ïðåñëåäâàì - îòâúðíàë Ìîðãîò, - çàùîòî  îòâúä Êðúãîâåòå íà Ñâåòà å ñàìî Íèùîòî. Íî íàâñÿêúäå äðóãàäå íèêîé íå ùå ìè èçáÿãà, îñâåí àêî ïðåäïî÷åòå ïóñòîòàòà.
 - Ëúæåø - ðåêúë Õóðèí.
 - Ñàì ùå âèäèø è ùå ïðèçíàåø, ÷å íå ëúæà - êàçàë Ìîðãîò.
 È êàòî âúðíàë Õóðèí â Àíãáàíä, ñëîæèë ãî âúðõó êàìåíåí òðîí íàä Òàíãîðîäðèì, îò êîéòî ñå âèæäàëî ÷àê äî çåìèòå íà Õèòëóì è Áåëåðèàíä. Ïðèêîâàë ãî òàì ñ öÿëàòà ñè ìàãè÷åñêà ñèëà; à ïîñëå îòíîâî ãî ïðîêëåë è íàëîæèë âëàñòòà ñè íàä íåãî, òà äà íå ìîæå íè äà ïîìðúäíå, íè äà óìðå äîêàòî ñàì Ìîðãîò ãî îñâîáîäè.
 - Îñòàíè ñåãà òóê - ðåêúë ìó, - è ãëåäàé çåìèòå, êúäåòî îò÷àÿíèå è áåçáðîé áåäè ùå ñïîëåòÿò îíèÿ, ùî íàé-ìíîãî îáè÷àø. Òè äðúçíà äà ìè ñå ïðèñìååø è äà îñïîðèø ñèëàòà íà Ìåëêîð, Ïîâåëèòåë íà ñúäáèíèòå íà Àðäà. Çàòóé îò äíåñ íàòàòúê ñ ìîÿ âçîð ùå âèæäàø è ñ ìîèòå óøè ùå ÷óâàø è íèùî íå ùå å óêðèòî îò òåá.
Áÿãñòâîòî íà Òóðèí
 Ñàìî òðèìà ìúæå óñïåëè íàé-ïîäèð äà ñå çàâúðíàò â Áðåòèë ïî ñòðàøíèòå ïúòèùà íà Òàóð-íó-Ôóèí; è êîãàòî Õàäîðîâàòà äúùåðÿ Ãëîðåäåë óçíàëà çà ãèáåëòà íà Õàëäèð, ñêðúáòà ÿ îòíåñëà â ãðîáà.
 Â Äîð-ëîìèí íå ïðèñòèãíàëè âåñòè. Îáåçóìÿëà îò òðåâîãè, Õóîðîâàòà ñúïðóãà Ðèàí èçáÿãàëà ñðåä ïóùèíàêà; àëà òàì é ïîìîãíàëè Ñèâèòå åëôè îò Ìèòðèì è êîãàòî ðîäèëà ñèíà ñè Òóîð, òå ãî âçåëè ïîä ñâîÿ çàêðèëà. À Ðèàí îòèøëà äî Õàóä-åí Íèðíàåò, ëåãíàëà íàâðúõ ìîãèëàòà è èçäúõíàëà.
 Ìîðâåí Åëåäâåí îñòàíàëà â Õèòëóì è ñêúðáÿëà áåçìúëâíî. Ñèíúò é Òóðèí åäâà áèë íàâúðøèë îñåì ãîäèíè, à òÿ ÷àêàëà íîâî äåòå. Òåæêè äíè íàñòàíàëè çà íåÿ. Òúëïè îò èçòî÷íè ïðèøúëöè íàõëóëè â ñòðàíàòà, òîðìîçåëè õîðàòà îò Õàäîðîâèÿ ðîä, îòíåìàëè èì âñè÷êè èìîòè è ãè ïîðîáâàëè. Îò çåìèòå íà Õóðèí îòâåëè âñè÷êè, ùî ìîæåëè äà ðàáîòÿò èëè äà ñëóæàò ïî íÿêàêúâ äðóã íà÷èí, äîðè íåâðúñòíèòå ìîì÷åòà è ìîìè÷åòà, à ñòàðöèòå ïîñåêëè èëè ãè ïðîêóäèëè äà ìðàò îò ãëàä èç ïóùèíàêà. Àëà îùå íå ñìååëè äà âäèãíàò ðúöå ñðåùó âëàäåòåëêàòà íà Äîð-ëîìèí èëè äà ÿ ïðîãîíÿò îò äîìà é; çàùîòî ñðåä òÿõ ñå íîñåëà ìúëâà, ÷å å îïàñíà âåùèöà è ñè èìà âçåìàíå-äàâàíå ñ áåëèòå äåìîíè - òúé íàðè÷àëè åëôèòå, ïîíåæå ãè íåíàâèæäàëè, íî ñòðàõúò èì áèë ïî-ñèëåí îò îìðàçàòà(3). Ïîðàäè òàÿ áîÿçúí èçáÿãâàëè ïëàíèíèòå, êúäåòî ìíîçèíà Åëäàðè íàìåðèëè óáåæèùå, îñîáåíî èç þæíèòå îáëàñòè íà ñòðàíàòà; è ñëåä ãðàáåæèòå è áåç÷èíñòâàòà ïðèøúëöèòå ïàê ñå îòòåãëèëè íà ñåâåð. Çàùîòî Õóðèíîâèÿò äîì ñå íàìèðàë â þãîèçòî÷íèÿ êðàé íà Äîð-ëîìèí è ïëàíèíèòå áèëè íàáëèçî; ïîòîêúò Íåí Ëàëàèò èçâèðàë îò ïîäíîæèåòî íà Àìîí Äàðòèð, ïî ÷èéòî ñêëîí ìèíàâàë ñòðúìåí ïðîõîä. Ïðåç íåãî íàé-õðàáðèòå ìîæåëè äà ïðåêîñÿò Åðåä Âåòðèí è ïîêðàé èçâîðèòå íà Ãëèòóè äà ñëÿçàò â Áåëåðèàíä. Àëà çà òóé îùå íå çíàåëè íè èçòî÷íèòå ïðèøúëöè, íè äîðè ñàìèÿò Ìîðãîò; çàùîòî äîêàòî òðàåëà âëàñòòà íà Ôèíãîëôèí, öÿëàòà îíàçè ñòðàíà áèëà óêðèòà îò Âðàãà è íèòî åäèí íåãîâ ñëóãà íå ñìååë äà íàâëåçå òàì. Âÿðâàë òîé, ÷å Åðåä Âåòðèí å íåïðèñòúïíà ïðåãðàäà êàêòî ñðåùó áÿãñòâî îò ñåâåð, òúé è ñðåùó àòàêà îò þã; è íàèñòèíà, çà âñÿêà òâàð, ñòúïâàùà ïî çåìÿòà, íÿìàëî äðóã ïðîõîä ìåæäó Ñåðåõ è äàëå÷íèÿ çàïàä, êúäåòî Äîð-ëîìèí ñå ïðåëèâàë â Íåâðàñò.
 Òúé ñå ñëó÷èëî, ÷å ïîäèð ïúðâîòî íàøåñòâèå Ìîðâåí áèëà îñòàâåíà íà ìèðà, ìàêàð ÷å çëè ëþäå âúðëóâàëè èç îêîëíèòå ãîðè è áèëî îïàñíî äà ñå èçëèçà äàëå÷ îò êúùè. Ïîä çàêðèëàòà íà Ìîðâåí âñå îùå îñòàâàë Ñàäîð äúðâîäåëåöúò çàåäíî ñ íåêîëöèíà äðóãè ñòàðöè è ñòàðèöè, à ñúùî è Òóðèí, êîãîòî íå ïóñêàëà îòâúä îãðàäàòà. Íî èìåíèåòî íà Õóðèí ñêîðî çàïàäíàëî è ìàêàð äà ðàáîòåëà îò òúìíî äî òúìíî, Ìîðâåí èçïàäíàëà â íèùåòà è îò ãëàäà ÿ ñïàñÿâàëà åäèíñòâåíî ïîìîùòà, ùî é èçïðàùàëà òàéíî Õóðèíîâàòà ñðîäíèöà Àåðèí; çàùîòî íÿêîé ñè Áðîäà îò èçòî÷íèòå ïðèøúëöè ÿ áèë âçåë íàñèëà çà ñâîÿ ñúïðóãà. Ãîð÷èâè áèëè òèÿ ïîäàÿíèÿ çà Ìîðâåí, àëà ãè ïðèåìàëà çàðàäè Òóðèí è îùå íåðîäåíîòî äåòå, à íàé-âå÷å çàùîòî, êàêòî ñàìà êàçâàëà, âñè÷êî èäâàëî îò íåéíèÿ èìîò. Ïîíåæå òúêìî òîçè Áðîäà çàãðàáèë èìóùåñòâîòî, äîáèòúêà è õîðàòà îò Õóðèíîâîòî èìåíèå è îòêàðàë âñè÷êî â ñîáñòâåíîòî ñè æèëèùå. Òîé áèë õðàáúð áîåö, íî íÿìàë âëàñò ñðåä ñâîÿ íàðîä, ïðåäè äà ïðèñòèãíå â Õèòëóì; è òúðñåéêè ìîù è áîãàòñòâî, ðåøèë äà çàâëàäåå çåìè, êîèòî äðóãèòå ïðèøúëöè ïðåíåáðåãâàëè. Âèäÿë Ìîðâåí ñàìî âåäíúæ, êîãàòî äîøúë äà ðàçãðàáè äîìà é; àëà óæàñ âåëèê ãî îáçåë ïðåä íåÿ. Ñòîðèëî ìó ñå, ÷å ïîãëåæäà â áåçìèëîñòíèòå î÷è íà íÿêîé îò áåëèòå äåìîíè, òà çàòðåïåðàë îò ñòðàõ äà íå áè çëî íåçíàéíî äà ãî ñïîëåòè; çàòóé íèòî ïîñìÿë äà ðàçãðàáè äîìà é, íèòî îòêðèë Òóðèí, èíàê êðàòúê ùÿë äà áúäå æèâîòúò íà íàñëåäíèêà íà èñòèíñêèÿ âëàäåòåë.
 Áðîäà ïîðîáèë Ñëàìåíèòå ãëàâè, êàêòî íàðè÷àë ëþäåòå îò Õàäîðîâèÿ ðîä, è ãè ïðàòèë äà ñòðîÿò äúðâåí äâîðåö ñðåä ïîëåòî íà ñåâåð îò Õóðèíîâèÿ äîì; äúðæàë ðîáèòå ñè çàä îãðàäà êàòî äîáèòúê, àëà ñëàáî ãè îõðàíÿâàë. À ìåæäó òÿõ íåêîëöèíà íå ïðåêëàíÿëè ãëàâè è äîðè ñ ðèñê çà æèâîòà ñè áèëè ãîòîâè äà ïîäïîìîãíàò Âëàäåòåëêàòà íà Äîð-ëîìèí; è ÷ðåç òÿõ äî Ìîðâåí òàéíî ñòèãàëè íîâèíè îò ñòðàíàòà, ìàêàð ÷å íÿìàëî íàäåæäà â ñëîâàòà èì. Àåðèí îáà÷å áèëà âçåòà íå çà ðîáèíÿ, à êàòî ñúïðóãà íà Áðîäà, çàùîòî â ñâèòàòà ìó èìàëî ìàëêî æåíè è íèòî åäíà îò òÿõ íå ìîæåëà äà ñå ìåðè ñ äúùåðèòå íà Åäàèíèòå; à òîé ñå íàäÿâàë äà ïðåâúðíå îáëàñòòà â ñâîå âëàäåíèå è æåëàåë íàñëåäíèê, êîìóòî äà ÿ îñòàâè.
 Íå ãîâîðåëà Ìîðâåí ïðåä ñèíà ñè çà îíóé, ùî ñå ñëó÷èëî è ùî ìîæåëî òåïúðâà äà ãè ñïîëåòè; à òîé ñå áîÿë äà íàðóøè ñ âúïðîñè ìúë÷àíèåòî é. Êîãàòî ïðèøúëöèòå çà ïðúâ ïúò ñå ïîÿâèëè â Äîð-ëîìèí, Òóðèí çàïèòàë ìàéêà ñè:
 - Êîãà ùå ñå çàâúðíå áàùà ìè äà ïðîïúäè òèÿ ãðîçíè êðàäöè? Çàùî íå ñè èäâà?
 Ìîðâåí îòãîâîðèëà:
 - Íå çíàì. Ìîæå äà å çàãèíàë èëè õâàíàò â ïëåí; à ìîæå è äà å ïðîêóäåí íàäàëå÷, òà íÿìà êàê äà ñå âúðíå ïðåç âðàæèÿ ïðúñòåí, ùî íè îáãðàæäà.
 - Òîãàâà ìèñëÿ, ÷å å çàãèíàë - ðåêúë Òóðèí, àëà íå çàïëàêàë ïðåä ìàéêà ñè, - çàùîòî àêî áåøå æèâ, íèêîé íå áè ãî óäúðæàë äà ñå âúðíå è äà íè ïîìîãíå.
 - Íå âÿðâàì íèòî â åäíîòî, íèòî â äðóãîòî, ñèíå ìîé - îòâúðíàëà Ìîðâåí.
 Ìèíàâàëî âðåìå è âñå ïîâå÷å íàòåæàâàëî ñúðöåòî íà Ìîðâåí îò ñòðàõ çà ñèíà é Òóðèí, íàñëåäíèê íà Äîð-ëîìèí è Ëàäðîñ; çàùîòî íå âèæäàëà äðóãà íàäåæäà çà íåãî, îñâåí ñêîðî äà ñòàíå ðîá íà èçòî÷íèòå ïðèøúëöè. Òîãàç ñè ïðèïîìíèëà ðàçãîâîðà ñ Õóðèí è ìèñúëòà é ïàê ñå íàñî÷èëà êúì Äîðèàò; è íàêðàÿ ðåøèëà àêî å âúçìîæíî, òàéíî äà ïðàòè Òóðèí ïðè êðàë Òèíãîë ñ ìîëáà çà óáåæèùå. È äîêàòî ñåäÿëà è ðàçìèøëÿâàëà êàê äà ãî ñòîðè, ÿñíî äî÷óëà â ìèñëèòå ñè ãëàñà íà Õóðèí: Áúðçàé! Íå ìå èç÷àêâàé! Àëà âå÷å é íàáëèæàâàëî âðåìå çà ðàæäàíå, à ïúòÿò áèë òåæúê è îïàñåí - êîëêîòî ïîâå÷å õîðà òðúãíåëè, òîëêîç ïî-ìàëêà íàäåæäà ùåëè äà èìàò çà áÿãñòâî. À ñúðöåòî âñå îùå ÿ çàëúãâàëî ñ íàïðàçíè íàäåæäè; â äúíîòî íà äóøàòà ñè ïðåä÷óâñòâàëà, ÷å Õóðèí íå å ìúðòúâ è ñðåä áåçñúííèòå íîùíè ÷àñîâå ñå îñëóøâàëà äà äîëîâè ñòúïêèòå ìó, èëè ïúê äåíåì é ñå ïðè÷óâàëî îòêúì äâîðà öâèëåíåòî íà íåãîâèÿ æðåáåö Àðîõ. Íåùî ïîâå÷å, ìàêàð ÷å âå÷å ñêëàíÿëà äà ïîâåðè äðóãèìó ãðèæèòå çà ñèíà ñè, êàêòî áèëî îáè÷àéíî ïî îíîâà âðåìå, îùå íå ìîæåëà äà ïðåáîðè ãîðäîñòòà ñè è ñàìà äà ìîëè íÿêîãî çà ìèëîñòèíÿ, ïúê áèë òîé è êðàë. Çàòóé íå ïîñëóøàëà ãëàñà íà Õóðèí è òúé ñå çàïëåëà ïúðâàòà íèøêà îò Òóðèíîâàòà ñúäáà.
 Äîêàòî Ìîðâåí ñòèãíå äî òîâà ðåøåíèå, âå÷å íàáëèæèëà åñåíòà íà Ñêðúáíàòà ãîäèíà è òðÿáâàëî äà ïîáúðçà; çàùîòî âðåìåòî çà ïúòóâàíå ïðèâúðøâàëî, à ñå áîÿëà, ÷å àêî èç÷àêà çèìàòà äà îòìèíå, Òóðèí ìîæå äà áúäå îòâåäåí â ðîáñòâî. Èçòî÷íèòå ïðèøúëöè ñå íàâúðòàëè îêîëî îãðàäàòà è íàáëþäàâàëè äîìà é. Åäèí äåí ñå ïðåñòðàøèëà è êàçàëà íà Òóðèí:
 - Áàùà òè íå ñå çàâðúùà. Çíà÷è òðÿáâà äà çàìèíåø è òî ÷àñ ïî-ñêîðî. Òàêà áè æåëàë òîé.
 - Äà çàìèíåì? - âúçêëèêíàë Òóðèí. - ×å êúäå ùå îòèäåì? Îòâúä Ïëàíèíèòå ëè?
 - Äà - îòâúðíàëà Ìîðâåí, - íà þã îòâúä Ïëàíèíèòå. Íà þã - ñàìî òàì îùå ìîæå äà èìà íàäåæäà. Àëà íå êàçàõ íèå, ñèíå ìîé. Òè òðÿáâà äà çàìèíåø, à àç äà îñòàíà.
 - Íå ìîãà äà òðúãíà ñàì! - âúçðàçèë Òóðèí. - Íÿìà äà òå èçîñòàâÿ. Çàùî äà íå çàìèíåì çàåäíî?
 - Àç íå ìîãà - ðåêëà Ìîðâåí. - Íî íå ùå òðúãíåø ñàì. Ùå ïðàòÿ ñ òåá Ãåòðîí, à ìîæå áè è Ãðèòíèð.
 - Íÿìà ëè äà ïðàòèø Ëàáàäàë? - çàïèòàë Òóðèí.
 - Íå, çàùîòî Ñàäîð å õðîì - îòâúðíàëà Ìîðâåí, - à ïúòÿò ùå áúäå òåæúê. Òúé êàòî ñè ìîé ñèí è íàñòàíàõà ìðà÷íè äíè, íå ùå òå çàëúãâàì: ìîæå äà çàãèíåø ïî òîçè ïúò. Çèìàòà íàáëèæàâà. Àëà îñòàíåø ëè, ÷àêà òå ïî-ñòðàøíà ó÷àñò - äà áúäåø ðîá. Àêî èñêàø ïîäèð ãîäèíè äà áúäåø èñòèíñêè ìúæ, ñúáåðè õðàáðîñò è âúðøè êàêâîòî òè êàçâàì.
 - Íî òúé ùå òå èçîñòàâÿ ñàìî ñúñ Ñàäîð, ñëåïèÿ Ðàãíèð è ñòàðèòå æåíè - ðåêúë Òóðèí. - Íå êàçâàøå ëè áàùà ìè, ÷å àç ñúì íàñëåäíèê íà Õàäîðîâèÿ ðîä? Íàñëåäíèêúò òðÿáâà äà îñòàíå â Õàäîðîâèÿ äîì, çà äà ãî çàùèòàâà. Ñåãà ñúæàëÿâàì, ÷å íå çàäúðæàõ îíçè êèíæàë!
 - Ïðàâ ñè, íàñëåäíèêúò òðÿáâà äà îñòàíå, àëà íå ìîæå - êàçàëà Ìîðâåí. - Âÿðâàì, ÷å íÿêîé äåí ùå ñå çàâúðíå. À ñåãà áúäè õðàáúð. Ñòàíå ëè ïî-çëå, ùå òå ïîñëåäâàì, ñòèãà äà ìîãà.
 - Íî êàê ùå ìå îòêðèåø ñðåä ïóùèíàêà? - çàïèòàë Òóðèí; èçâåäíúæ ñúðöåòî ìó íå èçäúðæàëî è òîé çàïëàêàë îòêðèòî.
 - Àêî ñå âàéêàø, äðóãè òâàðè ùå òå îòêðèÿò ïðåäè ìåí - îòâúðíàëà ìàéêà ìó. - Çíàì íàêúäå îòèâàø, òà àêî ñòèãíåø äîòàì è îñòàíåø, ìîãà äà òå íàìåðÿ. Çàùîòî òå ïðàùàì ïðè êðàë Òèíãîë â Äîðèàò. Íèìà ïðåäïî÷èòàø ïî-ñêîðî äà áúäåø ðîá, îòêîëêîòî êðàëñêè ãîñò?
 - Íå çíàì - îòâúðíàë Òóðèí. - Íÿìàì ïðåäñòàâà ùî å ðîá.
 - Îòïðàùàì òå, çà äà íå ãî íàó÷èø - ðåêëà Ìîðâåí. Ïîñëå çàñòàíàëà ïðåä ìîì÷åòî, äúëãî ãî ãëåäàëà â î÷èòå, ñÿêàø ñå ìú÷åëà äà ðàçãàäàå íÿêàêâà òàéíà è íàêðàÿ äîáàâèëà: - Òðóäíî å, ñèíå ìîé. È íå ñàìî çà òåá. Çà ìåí å òðóäíî â òåæêèòå äíè äà èçáåðà íàé-äîáðîòî. Àëà âúðøà îíóé, ùî ñìÿòàì çà ïðàâèëíî; èíàê çàùî ùå ñå ðàçäåëÿì ñ íàé-ñêúïîòî, ùî ìè îñòàíà?
 Ïîâå÷å íå ðàçãîâàðÿëè; ñìóò è ñêðúá èçïúëíèëè Òóðèíîâîòî ñúðöå. Íà ñóòðèíòà òîé îòèøúë ïðè Ñàäîð, êîéòî öåïåë äúðâà çà îãðåâ, à äúðâàòà èì áèëè ìàëêî, çàùîòî íå ñìååëè äà èçëèçàò èç ãîðàòà; ñòàðåöúò òúêìî ñå ïîäïèðàë íà ïàòåðèöàòà è ãëåäàë íåäîâúðøåíèÿ òðîí íà Õóðèí, çàõâúðëåí â åäèí úãúë.
 - Äîéäå è íåãîâèÿò ðåä - ïðîìúëâèë òîé, - çàùîòî â äíåøíèòå äíè òðÿáâà äà ìèñëèì ñàìî çà íàé-íàñúùíîòî.
 - Íå áúðçàé äà ãî öåïèø - ðåêúë Òóðèí. - Ìîæå áàùà ìè ñêîðî äà ñå çàâúðíå è òîãàâà ùå ñå çàðàäâà êàòî âèäè êàêâî ñè íàïðàâèë äîäåòî ãî íÿìàøå.
 - Ëúæîâíèòå íàäåæäè ñà ïî-îïàñíè îò ñòðàõîâåòå - îòâúðíàë Ñàäîð - è íÿìà äà íè ñòîïëÿò ïðåç çèìàòà. - Òîé îïèïàë äúðâîðåçáàòà ïî òðîíà è âúçäúõíàë. - Ñàìî ñúì ñè ïðàõîñâàë âðåìåòî, ìàêàð ÷å ìè áåøå ïðèÿòíî. Íî âñÿêî íåùî å íåäúëãîòðàéíî; è êîìàé ðàäîñòòà îò òðóäà ñè îñòàâà åäèíñòâåíî âàæíà. À ñåãà ïî-äîáðå äà òè âúðíà ïîäàðúêà.
 Òóðèí ïðîòåãíàë ðúêà, àëà âåäíàãà ÿ îòäðúïíàë.
 - Ïîäàðúê íå ñå âçèìà îáðàòíî - âúçðàçèë òîé.
 - Íàëè å ìîé, çàùî äà íå ãî äàì êîìóòî ñè èñêàì? - çàïèòàë Ñàäîð.
 - Äàé ãî êîìóòî èñêàø - îòâúðíàë Òóðèí, - ñàìî íå è íà ìåí. Àëà çàùî ùå ãî äàâàø?
 - Íÿìàì íàäåæäà äà ãî èçïîëçâàì çà äîñòîéíè äåëà - ðåêúë Ñàäîð. - Â èäíèòå äíè íå ùå èìà äðóãî çà Ëàáàäàë, îñâåí ðîáñêè òðóä.
 - Ùî å ðîá? - çàïèòàë Òóðèí.
 - Ïðåäèøåí ÷îâåê, êúì êîãîòî ñå îòíàñÿò êàòî êúì äîáèòúê - îòãîâîðèë Ñàäîð. - Õðàíÿò ãî ñàìî çà äà æèâåå, æèâåå ñàìî çà äà ðàáîòè, ðàáîòè ñàìî ïîðàäè ñòðàõ îò áîëêà è ñìúðò. À ïîíÿêîãà òèÿ ãðàáèòåëè ðàçäàâàò áîëêà è ñìúðò ïðîñòî çà ñîáñòâåíî óäîâîëñòâèå. ×óâàë ñúì, ÷å èçáèðàò íàé-áúðçîíîãèòå è ãè ïðåñëåäâàò ñ ïñåòà èç ïóùèíàêà. Òå ñà íàó÷èëè îò îðêèòå ìíîãî ïîâå÷å, îòêîëêîòî íèå îò Ïðåêðàñíèÿ íàðîä.
 - Ñåãà ðàçáèðàì - ïðîäóìàë Òóðèí.
 - Òúæíî å, ÷å òðÿáâà äà ðàçáåðåø ïîäîáíè íåùà â òúé ðàííà âúçðàñò - ðåêúë Ñàäîð; ñåòíå âèäÿë ñòðàííîòî èçðàæåíèå íà Òóðèí è çàïèòàë: - Êàêâî ðàçáèðàø?
 - Çàùî ìå îòïðàùà ìàéêà ìè - îòãîâîðèë Òóðèí è â î÷èòå ìó èçáèëè ñúëçè.
 - À! - âúçêëèêíàë Ñàäîð è òèõè÷êî ñè ïðîìúëâèë: - Àëà çàùî òúé êúñíî? - Ïîñëå ñå îáúðíàë êúì Òóðèí. - ×èíè ìè ñå, ÷å íå å çà ñúëçè òàÿ íîâèíà. Àëà çíàé, ÷å íå áèâà äà ãîâîðèø çà ìàé÷èíèòå ñè ïëàíîâå íèòî íà Ëàáàäàë, íèòî êîìóòî è äà áèëî. Â äíåøíî âðåìå âñè÷êè ñòåíè è îãðàäè èìàò óøè - óøè, ùî íå ðàñòàò íà ïî÷òåíè ãëàâè.
 - Íî àç òðÿáâà äà ïîãîâîðÿ ñ íÿêîãî! - ðåêúë Òóðèí. - Âèíàãè ñúì ñïîäåëÿë ñ òåá. Íå èñêàì äà òå íàïóñíà, Ëàáàäàë. Íèòî ïúê äà íàïóñíà òîçè äîì è ìàéêà ñè.
 - Àëà àêî íå ãî ñòîðèø - âúçðàçèë Ëàáàäàë, - ñêîðî ùå äîéäå çàâèíàãè êðàÿò íà Õàäîðîâèÿ ðîä, ñèãóðíî âå÷å ðàçáèðàø òîâà. Ëàáàäàë íå èñêà äà ñè òðúãâàø; íî Ñàäîð, âåðíèÿò ñëóãà íà Õóðèí, ùå áúäå ïî-ùàñòëèâ, êîãàòî Õóðèíîâèÿò ñèí ñå èçòðúãíå îò ëàïèòå íà ïðèøúëöèòå. Å, íÿìà êàê, òðÿáâà äà ñå ñáîãóâàìå. Ñåãà ùå âçåìåø ëè ìîÿ êèíæàë êàòî ïðîùàëåí ïîäàðúê?
 - Íå! - ðåêúë Òóðèí. - Ìàéêà ìè êàçâà, ÷å îòèâàì ïðè åëôèòå, ïðè êðàëÿ íà Äîðèàò. Òàì ñèãóðíî ùå ñè íàìåðÿ è ïî-õóáàâè íåùà. Àëà íå ùå ìîãà äà òè èçïðàòÿ ïîäàðúöè, Ëàáàäàë. Ùå áúäà íàäàëå÷ è ñúâñåì ñàì.
 Ïîñëå Òóðèí ñå ðàçïëàêàë, íî Ñàäîð ìó ðåêúë:
 - Åõåé! Êúäå å Õóðèíîâèÿò ñèí? Íå ÷àê òîëêîç îòäàâíà ãî ÷óõ äà êàçâà: Ïîðàñíà ëè, ùå îòèäà äà âîþâàì çà åëôè÷åñêèÿ âëàäåòåë.
 Òîãàâà Òóðèí ïðåãëúòíàë ñúëçèòå è îòâúðíàë:
 - Ìíîãî äîáðå; ùîì òàêèâà ñëîâà å èçðåêúë Õóðèíîâèÿò ñèí, òðÿáâà äà óäúðæè íà òÿõ è äà ñè çàìèíå. Íî âèíàãè êîãàòî êàçâàì, ÷å ùå ñòîðÿ åäíî èëè äðóãî, íåùàòà èçãëåæäàò ñúâñåì ðàçëè÷íè ùîì äîéäå âðåìå äà èçïúëíÿâàì. Ñåãà ñúæàëÿâàì. Âå÷å ùå òðÿáâà äà âíèìàâàì êàêâî èçðè÷àì.
 - Äà, òàêà ùå å íàé-äîáðå - ðåêúë Ñàäîð. - Ìíîçèíà äàâàò ïîäîáåí ñúâåò, àëà ìàëöèíà ãî èçïúëíÿâàò. Íåêà îñòàâèì íà ìèðà áúäíèòå äíè. È ñåãàøíèÿò íè å ïðåìíîãî.
 Ñêîðî Òóðèí ñå ïîäãîòâèë çà ïúòåøåñòâèåòî, ñáîãóâàë ñå ñ ìàéêà ñè è òàéíî ïîòåãëèë çàåäíî ñ äâàìà ñïúòíèöè. Íî êîãàòî ìó ðåêëè äà ñå îáúðíå è äà ïîãëåäíå áàùèíèÿ ñè äîì, áîëêàòà îò ðàçäÿëàòà ãî ïðîíèçàëà êàòî ìå÷, òà ñå ïðîâèêíàë:
 - Ìîðâåí, Ìîðâåí, êîãà ùå òå âèäÿ îòíîâî?
 À Ìîðâåí êàêòî ñòîÿëà íà ïðàãà, ÷óëà òîçè âèê äà îòåêâà èç ãîðèñòèòå õúëìîâå è âïèëà äî áîëêà ïðúñòè â ðàìêàòà íà âðàòàòà. Òóé áèëà ïúðâàòà èñòèíñêà ñêðúá íà Òóðèí.
 Â íà÷àëîòî íà ñëåäâàùàòà ãîäèíà Ìîðâåí ðîäèëà äúùåðÿ è ÿ íàðåêëà Íèåíîð, ùî îçíà÷àâà ðèäàíèå; àëà ïî òóé âðåìå Òóðèí âå÷å áèë äàëå÷å. Äúëúã è òåæúê áèë ïúòÿò ìó, çàùîòî âëàñòòà íà Ìîðãîò ñå ïðîñòèðàëà èç öÿëàòà ñòðàíà; íî èìàë çà âîäà÷è Ãåòðîí è Ãðèòíèð, êîèòî áèëè ìëàäè ïî âðåìåòî íà Õàäîð è ñåãà âúïðåêè ïðåêëîííàòà ñè âúçðàñò îñòàâàëè äîáëåñòíè ìúæå, à îñâåí òóé ïîçíàâàëè äîáðå ìåñòíîñòòà, ïîíåæå íÿêîãà ÷åñòî ïúòóâàëè èç Áåëåðèàíä. Òúé áëàãîäàðåíèå íà ñúäáàòà è ñîáñòâåíàòà ñè õðàáðîñò ïðåõâúðëèëè Ñåí÷åñòèòå ïëàíèíè è êàòî ñå ñïóñíàëè êúì Ñèðèîíñêàòà äîëèíà, íàâëåçëè â Áðåòèëñêèÿ ëåñ; è íàé-ïîäèð, ãðîõíàëè îò ñòðàõîâå è óìîðà, ñòèãíàëè ãðàíèöèòå íà Äîðèàò. Àëà òàì ñå çàëóòàëè â ìðåæèòå è ëàáèðèíòèòå íà êðàëèöàòà è áðîäèëè áåçöåëíî èç íåïðîõîäèìèòå äåáðè, äîäåòî õðàíàòà èì ñâúðøèëà. Áèëè ñàìî íà êîñúì îò ãèáåëòà, çàùîòî îòêúì Ñåâåðà ñå çàäàâàëà ñòóäåíà çèìà; àëà ñúäáàòà ïàçåëà Òóðèí çà ïî-òåæêè ñòðàäàíèÿ. Êàêòî ëåæàëè îò÷àÿíè è áåçñèëíè, ÷óëè ïåñåí íà ðîã. Áåëåã Êðåïêîëúê ëîâóâàë ïî îíèÿ ìåñòà, ïîíåæå æèâååë êðàé ñàìèòå ãðàíèöè íà Äîðèàò è ñå ñëàâåë êàòî íàé-îïèòåí ñëåäîòúðñà÷ íà ñâîåòî âðåìå. ×óë òîé âèêîâåòå èì è ñå çàïúòèë íàòàì, à êàòî íàõðàíèë è íàïîèë ñòðàííèöèòå, óçíàë èìåíàòà èì è îòêúäå èäâàò, òà ãî îáçåëà æàë è ïî÷óäà. Îùå îò ïðúâ ïîãëåä õàðåñàë Òóðèí, òúé êàòî ìîì÷åòî èìàëî êðàñîòàòà íà ìàéêà ñè è î÷èòå íà áàùà ñè, à îñâåí òóé áèëî êðåïêî è ñèëíî.
 - Êàêúâ äàð áè ñè ïîæåëàë îò êðàë Òèíãîë? - çàïèòàë ãî òîé.
 - Èñêàì äà áúäà áîåö îò íåãîâàòà êîííèöà, òà äà ïðåïóñíà ñðåùó Ìîðãîò è äà îòìúñòÿ çà áàùà ñè - îòâúðíàë Òóðèí.
 - Ìîæå è òúé äà ñòàíå, êàòî ïîðàñíåø ñëåä íÿêîÿ è äðóãà ãîäèíà - ðåêúë Áåëåã. - Çàùîòî ìàêàð ÷å ñè îùå ìàëúê, â òåá ëè÷è õðàáðèÿò ìúæ, äîñòîåí äà áúäå ñèí íà Õóðèí Íåïðåêëîííè.
 À èìåòî íà Õóðèí áèëî ïî÷èòàíî âúâ âñè÷êè åëôè÷åñêè êðàëñòâà. Çàòóé Áåëåã îõîòíî ñòàíàë âîäà÷ íà ñòðàííèöèòå è ãè ïîêàíèë â õèæàòà, êúäåòî æèâååë ïî îíîâà âðåìå çàåäíî ñ äðóãè ëîâöè; òàì ñå ïîäñëîíèëè, äîêàòî ÷àêàëè ïðàòåíèê äà îòíåñå âåñòòà äî Ìåíåãðîò. À êîãàòî äîøëî èçâåñòèå, ÷å Òèíãîë è Ìåëèàí ùå ïðèåìàò Õóðèíîâèÿ ñèí è íåãîâèòå ïàçèòåëè, Áåëåã ãè ïîâåë ïî òàéíè ïúòåêè êúì Ïîòàéíîòî êðàëñòâî.
 Òúé Òóðèí ñòèãíàë äî ãîëåìèÿ ìîñò íàä Åñãàëäóèí è ìèíàë ïðåç ïîðòèòå íà Òèíãîëîâèÿ ÷åðòîã; è êàòî äåòå çÿïíàë ïðåä ÷óäåñàòà íà Ìåíåãðîò, êîèòî äîòîãàâà íå áèë âèæäàë äðóã ïðîñòîñìúðòåí, îñâåí Áåðåí. Òîãàâà Ãåòðîí èçðåêúë ïðåä Òèíãîë è Ìåëèàí ïîñëàíèåòî íà Ìîðâåí; à Òèíãîë ãî èçñëóøàë áëàãîñêëîííî è âçåë Òóðèí âúðõó êîëÿíîòî ñè â ÷åñò íà Õóðèí, íàé-ìîãúù ñðåä ëþäåòå è íåãîâèÿ ñðîäíèê Áåðåí. È êîèòî âèäåëè òîâà, ñå ïîðàçèëè, ïîíåæå òî îçíà÷àâàëî, ÷å Òèíãîë îñèíîâÿâà Òóðèí; à ïî îíóé âðåìå áèëî íå÷óâàíî åëôè÷åñêè áëàãîðîäíèê, òà êàìî ëè êðàë, äà âçåìå ÷îâåøêî ÷åäî. Ïîñëå Òèíãîë èçðåêúë:
 - Òóê, ñèíå Õóðèíîâ, ùå áúäå òâîÿò äîì; è ïðåç öåëèÿ òè æèâîò, ùå òå ïî÷èòàò êàòî ìîé ñèí, àêî è äà ñè ÷îâåê. Ìúäðîñò ùå ïîëó÷èø, íåäîñòúïíà çà ìÿðêàòà íà ïðîñòîñìúðòíèòå è åëôè÷åñêè îðúæèÿ ùå äîêîñâàò ðúöåòå òè. Ìîæå äà äîéäå äåí, êîãàòî ùå èçâîþâàø îòíîâî áàùèíèòå ñè âëàäåíèÿ â Õèòëóì, àëà äîòîãàâà æèâåé òóê, îáè÷àí îò âñè÷êè.
 Òúé çàæèâÿë Òóðèí â Äîðèàò. Çà èçâåñòíî âðåìå ñ íåãî áèëè è äâàìàòà ìó ïàçèòåëè Ãåòðîí è Ãðèòíèð, ìàêàð ÷å êîïíååëè äà ñå çàâúðíàò ïðè ñâîÿòà ãîñïîäàðêà â Äîð-ëîìèí. Ñåòíå ñòàðîñò è áîëåñòè íàäâèëè Ãðèòíèð, òà îñòàíàë ïðè Òóðèí äîäåòî èçäúõíàë; Ãåòðîí îáà÷å ñè òðúãíàë è Òèíãîë ïðàòèë îòðÿä áîéöè äà ãî óïúòâàò è îõðàíÿâàò, à ïî òÿõ ïðåäàë âåñò çà Ìîðâåí. Íàé-ñåòíå ñòèãíàëè äî Õóðèíîâèÿ äîì è êîãàòî Ìîðâåí óçíàëà, ÷å Òóðèí å ïðèåò ñ ïî÷åñòè â ÷åðòîçèòå íà Òèíãîë, ñêðúáòà é ïîíàìàëÿëà; îñâåí òóé åëôèòå íîñåëè áîãàòè äàðîâå îò Ìåëèàí è ïîêàíà äà òðúãíå ñ òÿõ êúì Äîðèàò. Çàùîòî Ìåëèàí áèëà ìúäðà è ïðåäâèäëèâà, òà ñå íàäÿâàëà òúé äà îòáåãíå çëîòî, çàðîäåíî â ÷åðíèòå çàìèñëè íà Ìîðãîò. Íî Ìîðâåí íå ïîæåëàëà äà íàïóñíå äîìà ñè, ïîíåæå ïî íðàâ îñòàâàëà âñå òúé ãîðäåëèâà; à è Íèåíîð áèëà îùå íåâðúñòíî ïåëåíà÷å. Çàòóé áëàãîäàðèëà íà åëôèòå è ãè îòïðàòèëà, êàòî èì ïîäàðèëà ïîñëåäíèòå ñè çëàòíè äðåáîëèè, çà äà ïðèêðèå â êàêâà áåäíîñò å èçïàäíàëà; çàðú÷àëà èì îùå äà îòíåñàò íà Òèíãîë Õàäîðîâèÿ øëåì. À Òóðèí äåí ïîäèð äåí î÷àêâàë çàâðúùàíåòî íà ïðàòåíèöèòå; è êîãàòî ñå çàâúðíàëè ñàìè, òîé èçáÿãàë â ãîðàòà è çàðèäàë; çàùîòî çíàåë çà ïîêàíàòà íà Ìåëèàí è ñå íàäÿâàë Ìîðâåí äà ïðèñòèãíå. Òóé áèëà âòîðàòà ñêðúá íà Òóðèí.
 Êîãàòî ïðàòåíèöèòå ïðåäàëè îòãîâîðà, Ìåëèàí ñå çàòðîãíàëà è îïå÷àëèëà, ïîíåæå óñåùàëà ìèñëèòå íà Ìîðâåí; è ðàçáðàëà, ÷å íå ùå áúäå èçáåãíàòî ëåñíî îíóé, ùî ïðåäóãàæäàëà.
 Øëåìúò íà Õàäîð ïîïàäíàë â Òèíãîëîâèòå ðúöå. Òîçè øëåì áèë îò ñèâà ñòîìàíà ñúñ çëàòíè èíêðóñòàöèè è ãðàâèðàíè îêîëî òÿõ ïîáåäíè ðóíè. Ìàãè÷åñêà ñèëà ïàçåëà íîñèòåëÿ ìó îò ñìúðòîíîñíè ðàíè, ïîíåæå âñåêè ìå÷ ñå òðîøàë â íåãî è âñÿêà ñòðåëà îòñêà÷àëà. Èçðàáîòåí áèë îò íîãðîäñêèÿ ìàéñòîð Òåë÷àð, ÷èèòî òâîðåíèÿ ñå ñëàâåëè ïî öÿëàòà Ñðåäíà çåìÿ. Èìàë çàáðàëî (êàòî îíèÿ, ñ êîèòî äæóäæåòàòà çàêðèâàëè î÷èòå ñè â êîâà÷íèöèòå) è ëèöåòî íà îíçè, ùî ãî íàäåíåë, âäúõâàëî ñòðàõ â äóøèòå íà âðàãîâåòå, à â ñúùîòî âðåìå áèëî îïàçåíî îò ñòðåëè è îãúí. Âúðõó ãðåáåíà ïðåäèçâèêàòåëíî ñå èçäèãàëî ïîçëàòåíî èçîáðàæåíèå íà ãëàâàòà íà äðàêîíà Ãëàóðóíã; çàùîòî øëåìúò áèë èçðàáîòåí ñêîðî ñëåä ïúðâîòî ìó èçëèçàíå îò Ìîðãîòîâèòå ïîðòè. Õàäîð, à è Ãàëäîð ïîäèð íåãî, ÷åñòî ãî íîñåëè íà âîéíà; è ãîðäîñò îáçåìàëà äóøèòå íà õèòëóìñêèòå áîéöè, ùîì ãî çúðíåëè ñðåä áèòêàòà, òà ñå ïðîâèêâàëè: "Ïî-äîáëåñòåí å Äðàêîíúò íà Äîð-ëîìèí îò çëàòíèÿ ÷åðâåé íà Àíãáàíä!".
 Àëà âñúùíîñò òîçè øëåì íå áèë èçêîâàí çà ÷îâåê, à çà Àçàãàë, âëàäåòåëÿ íà Áåëåãîñò, êîéòî ïðåç Ñêðúáíàòà ãîäèíà çàãèíàë â ñõâàòêà ñ Ãëàóðóíã(4). Àçàãàë ãî äàðèë íà Ìàåäðîñ êàòî îòïëàòà çàäåòî ñïàñèë æèâîòà è ñúêðîâèùàòà ìó, êîãàòî îðêèòå ãî áèëè íàïàäíàëè îò çàñàäà êðàé Ïúòÿ íà äæóäæåòàòà â Èçòî÷åí Áåëåðèàíä(5). Ïî-êúñíî Ìàåäðîñ ãî ïðàòèë íà Ôèíãîí, ñ êîãîòî ÷åñòî ðàçìåíÿë äðóæåñêè äàðîâå, òúé êàòî íå çàáðàâÿë êàê Ôèíãîí ïðîïúäèë Ãëàóðóíã îáðàòíî â Àíãáàíä. Àëà îñâåí Õàäîð è ñèíà ìó Ãàëäîð â öÿë Õèòëóì íèêîé äðóã íÿìàë òúé ÿêà øèÿ è ïëåùè, ÷å äà íîñè ñ ëåêîòà äæóäæåøêèÿ øëåì. Çàòóé Ôèíãîí ãî ïîäàðèë íà Õàäîð çàåäíî ñ âëàñòòà íàä Äîð-ëîìèí. Çà çëà áåäà Ãàëäîð áèë áåç øëåìà, êîãàòî îòáðàíÿâàë Åéòåë Ñèðèîí, ïîíåæå ïðè âíåçàïíèÿ ùóðì íà âðàãà èçòè÷àë ãîëîãëàâ êúì êðåïîñòíàòà ñòåíà è åäíà îò ñòðåëèòå íà îðêèòå ãî ïðîíèçàëà ïðàâî â îêîòî. Êîëêîòî äî Õóðèí, òîé íå îáè÷àë äà ãî íîñè è êàçâàë: "Ïðåäïî÷èòàì äà ãëåäàì âðàãîâåòå ñ èñòèíñêîòî ñè ëèöå". Àëà âñå ïàê ñìÿòàë øëåìà çà åäíî îò íàé-ñêúïèòå ðîäîâè ñúêðîâèùà.
 Äúëáîêî ïîä Ìåíåãðîò Òèíãîë èìàë ñêëàäîâå, ïúëíè ñ áåçáðîé íåñðàâíèìè îðúæèÿ: ðèçíèöè ñ ôîðìà íà ðèáåíè ëþñïè è áëåñòÿùè êàòî åçåðî ïîä ëóíàòà; ìå÷îâå è òîïîðè, ùèòîâå è øëåìîâå, èçêîâàíè îò ñàìèÿ Òåë÷àð è íåãîâèÿ ó÷èòåë, ñòàðèÿ Ãàìèë Çèðàê, êàêòî è îò îùå ïî-èçêóñíè åëôè÷åñêè ìàéñòîðè. Çàùîòî áèë ïîëó÷èë â äàð ïðåäìåòè, èäâàùè îò Âàëèíîð è èçðàáîòåíè îò ñðú÷íèòå ðúöå íà Ôåàíîð, ñ êîãîòî íèêîé íå ùå ñå ìåðè äîäåòî ñâÿò ñâåòóâà. Àëà ïðèåë Õàäîðîâèÿ øëåì ñ òàêàâà ðàäîñò, ñÿêàø ñúêðîâèùíèöàòà ìó áèëà ïðàçíà è îò ñúðöå èçðåêúë:
 - Ãîðäè ãëàâè èìàõà ïðåäöèòå Õóðèíîâè, ùî íîñåõà òîçè øëåì.
 Ïîñëå ìó õðóìíàëî íåùî, òà ïðèçîâàë Òóðèí è êàçàë, ÷å Ìîðâåí ïðàùà íà ñèíà ñè ñëàâåí äàð, íàñëåäñòâî îò íåãîâèòå äåäè.
 - Âçåìè ñåãà Äðàêîíîâàòà ãëàâà íà Ñåâåðà - ðåêúë Òèíãîë, - è ÿ íîñè ñ ÷åñò, êîãàòî íàñòàíå âðåìå.
 Íî Òóðèí îùå áèë ïðåêàëåíî ìàëúê, çà äà ïîâäèãíå øëåìà è íå ìó îáúðíàë âíèìàíèå ïîðàäè ñêðúáòà â ñúðöåòî ñè.
Òóðèí â Äîðèàò
 Ïðåç äåòñêèòå ñè ãîäèíè â Äîðèàò Òóðèí áèë íåïðåñòàííî ïîä íàäçîðà íà Ìåëèàí, ìàêàð ÷å ðÿäêî ÿ âèæäàë. Íî èìàëî åäíî äåâîéêà íà èìå Íåëàñ, êîÿòî æèâååëà èç ãîðèòå; è ïî çàðúêà íà Ìåëèàí òÿ ñëåäâàëà Òóðèí êîë÷åì ñå çàïúòåë èç ïóùèíàêà è ÷åñòî ãî ñðåùàëà òàì, ñÿêàø ñëó÷àéíî. Ìíîãî óçíàë Òóðèí îò Íåëàñ çà ïúòèùàòà è æèâèòå òâàðè íà Äîðèàò, à îñâåí òóé òÿ ãî ó÷åëà íà Ñèíäàðèíñêè åçèê, êàêòî ñå ãîâîðåë â äðåâíîòî êðàëñòâî - ñòàðèíåí, èçèñêàí è áîãàò ñ ïðåêðàñíè ñëîâà(6). Âñè÷êî òóé çà èçâåñòíî âðåìå ãî ðàçâåñåëèëî, äîäåòî íàä äóøàòà ìó ïàäíàëà äðóãà ñÿíêà è äåòñêàòà äðóæáà îòìèíàëà êàòî ïðîëåòíî óòðî. Çàùîòî Íåëàñ íå õîäåëà â Ìåíåãðîò è çà íèùî íà ñâåòà íå èñêàëà äà íàâëåçå ïîä êàìåííèòå ñâîäîâå; òúé ÷å êîãàòî äåòñòâîòî âçåëî äà ñè îòèâà è Òóðèí íàñî÷èë ìèñëè êúì ìúæêèòå ïîäâèçè, ñðåùèòå èì ñòàâàëè âñå ïî-ðåäêè è íàêðàÿ ñúâñåì ïðåñòàíàëè. Àëà òÿ âñå îùå äåáíåëà äà ãî çúðíå ñêðèøîì(7).
 Äåâåò ãîäèíè æèâÿë Òóðèí â ÷åðòîçèòå Ìåíåãðîò. Àëà ñúðöåòî è ìèñëèòå ìó íåïðåñòàííî ñå âðúùàëè êúì ñúäáàòà íà íåãîâèòå áëèçêè è ïîíÿêîãà ïîëó÷àâàë âåñòè îò òÿõ. Çàùîòî êîãàòî áèëî âúçìîæíî, Òèíãîë ïðàùàë âåñòîíîñöè ïðè Ìîðâåí, à òÿ âðúùàëà ïî òÿõ íîâèíè çà ñèíà ñè; òúé Òóðèí óçíàë, ÷å ñåñòðà ìó Íèåíîð ðàñòå è õóáàâåå êàòî öâåòå ñðåä ìðà÷íèÿ Ñåâåð è ÷å ó÷àñòòà íà Ìîðâåí âå÷å íå å òîëêîç îêàÿíà, êàêòî ïðåäè. Ñàì òîé áúðçî ðàñòÿë è ñòàíàë íàïåò è ñíàæåí ñðåä ëþäåòå, à ñèëàòà è õðàáðîñòòà ìó ñå ïðîñëàâèëè èç Òèíãîëîâîòî êðàëñòâî. Ïðåç îíèÿ ãîäèíè óçíàë ìíîãî ïðåìúäðîñòè, ïîíåæå îõîòíî ñëóøàë ïðåäàíèÿ çà äðåâíèòå âðåìåíà; è ñòàíàë çàìèñëåí è íåìíîãîñëîâåí. Áåëåã Êðåïêîëúê ÷åñòî èäâàë â Ìåíåãðîò è âîäåë Òóðèí íà äàëå÷íè ïîõîäè, çà äà ãî ó÷è íà ñëåäîòúðñà÷åñòâî, ñòðåëáà ñ ëúê è (êîåòî íàé ìó äîïàäàëî) áîðàâåíå ñ ìå÷; íî â èçêóñíèòå çàíàÿòè íå áèë ìíîãî ñðú÷åí, ïîíåæå òðóäíî îâëàäÿâàë ñîáñòâåíàòà ñè ñèëà, òà ÷åñòî ñå ñëó÷âàëî ñ ðÿçúê çàìàõ äà ïîâðåäè êàêâîòî å ïîäõâàíàë. È â äðóãè îáëàñòè ñúäáàòà ñÿêàø íå áèëà áëàãîñêëîííà êúì íåãî, òúé ÷å íåðÿäêî çàìèñëèòå ìó ñå ïðîâàëÿëè è íå ïîñòèãàë æåëàíîòî; òðóäíî íàìèðàë ïðèÿòåëè, çàùîòî íå áèë âåñåë ïî äóõ è ðÿäêî ñå ñìååë, à íàä ìëàäîñòòà ìó òåãíåëà ñÿíêà. Àëà âñå ïàê çàñëóæèë îáè÷ è óâàæåíèå îò îíèÿ, ùî ãî ïîçíàâàëè, à âñè÷êè îñòàíàëè ìó îòäàâàëè ïî÷èò êàòî íà êðàëñêè ñèí.
 Íî èìàëî åäèí, êîéòî çàâèæäàë íà òàÿ ïî÷èò è çàâèñòòà ìó ðàñòÿëà ñ âúçìúæàâàíåòî íà Òóðèí; íàðè÷àë ñå Ñàåðîñ, ñèí Èòèëáîðîâ. Òîé áèë îò îíèÿ Íàíäîðè, äåòî íàìåðèëè óáåæèùå â Äîðèàò ñëåä ãèáåëòà íà ñâîÿ âëàäåòåë Äåíåòîð âúðõó õúëìà Àìîí Åðåá ïî âðåìå íà Ïúðâàòà áåëåðèàíäñêà áèòêà. Òåçè åëôè æèâååëè ïðåäèìíî â Àðòîðèåí, ìåæäó Àðîñ è Êåëîí â èçòî÷íàòà ÷àñò íà Äîðèàò, áðîäåéêè ïîíÿêîãà èç äèâèòå çåìè îòâúä Êåëîí; è íÿìàëî äðóæáà ìåæäó òÿõ è õîðàòà, îòêàêòî Åäàèíèòå ïðåêîñèëè Îñèðèàíä è ñå çàñåëèëè â Åñòîëàä. Ñàåðîñ îáà÷å äúëãî æèâÿë â Ìåíåãðîò è ñïå÷åëèë óâàæåíèåòî íà êðàëÿ; à ïî íðàâ áèë ãîðäåëèâ è ñå îòíàñÿë âèñîêîìåðíî ñ âñè÷êè, êîèòî ñìÿòàë çà ïî-íèñêè ïî ðàíã è çàñëóãè îò íåãî. Ñïðèÿòåëèë ñå ñ ïåñíîïîåöà Äàåðîí(8), ïîíåæå ñàì áèë íàäàðåí ïåâåö; õîðàòà îáà÷å íå ìó äîïàäàëè, à íàé-ñèëíà íåïðèÿçúí èçïèòâàë êúì ðîäà íà Áåðåí Åðõàìèîí.
 - Íèìà å ðàçóìíî - êàçâàë òîé - äà äîïóñêàìå ïî íàøèòå çåìè îùå íÿêîé îò îíçè îêàÿí íàðîä? Íå íè ëè ñòèãàò áåäèòå, ùî ïúðâèÿò íàâëå÷å íà Äîðèàò?
 Çàòóé ãëåäàë Òóðèí íàêðèâî è çëîñëîâåë çà âñÿêà íåãîâà ïîñòúïêà; àëà óìåëî ïðèêðèâàë çëîáàòà ñè ñ ëóêàâè ñëîâà. Ñðåùíåë ëè Òóðèí íàñàìå, çàãîâàðÿë âèñîêîìåðíî è ïðåíåáðåæèòåëíî; à Òóðèíîâîòî òúðïåíèå ñå èç÷åðïâàëî, ìàêàð ÷å äúëãî îòâðúùàë ñ ìúë÷àíèå íà çëîñëîâèåòî, ïîíåæå Ñàåðîñ áèë êðàëñêè ñúâåòíèê è åäèí îò íàé-âèñîêîïîñòàâåíèòå áëàãîðîäíèöè â Äîðèàò. Çà áåäà ìúë÷àíèåòî ìó ñàìî ðàçäðàçâàëî Ñàåðîñ îùå ïîâå÷å.
 Â ãîäèíàòà, êîãàòî Òóðèí íàâúðøèë ñåäåìíàéñåò, ñêðúáòà ìó ñå ïîäíîâèëà, çàùîòî âåñòèòå îò Äîð-ëîìèí íåíàäåéíî ñåêíàëè. Íàïîñëåäúê ìîùòà íà Ìîðãîò íåïðåñòàííî ðàñòÿëà è âå÷å öÿë Õèòëóì ñå íàìèðàë ïîä íåãîâàòà ñÿíêà. Òîé íåñúìíåíî çíàåë ìíîãî çà áëèçêèòå íà Õóðèí è äîòîãàâà íå ãè òîðìîçåë ñàìî çà äà èçïúëíè ÷åðíèòå ñè çàìèñëè; àëà ñåãà ïàê çàðàäè ñúùèòå ïëàíîâå ðàçïîëîæèë çîðêà ñòðàæà èç âñè÷êè ïðîõîäè íà Ñåí÷åñòèòå ïëàíèíè, òà ñàìî ñúñ ñìúðòåí ðèñê ìîæåëî äà ñå âëåçå èëè èçëåçå îò Õèòëóì, à îðêèòå âúðëóâàëè ïî ãîðíîòî ïîðå÷èå íà Ñèðèîí è îêîëî èçâîðèòå íà Íàðîã è Òåèãëèí. Òúé íàñòàíàëî âðåìå, êîãàòî âåñòîíîñöèòå íà Òèíãîë íå ñå çàâúðíàëè è òîé ðåøèë äà íå èçïðàùà äðóãè. Çàùîòî ìðàçåë ïîäàíèöèòå ìó äà èçëèçàò èçâúí îõðàíÿâàíèòå ãðàíèöè è òúêìî ñ òóé íàé-ñèëíî áèë ïîêàçàë ñâîÿòà áëàãîñêëîííîñò êúì Õóðèíîâèÿ ðîä - ÷å ïî îïàñíèòå ïúòèùà ïðàòèë âåñòîíîñöè ïðè Ìîðâåí â Äîð-ëîìèí.
 Íàòåæàëî îò ñêðúá ñúðöåòî íà Òóðèí, çàùîòî íå çíàåë êàêâà íîâà áåäà ñå çàäàâà è ñå áîÿë, ÷å ìîæå çëî äà å ñïîëåòÿëî Ìîðâåí è Íèåíîð; è äúëãè äíè ñåäÿë ìúë÷àëèâî, ìèñëåéêè çà óïàäúêà íà Õàäîðîâèÿ ðîä è ëþäåòå îò Ñåâåðà. Íàé-ñåòíå ñòàíàë è òðúãíàë äà äèðè Òèíãîë; îòêðèë ãî äà ñåäè ñ Ìåëèàí â ñÿíêàòà íà Õèðèëîðí, îãðîìíèÿ áóê êðàé Ìåíåãðîò.
 Ñìàÿíî ñå âãëåäàë Òèíãîë â Òóðèí, çàùîòî âìåñòî ëþáèìèÿ ñè äîâåäåí ñèí çúðíàë ñÿêàø íåïîçíàò ÷îâåê - âèñîê, òúìíîêîñ, ñ äúëáîêî õëúòíàëè è ïðîíèöàòåëíè î÷è ñðåä áÿëîòî ëèöå. Òîãàâà Òóðèí ïîìîëèë äà ìó äàäàò ùèò, ðèçíèöà è ìå÷, à îñâåí òóé ïîèñêàë Äðàêîíîâèÿ øëåì íà Äîð-ëîìèí; è êðàëÿò ïðèåë ìîëáàòà ìó ñ òàêèâà ñëîâà:
 - Äàâàì òè ìÿñòî ñðåä ìîèòå ìå÷îíîñöè, çàùîòî óñåùàì, ÷å ìå÷úò ùå áúäå òâîå îðúæèå. È àêî æåëàåø, ñ òÿõ ìîæåø äà òðúãíåø íà áîéíî êðúùåíèå ïî ãðàíèöèòå.
 Íî Òóðèí îòâúðíàë:
 - Îòâúä ïðåäåëèòå íà Äîðèàò ìå âëå÷å ñúðöåòî; íå çà îòáðàíà êîïíåÿ, à çà àòàêà ñðåùó Âðàãà.
 - Òîãàç ùå òðÿáâà äà òðúãíåø ñàì - ðåêúë Òèíãîë. - Âúâ âîéíàòà ñðåùó Àíãáàíä óïðàâëÿâàì âîéñêàòà ñè êàêòî ñìåòíà çà äîáðå, ñèíå Õóðèíîâ. Íå ïðåäâèæäàì äà ïðàòÿ âúîðúæåíè îòðÿäè èçâúí Äîðèàò íè â áëèçêî, íè â ïî-äàëå÷íî áúäåùå.
 - Àëà òè ñè ñâîáîäåí äà âúðâèø íàêúäåòî ïîèñêàø, ñèíå íà Ìîðâåí - äîáàâèëà Ìåëèàí. - Ïîÿñúò íà Ìåëèàí íå âúçïèðà îíèÿ, ùî ñà òðúãíàëè ñ íàøå ïîçâîëåíèå.
 - Îñâåí àêî ñå âñëóøàø â ñúâåòà ìè - ðåêúë Òèíãîë.
 - Êàêúâ å òâîÿò ñúâåò, ãîñïîäàðþ? - çàïèòàë Òóðèí.
 - Ïî ñíàãà èçãëåæäàø èñòèíñêè ìúæ - îòãîâîðèë Òèíãîë, - àëà âñúùíîñò òåïúðâà èìà äà ÷àêàø ìúæêàòà çðÿëîñò. Äîéäå ëè òîâà âðåìå, ìîæå áè ùå ïîñëóøàø äúëãà êúì ñâîÿ ðîä; íî åäâà ëè èìà íàäåæäà åäèí-åäèíñòâåí ÷îâåê äà ñòîðè ñðåùó Ìðà÷íèÿ âëàäåòåë íåùî äðóãî, îñâåí äî ñåòíèÿ ìèã äà ïîìàãà íà åëôè÷åñêèòå âëàäåòåëè â òÿõíàòà îòáðàíà.
 À Òóðèí âúçðàçèë:
 - Ìîÿò ñðîäíèê Áåðåí å ñòîðèë ïîâå÷å.
 - Çàåäíî ñ Ëóòèåí - ðåêëà Ìåëèàí. - Íî íå ïîäîáàâà äà ãîâîðèø òîëêîç äðúçêî ïðåä áàùàòà íà Ëóòèåí. Ìèñëÿ, ÷å íå òúé âúçâèøåíà å ñúäáàòà òè, ñèíå íà Ìîðâåí, ìàêàð çà äîáðî èëè çëî äà ñå ïðåïëèòà ñ íàøàòà ó÷àñò. Ñàì îò ñåáå ñè ñå ïàçè, èíàê áåäàòà òå ÷àêà. - È êàòî ïîìúë÷àëà ìàëêî, îòíîâî ïðîäóìàëà: - Âúðâè ñåãà, ñèíå íàø; è ïîìíè ñúâåòà íà êðàëÿ. À ñòàíåø ëè èñòèíñêè ìúæ, íå âÿðâàì äà îñòàíåø çàäúëãî ïðè íàñ â Äîðèàò. Àêî â èäíèòå äíè íå çàáðàâèø ñëîâàòà íà Ìåëèàí, òóé ùå å çà òâîå äîáðî: áîé ñå îò æåãàòà è ñòóäà â ñúðöåòî ñè.
 Òîãàâà Òóðèí ñå ïîêëîíèë íèñêî ïðåä òÿõ è ñè òðúãíàë. Íå ñëåä äúëãî íàäÿíàë Äðàêîíîâèÿ øëåì, âçåë îðúæèÿ è çàìèíàë êúì çàïàäíèòå ïðåäåëè, çà äà ñå ïðèñúåäèíè êúì åëôè÷åñêèòå áîéöè, ùî íåïðåñòàííî âîþâàëè òàì ñ îðêèòå è âñè÷êè äðóãè ãíóñíè ñëóãè íà Ìîðãîò. Òúé îùå ïðåäè äà ñå áèë ðàçäåëèë äîêðàé ñ þíîøåñêèòå ãîäèíè, äîêàçàë ñâîÿòà ñèëà è äîáëåñò; è ïîìíåéêè çëî÷åñòèíèòå íà áëèçêèòå ñè, ïðåïóñêàë íà÷åëî âúâ âñÿêà õðàáðà àòàêà, òà öÿë ñå ïîêðèë ñ áåëåçè îò ñòðåëèòå è êðèâèòå ìå÷îâå íà îðêèòå. Àëà ñúäáàòà ãî ïàçåëà îò ãèáåë; è îò ãîðèòå ïëúçíàëà ìúëâà äàëå÷ èçâúí ãðàíèöèòå íà Äîðèàò, ÷å Äðàêîíîâèÿò øëåì íà Äîð-ëîìèí îòíîâî èçëèçà íà áîé. ×óâàéêè òàÿ âåñò, ìíîçèíà ìúëâåëè ñ ïî÷óäà: "Äà íå áè äóõúò íà Õàäîð èëè Ãàëäîð Âèñîêè äà ñå å çàâúðíàë îò ñìúðòòà; èëè ïúê Õóðèí Õèòëóìñêè äà å èçáÿãàë íàé-ñåòíå îò áåçäúííèòå ÿìè íà Àíãáàíä?".
 Ïî îíóé âðåìå åäèí-åäèíñòâåí ñðåä ãðàíè÷íèòå áîéöè íà Òèíãîë áèë ïî-ìîãúù îò Òóðèí - Áåëåã Êóòàëèîí; è äâàìàòà êðà÷åëè ðàìî äî ðàìî âúâ âñÿêà îïàñíà ìèñèÿ äàëå÷ èç ãîðèòå.
 Òúé îòìèíàëè òðè ãîäèíè è ïðåç òîâà âðåìå Òóðèí ðÿäêî ñå âðúùàë â Òèíãîëîâèòå ÷åðòîçè; âå÷å íåõàåë çà äðåõèòå è âúíøíîñòòà ñè, òà êîñàòà ìó ñå ñïëúñòèëà, à íàä ðèçíèöàòà íàìÿòàë ïðîòðèò è ïåòíîñàí îò äúæäîâåòå ïëàù. Àëà íà òðåòîòî ëÿòî, êîãàòî áèë âå÷å äâàéñåòãîäèøåí, ïîæåëàë äà ñè ïî÷èíå, à è îðúæèÿòà ìó ñå íóæäàåëè îò ãðèæèòå íà êîâà÷; åäíà âå÷åð ïðèñòèãíàë â Ìåíåãðîò è îòèøúë â òðàïåçíàòà çàëà. Òèíãîë íå áèë òàì, ïîíåæå ïðåç ëÿòîòî äâàìàòà ñ Ìåëèàí îáè÷àëè äà áðîäÿò èç çåëåíèòå äåáðè. Óìîðåí è çàìèñëåí, Òóðèí ñåäíàë íà ìàñàòà, áåç äà èçáèðà; çà áåäà ñå îçîâàë ñðåä áëàãîðîäíèöèòå íà êðàëñòâîòî è çàåë òúêìî ìÿñòîòî, îïðåäåëåíî çà Ñàåðîñ. À Ñàåðîñ âëÿçúë ñëåä ìàëêî è ñå ðàçãíåâèë, ìèñëåéêè, ÷å Òóðèí å ïîñòúïèë òúé îò ãîðäîñò è çà äà ãî ïðåäèçâèêà; à îùå ïîâå÷å ñå ÿäîñàë, êàòî âèäÿë, ÷å âìåñòî äà óêîðÿò íàòðàïíèêà, äðóãèòå ãî ïðèåìàò ñúðäå÷íî.
 Îòíà÷àëî Ñàåðîñ ñúùî ñå ïðåñòîðèë íà äîáðîäóøåí è îòèøúë äà ñåäíå ñðåùó Òóðèí.
 - Ðÿäêî íè ðàäâà ñ ïðèñúñòâèåòî ñè òîçè çàùèòíèê íà ãðàíèöèòå - ðåêúë òîé - è ñ ðàäîñò îòñòúïâàì ëþáèìîòî ñè ìÿñòî ñðåùó ÷åñòòà äà ïîãîâîðÿ ñ íåãî.
 È îùå äúëãî ãîâîðèë ñ Òóðèí, ðàçïèòâàéêè çà âåñòè îò ãðàíèöèòå è áèòêèòå èç ïóùèíàêà; àëà ìàêàð ñëîâàòà äà èçãëåæäàëè ëþáåçíè, ïîäèãðàâêàòà â ãëàñà ìó áèëà íåïðèêðèòà. Íå èçäúðæàë òîãàâà Òóðèí, ïîãëåäíàë ãî è èçâåäíúæ óñåòèë ãîð÷èëêàòà íà èçãíàíèåòî; è âúïðåêè ñâåòëèíèòå è çâúíêèÿ ñìÿõ èç åëôè÷åñêèòå ÷åðòîçè, â ìèñëèòå ñè ñå âúðíàë êúì Áåëåã è âîèíñêèÿ æèâîò ñðåä ãîðèòå, à ïîäèð òóé îùå ïî-íàäàëå÷ - êúì Ìîðâåí è áàùèíèÿ ìó äîì â Äîð-ëîìèí; íàâúñèë ñå îò ìðà÷íèòå ìèñëè è íå îòâúðíàë íà Ñàåðîñ. À îíçè, êàòî ïîìèñëèë òóé çà çíàê íà íåïðèÿçúí, ïðåñòàíàë äà óäúðæà ãíåâà ñè; èçâàäèë çëàòåí ãðåáåí, õâúðëèë ãî íà ìàñàòà ïðåä Òóðèí è ðåêúë:
 - ×îâå÷å îò Õèòëóì, òè íåñúìíåíî ñè äîøúë íàáúðçî íà òàÿ òðàïåçà, òà ìîæåì äà òè ïðîñòèì ñúäðàíèÿ ïëàù; àëà ïîíå íå îñòàâÿé ãëàâàòà ñè çàíåìàðåíà êàòî êúïèíîâ ãúñòàëàê. À è àêî ðàçêðèåø óøèòå ñè, ìîæå áè ùå ÷óâàø ïî-äîáðå êàêâî òè ñå ãîâîðè.
 Íèùî íå êàçàë Òóðèí, ñàìî îòïðàâèë î÷è êúì Ñàåðîñ è â òúìíèòå èì äúëáèíè çàáëåñòåëè èñêðè. Íî Ñàåðîñ ïðåíåáðåãíàë ïðåäóïðåæäåíèåòî è îòâúðíàë ñ ïðåçðèòåëåí ïîãëåä, èçðè÷àéêè íà âñåîñëóøàíèå:
 - Àêî ìúæåòå îò Õèòëóì èçãëåæäàò òúé äèâè è ãðîçíè, òî êàêâè ëè ùå äà ñà æåíèòå ïî îíèÿ çåìè? Äà íå áè äà òúð÷àò èç ãîðèòå êàòî áåçñëîâåñíè òâàðè, îáëå÷åíè ñàìî ñ êîñèòå ñè?
 Ãðàáíàë òîãàâà Òóðèí åäèí áîêàë, çàïîêèòèë ãî ïðàâî â ëèöåòî ìó è Ñàåðîñ ðóõíàë íàçàä ñ òåæêà ðàíà; ñåòíå Òóðèí èçâàäèë ìå÷à è ùÿë äà ñå íàõâúðëè âúðõó ìó, àêî íå ãî áèë óäúðæàë Ìàáëóíã ëîâåöà, êîéòî ñåäÿë äî íåãî. À Ñàåðîñ ñòàíàë, èçïëþë âúðõó ìàñàòà êúðâàâà õðà÷êà è ïðîäóìàë ñ ðàçêúñàíè óñòíè:
 - Äîêîãà ùå äàâàìå ïîäñëîí íà òîÿ Âîç-ãîðÿíèí?(9) Êîé ïîâåëÿâà òóê òàçè âå÷åð? Êðàëñêèòå çàêîíè íàêàçâàò ñòðîãî îíèÿ, ùî çëîóïîòðåáÿâàò ñ ãîñòîïðèåìñòâîòî; à çà èçâàæäàíå íà ìå÷ â ÷åðòîçèòå íàé-ìåêàòà ïðèñúäà å âå÷íî èçãíàíèå. Èçâúí ÷åðòîãà ùå òè îòãîâîðÿ, Âîç-ãîðÿíèíî!
 Àëà ùîì Òóðèí çúðíàë êðúâòà âúðõó ìàñàòà, ãëàâàòà ìó îõëàäíÿëà; è êàòî ñå èçòðúãíàë îò õâàòêàòà íà Ìàáëóíã, áåçìúëâíî íàïóñíàë çàëàòà.
 Òîãàâà Ìàáëóíã ðåêúë íà Ñàåðîñ:
 - Êàêâî òå ïðèõâàùà òàÿ âå÷åð? Çà ñâàäàòà ñàì ñè âèíîâåí; è ìîæå áè êðàëÿò ùå îòñúäè, ÷å ðàçáèòàòà óñòà å çàñëóæåíà îòïëàòà çà çëîáíèÿ ïðèñìåõ.
 - Àêî îíóé íåäîíîñ÷å èìà íÿêàêâè æàëáè, íåêà òè÷à äà ñå îïëàêâà íà êðàëÿ - îòâúðíàë Ñàåðîñ. - Àëà èçâàæäàíåòî íà ìå÷ â òàçè çàëà íå ìîæå äà ñå îïðàâäàå ñ êàêâîòî è äà áèëî. Ñòîðè ëè îíçè Âîç-ãîðÿíèí ñúùîòî è íàâúí, ùå ãî óáèÿ.
 - Íå áúäè ÷àê òîëêîç óâåðåí - ðåêúë Ìàáëóíã; - àëà êîéòî è äà çàãèíå, òóé ùå å èñòèíñêî çëî, ïî-äîñòîéíî çà Àíãáàíä, îòêîëêîòî çà Äîðèàò è ñàìî íîâè áåäè ùå ïîíèêíàò îò íåãî. Èñêðåíî âÿðâàì, ÷å íÿêàêâà ñÿíêà ñå å ïðîòåãíàëà òàçè âå÷åð îòêúì Ñåâåðà äà íè äîêîñíå. Âíèìàâàé, Ñàåðîñ, ñèíå Èòèëáîðîâ, äà íå áè â ñâîÿòà ãîðäîñò äà èçïúëíèø Ìîðãîòîâàòà âîëÿ è íå çàáðàâÿé, ÷å ñè îò Åëäàðèòå.
 - Íå ãî çàáðàâÿì - îòâúðíàë Ñàåðîñ; àëà íå óñìèðèë ãíåâà ñè è öÿëà íîù ìèñëèë çà îñêúðáëåíèåòî, à çëîáàòà ìó ðàñòÿëà.
 Íà ñóòðèíòà, êîãàòî Òóðèí íàïóñíàë Ìåíåãðîò è ñå çàïúòèë êúì ñåâåðíèòå ïðåäåëè, Ñàåðîñ ãî ïðè÷àêàë â çàñàäà è íåíàäåéíî âðúõëåòÿë èçîòçàä ñ ãîë ìå÷ â åäíàòà ðúêà è ùèò â äðóãàòà. Íî Òóðèí, ïðèâèêíàë äà áúäå íàùðåê èç ïóùèíàêà, çúðíàë àòàêàòà ñ êðàé÷åöà íà îêîòî ñè, òà îòñêî÷èë íàñòðàíè, áúðçî èçâàäèë ìå÷à è ñå çàâúðòÿë ñðåùó âðàãà.
 - Ìîðâåí! - ïðîâèêíàë ñå òîé. - Ñåãà îñêúðáèòåëÿò òè ùå ïëàòè çà ïîäèãðàâêèòå!
 Ñ åäèí óäàð ðàçöåïèë ùèòà íà Ñàåðîñ è ìå÷îâåòå èì ïîäõâàíàëè ñâåòêàâè÷íà áîðáà. Àëà Òóðèí äúëãè ãîäèíè áèë óñâîÿâàë ñóðîâèòå áîéíè óðîöè, òà ñòàíàë áúðç êàòî åëô, ñàìî ÷å ìíîãî ïî-ñèëåí. Ñêîðî íàääåëÿë â ñõâàòêàòà è êàòî íàðàíèë äåñíèöàòà íà âðàãà, âå÷å ãî äúðæàë â ñâîÿ âëàñò. Ñòúïèë òîãàâà âúðõó ìå÷à, êîéòî Ñàåðîñ èçïóñíàë è êàçàë:
 - Ñàåðîñ, ÷àêà òå äúëúã áÿã, òà îäåæäèòå ñàìî ùå ïðå÷àò; ñòèãàò òè è êîñèòå.
 Ïîñëå èçâåäíúæ ãî ïîâàëèë, ñìúêíàë ìó äðåõèòå è Ñàåðîñ ñå èçïëàøèë, óñåùàéêè ñèëàòà íà Òóðèí. Íî Òóðèí ãî îñòàâèë äà ñå èçïðàâè è âèêíàë:
 - Áÿãàé! È àêî íå ñè ïî-áúðç îò åëåí, ñ ìå÷à ùå òå ïîäêàðâàì èçîòçàä.
 Ñ äèâè âîïëè çà ïîìîù õóêíàë Ñàåðîñ èç ïóùèíàêà; à Òóðèí òè÷àë ïîäèðå ìó êàòî õðúòêà, òà íàêúäåòî è äà ñâúðíåë, âñå óñåùàë îòçàä îñòðèåòî íà ìå÷à.
 Âîïëèòå íà Ñàåðîñ ïðèâëåêëè ìíîçèíà êúì òàÿ ãîíèòáà è òå ñå âòóðíàëè ïîäèð äâàìàòà, àëà ñàìî íàé-áúðçèòå íå èçîñòàíàëè. Íàé-îòïðåä òè÷àë Ìàáëóíã è ñìóò ãî îáçåìàë, çàùîòî ìàêàð äà íå îäîáðÿâàë ñíîùíèòå ïîäèãðàâêè, ñïîìíÿë ñè ïîãîâîðêàòà: "çëî, ñúáóäåíî ïðèçîðè, äî âå÷åðòà ñå ïðåâðúùà â Ìîðãîòîâà ðàäîñò"; à îñâåí òóé åëôèòå ñìÿòàëè çà íåïî÷òåíî äà ïîñðàìâàò êîãîòî è äà áèëî áåç ñúä è ïðèñúäà. Íèêîé íå çíàåë òîãàâà, ÷å Ñàåðîñ ïðúâ íàïàäíàë Òóðèí è èñêàë äà ãî ïîãóáè.
 - Ñïðè, Òóðèí, ñïðè! - ïðîâèêíàë ñå òîé. - Òóé å îðêñêî äåëî ñðåä ãîðñêèòå äåáðè!
 Àëà Òóðèí îòâúðíàë:
 - Îðêñêî äåëî ñðåä äåáðèòå çà îðêñêè ñëîâà â ÷åðòîãà!
 È ïàê ñå âòóðíàë ïîäèð Ìàåäðîñ; à îíçè âå÷å íå ñå íàäÿâàë íà ïîìîù è êàòî ìèñëåë, ÷å ñìúðòòà ãî ãîíè ïî ïåòèòå, òè÷àë ñëåïåøêîì íàïðåä, äîäåòî ñòèãíàë ðúáà íà äúëáîêà êëèñóðà ìåæäó ñêàëèòå, ïî êîÿòî òå÷àë åäèí ïðèòîê íà Åñãàëäóèí, à îòñðåùíèÿò áðÿã áèë äàëå÷å äîðè çà åëåíîâ ñêîê. Îáçåò îò óæàñ, îïèòàë Ñàåðîñ äà ÿ ïðåñêî÷è; íî íå óñïÿë äà ñå çàêðåïè íà äðóãèÿ áðÿã è ñ êðÿñúê ðóõíàë íàçàä, òà çàãèíàë âúðõó ãîëÿìà ñêàëà ñðåä ïîòîêà. Òúé ñâúðøèë æèâîòúò ìó â Äîðèàò; è äúëãî ùÿë äà ãî äúðæè Ìàíäîñ â ÷åðòîçèòå ñè.
 Âçðÿë ñå Òóðèí íàäîëó êúì áåçäèõàííîòî òÿëî íàñðåä ïîòîêà è ñè ïîìèñëèë: "Íåùàñòåí ãëóïåö! Îòòóê íàòàòúê ùÿõ äà ãî ïóñíà äà ñå çàâúðíå â Ìåíåãðîò. À ñåãà ìå î÷åðíè ñ âèíà íåçàñëóæåíà". Îáúðíàë ñå ñ ìðà÷åí âçîð êúì Ìàáëóíã è äðóãèòå, ùî íàáëèæèëè è ñïðåëè äî íåãî íà ðúáà. Ïîäèð äúëãî ìúë÷àíèå Ìàáëóíã ïðîäóìàë:
 - Óâè! Åëà ñåãà ñ íàñ, Òóðèí, çàùîòî â òàêîâà äåëî ñàì êðàëÿò òðÿáâà äà îòñúäè.
 Íî Òóðèí âúçðàçèë:
 - Àêî êðàëÿò ñúäåøå ñïðàâåäëèâî, áè ìå îáÿâèë çà íåâèíåí. Àëà íå áåøå ëè òîçè òóê íåãîâ ñúâåòíèê? Ìîæå ëè ñïðàâåäëèâ êðàë äà ñè èçáåðå ïðèÿòåë ñ ëóêàâî ñúðöå? Îòõâúðëÿì êàêòî çàêîíèòå, òúé è ïðèñúäàòà ìó.
 - Íå ñà ìúäðè òèÿ ñëîâà - ðåêúë Ìàáëóíã, ìàêàð ÷å îò ñúðöå ñúæàëÿâàë Òóðèí. - Íèìà ùå ñòàíåø äîáðîâîëåí èçãíàíèê? Ìîëÿ òå äà ñå çàâúðíåø ñ ìåí êàòî ïðèÿòåë. Èìà è äðóãè ñâèäåòåëè. Êîãàòî êðàëÿò óçíàå èñòèíàòà, íàâÿðíî ùå òè ïðîñòè.
 Íî íà Òóðèí ìó áèëè îìðúçíàëè åëôè÷åñêèòå ÷åðòîçè, à ñå áîÿë, ÷å ìîæå äà ãî çàòâîðÿò; çàòóé ðåêúë íà Ìàáëóíã:
 - Îòõâúðëÿì ìîëáàòà òè. Íå èñêàì îò êðàë Òèíãîë ïðîøêà çà êàêâîòî è äà áèëî; è ñåãà îòèâàì òàì, êúäåòî âëàñòòà ìó íå ùå ìå äîñòèãíå. Èìàòå ñàìî äâà èçáîðà: äà ìå ïóñíåòå èëè äà ìå óáèåòå, àêî òàêúâ å çàêîíúò âè. Çàùîòî ñòå ìàëöèíà, çà äà ìå õâàíåòå æèâ.
 Ïî ïîãëåäà ìó ðàçáðàëè, ÷å êàçâà èñòèíàòà è ãî îñòàâèëè äà ñè âúðâè; à Ìàáëóíã ïðîìúëâèë:
 - Ñòèãà íè è åäíà ãèáåë.
 - Íå ñúì ÿ æåëàë, íî è íå ñêúðáÿ çà íåÿ - îòâúðíàë Òóðèí. - Íåêà Ìàíäîñ ìó îòñúäè êàêâîòî å çàñëóæèë; è àêî íÿêîãà ïàê ñå çàâúðíå â çåìèòå íà æèâèòå, äàíî äà áúäå ïî-ìúäúð. Ñáîãîì!
 - Ùîì òîâà æåëàåø, âúðâè ñè ñ ìèð! - ðåêúë Ìàáëóíã. - Àëà òðúãíåø ëè, íå ñå íàäÿâàì íà äîáðî. Ñÿíêà å ëåãíàëà íà ñúðöåòî òè. Äàíî ïðè ñëåäâàùàòà íè ñðåùà íå ñå îêàæå ïî-ìðà÷íà.
 Âìåñòî îòãîâîð Òóðèí èì îáúðíàë ãðúá è ñå îòïðàâèë íåçíàéíî íàêúäå.
 Ðàçêàçâàò, ÷å êîãàòî Òóðèí íå ñå çàâúðíàë êúì ñåâåðíèòå ïðåäåëè íà Äîðèàò è íÿìàëî âåñòè îò íåãî, ñàì Áåëåã Êðåïêîëúê îòèøúë â Ìåíåãðîò äà ãî äèðè; è ñ íàòåæàëî ñúðöå óçíàë ùî å ñòîðèë Òóðèí è êàê å èçáÿãàë. Íå ñëåä äúëãî Òèíãîë è Ìåëèàí ñå çàâúðíàëè â ÷åðòîãà, ïîíåæå ëÿòîòî îòìèíàâàëî; à êîãàòî óçíàë êàêâî ñå å ñëó÷èëî, êðàëÿò âåäíàãà îòèøúë â òðîííàòà çàëà íà Ìåíåãðîò è ñáðàë âñè÷êè ñâîè ñúâåòíèöè è áëàãîðîäíèöèòå îò Äîðèàò.
 Âñè÷êî áèëî ïðîó÷åíî è ðàçêàçàíî íàé-ïîäðîáíî, ÷àê äî ïðîùàëíèòå ñëîâà íà Òóðèí; íàêðàÿ Òèíãîë âúçäúõíàë è ðåêúë:
 - Óâè! Êàê ñå å ïðîêðàäíàëà òàçè ñÿíêà â ìîåòî êðàëñòâî? Ñìÿòàõ Ñàåðîñ çà âåðåí è ìúäúð; àëà äà áåøå æèâ, ùåøå äà ïîçíàå ãíåâà ìè, ïîíåæå çëîíàìåðåí å áèë ïðèñìåõúò ìó è ñìÿòàì íåãî çà îòãîâîðåí âúâ âñè÷êî ñòàíàëî êðàé òðàïåçàòà. Äîòóê Òóðèí èìà ìîÿòà ïðîøêà. Àëà ïîñðàìâàíåòî íà Ñàåðîñ è ãîíèòáàòà äî ñìúðò ñà îùå ïî-÷åðíè äåÿíèÿ, òúé ÷å íå ìîãà äà ãè îòìèíà ñ ëåêà ðúêà. Òå èçäàâàò æåñòîêî è ãîðäåëèâî ñúðöå. - Òóê Òèíãîë äúëãî ìúë÷àë è íàé-ñåòíå èçðåêúë ñúñ ñêðúá: - Íåáëàãîäàðåí õðàíåíèê å òîé è ïðåêîìåðíî íàäìåíåí çà ÷îâåøêàòà ñè ó÷àñò. Êàê äà ïðèþòÿ îíîãîâà, ùî ïðåçèðà ìåí è ìîÿ çàêîí, êàê äà ìó ïðîñòÿ, àêî íå ñå ðàçêàéâà? Çàòóé ùå ïðîêóäÿ Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ, îò Äîðèàòñêîòî êðàëñòâî. Àêî ïîæåëàå äà âëåçå, íåêà áúäå äîâåäåí íà ñúä ïðè ìåí; è âå÷å íå å ìîé ñèí äîäåòî íå ïîìîëè çà ïðîøêà â íîçåòå ìè. Àêî íÿêîé òóê ñìÿòà òîâà çà íåñïðàâåäëèâî, íåêà ãîâîðè.
 Òîãàâà â çàëàòà íàñòàíàëà òèøèíà è Òèíãîë âäèãíàë ðúêà äà îáÿâè ïðèñúäàòà çà ïðîèçíåñåíà. Íî â òîçè ìîìåíò Áåëåã äîòè÷àë îòâúí è ñå ïðîâèêíàë:
 - Ãîñïîäàðþ, ìîãà ëè äà ãîâîðÿ?
 - Êúñíî èäâàø - ðåêúë Òèíãîë. - Íå áåøå ëè ïîêàíåí çàåäíî ñ äðóãèòå?
 - Òúé å, ãîñïîäàðþ - îòâúðíàë Áåëåã, - àëà ñå çàáàâèõ; òúðñåõ íÿêîãî. Íàé-ñåòíå âîäÿ ñâèäåòåë, êîãîòî òðÿáâà äà èçñëóøàìå ïðåäè ïðèñúäàòà.
 - Áÿõ ïðèçîâàë âñè÷êè, ùî èìàò íåùî äà êàæàò - ðåêúë êðàëÿò. - Êàêâî áè ìîãëî äà ïðîìåíè ñëîâàòà íà îíèÿ, êîèòî èçñëóøàõ äîñåãà?
 - Ñàì ùå ðåøèø êàòî ãî ÷óåø - êàçàë Áåëåã. - Èçïúëíè òàçè ìîÿ ìîëáà, àêî ñúì çàñëóæèë áëàãîâîëåíèåòî òè.
 - Çàðàäè òåá ùå ÿ èçïúëíÿ - ðåêúë Òèíãîë.
 Òîãàâà Áåëåã èçëÿçúë è äîâåë çà ðúêà äåâîéêàòà Íåëàñ, êîÿòî æèâååëà èç ãîðèòå è íèêîãà íå èäâàëà â Ìåíåãðîò; à òÿ ñå ñòúïèñàëà îò ãðàìàäíàòà êîëîííà çàëà ñ êàìåíåí ñâîä è îò ìíîæåñòâîòî î÷è, âïåðåíè â íåÿ. È êîãàòî Òèíãîë é ïîâåëèë äà ãîâîðè, ðåêëà:
 - Ãîñïîäàðþ, àç ñåäÿõ íà åäíî äúðâî...
 Àëà ñëåä òóé ñå çàïúíàëà îò òðåïåò ïðåä êðàëÿ è íå ìîãëà äà èçðå÷å íèùî ïîâå÷å. À òîé ñå óñìèõíàë è êàçàë:
 - È äðóãè ñà âúðøèëè ñúùîòî, íî íå ñà ñ÷èòàëè çà ïîòðåáíî äà ìè ðàçêàæàò.
 - Òúé å - îòâúðíàëà òÿ, îêóðàæåíà îò íåãîâàòà óñìèâêà. - Äîðè ñàìàòà Ëóòèåí! Ïðåç îíîâà óòðî ñè ìèñëåõ çà íåÿ è çà ÷îâåêà Áåðåí.
 Íèùî íå êàçàë Òèíãîë, ñàìî ïðåñòàíàë äà ñå óñìèõâà è çà÷àêàë Íåëàñ äà ïðîäúëæè.
 - Çàùîòî Òóðèí ìè íàïîìíÿ çà Áåðåí - èçðåêëà òÿ íàé-ñåòíå. - ×óâàëà ñúì, ÷å áèëè ñðîäíèöè è òóé ëè÷àëî, àêî ñå âãëåäàø ïî-áëèçî.
 Íå èçòúðïÿë Òèíãîë è ÿ ïðåêúñíàë:
 - Ìîæå è òúé äà å. Àëà Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ, ñòîðè ïðåçðÿíî äåëî è âå÷å íå ùå ãî âèæäàø, òà äà îáñúæäàø ðîäîñëîâèåòî ìó. Çàùîòî ñåãà ùå èçðåêà ïðèñúäàòà.
 - Ïîâåëèòåëþ! - âèêíàëà òÿ. - Èçòúðïè îùå ìàëêî è ìå îñòàâè ïðåäè òóé äà äîâúðøà. Ñåäÿõ íà åäíî äúðâî, çà äà çúðíà Òóðèí äîêàòî ìèíàâà ïî ïúòÿ; è âèäÿõ êàê Ñàåðîñ èçñêî÷è îò ãîðàòà ñ ùèò è ìå÷, òà ãî íàïàäíà èçíåâèäåëèöà.
 Ïðè òàçè âåñò èç çàëàòà ñå íàäèãíàë ðîïîò; è êðàëÿò âäèãíàë äåñíèöà ñ òàêèâà ñëîâà:
 - Ïî-ñåðèîçíî ñâèäåòåëñòâî íîñèø, îòêîëêîòî î÷àêâàõ. Âíèìàâàé êàêâî èçðè÷àø; çàùîòî òóê ñå ðåøàâà ÷îâåøêà ñúäáà.
 - Òúé ðå÷å è Áåëåã - îòâúðíàëà òÿ - è ñàìî çàòóé ñå îñìåëèõ äà äîéäà òóê, òà Òóðèí äà íå áúäå îñúäåí íåñïðàâåäëèâî. Òîé å õðàáúð, íî è ìèëîñòèâ. Äâàìàòà ñå ñðàæàâàõà, ãîñïîäàðþ, äîäåòî Òóðèí îòíå íà Ñàåðîñ ùèòà è ìå÷à; àëà íå ãî ñúñå÷å. Çàòóé íå âÿðâàì, ÷å å æåëàë ñìúðòòà ìó. À àêî è äà ïîñðàìè Ñàåðîñ, òî ñðàìúò áåøå çàñëóæåí.
 - Òóê àç îòñúæäàì - ðåêúë Òèíãîë. - Àëà îíóé, ùî êàçâàø, ùå ìå ðúêîâîäè. - Ïîñëå ðàçïèòàë Íåëàñ íàé-ïîäðîáíî; íàêðàÿ ñå îáúðíàë êúì Ìàáëóíã è ïðîäóìàë: - Ñòðàííî, ÷å Òóðèí íå òè å ðàçêàçàë íèùî.
 - È âñå ïàê òúé áåøå - îòâúðíàë Ìàáëóíã. - Àêî áå ïðîãîâîðèë, ñ äðóãè ñëîâà ùÿõìå äà ñå ïðîñòèì.
 - È äðóãà ùå å ïðèñúäàòà ìè ñåãà - ðåêúë Òèíãîë. - ×óéòå! Êàêâàòî è âèíà äà íîñè Òóðèí, îïðîùàâàì ÿ, ïîíåæå âèæäàì, ÷å å áèë îñêúðáåí è ïðåäèçâèêàí. È òúé êàòî ñà âåðíè ñëîâàòà ìó, ÷å ìîé ñúâåòíèê å ñòîðèë ïîäîáíà çëèíà, íå èñêàì äà ìîëè çà ïðîøêà, à ñàì ùå ãî äèðÿ íàâñÿêúäå; è ùå ãî ïðèçîâà äà ñå çàâúðíå ñ ïî÷åñòè â ìîÿ ÷åðòîã.
 Àëà êîãàòî ïðèñúäàòà áèëà ïðîèçíåñåíà, Íåëàñ èçâåäíúæ çàðèäàëà.
 - Êúäå äà ãî íàìåðèì? - çàïèòàëà òÿ. - Òîé íàïóñíà çåìèòå íè, à ñâåòúò å øèðîê.
 - Ùå ãî òúðñèì - îòâúðíàë Òèíãîë.
 Ïîñëå êðàëÿò ñòàíàë îò òðîíà, à Áåëåã èçâåë Íåëàñ îò Ìåíåãðîò è ðåêúë:
 - Íå ïëà÷è; çàùîòî àêî Òóðèí îùå å æèâ è áðîäè íåéäå â èçãíàíèå, ùå ãî íàìåðÿ, òà äîðè âñè÷êè äðóãè äà íå óñïåÿò.
 Íà äðóãèÿ äåí Áåëåã îòèøúë ïðè Òèíãîë è Ìåëèàí è êðàëÿò ìó ðåêúë:
 - Äàé ìè ñúâåò, Áåëåã; çàùîòî ñúì íàñêúðáåí. Ïðèåõ Òóðèí çà ñâîé ñèí è òàêúâ ùå îñòàíå íàâåêè, îñâåí àêî ñàì Õóðèí ñå çàâúðíå îò ñåíêèòå äà ñè ãî âçåìå. Íå èñêàì äà ñå ãîâîðè, ÷å íåñïðàâåäëèâî å áèë ïðîêóäåí èç ïóùèíàêà, çàòóé ñ ðàäîñò ùå ãî ïðèåìà îáðàòíî; îáè÷àõ ãî îò ñúðöå.
 À Áåëåã îòãîâîðèë:
 - Ùå òúðñÿ Òóðèí äîäåòî ãî íàìåðÿ è àêî å âúçìîæíî, ùå ãî äîâåäà â Ìåíåãðîò; çàùîòî è àç ãî îáè÷àì.
 Ïîñëå òðúãíàë äà îáèêàëÿ íàäëúæ è øèð Áåëåðèàíä ïðåç áåçáðîé çàïëàõè, äèðåéêè íàïðàçíî âåñòè îò Òóðèí; è çèìàòà îòìèíàëà, à ïîäèð íåÿ è ïðîëåòòà.
Òóðèí ìåæäó ðàçáîéíèöèòå
 Òóê ðàçêàçúò ïàê ñå çàâðúùà êúì Òóðèí. Ñìÿòàéêè, ÷å å ïðåñòúïíèê è êðàëÿò ùå ãî ïðåñëåäâà, òîé íå îòèøúë ïðè Áåëåã íà ñåâåðíèòå ãðàíèöè, à ñå îòïðàâèë íà çàïàä, òàéíî íàïóñíàë Îõðàíÿâàíîòî êðàëñòâî è ñòèãíàë äî ãîðñêèòå äåáðè þæíî îò Òåèãëèí. Ïðåäè Íèðíàåò Àðíîåäèàä òàì æèâååëè ìíîæåñòâî õîðà, ðàçäåëåíè íà ìàëêè îáùèíè; ïîâå÷åòî áèëè îò Íàðîäà íà Õàëåò, íî íÿìàëè îáù âëàäåòåë è ñå ïðåõðàíâàëè ñ ëîâ, ñêîòîâúäñòâî è çåìåäåëèå, êàòî îòãëåæäàëè ñâèíå èç äúáîâèòå ãîðè è îáðàáîòâàëè ìàëêè ïàð÷åòà ðàç÷èñòåíà çåìÿ. Íî ñåãà ïî÷òè âñè÷êè áèëè èçòðåáåíè èëè èçáÿãàëè êúì Áðåòèë è íàä îáëàñòòà òåãíåë ñòðàõúò îò îðêè è ðàçáîéíèöè. Çàùîòî ïî îíîâà ïàãóáíî âðåìå ñå ëóòàëè ìíîçèíà áåçäîìíè è îò÷àÿíè ëþäå - æåðòâè íà áèòêè è îïóñòîøåíèå; è íÿêîè ñå îòäàâàëè íà çëîäåÿíèÿ èç ïóùèíàêà. Ëåòå ëîâóâàëè è ñáèðàëè õðàíà êàêòî ìîãàò; àëà ïðåç çèìàòà, ùîì ãè íàëåãíåë ãëàäúò, ñòàâàëè ñòðàøíè êàòî âúëöè è îíèÿ, ùî îùå îïàçâàëè äîìîâåòå ñè, ãè íàðè÷àëè Ãàóðâàèò, òîåñò âúë÷è õîðà. Ïåòäåñåòèíà îò òÿõ ñå áèëè ñáðàëè â øàéêà, êîÿòî âúðëóâàëà èç ãîðèòå îòâúä çàïàäíèòå ïðåäåëè íà Äîðèàò; è ñè çàñëóæèëè íåíàâèñò ïî÷òè êîëêîòî îðêèòå, ïîíåæå ñðåä òÿõ èìàëî êîðàâîñúðäå÷íè èçãíàíèöè, ìðàçåùè ñîáñòâåíèÿ ñè ðîä. Íàé-ñóðîâ áèë íÿêîé ñè Àíäðîã, ïðîêóäåí îò Äîð-ëîìèí çàðàäè óáèéñòâî íà æåíà; äðóãè ñúùî èäâàëè îò îíçè êðàé: ñòàðèÿò Àëãóíä - íàé-âúçðàñòíèÿò îò öÿëàòà øàéêà, êîéòî áèë èçáÿãàë îò ñðàæåíèÿòà íà Íèðíàåò Àðíîåäèàä, è ãëàâàòàðÿò íà øàéêàòà Ôîðâåã - ðóñ ìúæ ñ òðåâîæåí áëÿñúê â î÷èòå, åäúð è õðàáúð, àëà çàáðàâèë äîáëåñòíèòå íðàâè íà Åäàèíèòå îò Õàäîðîâèÿ ðîä. Òèÿ ðàçáîéíèöè âå÷íî áèëè íàùðåê è êîãàòî ïî÷èâàëè, ðàçïîëàãàëè ñòðàæà íàîêîëî, à ùîì òðúãíåëè íà ïúò, ïðàùàëè íàïðåä ðàçóçíàâà÷è; çàòóé ùîì Òóðèí ñå çàëóòàë èç òÿõíàòà îáëàñò, áúðçî ãî óñåòèëè. Ïðîñëåäèëè ãî è ñêëþ÷èëè îáðú÷ íàîêîëî; è êàêòî èçëèçàë íà ïîëÿíêàòà êðàé åäèí áèñòúð ïîòîê, íåíàäåéíî ñå îçîâàë îáêðúæåí îò ìúæå ñ îáòåãíàòè ëúêîâå è ãîëè ìå÷îâå â ðúöåòå.
 Òîãàâà Òóðèí ñïðÿë, íî íå ïðîÿâèë ñòðàõ.
 - Êîè ñòå âèå? - çàïèòàë òîé. - Ìèñëåõ, ÷å ñàìî îðêè íàïàäàò ëþäåòå îò çàñàäà; àëà âèæäàì, ÷å ñúì ãðåøèë.
 - È ïàãóáíî ñè ãðåøèë - îòâúðíàë Ôîðâåã, - çàùîòî òèÿ ìåñòà ñà íàøè è íèêîìó íå ðàçðåøàâàìå äà áðîäè ïî òÿõ. Íà íàðóøèòåëèòå îòíåìàìå æèâîòà, àêî íå ìîãàò äà ñå îòêóïÿò.
 Ðàçñìÿë ñå Òóðèí è ðåêúë:
 - Íå ùå âèäèòå îòêóï îò åäèí ïðåñòúïíèê è èçãíàíèê. Ïàäíà ëè ìúðòúâ, ìîæåòå äà ìå ïðåòúðñèòå, àëà ñêúïî ùå âè ñòðóâà äà ñå óâåðèòå, ÷å ãîâîðÿ èñòèíàòà.
 È âñå ïàê ñìúðòòà ìó èçãëåæäàëà íåìèíóåìà, ïîíåæå äåñåòêè ñòðåëè ÷àêàëè ñàìî ñëîâîòî íà ãëàâàòàðÿ; è íèòî åäèí îò âðàãîâåòå íå ñòîÿë òîëêîç áëèçî, ÷å Òóðèí äà ñå õâúðëè ñ ìå÷ ñðåùó íåãî. À Òóðèí êàòî âèäÿë íÿêîëêî êàìúêà â ïîòîêà ïðåä íîçåòå ñè, âíåçàïíî ïðèêëåêíàë; è â òîçè ìèã åäèí ðàçáîéíèê, ðàçãíåâåí îò ñëîâàòà ìó, ïóñíàë ñòðåëà. Àëà òÿ ìèíàëà íàä Òóðèí, à òîé ðèïíàë, òà çàïðàòèë êàìúêà ïî ñòðåëåöà ñúñ ñòðàõîâèòà ñèëà è òî÷íîñò; è îíçè ðóõíàë ñ ðàçöåïåí ÷åðåï.
 - Æèâ ìîæå äà ñúì âè ïî-ïîëåçåí îò òîÿ êëåòíèê - ðåêúë Òóðèí è êàòî ñå îáúðíàë êúì Ôîðâåã, äîáàâèë: - Àêî òè ñè ãëàâàòàð òóê, íå áè òðÿáâàëî äà ðàçðåøàâàø ñòðåëáà áåç òâîÿ êîìàíäà.
 - Íàèñòèíà íå ðàçðåøàâàì - îòâúðíàë Ôîðâåã, - àëà òîé ñè ïîëó÷è çàñëóæåíîòî. Âçèìàì òå âìåñòî íåãî, ñòèãà äà ñëóøàø ïî-äîáðå.
 Òîãàâà äâàìèíà ðàçáîéíèöè âúçðàçèëè; åäèíèÿò ñå êàçâàë Óëðàä è áèë ïðèÿòåë íà óáèòèÿ.
 - Ñòðàíåí å òîÿ íà÷èí çà âëèçàíå â øàéêàòà - âèêíàë òîé, - êàòî óáèåø åäèí îò íàé-äîáðèòå.
 - Íå áåçïðè÷èííî - îòâúðíàë Òóðèí. - Íî åëàòå, ùîì èñêàòå! Ãîòîâ ñúì äà çàñòàíà è ñðåùó äâàìà âè ñ îðúæèå èëè ñ ãîëè ðúöå.
 Ïîñëå ñàì òðúãíàë íàñðåùà; íî Óëðàä îòñòúïèë è íå ïîæåëàë äà ñå áèå. Äðóãèÿò çàõâúðëèë ëúêà è îãëåäàë Òóðèí îò ãëàâà äî ïåòè; è òîçè ÷îâåê áèë Àíäðîã îò Äîð-ëîìèí.
 - Íå ìîãà ñ òåá äà ñå ìåðÿ - ðåêúë òîé. - À ìèñëÿ, ÷å è íèêîé äðóã íå ìîæå. Èäâàé ñ íàñ, ìåí àêî ïèòàø. Àëà ñòðàííî èçãëåæäàø; ëè÷è, ÷å ñè îïàñåí. Êàê òè å èìåòî?
 - Íåèòàí ñå íàðè÷àì, ùî çíà÷è îíåïðàâäàí - îòãîâîðèë Òóðèí.
 È îòòîãàâà íàñåòíå ðàçáîéíèöèòå ãî íàðè÷àëè Íåèòàí; àëà ìàêàð äà èì êàçàë, ÷å å ïîñòðàäàë îò íåïðàâäà (è îõîòíî ïðèåìàë ñëîâàòà íà äðóãè, ùî òâúðäåëè ñúùîòî), íå ðàçêðèâàë íèùî ïîâå÷å çà äîñåãàøíèÿ ñè æèâîò è äîì. Âñå ïàê ëè÷àëî, ÷å îòâèñîêî å ïàäíàë - íå íîñåë íèùî, îñâåí îðúæèÿòà ñè, àëà òå áèëè èçêîâàíè îò åëôè÷åñêè ìàéñòîðè. Ñêîðî ñïå÷åëèë âñåîáùî óâàæåíèå, òúé êàòî áèë ñèëåí è õðàáúð, îñâåí òóé ïî-äîáðå ïîçíàâàë ãîðèòå, à è íå áèë àë÷åí è íå ìèñëåë çà ñåáå ñè, òà âçåëè äà ìó ñå äîâåðÿâàò; àëà â ñúùîòî âðåìå ñå áîÿëè îò íåãî çàðàäè âíåçàïíèòå èçáëèöè íà íåðàçáèðàåìà ÿðîñò. Ãîðäîñòòà ãî âúçïèðàëà äà ñå çàâúðíå â Äîðèàò, à â Íàðãîòðîíä íå ïðèåìàëè íèêîãî ïîäèð ãèáåëòà íà Ôåëàãóíä. Äðåáíèòå ëþäå îò Íàðîäà íà Õàëåò ïðåçèðàë, à â Äîð-ëîìèí íå ñìååë äà îòèäå, ïîíåæå îíèÿ ìåñòà ãúìæàëè îò âðàãîâå, ïúê è ñè ìèñëåë, ÷å çà ñàì ÷îâåê íÿìà íàäåæäà äà ïðåêîñè ïðîõîäèòå íà Ñåí÷åñòèòå ïëàíèíè. Çàòóé çàæèâÿë ñðåä ðàçáîéíèöèòå, òúé êàòî ñ äðóãè õîðà ïî-ëåñíî ïîíàñÿë íåñãîäèòå èç ïóùèíàêà; à ïîíåæå èñêàë äà æèâåå è íå ìîæåë íåïðåñòàííî äà âðàæäóâà ñ òÿõ, ðÿäêî îïèòâàë äà óñìèðè çëîäåÿíèÿòà èì. Àëà ïîíÿêîãà â äóøàòà ìó ñå ðàçáóæäàëè ñðàì è æàëîñò, òà ñòàâàë îïàñåí â ãíåâà ñè. Òúé äî÷àêàë êðàÿ íà ãîäèíàòà è ïðåæèâÿë ãëàäíàòà çèìà, äîäåòî äîøúë òîïúë ïîëúõ è íàñòàíàëà ïðîëåò.
 À â ãîðèòå þæíî îò Òåèãëèí, êàêòî âå÷å áå êàçàíî, íÿêîëêî ÷îâåøêè îáùèíè âñå îùå îöåëÿâàëè ñ òåæúê òðóä, ñòðàõîâå è óïîðñòâî. Ìàêàð äà íå èçïèòâàëè íè îáè÷, íè æàë êúì Ãàóðâàèòèòå, ïðåç ëþòàòà çèìà òå êúñàëè îò çàëúêà ñè è ñëàãàëè õðàíà òàì, êúäåòî ðàçáîéíèöèòå ìîæåëè äà ÿ íàìåðÿò; òúé ñå íàäÿâàëè äà èçáåãíàò íàïàäåíèÿ íà ïðåãëàäíåëèòå çëîäåè. Àëà îò ïòèöèòå è çâåðîâåòå ïîëó÷àâàëè ïîâå÷å áëàãîäàðíîñò, îòêîëêîòî îò ðàçáîéíèöèòå, è íå äàðîâåòå ãè ñïàñÿâàëè, à êó÷åòàòà è âèñîêèòå îãðàäè. Çàùîòî îêîëî çåìèòå íà âñåêè ÷èôëèê èìàëî çäðàâè ïëåòîâå, à êúùèòå áèëè çàùèòåíè ñ ðîâîâå è ñòîáîðè îò îñòðè êîëîâå; ìåæäó ÷èôëèöèòå èìàëî óòúïêàíè ïúòåêè è ïðè íàïàäåíèå õîðàòà ìîæåëè äà ïîâèêàò ïîìîù ñ ðîãîâåòå ñè.
 Êîãàòî äîøëà ïðîëåòòà, çà ðàçáîéíèöèòå ñòàíàëî îïàñíî äà ñå íàâúðòàò îêîëî äîìîâåòå íà ãîðÿíèòå, êîèòî ìîæåëè äà ñå ñúáåðàò çà õàéêà; è Òóðèí ñå ÷óäåë çàùî Ôîðâåã íå ãè îòâåæäà íåéäå ïî-íàäàëå÷. Ïîâå÷å äèâå÷ è ïî-ìàëêî îïàñíîñòè èìàëî íà þã, êúäåòî âå÷å íå æèâååëè õîðà. Åäèí äåí Òóðèí çàáåëÿçàë, ÷å Ôîðâåã è ïðèÿòåëÿò ìó Àíäðîã ñà èç÷åçíàëè; çàïèòàë êúäå ñà, àëà äðóãèòå ñå ðàçñìåëè.
 - Ñèãóðíî ñà îòèøëè íåéäå ïî ñâîÿ ñè ðàáîòà - ðåêúë Óëðàä. - Ñêîðî ùå ñè äîéäàò è òîãàâà ïîòåãëÿìå. Íàáúðçî, ìîæå áè; çàùîòî ãîëÿì êúñìåò ùå èìàìå, àêî òèÿ äâàìàòà íå ðàçáóíÿò êîøåðà.
 Ñëúíöåòî ãðååëî è ìëàäèòå ëèñòà ñå ðàççåëåíÿâàëè; îòâðàòåí îò ìèçåðíèÿ ðàçáîéíè÷åñêè ëàãåð, Òóðèí òðúãíàë äà áðîäè íàäàëå÷ èç ãîðàòà. Íåâîëíî ñè ïðèïîìíèë Ïîòàéíîòî êðàëñòâî è ñÿêàø ÷óâàë èìåíàòà íà öâåòÿòà â Äîðèàò äà îòåêâàò êàòî ñëîâà îò ïîëóçàáðàâåí äðåâåí åçèê. Àëà âíåçàïíî äî÷óë ïèñúöè è îò ëåøíèêîâèÿ ãúñòàëàê èçñêî÷èëà ìëàäà æåíà; ëè÷àëî, ÷å å èçïëàøåíà äî ñìúðò, à äðåõèòå é áèëè ðàçäðàíè; è êàêòî áÿãàëà, ïðåïúíàëà ñå è ðóõíàëà çàäúõàíà íà çåìÿòà. Òîãàâà Òóðèí ñå âòóðíàë êúì ëåùàêà ñ ãîë ìå÷ è ñúñÿêúë ïðåñëåäâà÷à, ùî òúð÷àë ïîäèð íåÿ; è åäâà â òîçè ìèã âèäÿë, ÷å òóé å Ôîðâåã.
 Íî êàêòî ñòîÿë è ãëåäàë ñìàÿíî êðúâòà ïî òðåâàòà, îò ãúñòàëàêà èçñêî÷èë Àíäðîã è ñúùî ñå ñïðÿë èçóìåí.
 - Ëîøà ðàáîòà, Íåèòàí! - ïðîâèêíàë ñå òîé è èçòåãëèë ìå÷à ñè.
 Àëà Òóðèí âå÷å ñå áèë îïîìíèë è ãî ïîïèòàë:
 - À êúäå ñà îðêèòå? Ñèãóðíî ñòå ãè íàäáÿãàëè, çà äà ïîìîãíåòå íà òàÿ êëåòíèöà.
 - Îðêè ëè? - ðåêúë Àíäðîã. - Ãëóïåö! È òè ñå íàðè÷àø ðàçáîéíèê. Íÿìà äðóã çàêîí çà ðàçáîéíèêà, îñâåí îíóé, ùî æåëàå. Ãëåäàé ñè ðàáîòàòà, Íåèòàí, è íå ñå ìåñè â ÷óæäàòà.
 - Òúé ùå ñòîðÿ - îòâúðíàë Òóðèí. - Àëà äíåñ ïúòèùàòà íè ñå ïðåñè÷àò. Îñòàâè òàÿ æåíà íà ìåí, èíàê ùå ïîñëåäâàø Ôîðâåã.
 Àíäðîã ñå ðàçñìÿë è ðåêúë:
 - Ùîì å òúé, ïðàâè êàêâîòî æåëàåø. Çíàÿ, ÷å ñàì íå ìîãà ñ òåá äà ñå ìåðÿ; àëà äðóãèòå ìîæå äà ïîãëåäíàò óáèéñòâîòî ñ ëîøî îêî.
 Òîãàâà æåíàòà ñå èçïðàâèëà íà íîçå è ïîëîæèëà ðúêà âúðõó ðàìîòî íà Òóðèí. Âçðÿëà ñå â êðúâòà, ïîñëå ïîãëåäíàëà Òóðèí è â î÷èòå é áëåñíàëà ðàäîñò.
 - Óáèé ãî, áëàãîðîäíè ÷îâå÷å! - ðåêëà òÿ. - Óáèé è íåãî! À ïîñëå åëà ñ ìåí. Ïðåäîâîëåí ùå å áàùà ìè Ëàðíàõ, àêî äîíåñåø ãëàâèòå èì. Ùåäðà íàãðàäà å äàâàë òîé çà äâå "âúë÷è ãëàâè".
 Íî Òóðèí çàïèòàë Àíäðîã:
 - Äàëå÷å ëè å äîìúò é?
 - Íà îêîëî ìèëÿ îòòóê - îòâúðíàë îíçè, - â åäèí óêðåïåí ÷èôëèê. Òÿ ñå ìîòàåøå èçâúí îãðàäàòà.
 - Áÿãàé áúðçî òîãàâà - îáúðíàë ñå Òóðèí êúì æåíàòà. - È êàæè íà áàùà ñè äà òå ïàçè ïî-äîáðå. Àëà íèòî çàðàäè íåãî, íèòî çà êîãîòî è äà áèëî íà ñâåòà áèõ îòðÿçàë ãëàâèòå íà ñâîèòå ñúáðàòÿ. - Ïîñëå ïðèáðàë ìå÷à è ðåêúë íà Àíäðîã: - Õàéäå! Äà ñå âðúùàìå. Àêî èñêàø äà ïîãðåáåø ãëàâàòàðÿ ñè, ùå òðÿáâà ñàì äà ãî ñòîðèø. È ïîáúðçàé, çàùîòî ñêîðî ìîæå äà äîéäå ïîòåðÿ. Íå çàáðàâÿé äà âçåìåø îðúæèÿòà ìó.
 Áåç ïîâå÷å äóìè Òóðèí ïîåë ïðåç ãîðàòà, à Àíäðîã ãëåäàë ïîäèð íåãî íàâúñåí, ñÿêàø ñå ìú÷åë äà ðàçãàäàå ãàòàíêà.
 Êîãàòî Òóðèí ñå çàâúðíàë â ëàãåðà íà ðàçáîéíèöèòå, çàâàðèë ãè ñìóòåíè è íåñïîêîéíè; çàùîòî ïðåêàëåíî äúëãî ñå áèëè çàäúðæàëè íà åäíî ìÿñòî áëèçî äî îõðàíÿâàíèòå ÷èôëèöè è ñåãà ðîïòàåëè ñðåùó Ôîðâåã.
 - Èãðàå ñè ñúñ ñúäáàòà çà íàøà ñìåòêà - êàçâàëè òå, - è äðóãè ùå òðÿáâà äà ïëàùàò çà íåãîâèòå óäîâîëñòâèÿ.
 - Òîãàâà ñè èçáåðåòå íîâ ãëàâàòàð! - ðåêúë Òóðèí, êàòî çàñòàíàë ïðåä òÿõ. - Ôîðâåã âå÷å íå ìîæå äà âè ïðåäâîæäà, ïîíåæå å ìúðòúâ.
 - Îòêúäå çíàåø? - çàïèòàë Óëðàä? - È òè ëè ñè òúðñèë ìåä îò ñúùèÿ êîøåð? Ï÷åëèòå ëè ãî óæèëèõà?
 - Íå - îòâúðíàë Òóðèí. - Ñòèãàøå è åäíî æèëî. Àç ãî ñúñÿêîõ. Íî ïîùàäèõ Àíäðîã è òîé ñêîðî ùå ñå çàâúðíå.
 Ïîñëå ðàçêàçàë êàêâî ñå ñëó÷èëî, óêîðÿâàéêè âñè÷êè, ùî âúðøåëè ïîäîáíè äåëà; è äîêàòî îùå ãîâîðåë, Àíäðîã ñå çàâúðíàë ñ îðúæèÿòà íà Ôîðâåã.
 - Âèæ, Íåèòàí! - ïðîâèêíàë ñå òîé. - Íÿìà ïîòåðÿ. Ìîæå áè òÿ ñå íàäÿâà ïàê äà òå ñðåùíå.
 - Àêî ìå âçèìàø íà ïîäáèâ - ðåêúë Òóðèí, - ùå ñúæàëÿ, ÷å íå é äàäîõ ãëàâàòà òè. Ðàçêàçâàé ñåãà è íå ãóáè âðåìå.
 Òîãàâà Àíäðîã îòêðîâåíî ðàçêàçàë êàêâî ñå ñëó÷èëî.
 - Àëà ñåãà ñå ïèòàì ïî êàêâà ðàáîòà áåøå òàì Íåèòàí - ðåêúë íàêðàÿ. - Íå ïî íàøàòà, ÷èíè ìè ñå. Çàùîòî êîãàòî ïðèñòèãíàõ, âå÷å áå ñúñÿêúë Ôîðâåã. Íà æåíàòà òîâà é äîïàäíà, òà ìó ïðåäëîæè äà òðúãíå ñ íåÿ, àêî íè îòñå÷å ãëàâèòå. Íî òîé íå ïîæåëà è ÿ ïðîïúäè; çàòóé íå ðàçáèðàì êàêâî òîëêîç èìàøå ïðîòèâ ãëàâàòàðÿ. Íà ìåí ìè ïîùàäè æèâîòà, çà êîåòî ñúì áëàãîäàðåí, ìàêàð è äà íå ïðîóìÿâàì.
 - Ñëåä òàêèâà ñëîâà íåäåé äà ìè ãîâîðèø, ÷å ñè áèë îò Õàäîðîâèÿ ðîä - îòñÿêúë Òóðèí. - Íà Óëäîð Ïðîêëåòè ùå äà ñè ñðîäíèê è áè òðÿáâàëî äà ïîòúðñèø ñëóæáà â Àíãáàíä. ×óéòå ìå ñåãà! - âèêíàë òîé êúì âñè÷êè. - Åòî êàêúâ èçáîð ïðåäëàãàì. Èëè ùå âè áúäà ãëàâàòàð íàìåñòî Ôîðâåã, èëè ìå ïóñíåòå äà ñè âúðâÿ. Íî àêî èñêàòå äà ìå óáèåòå, òî îïèòàéòå ñè êúñìåòà! Ùå ñå áèÿ äîäåòî ïàäíà ìúðòúâ... èëè ïîâàëÿ âñè÷êè âè.
 Òîãàâà ìíîçèíà ãðàáíàëè îðúæèÿòà, àëà Àíäðîã ñå ïðîâèêíàë:
 - Íå! Ãëàâàòà, ùî Íåèòàí ïîùàäè, íå å ÷àê òîëêîç ïðàçíà. Ñáèåì ëè ñå, ìíîçèíà ùå çàãèíàò áåç ïîëçà, äîäåòî ïîâàëèì íàé-äîáðèÿ áîåö ìåæäó íàñ. - È òîé ñå ðàçñìÿë. - Êàêòî ãî ïðèåõìå â øàéêàòà, òúé ùå å è ñåãà. Òîé óáèâà, çà äà ðàç÷èñòè ìÿñòî. Ìîæå è äíåñ äà å çà äîáðî, êàêòî ïúðâèÿ ïúò; òîêó-âèæ íè ïîâåë êúì íåùî ïî-ñâÿñòíî îò òóé äà ñå ñêèòàìå îêîëî õîðñêèòå áóíèùà.
 À ñòàðèÿò Àëãóíä äîáàâèë:
 - Òîé å íàé-äîáðèÿò ñðåä íàñ. Íàâðåìåòî è íèå áèõìå ñòîðèëè ñúùîòî, ñòèãà äà èìàõìå ñìåëîñò; àëà ìíîãî íåùà ñìå çàáðàâèëè. Ìîæå áè Íåèòàí íàé-ñåòíå ùå íè âúðíå â ðîäíèÿ äîì.
 Ïðè òèÿ ñëîâà íà Òóðèí ìó õðóìíàëî, ÷å àêî î÷îâå÷è ðàçáîéíèöèòå, ìîæå áè ñ òÿõíà ïîìîù ùå óñïåå äà èçâîþâà ñâîå ñâîáîäíî âëàäåíèå. Àëà ñàìî ïîãëåäíàë Àëãóíä è Àíäðîã, à ïîñëå îòâúðíàë:
 - Â ðîäíèÿ äîì, êàçâàø? Âèñîêè è ñòóäåíè ñà Ñåí÷åñòèòå ïëàíèíè, ùî íè ïðåãðàæäàò ïúòÿ. Îòâúä òÿõ ÷àêàò ïëåìåíàòà íà Óëäîð è ëåãèîíèòå íà Àíãáàíä. Àêî ëè ñåäåì ïúòè ïî ñåäåì ìúæå íå ñå ïëàøàò îò âñè÷êî òóé, ùå âè ïîâåäà íàòàòúê. Àëà êîëêî ëè ïúò ùå èçìèíåì, ïðåäè äà ïàäíåì ìúðòâè?
 Âñè÷êè çàìëúêíàëè. Òîãàâà Òóðèí ïðîäóìàë îòíîâî:
 - Ïðèåìàòå ëè ìå çà ãëàâàòàð? Àêî å òúé, íàé-íàïðåä ùå âè ïîâåäà èç ïóùèíàêà, äàëå÷ îò ÷îâåøêèòå ñåëèùà. Òàì ìîæå äà íè ïîòðúãíå, à ìîæå è äà å ïî-çëå; àëà ïîíå íå ùå ñðåùíåì íåíàâèñò îò ñîáñòâåíèÿ ñè íàðîä.
 Òîãàâà âñè÷êè, êîèòî áèëè îò Õàäîðîâèÿ ðîä, ñå ñáðàëè íàîêîëî è ãî îáÿâèëè çà ñâîé ãëàâàòàð; âîëþ-íåâîëþ ñå ñúãëàñèëè è äðóãèòå. È Òóðèí âåäíàãà ãè ïîâåë íàäàëå÷ îò îíèÿ ìåñòà(10).
 Ìíîãî âåñòîíîñöè ïðàùàë Òèíãîë äà äèðÿò Òóðèí èç Äîðèàò è îêîëíèòå çåìè; àëà ïðåç öÿëàòà òàçè ãîäèíà äèðèëè íàïðàçíî, ïîíåæå íèêîé íå ìîæåë äà ïðåäïîëîæè, ÷å å òðúãíàë ñ áàíäà ðàçáîéíèöè è âðàãîâå ÷îâåøêè. Êîãàòî íàñòàíàëà çèìà, âñè÷êè îñâåí åäèí ñå çàâúðíàëè ïðè êðàëÿ. Ñàìî Áåëåã ïðîäúëæàâàë äà òúðñè Òóðèíîâèòå ñëåäè èç ïóùèíàêà.
 Àëà â Äèìáàð è ïî ñåâåðíèòå ãðàíèöè íà Äîðèàò íåùàòà òðúãíàëè çëå. Äðàêîíîâèÿò øëåì âå÷å íå èçëèçàë íà áîé, íÿìàëî ãî è Êðåïêèÿ ëúê; è Ìîðãîòîâèòå ñëóãè ñå îêîïèòèëè, òà íåïðåñòàííî ðàñòÿëà êàêòî áðîéêàòà, òúé è äúðçîñòòà èì. Çèìàòà äîøëà è îòìèíàëà, à íàïðîëåò ñêâåðíèòå òâàðè ïîäíîâèëè íàïàäåíèÿòà - íàõëóëè â Äèìáàð è ñòðàõ îáçåë ëþäåòå îò Áðåòèë, ïîíåæå çëîòî âå÷å ãúìæàëî ïî âñè÷êèòå èì ãðàíèöè îñâåí þæíàòà.
 Âå÷å ñòàâàëî ïî÷òè ãîäèíà îòêàê èç÷åçíàë Òóðèí, à Áåëåã ïðîäúëæàâàë äà òúðñè, ìàêàð âå÷å äà ãóáåë íàäåæäà. Â ñòðàíñòâàíèÿòà ñè ñòèãíàë äàëå÷å íà ñåâåð, ÷àê äî áðîäîâåòå íà Òåèãëèí è òàì äî÷óë âåñò çà íîâ íàáåã íà îðêèòå îò Òàóð-íó-Ôóèí, òà ñå âúðíàë îáðàòíî è ñëó÷àÿò ãî äîâåë ïðè ãîðÿíèòå ìàëêî ñëåä êàòî Òóðèí íàïóñíàë îíåçè ìåñòà. Òúé ÷óë ñòðàííàòà ìúëâà, ùî ñå íîñåëà ìåæäó òÿõ. Ñíàæåí è âåëè÷àâ ÷îâåê èëè åëôè÷åñêè âîèí, ðàçêàçâàëè òå, ñå ïîÿâèë îò ãîðàòà, ñúñÿêúë åäèí Ãàóðâàèò è ñïàñèë äúùåðÿòà íà Ëàðíàõ.
 - Ëè÷åøå ñè, ÷å å áëàãîðîäåí - ïîòâúðäèëà òÿ ïðåä Áåëåã, - ñ ãîðäè è ÿñíè î÷è, ùî åäâà áëàãîâîëèõà äà ìå ïîãëåäíàò. Àëà âúïðåêè òóé íàðå÷å âúë÷èòå õîðà ñâîè ñúáðàòÿ è íå ïîæåëà äà ïîãóáè äðóãèÿ, ùî ñòîåøå íàáëèçî. À îíçè çíàåøå èìåòî ìó è ãî íàðå÷å Íåèòàí.
 - Ìîæåø ëè äà îòãàòíåø òàÿ ãàòàíêà? - îáúðíàë ñå Ëàðíàõ êúì åëôà.
 - Óâè, ìîãà - ðåêúë Áåëåã. - Ãîâîðèòå çà ÷îâåêà, êîãîòî òúðñÿ.
 Íå ðàçêðèë íà ãîðÿíèòå íèùî ïîâå÷å çà Òóðèí; íî ãè ïðåäóïðåäèë, ÷å îòêúì ñåâåð ïðèèæäàò çëîâåùè îðäè.
 - Ñêîðî îðêèòå ùå äîéäàò äà äîéäàò äà ñúñèïÿò òèÿ ìåñòà è òî ñ òàêàâà ñèëà, ÷å íÿìà íàäåæäà äà ãè îòáëúñíåòå - êàçàë èì òîé. - Òàçè ãîäèíà íàé-ñåòíå ùå òðÿáâà äà ñå ïðîñòèòå ñ æèâîòà èëè ñâîáîäàòà ñè. Áÿãàéòå êúì Áðåòèë, äîäåòî å âðåìå!
 Ïîñëå Áåëåã áúðçî ñå îòïðàâèë äà ïîäèðè ëåãîâèùåòî íà ðàçáîéíèöèòå è ñëåäè, ïî êîèòî äà ðàçáåðå íàêúäå ñà çàìèíàëè. Ñêîðî ãè îòêðèë; àëà Òóðèí èìàë íÿêîëêî äíè ïðåäíèíà è âîäåë øàéêàòà áúðçî, ïîíåæå ñå áîÿë îò ïîòåðÿ íà ãîðÿíèòå, à îñâåí òóé èçïîëçâàë öÿëîòî ñè óìåíèå, çà äà çàáëóäè èëè îáúðêà ïðåñëåäâà÷èòå. Ðÿäêî ñå çàäúðæàëè ïî äâå íîùè íà åäèí áèâàê è ïî÷òè íå îñòàâÿëè ñëåäè îò ìèíàâàíåòî ñè. Ïîðàäè òóé Áåëåã íàïðàçíî ãè òúðñèë. Âîäåí îò çíàöè, ùî ñàìî òîé ìîæåë äà ðàç÷èòà è îò ñëóõîâå çà ìèíàâàùè õîðà ñðåä äèâèòå òâàðè, ñ êîèòî óìååë äà ãîâîðè, òîé ÷åñòî íàáëèæàâàë öåëòà ñè, íî êîãàòî ÿ îòêðèâàë, áèâàêúò íåèçìåííî ñå îêàçâàë èçîñòàâåí; çàùîòî ðàçáîéíèöèòå áèëè íàùðåê äåí è íîù, à ùîì äî÷óåëè íÿêîé äà íàáëèæàâà, òóòàêñè òðúãâàëè ïàê íà ïúò.
 - Óâè! - âúçäèøàë Áåëåã. - Ïðåêàëåíî äîáðå ñúì îáó÷èë ñèíà ÷îâåøêè íà ñëåäîòúðñà÷åñêîòî èçêóñòâî! È åëôè÷åñêè îòðÿä íå áè ìîãúë äà ñå óêðèâà ïî-äîáðå.
 À ðàçáîéíèöèòå óñåòèëè, ÷å ãè äåáíå íÿêàêúâ íåóìîðåí è íåâèäèì ïðåñëåäâà÷, îò êîãîòî íå ìîæåëè äà ñå îòêúñíàò; è ãè îáçåëà òðåâîãà(11).
 Íå ñëåä äúëãî îïàñåíèÿòà íà Áåëåã ñå ñáúäíàëè - îðêèòå íàõëóëè ïðåç Áðèòèàõ è òúé êàòî Õàíäèð îò Áðåòèë ñáðàë âñè÷êèòå ñè ëþäå è ãè îòáëúñíàë, òå îòìèíàëè äà äèðÿò ïëÿ÷êà íà þã, ïðåç Òåèãëèíñêèòå áðîäîâå. Ìíîçèíà ãîðÿíè áèëè ïîñëóøàëè ñúâåòà íà áåëåã è ïðàòèëè ÷åëÿäòà ñè äà ïîäèðè óáåæèùå â Áðåòèëñêèÿ ëåñ. Æåíèòå, äåöàòà è òÿõíàòà îõðàíà ìèíàëè íàâðåìå ïðåç Áðîäîâåòå, òà ñå ñïàñèëè; íî âúîðúæåíèòå ìúæå, ùî èäâàëè ïîäèð òÿõ, íàëåòåëè íà îðêèòå è ñå çàâúðçàëà íåðàâíà áèòêà. Ñàìî ìàëöèíà óñïåëè äà ñè ïðîáèÿò ïúò è äà äîñòèãíàò Áðåòèë, âñè÷êè îñòàíàëè áèëè ñúñå÷åíè èëè ïëåíåíè; à îðêèòå ðàçãðàáèëè ÷èôëèöèòå è ãè îïîæàðèëè. Ïîñëå âåäíàãà çàâèëè îáðàòíî íà çàïàä, òúðñåéêè ïúòÿ, ïîíåæå èñêàëè ÷àñ ïî-ñêîðî äà ñå çàâúðíàò êúì Ñåâåðà ñ ïëÿ÷êàòà è ïëåííèöèòå.
 Àëà ðàçáîéíè÷åñêèòå ðàçóçíàâà÷è ñêîðî ãè óñåòèëè; è ìàêàð äà íåõàåëè çà ïëåííèöèòå, ïëÿ÷êàòà ðàçáóäèëà òÿõíàòà àë÷íîñò. Òóðèí ñìÿòàë çà òâúðäå îïàñíî äà ñå ðàçêðèâàò ïðåç îðêèòå, áåç äà çíàÿò áðîÿ èì; ðàçáîéíèöèòå îáà÷å íå ãî ïîñëóøàëè, çàùîòî ñòðàäàëè îò íåäîèìúê ñðåä ïóùèíàêà è âå÷å ðîïòàåëè ñðåùó íîâèÿ ãëàâàòàð. Çàòóé êàòî ñè âçåë åäèí-åäèíñòâåí ñïúòíèê íà èìå Îðëåã, Òóðèí òðúãíàë äà ïðîñëåäè îðêèòå; çà ñâîé çàìåñòíèê îñòàâèë Àíäðîã è ìó çàðú÷àë äà äúðæè øàéêàòà â óêðèòèå.
 Íàøåñòâåíèöèòå áèëè ìíîãî ïîâå÷å îò ðàçáîéíèöèòå, íî ñå íàìèðàëè â îáëàñò, êúäåòî îðêèòå ðÿçêî äðúçâàëè äà íàõëóÿò, à îñâåí òóé çíàåëè, ÷å îòâúä ïúòÿ ñå ïðîñòèðà Îõðàíÿâàíàòà ðàâíèíà Òàëàò Äèðíåí, íàä êîÿòî çîðêî áäåëè áîéöè è ñúãëåäâà÷è îò Íàðãîòðîíä; è ñòðàõúò ãè ïðàâåë ïðåäïàçëèâè, òà ðàçóçíàâà÷èòå èì ñå ïðîìúêâàëè èç ãîðèòå îò äâåòå ñòðàíè íà âúîðúæåíèòå îðäè. Òúé áèëè îòêðèòè Òóðèí è Îðëåã, çàùîòî äîêàòî ñè ïî÷èâàëè, òðèìà ðàçóçíàâà÷è ñå íàòúêíàëè íà ñêðèâàëèùåòî èì; è ìàêàð äà óáèëè äâàìà, òðåòèÿò èçáÿãàë ñ êðÿñúöè: Ãîëóã! Ãîëóã! À òóé áèëî èìåòî, ñ êîåòî àíãáàíäñêèòå òâàðè íàðè÷àëè Íîëäîðèòå. Òóòàêñè íàâðåä èç ãîðàòà ïëúçíàëè áåçøóìíî ïúë÷èùà îðêè. Âèæäàéêè, ÷å íÿìà íàäåæäà çà ñïàñåíèå, Òóðèí ðåøèë ïîíå äà çàáëóäè ïðåñëåäâà÷èòå è äà ãè îòâåäå íàäàëå÷ îò áèâàêà íà ñâîèòå õîðà; è ïîíåæå ïî êðÿñúêà Ãîëóã! ðàçáðàë, ÷å ñå áîÿò îò íàðãîòðîíäñêèòå ñúãëåäâà÷è, äâàìàòà ñ Îðëåã ïîáÿãíàëè íà çàïàä. Àëà ïîòåðÿòà áúðçî ãè íàñòèãàëà, òà êàêòî è äà ëúêàòóøåëè, íàé-ñåòíå áèëè ïðèíóäåíè äà èçëÿçàò îò ãîðàòà; íî íà îòêðèòî âðàãúò ãè ñúçðÿë âåäíàãà è äîêàòî ïðåñè÷àëè ïúòÿ, Îðëåã ïàäíàë ïîä äúæä îò ñòðåëè. Åëôè÷åñêàòà ðèçíèöà îáà÷å ñïàñèëà Òóðèí è òîé èçáÿãàë êúì îòâúäíèÿ ïóùèíàê; à òàì, áëàãîäàðåíèå íà áúðçèíàòà è ñëåäîòúðñà÷åñêèòå ñè óìåíèÿ, ñå îòêúñíàë îò ïðåñëåäâà÷èòå èç äàëå÷íè è íåïîçíàòè îáëàñòè. Òîãàâà îðêèòå ñå èçïëàøèëè, ÷å ìîæå äà ãè íàïàäíàò åëôèòå îò Íàðãîòðîíä, çàòóé èçêëàëè ïëåííèöèòå è áúðçî ïîåëè îáðàòíî êúì Ñåâåðà.
 Êîãàòî îòìèíàëè òðè äíè, à Òóðèí è Îðëåã îùå íå ñå çàâðúùàëè, íÿêîè îò ðàçáîéíèöèòå ïîèñêàëè äà íàïóñíàò ïåùåðàòà, êúäåòî ñå óêðèâàëè; Àíäðîã îáà÷å íå ñå ñúãëàñèë. È äîêàòî ñïîðåëè ðàçãîðåùåíî, ïðåä òÿõ èçâåäíúæ ñå èçïðàâèëà ôèãóðà, îáëå÷åíà â ñèâî. Áåëåã íàé-ñåòíå ãè áèë íàìåðèë. Çàäàâàë ñå áåç îðúæèå, ñ ïðîòåãíàòè íàïðåä äëàíè, àëà âñè÷êè ðàçáîéíèöè ñòðåñíàòî ñêî÷èëè íà íîçå, à Àíäðîã ñå ïðîìúêíàë èçîòçàä è ìåòíàë ïðèìêà îêîëî íåãî, òà ñòåãíàë çäðàâî ðúöåòå ìó.
 - Àêî íå ïðèåìàòå ãîñòè, òðÿáâàøå äà ñòå ïî-áäèòåëíè - ðåêúë Áåëåã. - Çàùî ìå ïîñðåùàòå òúé? Èäâàì êàòî ïðèÿòåë è òúðñÿ ïðèÿòåë. ×óõ, ÷å ãî íàðè÷àòå Íåèòàí.
 - Íÿìà ãî òóê - îòâúðíàë Óëðàä. - Íî îòêúäå çíàåø èìåòî ìó, àêî íå ñè íè äåáíàë îòäàâíà?
 - Îòäàâíà íè äåáíå - ðåêúë Àíäðîã. - Òúé å ñÿíêàòà, ùî ñå âëà÷è ïîäèðå íè. Ìîæå áè ñåãà ùå óçíàåì èñòèíñêàòà ìó öåë.
 Ïîñëå çàðú÷àë äà âúðæàò Áåëåã çà åäíî äúðâî êðàé ïåùåðàòà; è êîãàòî åëôúò áèë îìîòàí ñ âúæåòà îò ãëàâà äî ïåòè, ðàçáîéíèöèòå âçåëè äà ãî ðàçïèòâàò. Íî íà âñè÷êèòå èì âúïðîñè Áåëåã îòãîâàðÿë åäíî è ñúùî:
 - Ïðèÿòåë ñúì íà Íåèòàí îùå îòêàêòî ãî ñðåùíàõ çà ïðúâ ïúò â ãîðàòà, à òîãàâà òîé áåøå íåâðúñòíî äåòå. Òúðñÿ ãî ñàìî îò îáè÷ è çà äà ìó äîíåñà äîáðà âåñò.
 - Õàéäå äà ãî çàêîëèì, òà äà ñå îòúðâåì âåäíúæ çàâèíàãè - ãíåâíî ïðåäëîæèë Àíäðîã; è ïîãëåäíàë ñ âúæäåëåíèå êúì ãîëåìèÿ ëúê íà Áåëåã, ïîíåæå ñàìèÿò òîé áèë ñòðåëåö.
 Íî íÿêîè ïî-ìåêîñúðäå÷íè ìó âúçðàçèëè, à Àëãóíä ðåêúë:
 - Ãëàâàòàðÿò ìîæå ñêîðî äà ñå çàâúðíå; è òîãàâà ùå èìà äà ñúæàëÿâàø, êàòî óçíàå, ÷å å çàãóáèë íàâåäíúæ è ïðèÿòåë, è äîáðà âåñò.
 - Íå âÿðâàì íà ïðèêàçêèòå íà òîçè åëô - ðåêúë Àíäðîã. - Òîé å ñúãëåäâà÷, ïðàòåí îò êðàëÿ íà Äîðèàò. Àêî íàèñòèíà íîñè âåñò, òðÿáâàøå äà íè ÿ êàæå; à íèå ùÿõìå äà ïðåöåíèì äàëè çàðàäè íåÿ äà ìó ïîùàäèì æèâîòà.
 - Ùå èç÷àêàì ãëàâàòàðÿ âè - îòâúðíàë Áåëåã.
 - Ùå ñòîèø âúðçàí, äîäåòî ïðîãîâîðèø - ðåêúë Àíäðîã.
 Òîãàâà ïî çàïîâåä íà Àíäðîã ðàçáîéíèöèòå îñòàâèëè âúðçàíèÿ Áåëåã áåç õðàíà è âîäà, à ïîñëå ñåäíàëè äà ïèðóâàò íàáëèçî; àëà òîé íå êàçàë íèòî äóìà. Êîãàòî îòìèíàëè îùå äâà äíè, âñè÷êè ñå ðàçãíåâèëè, à ãè îáçåìàë è ñòðàõ, òà èñêàëè ÷àñ ïî-ñêîðî äà íàïóñíàò òèÿ ìåñòà; ïîâå÷åòî âå÷å áèëè ñêëîííè äà ïîãóáÿò åëôà. Ïðèâå÷åð ñå ñáðàëè îêîëî íåãî è Óëðàä äîíåñúë ãëàâíÿ îò îãúíÿ ïðåä ïåùåðàòà. Íî â òîçè ìîìåíò Òóðèí ñå çàâúðíàë. Ïðèáëèæèë ñå òèõîìúëêîì, êàêòî ìó áèë îáè÷àÿò, ñïðÿë â ñÿíêàòà çàä êðúãà îò õîðà è ïîä ÷åðâåíàòà ñâåòëèíà íà ãëàâíÿòà çúðíàë èçìú÷åíîòî ëèöå íà Áåëåã.
 Ñÿêàø êîïèå ãî ïðîíèçàëî ïðàâî â ñúðöåòî è áëèêíàëè îò î÷èòå ìó ñúëçè êàòî êàïêè îò âíåçàïíî ðàçòîïåí ñêðåæ. Âòóðíàë ñå íàïðåä êúì äúðâîòî è âèêíàë:
 - Áåëåã! Áåëåã! Êàê ñå ïîÿâè òóê? È çàùî ñòîèø âúðçàí?
 Ñðÿçàë âåäíàãà âúæåòàòà îêîëî ïðèÿòåëÿ ñè è Áåëåã ðóõíàë â ïðåãðúäêèòå ìó.
 Ñêðúá è ÿðîñò îáçåëè Òóðèí, êîãàòî óçíàë îò õîðàòà ñè êàêâî ñå å ñëó÷èëî; àëà íàé-íàïðåä òðÿáâàëî äà ñå ïîãðèæè çà Áåëåã. Äîêàòî âúðøåë òîâà, ìèñëåë ñè çà äîñåãàøíèÿ æèâîò èç ãîðèòå è ìàëêî ïî ìàëêî ãíåâúò ñå íàñî÷èë ñðåùó ñàìèÿ íåãî. Çàùîòî ÷åñòî ñå ñëó÷âàëî ðàçáîéíèöèòå äà ïîãóáâàò õîðà, õâàíàòè áëèçî äî òÿõíîòî ñâúðòàëèùå èëè ïðè÷àêàíè îò çàñàäà ïî ïúòÿ, à òîé íå ãè âúçïèðàë; è ÷åñòî ñàì èì ãîâîðåë ñðåùó êðàë Òèíãîë è Ñèâèòå åëôè, òúé ÷å íåãîâà áèëà âèíàòà äà ñå îòíàñÿò ñ òÿõ êàòî ñ âðàãîâå. Òîãàâà ñ áîëêà íà ñúðöå ñå îáúðíàë êúì ñâîèòå õîðà è ðåêúë:
 - Æåñòîêè áÿõòå è òî áåç íóæäà. Äîñåãà íèêîãà íå ñìå èçìú÷âàëè ïëåííèöè; àëà òúé å - êàòî îðêè æèâÿõìå è â îðêè ñå ïðåâúðíàõìå. Áåçïëîäíè è íåçàêîííè áÿõà âñè÷êèòå íè äåÿíèÿ, ñàìî íà ñåáå ñè ñëóæåõìå è ïîäõðàíâàõìå íåíàâèñò â ñúðöàòà ñè.
 Íî Àíäðîã âúçðàçèë:
 - Òà êîìó äà ñëóæèì, àêî íå íà ñåáå ñè? Êîãî äà îáè÷àìå, ùîì âñè÷êè íè íåíàâèæäàò?
 - Àç ïîíå âå÷å íå ùå âäèãíà ðúêà ñðåùó åëôè è ëþäå - ðåêúë Òóðèí. - Ïðåäîñòàòú÷íî ñëóãè ñè èìà Àíãáàíä. Àêî äðóãè íå ïîæåëàÿò äà ñïîäåëÿò ìîÿ îáåò, ñàì ùå òðúãíà.
 Òîãàâà Áåëåã îòâîðèë î÷è è íàäèãíàë ãëàâà.
 - Íå ùå ñè ñàì - ïðîìúëâèë òîé. - Ñåãà âå÷å ìîãà äà èçðåêà äîáðàòà âåñò. Íå ñè èçãíàíèê è èìåòî Íåèòàí íå òè ïîäõîæäà. Àêî ñè èìàë âèíà, òÿ å îïðîñòåíà. Îò ãîäèíà íàñàì òå òúðñÿò íàäëúæ è øèð, çà äà ñå âúðíåø ñ ïî÷åñòè íà êðàëñêà ñëóæáà. Ïðåêàëåíî îòäàâíà íè ëèïñâà Äðàêîíîâèÿò øëåì.
 Íî Òóðèí íå ñå çàðàäâàë îò òàÿ âåñò è äúëãî ñåäÿë óìèñëåí; çàùîòî ïîäèð ñëîâàòà íà Áåëåã îòíîâî íàòåãíàëà ñÿíêà â ñúðöåòî ìó.
 - Íåêà îòìèíå íîùòà - ðåêúë íàêðàÿ. - Òîãàâà ùå ðåøà. Òúé èëè èíà÷å, óòðå ùå òðÿáâà äà íàïóñíåì òîâà ñêðèâàëèùå; çàùîòî íå âñè÷êè íè äèðÿò ñ äîáðè íàìåðåíèÿ.
 - ×å êîé ëè íè æåëàå äîáðîòî? - ïðîìúðìîðèë Àíäðîã è õâúðëèë çëîáåí ïîãëåä êúì Áåëåã.
 Êàêòî âñè÷êè äðåâíè åëôè, Áåëåã áúðçî ñå âúçñòàíîâÿâàë îò ïðåæèâåíè íåñãîäè, òà íà ñóòðèíòà âå÷å áèë äîáðå è ðåêúë íà Òóðèí:
 - Ïîâå÷å ðàäîñò î÷àêâàõ îò âåñòòà, ùî òè äîíåñîõ. Íàëè íå ùå îòêàæåø äà ñå çàâúðíåø â Äîðèàò?
 È ïî âñÿêàêâè íà÷èíè óìîëÿâàë Òóðèí äà òðúãíå ñ íåãî; àëà êîëêîòî ïîâå÷å íàñòîÿâàë, òîëêîâà ïî-óïîðèò ñòàâàë Òóðèí. Âñå ïàê ìëàäåæúò ðàçïèòàë íàé-ïîäðîáíî çà ïðèñúäàòà íà Òèíãîë. Áåëåã ìó ðàçêàçàë êàêâîòî çíàåë è íàêðàÿ Òóðèí ïðîìúëâèë:
 - Çíà÷è Ìàáëóíã íàèñòèíà ìè å áèë ïðèÿòåë, êàêòî ñè ìèñëåõ íÿêîãà.
 - Ïî-ñêîðî ïðèÿòåë íà èñòèíàòà - îòâúðíàë Áåëåã, - à òîâà â êðàéíà ñìåòêà èçëåçå íàé-äîáðî. Íî çàùî, Òóðèí, íå ñè ìó êàçàë êàê òå å íàïàäíàë Ñàåðîñ? Àêî íå áå ïðåìúë÷àë, äðóãîÿ÷å ùÿõà äà òðúãíàò íåùàòà. È - äîáàâèë òîé, ãëåäàéêè ðàçáîéíèöèòå, íàëÿãàëè êðàé âõîäà íà ïåùåðàòà - ùåøå äî äíåñ äà íîñèø ãîðäî øëåìà ñè, âìåñòî äà èçïàäíåø äîòóê.
 - Ìîæå è òúé äà å, àêî íàðè÷àø òîâà "ïàäåíèå" - ðåêúë Òóðèí. - Íî ñòàíàëîòî - ñòàíàëî; à äóìèòå ìè çàñÿãàò íà ãúðëîòî. Îùå ïðåäè äà ìè áå çàäàë âúïðîñ, â î÷èòå ìó èìàøå óïðåê çà äåÿíèå, ùî íå áÿõ èçâúðøèë. Ãîðäåëèâî áåøå ÷îâåøêîòî ìè ñúðöå, êàêòî êàçâà âàøèÿò åëôè÷åñêè êðàë. È îùå å ãîðäåëèâî, Áåëåã Êóòàëèîí. Íå ùå ìè ïîçâîëè äà ñå çàâúðíà â Ìåíåãðîò è äà òúðïÿ æàëîñòèâè ïîãëåäè êàòî ñúãðåøèëî õëàïå, äèðåùî ïðîøêà. Íå ïðîøêà ìè ñå ïîëàãà, à èçâèíåíèå. Ïúê è îòäàâíà âå÷å íå ñúì õëàïå, à êîðàâ ìúæ, äîñòîåí çà ðîäà ñè è çàêàëåí îò ñúäáàòà.
 Ñìóòèë ñå òîãàâà Áåëåã è çàïèòàë:
 - Ùîì å òúé, êàê ùå ïîñòúïèø?
 - Ùå ñêèòàì íà âîëÿ - îòãîâîðèë Òóðèí. - Âúðâè ñè ñ ìèð, òúé ìè ðå÷å Ìàáëóíã íà ïðîùàâàíå. Ìèñëÿ, ÷å ïðîøêàòà íà Òèíãîë íå ñå ðàçïðîñòèðà è âúðõó òèÿ ìîè ñúáðàòÿ ïî ó÷àñò; íî àêî òå íå ñå ðàçäåëÿò ñ ìåí ñåãà, è àç íå ùå ãè èçîñòàâÿ. Îáè÷àì ãè ïî ñâîåìó, (Îò ïðåâîäà÷à: ìíîãî òè ñå ìîëÿ, ëþáåçíèé êîðåêòîðå, íå ñëàãàé òóê îìðàçíàòà äóìà "ïîñâîåìó", ñàìî çàäðàñêàé òàçè çàáåëåæêà. Àêî ñè ÷àê òîëêîâà íåïðåêëîíåí, ñëîæè "ïî ñâîé íà÷èí".) òà äîðè è íàé-ëîøèòå ìåæäó òÿõ. Òå ñà îò ìîÿ íàðîä è âúâ âñåêèãî èìà çðúíöå äîáðî, ùî ìîæå íÿêîé äåí äà ïîêúëíå. Ìèñëÿ, ÷å ùå çàñòàíàò çàä ìåí.
 - Ñ ðàçëè÷íè î÷è ãëåäàìå òè è àç - ðåêúë Áåëåã. - Îïèòàø ëè ñå äà ãè îòêëîíèø îò çëîòî, òå ùå òè èçìåíÿò. Ñúìíÿâàì ñå âúâ âñè÷êè, à íàé-ìíîãî â åäèí îò òÿõ.
 - Òà êàê ìîæå åëô äà ïðåöåíè ÷îâåêà? - âúçðàçèë Òóðèí.
 - Êàêòî ïðåöåíÿâà âñÿêî äåÿíèå, íåçàâèñèìî êîé ãî èçâúðøâà - îòâúðíàë Áåëåã, íî íå êàçàë íèùî ïîâå÷å çà çëîáàòà íà Àíäðîã, êîìóòî íàé-âå÷å äúëæàë ïðåæèâåíèòå ìúêè; çàùîòî óñåùàë ìðà÷íîòî íàñòðîåíèå íà ñâîÿ ïðèÿòåë è ñå áîÿë, ÷å Òóðèí íÿìà äà ìó ïîâÿðâà, à òóé ùå íàêúðíè ñòàðàòà äðóæáà è ùå òëàñíå Òóðèí îáðàòíî êúì çëîòî.
 - Çíà÷è èñêàø äà ñêèòàø íà âîëÿ, ïðèÿòåëþ - ïðîäúëæèë òîé. - Êàêâî ùå ðå÷å òóé?
 - Ùå âîäÿ ñâîèòå õîðà è ùå âîþâàì êàêòî àç ñè çíàì - îòãîâîðèë Òóðèí. - Àëà ïîíå â åäíî ñúì ñå ïðîìåíèë: ðàçêàéâàì ñå çà âñåêè óäàð, ùî íå áåøå íàñî÷åí ñðåùó îáùèÿ Âðàã íà ëþäå è åëôè. À íàé-ñèëíî æåëàÿ äà áúäåø äî ìåí. Îñòàíè!
 - Àêî îñòàíà äî òåá, òóé ùå îò îáè÷, íî íå è îò ðàçóì - ðåêúë Áåëåã. - Âåùàå ñúðöåòî ìè, ÷å òðÿáâà äà òðúãíåì çàåäíî êúì Äîðèàò.
 - È âñå ïàê íå ùå ñå çàâúðíà òàì - êàçàë Òóðèí.
Òîãàâà Áåëåã ïàê âçåë äà ãî óâåùàâà äà ñå çàâúðíå íà ñëóæáà ïðè êðàë Òèíãîë, ðàçêàçâàéêè êîëêî îò÷àÿíî ñå íóæäàÿò îò íåãîâàòà ñèëà è äîáëåñò ïî ñåâåðíèòå ãðàíèöè íà Äîðèàò; ñïîìåíàë ìó è çà íîâèòå íàáåçè íà îðêèòå îò Òàóð-íó-Ôóèí, êîèòî ñëèçàëè êúì Äèìáàð ïðåç Àíàõñêèÿ ïðîõîä. Àëà âñè÷êè ñëîâà áèëè íàïðàçíè è íàêðàÿ òîé ðåêúë:
 - Êîðàâ ìúæ ñå íàðè÷àø, Òóðèí. Äà, êîðàâ ñè è íåïðåêëîíåí. Àëà ñåãà èäâà ìîé ðåä. Àêî íàèñòèíà èñêàø Êðåïêîëúê äà å äî òåá, òúðñè ìå â Äèìáàð; çàùîòî íàòàì ñå çàâðúùàì.
 Çàìúë÷àë Òóðèí è äúëãî ñå áîðèë ñ ãîðäîñòòà, ùî íå ìó äàâàëà äà ñå çàâúðíå; è ìðà÷íî ñå âçèðàë íàçàä â îòìèíàëèòå ãîäèíè. Ñåòíå èçâåäíúæ ñå èçòðúãíàë îò óíåñà è ðåêúë íà Áåëåã:
 - Òè ñïîìåíà çà åäíà åëôè÷åñêà äåâîéêà. Ìíîãî é äúëæà çà íàâðåìåííàòà íàìåñà ïðåä êðàëÿ; àëà âúïðåêè òóé íå ñè ÿ ïðèïîìíÿì. Çàùî ëè ìå å ïðè÷àêâàëà íà ïúòÿ?
 Òîãàâà Áåëåã ãî èçãëåäàë ñòðàííî è îòâúðíàë:
 - Âÿðíî, çàùî ëè? Ïðèÿòåëþ ìîé, íèìà âèíàãè ñè æèâÿë ñúñ çàäðÿìàëè ÷óâñòâà è óì? Òà íàëè êàòî ìîì÷å ñå ðàçõîæäàøå ñ Íåëàñ èç ãîðèòå íà Äîðèàò.
 - Òî áå îòäàâíà - ðåêúë Òóðèí. - Èëè ïîíå òúé ìè ñå ñòðóâà è ìúãëà çàêðèâà âñè÷êî â ìîåòî äåòñòâî... îñâåí ñïîìåíà çà áàùèíèÿ äîì â Äîð-ëîìèí. Íî çàùî ñúì ñå ðàçõîæäàë ñ åëôè÷åñêà äåâîéêà?
 - Ìîæå áè çàðàäè îíóé, íà êîåòî å ìîãëà äà òå íàó÷è - îòâúðíàë Áåëåã. - Óâè, ñèíå ÷îâåøêè! È äðóãè ñêúðáè èìà â Ñðåäíàòà çåìÿ îñâåí òâîÿòà; èìà è ðàíè, ùî íå ñà îò îðúæèå. Âå÷å ïî÷âàì äà âÿðâàì, ÷å íå å áèâàëî äà ñå ñðåùàò åëôè è ëþäå.
Òóðèí íå êàçàë íèùî, ñàìî ñå âçðÿë â ëèöåòî íà Áåëåã, ñÿêàø èñêàë äà ðàçãàäàå ñëîâàòà ìó. À Íåëàñ îò Äîðèàò ïîâå÷å íå ãî âèäÿëà è ñåíêèòå èì ñå ðàçäåëèëè íàâåêè(12).
ÁÅËÅÆÊÈ
 Â óâîäíà áåëåæêà, ñúùåñòâóâàùà â íÿêîëêî ðàçëè÷íè âåðñèè, ñå êàçâà, ÷å ìàêàð äà å ñú÷èíåíà íà åëôè÷åñêè åçèê è äà èçïîëçâà ìíîæåñòâî åëôè÷åñêè èçòî÷íèöè, îñîáåíî îò Äîðèàò, áàëàäàòà "Íàðí è Õèí Õóðèí" å äåëî íà ÷îâåøêèÿ ïîåò Äèðõàâåë, êîéòî æèâÿë êðàé Ñèðèîíñêèòå çàëèâè ïî âðåìåòî íà Åàðåíäèë è òàì ñúáðàë âñè÷êè ðàçêàçè çà Õàäîðîâèÿ ðîä, êàêòî îò õîðà, òàêà è îò åëôè - áåãúëöè îò Äîð-ëîìèí, Íàðãîòðîíä, Ãîíäîëèí è Äîðèàò. Â äðóã âàðèàíò íà áåëåæêàòà ñå òâúðäè, ÷å ñàìèÿò Äèðõàâåë ïðîèçõîæäà îò Õàäîðîâèÿ ðîä. Ïðåç öåëèÿ ñè æèâîò òîé ñúòâîðèë åäèíñòâåíî òàçè íàé-äúëãà îò âñè÷êè áàëàäè íà Áåëåðèàíä, íî Åëäàðèòå ÿ öåíåëè ìíîãî âèñîêî, çàùîòî Äèðõàâåë èçïîëçâàë åçèêà íà Ñèâèòå åëôè, êîéòî âëàäååë îòëè÷íî. Áàëàäàòà å ñú÷èíåíà â ñòèëà, íàðå÷åí Ìèíëàìåä òåíò / åñòåíò è ïî ôîðìà íàïîìíÿ íàðí (åïè÷åí ðàçêàç â ñòèõîâå, íî áåç ìåëîäèÿ). Äèðõàâåë çàãèíàë ïðè àòàêàòà íà Ôåàíîðîâèòå ñèíîâå ñðåùó Ñèðèîíñêèòå çàëèâè.
 1 Íà òîâà ìÿñòî â "Íàðí è Õèí Õóðèí" å âìúêíàò îòêúñ, îïèñâàù ïðåñòîÿ íà Õóðèí è Õóîð â Ãîíäîëèí. Òîé ñå îñíîâàâà èçöÿëî âúðõó èñòîðèÿòà, ðàçêàçàíà â åäèí îò "ñúñòàâíèòå òåêñòîâå" íà "Ñèëìàðèëèîí" - äî òàêàâà ñòåïåí, ÷å ñå ïðåâðúùà â îáèêíîâåí âàðèàíò è ðåøèõ äà íå ãî ïîâòàðÿì. Ìîæå äà áúäå îòêðèò â "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 198-199.
 2 Òóê â òåêñòà íà "Íàðí è Õèí Õóðèí" å âêëþ÷åí îòêúñ, ðàçêàçâàù çà Íèðíàåò Àðíîåäèàä. Ñúêðàòèõ ãî ïî ïðè÷èíèòå, ïîñî÷åíè â ïî-ãîðíàòà áåëåæêà; âèæ "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 244-250.
 3 Â äðóã âàðèàíò íà òåêñòà èçðè÷íî ñå ñïîìåíàâà, ÷å Ìîðâåí íàèñòèíà ïîääúðæàëà âðúçêè ñ Åëäàðèòå, êîèòî èìàëè ñêðèâàëèùå â ïëàíèíèòå íåäàëå÷ îò íåéíèÿ äîì. "Àëà è òå íå ìîãëè äà é äîíåñàò âåñòè. Íèêîé íå áèë âèäÿë Õóðèí äà ïàäà ìúðòúâ.
 - Òîé íå áåøå ñ Ôèíãîí - êàçâàëè åëôèòå, - çàåäíî ñ Òóðãîí ãî èçòëàñêàõà íà þã, íî àêî ÷àñò îò íåãîâèòå áîéöè ñà îöåëåëè, òðÿáâà äà ñà èçáÿãàëè ïîäèð ãîíäîëèíñêàòà àðìèÿ. Àëà êîé çíàå? Îðêèòå ñòðóïàõà âñè÷êè çàãèíàëè íà ìîãèëà è äîðè íÿêîé äà äðúçíå äà èäå äî Õàóä-åí-Íèðíàåò, äèðåíåòî ùå å íàïðàçíî."
 4 Çàñëóæàâà ñè òîâà îïèñàíèå íà Õàäîðîâèÿ øëåì äà áúäå ñðàâíåíî ñ íîñåíèòå îò äæóäæåòàòà ïî âðåìå íà Íèðíàåò Àðíîåäèàä "ãðîçíè ìàñêè, çà äà ïëàøàò âðàãà", êîèòî "èì ïîìîãíàëè äà óñòîÿò ñðåùó äðàêîíèòå" ("Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 247). Ïî-êúñíî, êîãàòî èçëèçà íà áîé îò Íàðãîòðîíä, Òóðèí íîñè äæóäæåøêà ìàñêà "è ùîì çúðíåëè òàÿ ìàñêà, âðàãîâåòå áÿãàëè ïðåçãëàâà" (ïàê òàì, ñòð. 271). Âèæ ñúùî òàêà Ïðèëîæåíèåòî êúì "Íàðí è Õèí Õóðèí".
 5 Íèêúäå äðóãàäå íå ñå ñïîìåíàâà çà íàïàäåíèå íà îðêèòå â Èçòî÷åí Áåëåðèàíä, ïðè êîåòî Ìàåäðîñ äà å ñïàñèë Àçàãàë.
 6 Íà äðóãî ìÿñòî áàùà ìè îòáåëÿçâà, ÷å åçèêúò â Äîðèàò, îñîáåíî òîçè íà êðàëÿ è áëàãîðîäíèöèòå, å áèë äîðè ïî Òóðèíîâî âðåìå ìíîãî ïî-äðåâåí îò äèàëåêòèòå, ãîâîðåíè èç îñòàíàëèòå îáëàñòè; à ñúùî òàêà, ÷å ñïîðåä íàáëþäåíèÿòà íà Ìèì (ìàêàð òîâà äà íå ñå ñðåùà â ñúõðàíåíèòå çàïèñêè çà Ìèì) åäèíñòâåíîòî, îò êîåòî íå óñïÿë äà ñå îòúðâå Òóðèí âúïðåêè öÿëàòà ñè íåïðèÿçúí êúì Äîðèàò, áèëà ðå÷òà, óñâîåíà òàì ïðåç äåòñêèòå ìó ãîäèíè.
 7 Â ïîëåòî íà åäèí îò ðúêîïèñèòå å äîáàâåíà áåëåæêà: "Âúâ âñè÷êè æåíñêè ëèöà òúðñåë òîé ëèöåòî íà Ëàëàèò".
 8 Â åäèí îò âàðèàíòèòå íà òîçè òåêñò Ñàåðîñ ñå ïîñî÷âà êàòî ñðîäíèê íà Äàåðîí, à â äðóã êàòî íåãîâ áðàò; òåçè òåêñòîâå îáà÷å âåðîÿòíî ñà ïî-ðàííè.
 9 Âîç-ãîðÿíèí - "ãîðñêè äèâàê"; âèæ çàáåëåæêà 14 êúì "Äðóåäàèíèòå".
 10 Â åäèí âàðèàíò íà òàçè ÷àñò îò ðàçêàçà Òóðèí îáÿâÿâà ïðåä ðàçáîéíèöèòå èñòèíñêîòî ñè èìå; ïðè òîâà òâúðäè, ÷å êàòî íàñëåäñòâåí ãîñïîäàð è ñúäèÿ íà õîðàòà îò Õàäîðîâèÿ ðîä å èìàë ïðàâî äà ïîñå÷å Ôîðâåã, êîéòî áèë ðîäîì îò Äîð-ëîìèí. Òîãàâà ñòàðèÿò ðàçáîéíèê Àëãóíä, êîéòî ñëåä Íèðíàåò Àðíîåäèàä èçáÿãàë íàäîëó ïîêðàé Ñèðèîí, êàçâà, ÷å Òóðèíîâèòå î÷è îòäàâíà ìó íàïîìíÿëè çà íÿêîãî è åäâà ñåãà ðàçïîçíàâàë â íåãî ñèíà íà Õóðèí.
 "- Àëà òîé áå ïî-íèñúê, äðåáåí çà ñâîÿ ðîä, ìàêàð ÷å îãúí ïëàìòåøå â æèëèòå ìó; è èìàøå çëàòèñòî-÷åðâåíè êîñè. Òè ñè òúìíîêîñ è ñíàæåí. Êàòî ñå âãëåäàì, âèæäàì ìàéêà òè â òåá; òÿ áåøå îò Áåîðîâèÿ ðîä. Ïèòàì ñå êàêâà ëè ñúäáà ÿ å ñïîëåòÿëà.
 - Íå çíàì - ðåêúë Òóðèí. - Íÿìà âåñòè îò Ñåâåðà."
 Â òîçè âàðèàíò èìåííî ðàçêðèòèåòî, ÷å Íåèòàí âñúùíîñò å Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ, êàðà ðàçáîéíèöèòå îò Äîð-ëîìèí äà ãî ïðèåìàò çà ãëàâàòàð.
 11 Íàé-êúñíî íàïèñàíèòå âàðèàíòè íà òàçè ÷àñò îò ðàçêàçà ñî÷àò, ÷å ñëåä êàòî ñòàâà ãëàâàòàð, Òóðèí îòâåæäà ðàçáîéíèöèòå ñè íàäàëå÷ îò äîìîâåòå íà ãîðÿíèòå ïî þæíèÿ áðÿã íà Òåèãëèí, à ìàëêî ïî-êúñíî ïðèñòèãà Áåëåã; ãåîãðàôñêèòå ïîäðîáíîñòè îáà÷å ñà íåÿñíè è ñúùåñòâóâàò ïðîòèâîðå÷èÿ â îïèñàíèåòî íà òÿõíîòî ïðèäâèæâàíå. Ñ îãëåä íà ïî-íàòàòúøíèÿ ðàçâîé íà èñòîðèÿòà ñå íàëàãà äà ïðåäïîëîæèì, ÷å ñà îñòàíàëè â Ñèðèîíñêàòà äîëèíà è íå ñà áèëè ìíîãî äàëå÷å îò ïîçíàòàòà îáëàñò, êîãàòî îðêèòå íàïàäàò äîìîâåòå íà ãîðÿíèòå. Â åäèí åêñïåðèìåíòàëåí âàðèàíò òå ñå íàñî÷âàò íà þã è ñòèãàò äî îáëàñòòà "íàä Àåëèí-óèàë è Ñèðèîíñêèòå ìî÷óðèùà"; íî òúé êàòî ðàçáîéíèöèòå çàïî÷âàò äà íåäîâîëñòâàò îò òàçè "íåïðèâåòëèâà ñòðàíà", Òóðèí ðåøàâà äà òðúãíàò îáðàòíî êúì ãîðèòå þæíî îò Òåèãëèí, êúäåòî ãè å ñðåùíàë çà ïðúâ ïúò. Ïîäîáíà âåðñèÿ íàïúëíî ñúâïàäà ñ öÿëîñòíîòî ïîâåñòâîâàíèå.
 12 Â "Ñèëìàðèëèîí" ðàçêàçúò ïðîäúëæàâà (íà ñòð. 258-260) ñúñ ñáîãóâàíåòî íà Áåëåã è Òóðèí, ñòðàííîòî ïðåä÷óâñòâèå íà Òóðèí, ÷å ñúäáàòà ùå ãî îòâåäå êúì Àìîí Ðóä, çàâðúùàíåòî íà Áåëåã â Ìåíåãðîò (êúäåòî ïîëó÷àâà ìå÷à Àíãëàõåë îò Òèíãîë è ëåìáàñ îò Ìåëèàí) è çàìèíàâàíåòî ìó íà áîé ñðåùó îðêèòå â Äèìáàð. Ïðîïóñíàë ñúì òîçè òåêñò, òúé êàòî íå ñúùåñòâóâàò äðóãè âàðèàíòè.
Çà äæóäæåòî Ìèì
 Ñëåä ðàçäÿëàòà ñ Áåëåã (à òóé áèëî ïðåç âòîðîòî ëÿòî ñëåä áÿãñòâîòî íà Òóðèí îò Äîðèàò)(13) íåùàòà òðúãíàëè çëå çà ðàçáîéíèöèòå. Äúæäîâåòå äîøëè ïðåæäåâðåìåííî, à íåçàïîìíåíè ïúë÷èùà îðêè ñå ñïóñíàëè îòêúì ñåâåðà è ïî äðåâíèÿ Þæåí ïúò ïðåç Òåèãëèí, òà âúðëóâàëè íàâñÿêúäå èç ãîðèòå ïî çàïàäíàòà ãðàíèöà íà Äîðèàò. Íÿìàëî çà ðàçáîéíèöèòå íè îòäèõ, íè ïîêîé è îò ëîâöè âñå ïî-÷åñòî ñå ïðåâðúùàëè â ïëÿ÷êà.
 Åäíà íîù, äîêàòî ñå ñïîòàéâàëè â ìðàêà, áåç äà ïàëÿò îãúí, Òóðèí ïàê ñå çàìèñëèë çà æèâîòà ñè è ìó ñå ñòîðèëî, ÷å ìîæå äà ãî ïðîìåíè êúì ïî-äîáðî. "Òðÿáâà äà îòêðèÿ ñèãóðíî óáåæèùå, ðåêúë ñè òîé, è äà îïàçÿ ñâîèòå õîðà îò ãëàä è ñòóä." Íà ñóòðèíòà ïîâåë øàéêàòà íàäàëå÷ îò Òåèãëèí è Äîðèàòñêèòå ãðàíèöè - êúì ìåñòà, ïî êîèòî íèêîãà íå áèëè ñòúïâàëè. Ñëåä òðè äíè ïúò ñïðåëè â çàïàäíèòå ïîêðàéíèíè íà ãîðèòå, ùî ðàñòåëè èç Ñèðèîíñêàòà äîëèíà. Òàì ìåñòíîñòòà ñòàâàëà ãîëà è ñóõà, îòèâàéêè ïîñòåïåííî íàãîðå êúì âèñîêèòå ÷óêàðè.
 Íå ñëåä äúëãî ñå ñëó÷èëî òúé, ÷å äîêàòî ïàäàë ñèâèÿò çäðà÷ íà åäèí äúæäîâåí äåí, Òóðèí è õîðàòà ìó ñå óêðèâàëè â ãúñòàëàê îò çåëåíèêè; ïî-íàòàòúê çàïî÷âàëà ãîëà ïîëÿíà êúäåòî ïîîòäåëíî èëè íàêóï ñå âàëÿëè åäðè êàíàðè. Íèòî çâóê íå ñå ÷óâàë, îñâåí òèõèÿ äúæäîâåí øåïîò â ëèñòàêà. Íåíàäåéíî åäèí îò ïàçà÷èòå ñå ïðîâèêíàë è êîãàòî ðàçáîéíèöèòå ñêî÷èëè íà íîçå, çúðíàëè ïîêðàé êàìúíèòå äà ñå ïðîêðàäâàò òðè ïðåãúðáåíè ôèãóðè â ñèâè íàìåòêè. Âñÿêà îò òÿõ ìúêíåëà ïðåòúïêàíà òîðáà, àëà âúïðåêè òóé ñå äâèæåëè áúðçî.
 Òóðèí èì âèêíàë äà ñïðàò, à ðàçáîéíèöèòå ñå âòóðíàëè íàïðåä êàòî õðúòêè; íî ñòðàííèòå ôèãóðè ïðîäúëæèëè äà áÿãàò è ìàêàð ÷å Àíäðîã ãè îáñèïàë ñúñ ñòðåëè, äâå îò òÿõ èç÷åçíàëè â ìðàêà. Òðåòàòà ñå îêàçàëà ïî-áàâíà èëè ïî-íàòîâàðåíà, òà èçîñòàíàëà; ñêîðî äåñåòêè ðúöå ÿ ñãðàá÷èëè, ïîâàëèëè è ïðèòèñíàëè êúì çåìÿòà, ìàêàð ÷å ñå áîðåëà è õàïåëà êàòî äèâ çâÿð. Àëà Òóðèí äîòè÷àë è ñãúë÷àë ñâîèòå õîðà.
 - Ùî ñòå õâàíàëè òóê? - çàïèòàë òîé. - È áèâà ëè äà ñòå òîëêîç ñâèðåïè? Òà òî å äðåáíî è ïðåñòàðÿëî. Ñ êàêâî ìîæå äà íè íàâðåäè?
 - Õàïå - ðåêúë Àíäðîã è ïîêàçàë îêúðâàâåíàòà ñè ðúêà. - Îðê ùå äà å, èëè íåùî äðóãî îò òîÿ ãíóñåí ðîä. Äà ãî óáèåì!
 - Òúé ìó ñå ïàäà, çàäåòî íè ðàçî÷àðîâà - äîáàâèë äðóã, êîèòî áèë âçåë òîðáàòà. - Âúòðå íÿìà íèùî, îñâåí êîðåíàöè è êàìú÷åòà.
 - Íå - ðåêúë Òóðèí, - áðàäàòî å. - Ìàé ùå ñå îêàæå ÷èñòî è ïðîñòî äæóäæå. Ïóñíåòå ãî äà ïîãîâîðèì.
 Òúé Ìèì äæóäæåòî íàâëÿçúë â Ðàçêàçà çà äåöàòà íà Õóðèí. Çàùîòî ùîì ãî ïóñíàëè, òîé ñå õâúðëèë íà êîëåíå ïðåä Òóðèí è çàìîëèë äà ìó ïîùàäÿò æèâîòà.
 - Ñòàð ñúì - ðåêúë - è áåäåí. ×èñòî è ïðîñòî äæóäæå, êàêòî ñàì êàçâàø, à íå îðê. Ìèì ñå íàðè÷àì. Íå èì ïîçâîëÿâàé, ãîñïîäàðþ, äà ìå ïîãóáÿò áåç ïðè÷èíà, êàêòî áèõà ñòîðèëè îðêèòå.
 Ñúæàëèë ãî Òóðèí îò ñúðöå, àëà îòâúðíàë ñòðîãî:
 - Áåäåí èçãëåæäàø, Ìèì, ìàêàð äà å ñòðàííî òóé çà åäíî äæóäæå; íî ñïîðåä ìåí íèå ñìå îùå ïî-áåäíè - ëþäå áåç ïîäñëîí è áåç ïðèÿòåëè. Àêî òè êàæà, ÷å ñðåä òèÿ íåñãîäè íèêîãî íå ùàäèì ñàìî îò æàëîñò, òî êàêúâ îòêóï ùå íè ïðåäëîæèø?
 - Íå çíàì êàêâî æåëàåø, ãîñïîäàðþ - ïðåäïàçëèâî îòâúðíàë Ìèì.
 - Â äíåøíèòå òåæêè âðåìåíà íå èñêàìå ìíîãî! - ðåêúë Òóðèí è õâúðëèë ïå÷àëåí âçîð íàîêîëî, à äúæäúò ñå ñòè÷àë â î÷èòå ìó. - Ñàìî áåçîïàñåí ïðèþò, òà äà íå ñïèì èç âëàæíèòå ãîðè. Ñèãóðíî èìàø ïîäîáíî ìÿñòî.
 - Èìàì - îòãîâîðèë Ìèì, - íî íå ìîãà äà ãî ïðåäëîæà çà îòêóï. Òâúðäå ñúì ñòàð, çà äà æèâåÿ ïîä îòêðèòî íåáå.
 - Ìîæå è äà íå ñòàðååø âå÷å - ðåêúë Àíäðîã, ïðèñòúïâàéêè êúì íåãî ñ íîæ â çäðàâàòà ñè ðúêà. - Â òóé ïîíå çíàì êàê äà òè ïîìîãíà.
 - Ãîñïîäàðþ! - ïðîâèêíàë ñå Ìèì, íè æèâ, íè óìðÿë îò ñòðàõ. - Çàãóáÿ ëè æèâîòà ñè, âèå ïúê ãóáèòå æèëèùåòî; çàùîòî íå ùå ãî îòêðèåòå áåç Ìèì. Íå ìîãà äà ãî îòñòúïÿ, àëà ìîãà äà âè ïðèþòÿ. Ñåãà òàì èìà ìíîãî ïîâå÷å ñâîáîäíî ìÿñòî, îòêîëêîòî íÿêîãà; ìíîçèíà ñè îòèäîõà çàâèíàãè.
 È òîé ñå ðàçïëàêàë.
 - Æèâîòúò òè å ïîùàäåí, Ìèì - ðåêúë Òóðèí.
 - Ïîíå äîäåòî ñå äîáåðåì äî áúðëîãàòà ìó - ïîäõâúðëèë Àíäðîã.
 Àëà Òóðèí ñå çàâúðòÿë êúì íåãî è ðåêúë:
 - Àêî Ìèì áåç èçìàìà íè îòâåäå â ñâîÿ äîì è àêî òîçè äîì å äîáúð, ñ òóé îòêóïóâà æèâîòà ñè; è íèêîé îò ìîèòå õîðà íå ùå ãî ïîãóáè. Êúëíà ñå.
 Òîãàâà Ìèì ïðåãúðíàë Òóðèí ïðåç êîëåíåòå è ïðîäóìàë:
 - Ìèì ùå òè áúäå ïðèÿòåë, ãîñïîäàðþ. Èçïúðâîì ïî ãëàñà è ñëîâàòà òå âçåõ çà åëô; àëà òè ñè ÷îâåê è òúé å ïî-äîáðå. Ìèì íå îáè÷à åëôèòå.
 - Êúäå å òàÿ òâîÿ êúùà? - çàïèòàë Àíäðîã. - Äàíî äà å äîáðà, ùîì ùå òðÿáâà Àíäðîã äà ÿ ñïîäåëÿ ñ äæóäæå. Çàùîòî Àíäðîã íå îáè÷à äæóäæåòàòà. Íåãîâèÿò ðîä èäâà îò èçòîêà è íå å äîíåñúë äîáðè ñïîìåíè çà òèÿ ãðîçíè òâàðè.
 - Ùå ïðåöåíèòå êàêúâ å äîìúò ìè, êîãàòî ãî âèäèòå - ðåêúë Ìèì. - Íî ïî ïúòÿ ùå âè òðÿáâà ñâåòëèíà, íåïîõâàòíè ëþäå. Ñëåä âðåìå ùå äîéäà äà âè îòâåäà.
 - Íå, íå! - âúçðàçèë Àíäðîã. - Íàëè íå ùå ïîçâîëèø òîâà, ãëàâàòàðþ? Èíàê ïîâå÷å íÿìà äà âèäèì äúðòèÿ íåãîäíèê.
 - Âå÷å ïðèòúìíÿâà - ðåêúë Òóðèí. - Íåêà íè îñòàâè íåùî êàòî çàëîã. Äà çàäúðæèì ëè òîðáàòà òè è òîâàðà â íåÿ, Ìèì?
 Àëà ïðè òèÿ ñëîâà Ìèì îòíîâî ðóõíàë íà êîëåíå, îáçåò îò òðåâîãà.
 - Àêî Ìèì ñìÿòàøå äà âè èçëúæå, òî íèìà ùå ñå âúðíå çàðàäè íÿêàêâà ñè âåõòà òîðáà, ïúëíà ñ êîðåíè? - âúçêëèêíàë òîé. - Ïàê ùå äîéäà. Ïóñíåòå ìå äà ñè âúðâÿ ñ áàãàæà!
 - Íÿìà - ðåêúë Òóðèí. - Ùîì íå èñêàø äà ñå ðàçäåëÿø ñ òîðáàòà, ùå òðÿáâà äà îñòàíåø ïðè íåÿ. Ìîæå áè åäíà íîù ïîä äúæäà ùå òå íàêàðà íà ñâîé ðåä äà íè ïîæàëèø.
 Àëà è òîé êàêòî ìíîçèíà äðóãè çàáåëÿçàë, ÷å Ìèì ñìÿòàë òîâàðà ñè çà ìíîãî ïî-öåíåí, îòêîëêîòî èçãëåæäàë íà ïðúâ ïîãëåä.
 Îòâåëè ñòàðîòî äæóäæå äî ñâîÿ íåïðèâåòëèâ áèâàê, à òî ïðåç öÿëîòî âðåìå ìúðìîðåëî íà íÿêàêúâ ñòðàíåí åçèê, ñÿêàø íàòåãíàë îò äðåâíà îìðàçà; àëà êîãàòî âúðçàëè êðàêàòà ìó, èçâåäíúæ ìëúêíàëî. À îíèÿ, êîèòî áèëè íà ñòðàæà, öÿëà íîù ãî âèæäàëè äà ñåäè áåçìúëâíî è íåïîäâèæíî êàòî êàìúê, ñàìî áåçñúííèòå ìó î÷è áëåñòåëè è øàðåëè íàñàì-íàòàì èç ìðàêà.
 Ïðèçîðè äúæäúò ïðåñòàíàë è âÿòúð ðàçòðúñêàë êîðîíèòå íà äúðâåòàòà. Óòðîòî äîøëî ïî-ÿðêî, îòêîëêîòî îò ìíîãî äíè íàñàì è òîïúë ïîëúõ îòêúì Þãà ðàç÷èñòèë âåäðî ñèíüî íåáå îêîëî èçãðÿâàùîòî ñëúíöå. Ìèì ñåäÿë íåïîäâèæåí è íÿì; òåæêèòå ìó êëåïà÷è áèëè îòïóñíàòè è óòðèííèòå ëú÷è ãî ðàçêðèâàëè ïðåãúðáåí è ñúñóõðåí îò ñòàðîñò. Òóðèí ñå èçïðàâèë, ïîãëåäíàë ãî è ðåêúë:
 - Âå÷å å ñâåòëî.
 Òîãàâà Ìèì îòâîðèë î÷è è ïîñî÷èë âúæåòàòà îêîëî íîçåòå ñè; à êîãàòî ãî ðàçâúðçàëè, èçðåêúë ñâèðåïî:
 - Ãëóïöè, çàïîìíåòå åäíî! Íèêîãà íå âðúçâàéòå äæóäæå. Òî íå ùå âè ïðîñòè. Íå èñêàì äà óìðà, íî çàðàäè òóé, ùî ñòîðèõòå, â ñúðöåòî ìè ïëàìòè ëþòà îìðàçà. Ñåãà ñúæàëÿâàì çà îáåùàíèåòî.
 - Àç îáà÷å íå ñúæàëÿâàì - îòâúðíàë Òóðèí. - Òè ùå ìå îòâåäåø â äîìà ñè. Äîòîãàâà íÿìà äà ãîâîðèì çà ñìúðò. Òàêàâà å ìîÿòà âîëÿ.
 Òîé ñå âçðÿë âëàñòíî â î÷èòå íà äæóäæåòî è Ìèì íå ìîãúë äà óñòîè; ìàëöèíà èìàëè ñèëàòà äà ñå ïðåáîðÿò ñ ïîãëåäà íà Òóðèí, êîãàòî áèë ãíåâåí èëè òâúðäî æåëàåë íåùî. Ñêîðî ïëåííèêúò èçâúðíàë ãëàâà è ñòàíàë íà íîçå.
 - Ñëåäâàé ìå, ãîñïîäàðþ! - ïðîìúëâèë òîé.
 - Äîáðå! - ðåêúë Òóðèí. - À ñåãà ùå äîáàâÿ åäíî: ðàçáèðàì òâîÿòà ãîðäîñò. Ìîæå äà óìðåø, àëà âå÷å íÿìà äà òå âðúçâàìå.
 Òîãàâà Ìèì ãè îòâåë êúì ìÿñòîòî, êúäåòî ãî çàëîâèëè è ïîñî÷èë íà çàïàä.
 - Òàì å ìîÿò äîì! - ðåêúë òîé. - Ñèãóðíî ÷åñòî ñòå ãî âèæäàëè, çàùîòî å âèñîê. Øàðáõóíä ãî íàðè÷àõìå, ïðåäè åëôèòå äà ïðîìåíÿò âñè÷êè íàçâàíèÿ.
 È âñè÷êè âèäåëè, ÷å ñî÷è êúì Ãîëèÿ õúëì Àìîí Ðóä, îò ÷èÿòî ãîëà ãëàâà ïóùèíàêúò ñå ðàçêðèâàë íà ìíîãî ëåâãè íàîêîëî.
 - Âèæäàëè ñìå ãî, íî íå îòáëèçî - ðåêúë Àíäðîã. - Òà êàê ìîæå äà èìà òàì áåçîïàñíî óáåæèùå, âîäà èëè êàêâîòî è äà áèëî îò îíóé, ùî íè å ïîòðåáíî? Òàêà ñè è çíàåõ, ÷å ùå íè èçìàìèø. Êîé ñå êðèå íà âðúõ?
 - Øèðîêèÿò îáçîð ìîæå äà ñå îêàæå ïî-äîáúð îò ñïîòàéâàíåòî - âúçðàçèë Òóðèí. - À îò Àìîí Ðóä ñå âèæäà íàäëúæ è íàøèð. Äîáðå, Ìèì, ùå äîéäà äà âèäÿ êàêâî íè ïðåäëàãàø. Êîëêî âðåìå ùå å ïîòðåáíî çà íàñ, íåïîõâàòíèòå ëþäå, äîêàòî ñòèãíåì äîòàì?
 - Öÿë äåí, ÷àê äî ñìðà÷àâàíå - îòâúðíàë Ìèì.
 Áàíäàòà ïîåëà íà çàïàä è íà÷åëî âúðâÿë Òóðèí çàåäíî ñ Ìèì. Êîãàòî íàïóñíàëè ãîðèòå, òðúãíàëè ïî-ïðåäïàçëèâî, àëà öÿëàòà ìåñòíîñò áèëà áåçìúëâíà è ïóñòà. Îòìèíàëè êóïèùàòà êàíàðè è ïî÷íàëè äà ñå èçêà÷âàò; çàùîòî Àìîí Ðóä ñå èçäèãàë â èçòî÷íèÿ êðàé íà âèñîêè áúðäà, êîèòî ðàçäåëÿëè äîëèíèòå íà Ñèðèîí è Íàðîã, òà äîðè êàìåííîòî ìó ïîäíîæèå áèëî íàâèñîêî. Íåðàâíèÿò ìó èçòî÷åí ñêëîí ñå èçêà÷âàë ïëàâíî íàãîðå êúì õðåáåòèòå ñðåä ðåäêè ãîðè÷êè îò áðåçè, êàëèíè è ïðàñòàðè òðúíëèâè äúðâåòà, âïèëè êîðåíè â ñêàëàòà. Îêîëî ïîäíîæèåòî íà Àìîí Ðóä ðàñòåëè ãúñòàëàöè îò àåãëîñ; àëà ñòðúìíàòà ìó ñèâà ãëàâà áèëà ãîëà, ñàìî ÷åðâåí ñåðåãîí ïîêðèâàë ñêàëèòå êàòî ìàíòèÿ(14).
 Êîãàòî ñëåäîáåäúò îòìèíàë, ðàçáîéíèöèòå íàáëèæèëè ïîäíîæèåòî íà õúëìà. Ñåãà èäâàëè îòêúì ñåâåðíàòà ñòðàíà, çàùîòî òàêà ãè âîäåë Ìèì è ëú÷èòå íà çàëÿçâàùîòî ñëúíöå ïàäàëè âúðõó êîðîíàòà íà Àìîí Ðóä, à âñè÷êèÿò ñåðåãîí òúêìî áèë ðàçöúôíàë.
 - Ãëåäàéòå! Êðúâ èìà ïî òîçè âðúõ - ïðîìúëâèë Àíäðîã.
 - Âñå îùå íå - ðåêúë Òóðèí.
 Ñëúíöåòî ÷åçíåëî è èç äîë÷èíêèòå ñå ñáèðàë çäðà÷. Ñåãà õúëìúò ñå èçâèñÿâàë îòïðåä è ðàçáîéíèöèòå ñå çà÷óäèëè çàùî å ïîòðåáåí âîäà÷ ïðè òîëêîâà ÿñíà öåë. Àëà êîãàòî Ìèì ãè ïîâåë íàïðåä è âçåëè äà ñå êàòåðÿò ïî ïîñëåäíèòå ñòðúìíè ñêëîíîâå, ðàçáðàëè, ÷å òîé ñëåäâà íÿêàêâà òàéíà ïúòåêà, îòáåëÿçàíà ñ äðåâíè çíàöè. Ñåãà ëúêàòóøåëè íàñàì-íàòàì è íàêúäåòî è äà ïîãëåäíåëè, âèæäàëè ìðà÷íè äåðåòà è ïðîïàñòè èëè ñòðúìíè íàäîëíèùà êúì ñêàëèñòè ïóùèíàöè ñ äúëáîêè ÿìè è ïóêíàòèíè, çàêðèòè îò òðúíêè è êúïèíè. Áåç âîäà÷ ùåëè äà ñå ëóòàò ïî òèÿ ìåñòà äíè íàðåä, äîêàòî íàìåðÿò âåðíèÿ ïúò.
 Íàé-ñåòíå äîñòèãíàëè ïî-ñòðúìíî, àëà è ïî-îòêðèòî ìÿñòî. Ïðåç ñåíêèòå íà ñòàðè êàëèíè íàâëåçëè âúâ âèñîê ãúñòàëàê îò àåãëîñ, êúäåòî èç çäðà÷à ñå íîñåë ñëàäîñòåí àðîìàò(15). Ñåòíå èçâåäíúæ èì ñå èçïðå÷èëà îòâåñíà è ãëàäêà êàìåííà ñòåíà, ÷åçíåùà íåéäå íàãîðå â ñóìðàêà.
 - Òóé ëè å ïîðòàòà íà òâîÿ äîì? - çàïèòàë Òóðèí. - Êàçâàò, ÷å äæóäæåòàòà îáè÷àëè êàìúêà.
 È òîé ïðèñòúïèë ïî-áëèçî, çà äà íå ñå îïèòà Ìèì äà ãè èçèãðàå íàêðàÿ.
 - Íå íà äîìà, à íà äâîðà - îòâúðíàëî äæóäæåòî.
 Ïîñëå Ìèì çàâèë íàëÿâî ïîêðàé ïîäíîæèåòî íà êàíàðàòà è ñëåä äâàéñåòèíà êðà÷êè âíåçàïíî ñïðÿë; è Òóðèí âèäÿë, ÷å âîäè è âåòðîâå, èëè ïúê óìåëè ðúöå ñà èçâàÿëè òàì ïóêíàòèíà ñ òàêàâà ôîðìà, ÷å äâå ñêàëíè ãúíêè ñå ïðèõëóïâàëè åäíà äðóãà è ìåæäó òÿõ èìàëî ïðîëóêà, âîäåùà íàëÿâî. Âõîäúò áèë çàêðèò îò äúëãè âèñÿùè ðàñòåíèÿ, âêîðåíåíè â ñêàëàòà îòãîðå, à îòâúòðå ñå èçêà÷âàëà ñòðúìíà êàìåííà ïúòåêà, ÷åçíåùà â ìðàêà. Âëàæíà è õëúçãàâà áèëà, çàùîòî îòíåéäå êàïåëà âîäà. Åäèí ïîäèð äðóã ðàçáîéíèöèòå ïîåëè ïî íåÿ. Ãîðå ïúòåêàòà ïàê çàâèëà íà þã è ïðåç òðúíëèâ ãúñòàëàê ãè èçâåëà íà ðàâíà çåëåíà ìîðàâà, ïî êîÿòî ïðîäúëæàâàëà íàïðåä êúì ñåíêèòå. Òúé ïðèñòèãíàëè â äîìà íà Ìèì, íàðå÷åí Áàð-åí-Íèáèí-íîåã(16), çà êîéòî ñïîìåíàâàëè ñàìî íàé-äðåâíèòå ïðåäàíèÿ â Äîðèàò è Íàðãîòðîíä è êúäåòî äîòîãàâà íå áèë ñòúïâàë ÷îâåøêè êðàê. Àëà íîùòà ïàäàëà áúðçî, îòêúì èçòîê èçãðåëè çâåçäè è âñå îùå íå ñå ðàçëè÷àâàëî êàê å óñòðîåíî òîâà ñòðàííî ìÿñòî.
 Àìîí Ðóä èìàë êîðîíà - ãðàìàäåí ìàñèâ êàòî îñòðà êàìåííà øàïêà ñ ãîë è ïëîñúê âðúõ. Îòêúì ñåâåðíèÿ êðàé ñå èçäàâàëà ðàâíà è ïî÷òè êâàäðàòíà ïëîùàäêà, íåðàçëè÷èìà îòäîëó; çàùîòî çàä íåÿ ñå èçâèñÿâàë êàòî ñòåíà ñàìèÿò âðúõ, à íà çàïàä è èçòîê ñëèçàëè ñòðúìíè ïðîïàñòè. Ñàìî îòêúì ñåâåð, êàêòî áèëè äîøëè, ìîæåëè äà ÿ äîñòèãíàò îíèÿ, ùî çíàåëè ïúòÿ(17). Ñëåä ïóêíàòèíàòà ïúòåêàòà ñêîðî íàâëèçàëà â ãúñòàëàê îò íåäîðàñëè áðåçè÷êè îêîëî áèñòðî åçåðöå â êàìåííî ëîæå. Ïîäõðàíâàë ãî èçâîð, áëèêàù â ïîäíîæèåòî íà áëèçêàòà ñêàëíà ñòåíà è âîäèòå ïðåëèâàëè êàòî áÿëà íèøêà ïî ïëèòúê óëåé â çàïàäíèÿ ðúá íà ïëîùàäêàòà. Çàä äðúâ÷åòàòà áëèçî äî èçâîðà, ìåæäó äâå ãðàìàäíè êàíàðè, èìàëî ïåùåðà. Íà ïðúâ ïîãëåä èçãëåæäàëà ñúâñåì ïëèòêà, ñ íèñúê íàçúáåí ñâîä; àëà ïî-íàâúòðå áèëà ðàçøèðåíà è ïðîäúëæåíà äúëáîêî ïîä õúëìà îò áàâíèòå ðúöå íà êàëïàâèòå äæóäæåòà ïðåç äúëãèòå ãîäèíè, êîãàòî òîâà ïëåìå æèâÿëî òóê â ìèð ñ ãîðñêèòå Ñèâè åëôè.
 Ñðåä ïàäàùèÿ çäðà÷ Ìèì ïîâåë ðàçáîéíèöèòå ïîêðàé åçåðöåòî, â êîåòî ñå îòðàçÿâàëè áëåäè çâåçäè ñðåä ñåíêèòå íà áðåçîâè âåéêè. Ïðåä âõîäà íà ïåùåðàòà ñïðÿë è ñå ïîêëîíèë íà Òóðèí.
 - Âëåç - ðåêúë - â Áàð-åí-Äàíâåä, Äîìà íà îòêóïà; çàùîòî òúé ùå ñå íàðè÷à îò äíåñ íàòàòúê.
 - Ìîæå áè - îòâúðíàë Òóðèí. - Ïúðâî ùå ãî îãëåäàì.
 Âëÿçúë íàâúòðå ñëåä Ìèì, à êàòî âèäåëè, ÷å íå ñå áîè, ïîäèð íåãî òðúãíàëè âñè÷êè, äîðè è Àíäðîã, êîéòî íàé-ìàëêî ñå äîâåðÿâàë íà äæóäæåòî. Ñêîðî ñå îçîâàëè â íåïðîãëåäåí ìðàê; àëà Ìèì ïëåñíàë ñ ðúöå è èççàä úãúëà ïðîáëåñíàëà ñâåòëèíêà - îò êîðèäîðà â äúíîòî èçëÿçëî äðóãî äæóäæå ñ ìàëêà ôàêëà â ðúêàòà.
 - Õà! - âúçêëèêíàë Àíäðîã. - Òúé ñè è ìèñëåõ, ÷å íå ñúì ãî óëó÷èë.
 Íî Ìèì áúðçî ðàçìåíèë ñ íîâîäîøëèÿ íÿêîëêî äóìè íà ñòðàíåí, ãðóáîâàò åçèê è ñÿêàø ñòðåñíàò èëè ðàçãíåâåí îò ÷óòîòî, õóêíàë íàïðåä è èç÷åçíàë ïî êîðèäîðà. Òîãàâà Àíäðîã ïðåäëîæèë âåäíàãà äà ãî ïîñëåäâàò.
 - Äà íàïàäíåì! - ðåêúë òîé. - Òóê ìîæå äà èìà öÿëî ãúìæèëî, àëà ñà äðåáíè.
 - Ñàìî òðèìà ñà, ìèñëÿ - îòâúðíàë Òóðèí è áåç äà ÷àêà ïîåë íàïðåä, äîêàòî ðàçáîéíèöèòå áàâíî ñå òî÷åëè ïîäèð íåãî, îïèïâàéêè ãðàïàâèòå ñòåíè.
 Êîðèäîðúò èìàë ìíîæåñòâî îñòðè çàâîè, àëà íàé-ñåòíå îòïðåä ìúòíî ïðîáëåñíàëà ñâåòëèíêà è èçëåçëè â òÿñíà, âèñîêà çàëà, îãðÿíà îò ìúæäèâè ëàìïè, âèñÿùè ïîä ñâîäà íà èçÿùíè âåðèæêè. Ìèì íå áèë òàì, íî ãëàñúò ìó ñå ÷óâàë è êàòî òðúãíàë íàòàòúê, Òóðèí îòêðèë âðàòà â äúíîòî íà çàëàòà. Íàäíèêíàë ïðåç íåÿ è çúðíàë Ìèì êîëåíè÷èë íà ïîäà. Äî íåãî áåçìúëâíî ñòîÿëî äæóäæåòî ñ ôàêëàòà; à íà êàìåííî ëîæå êðàé îòñðåùíàòà ñòåíà ëåæàëî òðåòî.
 - Õèì, Õèì, Õèì! - ñòåíåëî ñòàð÷åòî è ñè ñêóáåëî áðàäàòà.
 - Íå âñè÷êèòå òè ñòðåëè ñà îòèøëè íàõàëîñò - ðåêúë Òóðèí íà Àíäðîã. - Àëà òîçè ïúò ìàé ñè óëó÷èë çà çëà áåäà. Òâúðäå ëåñíî ïóñêàø ñòðåëèòå; íî åäâà ëè ùå äîæèâååø äà ñå íàó÷èø íà ìúäðîñò. - Ïîñëå òèõè÷êî âëÿçúë è êàòî çàñòàíàë çàä Ìèì, çàïèòàë: - Êàêâà å áåäàòà, Ìèì? Àç âëàäåÿ äîíÿêúäå öåëèòåëñêèòå èçêóñòâà. Ìîãà ëè äà òè ïîìîãíà?
 Ìèì èçâúðíàë ãëàâà è â î÷èòå ìó òðåïòåëè ÷åðâåíè ïëàìú÷åòà.
 - Íå, îñâåí àêî ìîæåø äà âúðíåø âðåìåòî íàçàä è äà îòñå÷åø æåñòîêèòå ðúöå íà ñâîèòå ëþäå - îòâúðíàë òîé. - Òîçè òóê å ñèíúò ìè, ïðîíèçàë îò ñòðåëà. Âå÷å íå ùå äà íè ÷óå. Èçäúõíàë å ïî çàëåç ñëúíöå. Âúðçàõòå ìå, òà íå ìîæàõ äà ìó ïîìîãíà.
 Îòíîâî èçáëèêíàëà æàëîñò â Òóðèíîâîòî ñúðöå êàòî âîäà îò ñêàëåí èçâîð.
 - Óâè! - ïðîìúëâèë òîé. - Àêî ìîæåõ, áèõ âúðíàë íàçàä îíàÿ ñòðåëà. Ñåãà òîçè äîì ñ ïðàâî ùå ñå íàðè÷à Áàð-åí-Äàíâåä, Äîì íà îòêóïà. Çàùîòî íåçàâèñèìî äàëè æèâååì òóê èëè íå, ùå ñå ñìÿòàì çà òâîé äëúæíèê; è àêî íÿêîé äåí ñå ñäîáèÿ ñ áîãàòñòâî, ùå ïëàòÿ îòêóï â òåæêî çëàòî çà òâîÿ ñèí êàòî çíàê çà äúëáîêà ñêðúá, àêî è äà çíàì, ÷å ñ òóé íå ùå îáëåê÷à ñúðöåòî òè.
 Òîãàâà Ìèì ñå èçïðàâèë è äúëãî ãëåäàë Òóðèí.
 - ×óõ òå - ïðîäóìàë òîé íàêðàÿ. - Ãîâîðèø êàòî çíàòíî äæóäæå îò äðåâíèòå âðåìåíà; çàòîâà ñúì òúé èçóìåí. Ñåãà ñúðöåòî ìè ïðåòðúïíà, ìàêàð è äà íÿìà óòåõà çà íåãî. Ùå ïëàòÿ îáåùàíèÿ îòêóï - àêî æåëàåø, ìîæåø äà æèâååø â òîçè äîì. Àëà åäíî ùå äîáàâÿ: îíçè, ùî ïðàòè ïàãóáíèÿ èçñòðåë, íåêà ïðå÷óïè ëúêà è ñòðåëèòå ñè è ãè ïîëîæè â íîçåòå íà ìîÿ ñèí; è âå÷å íèêîãà äà íå ïîõâàùà ñòðåëà èëè íîñè ëúê. Ñòîðè ëè ãî, îò ñîáñòâåíèÿ ñè ëúê ùå çàãèíå. Ñ òóé ïðîêëÿòèå ãî îáâúðçâàì.
 Êîãàòî ÷óë òèÿ ñëîâà, Àíäðîã ñå èçïëàøèë; è ìàêàð äà íå ìó áèëî ïî ñúðöå, ïðåêúðøèë ëúêà è ñòðåëèòå ñè è ãè ïîëîæèë â íîçåòå íà ìúðòâîòî äæóäæå. Íî äîêàòî èçëèçàë îò ñòàÿòà, õâúðëèë çëîáåí ïîãëåä êúì Ìèì è ïðîìúðìîðèë:
 - Ðàçïðàâÿò, ÷å ïðîêëÿòèåòî íà äæóäæå íèêîãà íå óìèðàëî; àëà è ÷îâåøêîòî ÷åñòî ñè èäâà íà ìÿñòî. Òîé ïúê äàíî óìðå ñúñ ñòðåëà â ãúðëîòî!(18)
 Òàçè íîù ñïàëè â çàëàòà, àëà ñúíÿò èì áèë íåñïîêîåí, òúé êàòî èç öÿëàòà ïåùåðà îòåêâàë ïëà÷úò íà Ìèì è äðóãèÿ ìó ñèí Èáóí. Òàêà è íå ðàçáðàëè êîãà å ñâúðøèëà æàëáàòà; êîãàòî íàé-ñåòíå ñå ñúáóäèëè, äæóäæåòà áèëè èç÷åçíàëè, à ñòàÿòà èì áèëà çàòâîðåíà ñ ãîëÿì êàìúê. Äåíÿò îòíîâî áèë ÿñåí è ïîä ëú÷èòå íà óòðèííîòî ñëúíöå ðàçáîéíèöèòå ñå èçìèëè â åçåðöåòî è ñè ïðèãîòâèëè îñêúäíà òðàïåçà.
 Äîêàòî ñå õðàíåëè, Ìèì èçíèêíàë ïðåä òÿõ, ïîêëîíèë ñå íà Òóðèí è ðåêúë:
 - Íÿìà ãî âå÷å è âñè÷êî ñâúðøè. Ñåãà ëåæè ïðè äåäèòå ñè è ìîæåì äà ñå çàâúðíåì êúì æèâîòà, ùî íè îñòàâà, ìàêàð äà ñå áîÿ, ÷å êðàòêè ùå áúäàò äíèòå íè. Õàðåñâà ëè òè äîìúò íà Ìèì? Ïëàòåí ëè å îòêóïúò è ïðèåìà ëè ñå?
 - Ïðèåìà ñå - îòâúðíàë Òóðèí. - Êîëêîòî äî æèâîòà íè òóê, èçãëåæäà, ÷å ùå ñìå â áåçîïàñíîñò; àëà âñå ïàê òðÿáâà äà ñè íàáàâÿìå õðàíà è äðóãè íåùà. Êàê ùå èçëèçàìå; è îùå ïî-âàæíî - êàê ùå ñå âðúùàìå?
 Çà òÿõíà òðåâîãà Ìèì ñå ðàçñìÿë ãúðëåíî.
 - Äà íå áè äà ñå áîèø, ÷å ñòå ïîñëåäâàëè ïàÿê â ìðåæàòà ìó? - ðåêúë òîé. - Ìèì íå ÿäå ÷îâåöè! À äîðè è ïàÿê òðóäíî áè ñå ðàçïðàâèë ñ òðèéñåò îñè íàâåäíúæ. Ãëåäàé, âñè÷êè ñòå âúîðúæåíè, à àç ñòîÿ ñðåùó âàñ ñ ãîëè ðúöå. Íå, òè è àç ùå ñè ïîäåëÿìå âñè÷êî: äîì, õðàíà, îãúí, à ìîæå áè è äðóãè áëàãà. Âÿðâàì, ÷å çà ñâîå äîáðî ùå ïàçèòå äîìà ìè â òàéíà äàæå è ñëåä êàòî íàó÷èòå âõîäîâåòå è èçõîäèòå. Ïîäèð âðåìå ùå îïîçíàåòå âñè÷êî. À äîòîãàâà ùå ñå îñëàíÿòå íà Ìèì è ñèíà ìó Èáóí.
 Òóðèí ñå ñúãëàñèë è áëàãîäàðèë íà Ìèì, à ïîâå÷åòî îò õîðàòà ìó áèëè äîâîëíè; çàùîòî ïîä óòðèííîòî ñëúíöå â ðàçãàðà íà ëÿòîòî æèëèùåòî èçãëåæäàëî ÷óäåñíî. Ñàìî Àíäðîã âúçðîïòàë.
 - Êîëêîòî ïî-ñêîðî ñòàíåì òóê èñòèíñêè ãîñïîäàðè, òîëêîâà ïî-äîáðå - ðåêúë òîé. - Íèêîãà äîñåãà íå ñìå çàäúðæàëè ïëåííèê, ùî ïèòàå îìðàçà êúì íàñ.
 Ïðåç öåëèÿ äåí ïî÷èâàëè, ïî÷èñòâàëè îðúæèÿòà è ïîïðàâÿëè ñíàðÿæåíèåòî ñè; çàùîòî èìàëè õðàíà ïîíå îùå çà äåí-äâà, à è Ìèì äîáàâèë íåùè÷êî. Óñëóæèë èì ñ òðè ãîëåìè ãîòâàðñêè ãúðíåòà è äúðâà çà îãúíÿ; ïîñëå äîíåñúë ïúëíà òîðáà è ðåêúë:
 - Áîêëóê èìà âúòðå. Äîðè çà êðàæáà íå ñòàâà. Ñàìî äèâè êîðåíè.
 Àëà êîãàòî ãè ñãîòâèëè, êîðåíèòå ñå îêàçàëè âêóñíè ïî÷òè êàòî õëÿá; è ðàçáîéíèöèòå ñå çàðàäâàëè, çàùîòî îòäàâíà æàäóâàëè çà õëÿá, êîéòî ìîæåëè äà ñè íàáàâÿò ñàìî ÷ðåç êðàæáà.
 - Äèâèòå åëôè íå ãè ïîçíàâàò; Ñèâèòå åëôè íå ñà ãè îòêðèëè; ãîðäåëèâöèòå îò çàäìîðñêèòå çåìè ñà ïðåêàëåíî èçòúí÷åíè, çà äà êîïàÿò - ðåêúë Ìèì.
 - Êàê èì å èìåòî? - çàïèòàë Òóðèí.
 Ìèì ãî ïîãëåäíàë ñ áÿëîòî íà î÷èòå ñè è îòâúðíàë:
 - Íÿìàò äðóãî èìå, îñâåí íà äæóäæåøêèÿ åçèê, êîéòî íå ñïîäåëÿìå ñ ÷óæäåíöè. È íå ó÷èì ëþäåòå êàê äà ãè íàìèðàò, çàùîòî òå ñà àë÷íè è áåçîãëåäíè, òà áèõà áðàëè íàðåä, äîäåòî ïîãóáÿò è ïîñëåäíîòî ñòðúê÷å; à ñåãà ãè ïîäìèíàâàò, áðîäåéêè èç ïóùèíàêà. Íèùî äðóãî íå ùå óçíàåòå îò ìåí; àëà ìîãà äà âè äàâàì êîëêîòî èñêàòå, ñòèãà äà áúäåòå ëþáåçíè è äà ñå âúçäúðæàòå îò êðàæáè. - Ñåòíå ïàê ñå ðàçñìÿë ãúðëåíî è äîáàâèë: - Ìíîãî ñà öåííè. Â ãëàäíà ãîäèíà ñòðóâàò ïî-ñêúïî îò çëàòî, çàùîòî ìîãàò äà ñå ñáèðàò íàêóï, êàêòî ïðàâÿò êàòåðèöèòå - è íèå ñå çàïàñÿâàìå îùå ùîì ïî÷íàò äà çðåÿò ïúðâèòå êîðåíè. Àëà ãëóïöè ñòå, àêî íàèñòèíà ìèñëåõòå, ÷å íå áèõ ñå ëèøèë îò åäèí-åäèíñòâåí òîâàð, çà äà ñïàñÿ æèâîòà ñè.
 - ×óõ òå - ðåêúë Óëðàä, êîéòî áèë íàäíèêíàë â òîðáàòà ñëåä çàëàâÿíåòî íà Ìèì. - È âñå ïàê òè íå èñêàøå äà ãî èçîñòàâèø, òà ñåãà ìè å îùå ïî-÷óäíî.
 Ìèì ñå îáúðíàë è ãî èçãëåäàë ìðà÷íî.
 - Òè ñè îò îíèÿ ãëóïöè, êîèòî íèêîé íå æàëè íàïðîëåò, àêî óìðàò ïðåç çèìàòà - ðåêúë òîé. - Áÿõ äàë äóìà è çàòóé òðÿáâàøå äà ñå çàâúðíà, èñêàì èëè íå èñêàì, ñ òîðáà èëè áåç íåÿ, ïúê íåêà ëúæëèâèòå è âåðîëîìíè ëþäå ñè ìèñëÿò êàêâîòî ùàò! Àëà íå îáè÷àì äà èçîñòàâÿì ñâîåòî, òà áèëî òî è ñàìî âåõòî ðåìú÷å îò îáóâêà. Ìèñëèø ëè, ÷å íå ïîìíÿ, ÷å è òâîèòå ðúöå áÿõà ìåæäó îíèÿ, ùî ìå îìîòàõà ñ âúæåòà è òúé ìè ïîïðå÷èõà äà ðàçìåíÿ ïðîùàëíè ñëîâà ñúñ ñèíà ñè? Îò äíåñ íàòàòúê íå ùå òå áðîÿ, êîãàòî ðàçäàâàì çåìíèÿ õëÿá îò ñêëàäà ñè è àêî âñå ïàê ãî ÿäåø, òî ùå å ïî áëàãîâîëåíèå íà òâîèòå äðóãàðè, à íå ïî ìîÿ âîëÿ.
 Ïîñëå Ìèì ñè òðúãíàë; à Óëðàä, êîéòî ñå áèë ñâèë èçïëàøåíî ïðåä íåãîâèÿ ãíÿâ, ïîäõâúðëèë çàä ãúðáà ìó:
 - Àìà ÷å íàäóòè ïðèêàçêè! È âñå ïàê äúðòàêúò êðèåøå è äðóãè íåùà â òîðáàòà - ñúñ ñúùàòà ôîðìà, ñàìî ÷å ïî-òâúðäè è òåæêè. Ìîæå áè èç ïóùèíàêà èìà è îùå òóé-îíóé, äåòî åëôèòå íå ñà ãî îòêðèëè, à ëþäåòå íå áèâà äà óçíàÿò!(19)
 - Ìîæå áè - ðåêúë Òóðèí. - Íî ïîíå â åäíî íå èçëúãà äæóäæåòî - ÷å òå íàðå÷å ãëóïåö. Çàùî òðÿáâàøå äà èçðè÷àø ìèñëèòå ñè? Àêî ëþáåçíèòå ñëîâà òè ïðåñÿäàò íà ãúðëîòî, òî ìúë÷àíèåòî ùå å ïî-ïîëåçíî çà âñè÷êè íè.
 Äåíÿò îòìèíàë ñïîêîéíî è íèêîé îò ðàçáîéíèöèòå íå ïîæåëàë äà èçëåçå íàâúí. Òóðèí äúëãî ñå ðàçõîæäàë ïî çåëåíàòà ìîðàâà íà ïëîùàäêàòà îò ðúá äî ðúá; ãëåäàë íà èçòîê, çàïàä, ñåâåð è ñå äèâÿë êîëêî íàäàëå÷ ñòèãà âçîðúò ñðåä ÷èñòèÿ âúçäóõ. Êîë÷åì ïîãëåäíåë íà ñåâåð, ñúçèðàë Áðåòèëñêèÿ ëåñ ñúñ çåëåíèÿ âðúõ Àìîí Îáåë ïî ñðåäàòà è ñàì íå çíàåë çàùî âçîðúò ìó âñå ñå ñòðåìè íàòàì; âñúùíîñò ñúðöåòî ìó ïðåäïî÷èòàëî ñåâåðîçàïàäíàòà ïîñîêà, êúäåòî îòâúä áåçáðîéíè ëåâãè ìó ñå ñòðóâàëî, ÷å ðàçëè÷àâà â íåáåñíîòî ïîäíîæèå Ñåí÷åñòèòå ïëàíèíè, ñòåíèòå íà íåãîâèÿ ðîäåí êðàé. Íî ïðèâå÷åð Òóðèí ãëåäàë íà çàïàä êúì çàëåçà, äîêàòî ÷åðâåíîòî ñëúíöå áàâíî ïîòúâàëî â ìúãëèòå íàä äàëå÷íèòå áðåãîâå è äîëèíàòà íà Íàðîã ÷åçíåëà â äúëáîêè ñåíêè.
 Òúé çàïî÷íàë ïðåñòîÿò íà Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ, â äîìà íà Ìèì, íàðå÷åí Áàð-åí-äàíâåä, ùî îçíà÷àâà Äîì íà îòêóïà.
___________________
 Çà èñòîðèÿòà íà Òóðèí îò íåãîâîòî èäâàíå â Áàð-åí-Äàíâåä äî ïàäàíåòî íà Íàðãîòðîíä âèæ "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 262-278 è Ïðèëîæåíèåòî êúì "Íàðí è Õèí Õóðèí".
___________________
Çàâðúùàíåòî íà Òóðèí â Äîð-ëîìèí
 Íàêðàÿ, èçíóðåí îò áúðçàíåòî è äúëãèÿ ïúò (çàùîòî áèë èçìèíàë ÷åòèðèéñåò ëåâãè áåç íèòî ìèã îòäèõ), ñ ïúðâèòå çèìíè ñëàíè Òóðèí ñòèãíàë äî Èâðèíñêèòå åçåðà, ùî íÿêîãà ìó äàðèëè èçöåëåíèå. Àëà ñåãà òå áèëè ïðîñòî çàìðúçíàëî ìî÷óðèùå è âå÷å íå ìîæåë äà ïèå îò òÿõ.
 Îòòàì ñòèãíàë äî ïðîõîäèòå çà Äîð-ëîìèí(20); à îò Ñåâåðà èäâàëè ñíåãîâå è ëþò ñòóä, òà ïúòèùàòà áèëè îïàñíè è òåæêè. Ìàêàð äà áèë ìèíàë ïî òàçè ïúòåêà ïðåäè öåëè äâàéñåò è òðè ãîäèíè, òÿ îñòàâàëà îòïå÷àòàíà â ñúðöåòî ìó - òîëêîç áîëêà è ñêðúá óñåùàë ïðè âñÿêà êðà÷êà ïîäèð ðàçäÿëàòà ñ Ìîðâåí. Òúé íàé-ñåòíå ñå çàâúðíàë â ñòðàíàòà íà ñâîåòî äåòñòâî. Áåçðàäîñòíà è ïóñòà èçãëåæäàëà òÿ ñåãà, à ðÿäêî ñðåùàíèòå õîðà áèëè ãðóáè è íåãîñòîïðèåìíè; ãîâîðåëè íåäîäÿëàíèÿ åçèê íà èçòî÷íèòå ïðèøúëöè, à äðåâíîòî ñëîâî îñòàâÿëè ñàìî çà ðîáèòå è âðàãîâåòå.
 Çàòóé Òóðèí âúðâÿë ïðåäïàçëèâî è áåçìúëâíî, ñ íèñêî ñïóñíàòà êà÷óëêà è íàêðàÿ ñòèãíàë äî äîìà, ùî òúðñåë. Ïóñò è ìðà÷åí áèë òîé è íàîêîëî íÿìàëî æèâà äóøà; çàùîòî Ìîðâåí áèëà èçáÿãàëà, à ïðèøúëåöúò Áðîäà (îíçè, êîéòî íàñèëà âçåë çà ñúïðóãà Õóðèíîâàòà ñðîäíèöà Àåðèí) ðàçãðàáèë äîìà é, âçèìàéêè âñè÷êè ñëóãè è êàêâîòî îñòàâàëî îò èìóùåñòâîòî. Äâîðåöúò íà Áðîäà ñå èçäèãàë íàé-áëèçî äî ñòàðèÿ äîì íà Õóðèí è èçòîùåí îò äúëãèÿ ïúò è ñêðúáòà, Òóðèí ñå îòïðàâèë íàòàòúê äà äèðè ïîäñëîí; è íàèñòèíà ãî íàìåðèë, ïîíåæå Àåðèí âñå îùå ñå ìú÷åëà äà ïîääúðæà ñòàðîòî ãîñòîïðèåìñòâî. Íàñòàíèëè Òóðèí êðàé îãúíÿ çàåäíî ñúñ ñëóãèòå è íåêîëöèíà ñêèòíèöè, ìðà÷íè è äðèïàâè êàòî íåãî; è òîé çàïèòàë êàêâî íîâî èìà ïî òîçè êðàé.
 Ïðè òèÿ ñëîâà âñè÷êè çàìëúêíàëè è íÿêîè ñå îòäðúïíàëè íàñòðàíè, ãëåäàéêè ñòðàííèêà áîÿçëèâî. Àëà åäèí ñòàð ñêèòíèê ñ ïàòåðèöà ðåêúë:
 - Àêî òðÿáâà äà ãîâîðèø íà ñòàðèÿ åçèê, äîáðè ÷îâå÷å, ãîâîðè ãî ïî-òèõî è íå ïèòàé çà íîâèíè. Íèìà æåëàåø äà áúäåø ïðåáèò êàòî áóíòàð èëè îáåñåí êàòî øïèîíèí? Çàùîòî êàêòî òå ãëåäàì, ìîæå äà ñè è åäíîòî, è äðóãîòî. À òóé çíà÷è - äîáàâèë òîé øåïíåøêîì, ñâåæäàéêè ãëàâà êúì óõîòî íà Òóðèí, - ÷å ñè îò íÿâãàøíèòå áëàãîðîäíèöè, ùî äîéäîõà òóê çàåäíî ñ Õàäîð, ïðåäè äà íàñòàíàò âúë÷èòå âðåìåíà. Èìà ñðåä íàñ è òàêèâà, ìàêàð ÷å äíåñ ñà æàëêè ïðîñÿöè èëè ðîáè è áåç äîáðèíàòà íà ãîñïîäàðêàòà Àåðèí íèêîãà íå áèõà âèäåëè îãúí è òîïëà âå÷åðÿ. Îòêúäå èäâàø è êàêâè âåñòè äèðèø?
 - Èìàøå åäíà ãîñïîäàðêà íà èìå Ìîðâåí - îòãîâîðèë Òóðèí - è ïðåäè ìíîãî ãîäèíè æèâÿõ â íåéíèÿ äîì. Ñëåä äúëãî ñêèòàë÷åñòâî ïàê íàìèíàõ òàì äà ïîäèðÿ ïîäñëîí, àëà íå çàâàðèõ íè îãúí, íè ëþäå.
 - Òúé å ïîâå÷å îò ãîäèíà - îòâúðíàë ñòàðåöúò. - Àëà è ëþäå, è îãúí ñå ñðåùàõà ðÿäêî â òîçè äîì îùå îò âðåìåòî íà æåñòîêàòà âîéíà; çàùîòî, êàêòî íàâÿðíî çíàåø, òÿ áåøå îò äðåâíèÿ íàðîä - âäîâèöà íà íàøèÿ ãîñïîäàð Õóðèí, ñèí Ãàëäîðîâ. Íå ïîñìÿõà äà ÿ äîêîñíàò îáà÷å, çàùîòî èì âäúõâàøå ñòðàõ; ïðåêðàñíà è ãîðäà áå êàòî êðàëèöà, ïðåäè ñêðúáòà äà ïîìðà÷è ëèêà é. Âåùèöà ÿ íàðè÷àõà è ñòðàíÿõà îò íåÿ. Âåùèöà - íà íîâèÿ åçèê òóé çíà÷è "ïðèÿòåëêà íà åëôèòå". Íî âúïðåêè ñòðàõà ÿ îãðàáèõà. Äâåòå ñ äúùåðÿ é ùÿõà äà ãëàäóâàò, àêî íå áåøå ãîñïîäàðêàòà Àåðèí. Êàçâàò, ÷å òÿ èì ïîìàãàëà òàéíî è çàòóé ÷åñòî òúðïÿëà ïîáîèùà îò ñâîÿ íàòðàïåí ñúïðóã, ãðóáèÿíèíà Áðîäà.
 - Çíà÷è ïîâå÷å îò ãîäèíà - ðåêúë Òóðèí. - Ìúðòâè ëè ñà, èëè ïîðîáåíè? Èëè ìîæå áè îðêè ñà ÿ íàïàäíàëè?
 - Íèêîé íå çíàå ñúñ ñèãóðíîñò - îòãîâîðèë ñòàðåöúò. - Íî òÿ èç÷åçíà ñ äúùåðÿ ñè; à Áðîäà îãðàáè êàêâîòî áåøå îñòàíàëî. Äàæå êó÷åòàòà ïðèáðà, à ñëóãèòå ïîðîáè, ñàìî íåêîëöèíà òðúãíàõà ïî ïðîñèÿ êàòî ìåí. Äúëãè ãîäèíè ñúì ñëóæèë íà íåÿ è íà áëàãîðîäíèÿ ãîñïîäàð. Ñàäîð Õðîìèÿ ìè å èìåòî - íÿêîãà åäíà ïðîêëåòà ñåêèðà ìå ëèøè îò êðàê ñðåä ãîðèòå, èíàê äíåñ è àç ùÿõ äà ëåæà âúâ Âåëèêàòà ìîãèëà. Äîáðå ñè ñïîìíÿì äåíÿ, êîãàòî îòïðàòèõà Õóðèíîâîòî ìîì÷å è êîëêî ïëàêà òî òîãàâà; à ñåòíå äúëãî ðèäà è òÿ. Êàçâàò, ÷å çàìèíàëî çà Ïîòàéíîòî êðàëñòâî. - Ïðè òèÿ äóìè ñòàðåöúò ïðåõàïàë åçèê, îãëåäàë Òóðèí ïîäîçðèòåëíî è äîáàâèë: - Èçêóôÿë ñúì âå÷å è äðúíêàì ãëóïîñòè. Íå ìè îáðúùàé âíèìàíèå! Íî ìàêàð ÷å å ïðèÿòíî äà ñè ïîáúáðÿ ñ ÷îâåê, ùî ãîâîðè äðåâíèÿ åçèê êàêòî â äîáðèòå âðåìåíà, äíåøíèòå äíè ñà òåæêè è òðÿáâà äà âíèìàâàìå. Íå âñè÷êè êðàñèâè ñëîâà èäâàò îò ÷èñòî ñúðöå.
 - Âÿðíî - ðåêúë Òóðèí. - Ìðà÷íî å ñúðöåòî ìè. Àëà àêî ñå áîèø, ÷å ñúì øïèîíèí íà Ñåâåðà èëè èçòîêà, çíà÷è íå ñè ïîìúäðÿë çà òèÿ äúëãè ãîäèíè, Ñàäîð Ëàáàäàë.
 Ñòàðåöúò ãî ïîãëåäíàë âòðåùåíî; ñåòíå ïðîäóìàë ñ òðåïåðåù ãëàñ:
 - Åëà íàâúí. Òàì å ñòóäåíî, íî áåçîïàñíî. Òè ãîâîðèø ïðåêàëåíî âèñîêî, à àç òâúðäå ìíîãî â òîçè äîì íà ïðèøúëöèòå.
 Êîãàòî èçëåçëè íà äâîðà, òîé ñå âêîï÷èë â ïëàùà íà Òóðèí.
 - Êàçâàø, ÷å òóê ñè æèâÿë ïðåäè ìíîãî ãîäèíè. Ãîñïîäàðþ Òóðèí, ñèíå Õóðèíîâ, çàùî ñå çàâúðíà? Íàé-ñåòíå ïðîãëåäíà ìîÿò âçîð è òå ÷óõà óøèòå ìè; èìàø ãëàñ äîñóù êàòî áàùà ñè. Àëà åäèíñòâåí ìàëêèÿò Òóðèí ìå íàðè÷àøå ñ èìåòî Ëàáàäàë. Íå îò çëî ñúðöå - ïî îíóé âðåìå áÿõìå ùàñòëèâè ïðèÿòåëè. Ùî äèðè òóê ñåãà? Ìàëöèíà îñòàíàõìå; ñòàðè ñìå è áåç îðúæèå. Ïî-ùàñòëèâè îò íàñ ñà îíèÿ âúâ Âåëèêàòà ìîãèëà.
 - Íå ñúì äîøúë òóê çà áèòêà - îòâúðíàë Òóðèí, - ìàêàð ÷å ñëîâàòà òè ìå êàðàò äà ñå çàìèñëÿ, Ëàáàäàë. Àëà òîâà ùå ïî÷àêà. Äîéäîõ äà òúðñÿ âëàäåòåëêàòà Ìîðâåí è Íèåíîð. Íå ìå áàâè, êàçâàé êàêâîòî çíàåø.
 - Ìàëêî å òî, ãîñïîäàðþ - ðåêúë Ñàäîð. - Òå ñè çàìèíàõà òàéíî. Ìåæäó íàñ ïëúçíà ìúëâà, ÷å ñà ïîâèêàíè îò ãîñïîäàðÿ Òóðèí; çàùîòî íå ñå ñúìíÿâàõìå, ÷å å ñòàíàë âåëèê ïðåç òèÿ ãîäèíè - êðàë èëè ïúëêîâîäåö â íÿêîÿ þæíà ñòðàíà. Îáà÷å ñåãà âèæäàì, ÷å åäâà ëè å òàêà.
 - Äà, íå å òàêà - îòãîâîðèë Òóðèí. - Áÿõ áëàãîðîäíèê â þæíà ñòðàíà, àëà ñåãà ñúì ñêèòíèê. È íå ñúì ãè ïîâèêàë.
 - Òîãàâà íå çíàì ùî äà òè êàæà, ãîñïîäàðþ - ðåêúë Ñàäîð. - Íî ãîñïîäàðêàòà Àåðèí íåñúìíåíî ùå çíàå. Òÿ áå ïîñâåòåíà âúâ âñè÷êè ïëàíîâå íà ìàéêà òè.
 - Êàê äà ñòèãíà äî íåÿ?
 - Òîâà íå çíàì. Äîðè àêî íÿêàê óñïååì äà é ïðàòèì âåñò, ñ ìíîãî ñòðàäàíèÿ ùå òðÿáâà äà çàïëàòè, áúäå ëè õâàíàòà êàê ñè øóøóêà íà ïðàãà ñ îêàÿí ñêèòàëåö îò íèçâåðãíàòèÿ íàðîä. À ïðîñÿê êàòî òåá íå ìîæå äà òðúãíå íàïðàâî èç ÷åðòîãà êúì íåéíèòå ïîêîè - ñòîðè ëè íåùî ïîäîáíî, ïðèøúëöèòå ìèãîì ùå ãî ïðåáèÿò, à ìîæå è ïî-ëîøî äà ìó ñå ñëó÷è.
 Òîãàâà Òóðèí ãíåâíî èçâèêàë:
 - Çíà÷è íå ìîæåëî äà òðúãíà ïðåç äîìà íà Áðîäà, áåç äà ìå ïðåáèÿò? Åëà äà âèäèì!
 Ñ òèÿ äóìè òîé èçëÿçúë â êîðèäîðà, îòìåòíàë êà÷óëêàòà è ðàçáëúñêâàéêè âñè÷êè ïî ïúòÿ ñè, ïîåë ñ øèðîêà êðà÷êà ïðàâî êúì òðàïåçíàòà çàëà, êúäåòî ñåäåëè Áðîäà, ñúïðóãàòà ìó è äðóãè çíàòíè ïðèøúëöè. Íåêîëöèíà ñå âòóðíàëè äà ãî õâàíàò, àëà òîé ãè ïîâàëèë è ñå ïðîâèêíàë:
 - Íèêîé ëè íå êîìàíäâà â òîçè äîì, èëè ñàìî îðêè æèâåÿò òóê? Êúäå å ãîñïîäàðÿò?
 Ïîáåñíÿë îò ÿä, Áðîäà ñå èçïðàâèë è ðåêúë:
 - Â òîçè äîì àç ñúì ãîñïîäàð.
 Àëà ïðåäè äà ïðîäúëæè, Òóðèí ãî ïðåêúñíàë:
 - Çíà÷è íå ñè ñå íàó÷èë íà ãîñòîïðèåìñòâî, êàêâîòî èìàøå â òàçè ñòðàíà ïðåäè òåá. Òóé ëè å äíåñ ìúæêàòà õðàáðîñò - äà ïðàùàø ñëóãè ñ òîÿãè ñðåùó ñðîäíèöèòå íà æåíà ñè? Çàùîòî ñúì ñðîäíèê íà ëåéäè Àåðèí è èìàì ðàáîòà ñ íåÿ. Ùå ìå ïîêàíèø ëè, èëè ñàì äà âëÿçà?
 - Çàïîâÿäàé - ðåêúë Áðîäà è ñå íàâúñèë; à Àåðèí ïðåáëåäíÿëà.
 Òîãàâà Òóðèí ïðèñòúïèë êúì òðàïåçàòà, ñïðÿë è ñå ïîêëîíèë.
 - Ïðîñòè ìè, ëåéäè Àåðèí - ðåêúë òîé, - ÷å òàêà íàõúëòâàì ïðè òåá; íî ðàáîòàòà íå òúðïè îòëàãàíå è îòäàëå÷ äîéäîõ çàðàäè íåÿ. Òúðñÿ Ìîðâåí, âëàäåòåëêàòà íà Äîð-ëîìèí è íåéíàòà äúùåðÿ Íèåíîð. Àëà êúùàòà èì å ïóñòà è ðàçãðàáåíà. Ùî ìîæåø äà ìè êàæåø?
 - Íèùî - îòâúðíàëà Àåðèí, ïðèìðÿëà îò ñòðàõ, ïîíåæå Áðîäà ÿ ãëåäàë âòðåí÷åíî. - Íèùî îñâåí òóé, ÷å òÿ ñè çàìèíà.
 - Íå òè âÿðâàì - ðåêúë Òóðèí.
 Òîãàâà Áðîäà ñêî÷èë íà íîçå, èç÷åðâåí îò ïèÿíñêà ÿðîñò.
 - Ñòèãà òîëêîç! - êðåñíàë òîé. - Íèìà ùå òúðïÿ æåíà ìè äà áúäå îáâèíÿâàíà ïðåä ìåí â ëúæà îò åäèí ïðîñÿê, ùî ãîâîðè íà ðîáñêè åçèê? Íÿìà íèêàêâà âëàäåòåëêà íà Äîð-ëîìèí. Êîëêîòî äî Ìîðâåí, òÿ áå îò ðîáñêèÿ íàðîä è èçáÿãà, êàêòî ïðàâè âñåêè ðîá, àêî íå ãî íàãëåæäàò. Ïîáúðçàé äà ñòîðèø ñúùîòî, äîäåòî íå ñúì çàðú÷àë äà òå ïðîâåñÿò íà íÿêîå äúðâî!
 Èçòåãëèë Òóðèí ÷åðíèÿ ñè ìå÷, õâúðëèë ñå íàïðåä, ñãðàá÷èë Áðîäà çà êîñàòà è äðúïíàë íàçàä ãëàâàòà ìó.
 - Íèêîé äà íå ïîìðúäâà - ðåêúë, - èíàê òàÿ ãëàâà ùå õâðúêíå îò ðàìåíåòå! Ëåéäè Àåðèí, ïàê áèõ òå ïîìîëèë çà ïðîøêà, àêî âÿðâàõ, ÷å òîçè íåãîäíèê ïîíå âåäíúæ òè å ñòîðèë äîáðî. Ãîâîðè ñåãà, áåç äà ñå áàâèø. Íå ñúì ëè Òóðèí, âëàäåòåë íà Äîð-ëîìèí? Òðÿáâà ëè äà òè çàïîâÿäàì?
 - Çàïîâÿäàé ìè - îòâúðíàëà òÿ.
 - Êîé ðàçãðàáè äîìà íà Ìîðâåí?
 - Áðîäà - îòãîâîðèëà Àåðèí.
 - Êîãà èçáÿãà òÿ è íàêúäå?
 - Ïðåäè ãîäèíà è òðè ìåñåöà - ðåêëà Àåðèí. - Ãîñïîäàðÿò Áðîäà è äðóãè ïðèøúëöè îò Èçòîêà ÿ òîðìîçåõà íåìèëîñúðäíî. Îòäàâíà áåøå ïîêàíåíà äà îòèäå â Ïîòàéíîòî êðàëñòâî; è íàé-ñåòíå òðúãíà íàòàì. Çàùîòî ïî îíîâà âðåìå äîáëåñòòà íà ×åðíèÿ ìå÷ îò Þãà áå îñâîáîäèëà òàìîøíèòå çåìè îò çëîòî; àëà ñåãà ñå ãîâîðè, ÷å áèë çàãèíàë. Òÿ ñå íàäÿâàøå äà îòêðèå òàì ñâîÿ ñèí. Àëà êàòî òå âèæäàì òóê, áîÿ ñå, ÷å âñè÷êî å òðúãíàëî íàêðèâî.
 À Òóðèí èçáóõíàë â ãîð÷èâ ñìÿõ.
 - Íàêðèâî ëè? - ïðîâèêíàë ñå òîé. - Äà, âñè÷êî âúðâè íàêðèâî - êîâàðíî è ïîäëî êàòî êîçíèòå íà Ìîðãîò!
 È èçâåäíúæ öÿë ñå ðàçòðåñúë îò ÷åðåí ãíÿâ; çàùîòî â òîçè ìèã î÷èòå ìó ñå ðàçòâîðèëè, ïàäíàëè ñåòíèòå íèøêè îò ìàãèÿòà íà Ãëàóðóíã è òîé îñúçíàë ñ êàêâè ëúæè å áèë èçìàìåí.
 - Íèìà áÿõ ïîäâåäåí, òà äà äîéäà òóê è äà óìðà â áåç÷åñòèå, äîêàòî ìîæåõ ïîíå äà çàãèíà õðàáðî ïðåä ïîðòèòå íà Íàðãîòðîíä? - çàïèòàë Òóðèí. È ìó ñå ñòîðèëî, ÷å îò íîùòà êðàé äâîðåöà äîëèòàò ïèñúöèòå íà Ôèíäóèëàñ. - Äîðè äà óìðà òóê, íå ùå äà ñúì ïúðâèÿò! - ïðîâèêíàë ñå òîé. Ïîñëå ñãðàá÷èë Áðîäà è ñ öÿëàòà íå÷îâåøêà ñèëà íà ñâîåòî îò÷àÿíèå è ãíÿâ, âäèãíàë ïîòèñíèêà è ãî ðàçòðúñêàë êàòî ïñå. - Ìîðâåí îò ðîáñêèÿ íàðîä ëè ðå÷å? Òè, ñèí íà ïîäëåöè, êðàäåö, ðîá íà ðîáèòå!
 È ïîäèð òóé çàïîêèòèë Áðîäà ñ ãëàâàòà íàïðåä ïðåç ñîáñòâåíàòà ìó ìàñà ñðåùó äðóãèòå ïðèøúëöè, ùî ñå íàäèãàëè, çà äà íàïàäíàò Òóðèí.
 Ïðè ïàäàíåòî âðàòúò íà Áðîäà ñå ñòðîøèë, à Òóðèí ðèïíàë ñëåä íåãî è ñúñÿêúë îùå òðèìà, êîèòî ñå êðèåëè ïîä ìàñàòà, ïîíåæå áèëè áåç îðúæèå. Èç çàëàòà ñå íàäèãíàë øóì. Ïðèøúëöèòå èñêàëè äà ñå íàõâúðëÿò ñðåùó Òóðèí, àëà íàîêîëî ñå ñáðàëè ìíîçèíà ñòàðöè îò Äîð-ëîìèí - äúëãè ãîäèíè áèëè òå áåçðîïîòíè ñëóãè, àëà ñåãà ñ ãíåâíè êðÿñúöè ñå âäèãíàëè íà áóíò. Ïëàìíàëà æåñòîêà áèòêà è ìàêàð ÷å ðîáèòå ñå èçïðàâèëè ñðåùó ìå÷îâå è êèíæàëè ñàìî ñ ãîòâàðñêè íîæîâå è êàêâîòî äðóãî èì ïîïàäíàëî ïîä ðúêà, ìíîæåñòâî æåðòâè ðóõíàëè è îò äâåòå ñòðàíè, äîäåòî Òóðèí ñå ïðèñúåäèíèë êúì òÿõ è ïîñÿêúë ïîñëåäíèòå ïðèøúëöè.
 Ïîñëå ïîäïðÿë ãðúá íà åäíà êîëîíà äà ñè ïî÷èíå è îãúíÿò íà ÿðîñòòà ìó ñå ïðåâúðíàë â ïåïåë. Àëà ñòàðèÿò Õàäîð ïðîïúëçÿë äî íåãî è ãî ïðåãúðíàë ïðåç êîëåíåòå, ïîíåæå áèë ñìúðòíî ðàíåí.
 - Äúëãî î÷àêâàõ òîçè ÷àñ, òðè ïúòè ïî ñåäåì ãîäèíè, ÷å è ïîâå÷å - ïðîäóìàë òîé. - Àëà ñåãà áÿãàé, áÿãàé, ãîñïîäàðþ! Áÿãàé è íå ñå çàâðúùàé áåç àðìèÿ. Òå ùå âäèãíàò öÿëàòà îáëàñò ñðåùó òåá. Ìíîçèíà óñïÿõà äà ñå èçìúêíàò. Áÿãàé, èíàê òóê ùå òè áúäå êðàÿò. Ñáîãîì!
 Ïîñëå ñå îòïóñíàë íà ïîäà è èçäúõíàë.
 - Èñòèíà èçðå÷å òîé â ïðåäñìúðòíèÿ ñè ìèã - ðåêëà Àåðèí. - Òè óçíà êàêâîòî òúðñåøå. Òðúãâàé ñåãà, áåç äà ñå áàâèø! Àëà íàé-íàïðåä èäè ïðè Ìîðâåí äà ÿ óòåøèø, èíàê ùå ñìÿòàì çà íåïðîñòèìî âñè÷êî, ùî ñòîðè òóê. Çàùîòî êîëêîòî è îêàÿí äà áå ìîÿò æèâîò, òè ìè íàâëå÷å ãèáåë ñ òàÿ áåçóìíà ÿðîñò. Îùå ïðåäè äà îòìèíå íîùòà, ïðèøúëöèòå îò Èçòîêà ùå ñè îòìúñòÿò íà âñè÷êè, ùî ñà áèëè â äâîðåöà. Ïðèáúðçàíè ñà äåëàòà òè, ñèíå Õóðèíîâ, ñÿêàø îùå ñè îíóé äåòå, êîåòî ïîçíàâàõ.
 - À òè ñè ñëàáà ïî äóõ, Àåðèí, äúùå Èíäîðîâà, êàêòî åäíî âðåìå, êîãàòî òå íàðè÷àõ "ëåëüî" è âñÿêî ïñå ìîæåøå äà òå èçïëàøè - ðåêúë Òóðèí. - Çà ïî-ìèëîñúðäåí ñâÿò ñè áèëà ñúçäàäåíà. Õàéäå, åëà! Ùå òå îòâåäà ïðè Ìîðâåí.
 - Íàâúí ñíåãúò å íàòðóïàë ïîâå÷å îò ÷îâåøêè áîé - îòâúðíàëà òÿ. - Ñìúðòòà ìè å íåìèíóåìà è ñ òåá, è ñ äèâèòå ïðèøúëöè. Âå÷å íå ìîæåø äà ïðîìåíèø ñòîðåíîòî. Âúðâè! Îñòàíåø ëè, ñàìî ùå áúäå îùå ïî-çëå è Ìîðâåí ùå ñå ëèøè îò ñèíà ñè. Âúðâè, óìîëÿâàì òå!
 Òîãàâà Òóðèí ñå ïîêëîíèë íèñêî ïðåä íåÿ, îáúðíàë ñå è íàïóñíàë äâîðåöà íà Áðîäà; à âñè÷êè áóíòîâíèöè, êîèòî îùå èìàëè ñèëè, òðúãíàëè ïîäèð íåãî. Èçáÿãàëè êúì ïëàíèíèòå, çàùîòî íåêîëöèíà ñðåä òÿõ ïîçíàâàëè ïóùèíàêà è ñåãà áëàãîñëàâÿëè ïàäàùèÿ ñíÿã, ùî çàñèïâàë ñëåäèòå èì. Çàòóé ìàêàð ñêîðî äà ãè ïîäãîíèëà ïîòåðÿ ñ ìíîæåñòâî ëþäå, êîíå è õðúòêè, áåãúëöèòå óñïåëè äà ñå äîáåðàò äî þæíèòå õúëìîâå. À êàòî ïîãëåäíàëè íàçàä, çúðíàëè ïóðïóðíà ñâåòëèíà íåéäå äàëå÷å èç îíèÿ ìåñòà, ùî áèëè íàïóñíàëè.
 - Ïîäïàëèëè ñà äâîðåöà - ðåêúë Òóðèí. - Çàùî ëè èì å òðÿáâàëî?
 - Òå ëè? Íå, ãîñïîäàðþ, ñïîðåä ìåí òÿ ãî å ñòîðèëà - âúçðàçèë íÿêîé ñè Àñãîí. - Îíçè, ùî ñòèñêà ìå÷, ÷åñòî ñìÿòà òúðïåíèåòî çà ïîêîðñòâî. À òÿ ñòîðè ìíîãî äîáðèíè çà íàñ, ìàêàð ÷å ñêúïî é ñòðóâàõà. Íå áå ìàëîäóøíà ïî ñúðöå è òúðïåíèåòî é íàé-ñåòíå å ñâúðøèëî.
Íÿêîè îò íàé-èçäðúæëèâèòå, êîèòî ìîæåëè äà óñòîÿò íà çèìíèòå ñòóäîâå, îñòàíàëè ñ Òóðèí è ïî çàêúòàíè ïúòåêè ãî îòâåëè äî åäíî ïëàíèíñêî óáåæèùå - ïåùåðà, èçâåñòíà ñàìî íà íåêîëöèíà áåãúëöè è ðàçáîéíèöè; âúòðå èìàëî ñêðèòè çàïàñè îò õðàíà. Òàì èç÷àêàëè ñíåãúò äà ñïðå, ïîñëå ãî èçïðîâîäèëè äî åäèí ðÿäêî èçïîëçâàí ïðîõîä, âîäåù íà þã êúì Ñèðèîíñêàòà äîëèíà, äîêúäåòî ñíåãîâåòå íå áèëè ñòèãíàëè. Íà òîâà ìÿñòî ñå ðàçäåëèëè.
 - Ñáîãîì, âëàäåòåëþ íà Äîð-ëîìèí - ðåêúë Àñãîí. - Àëà íå íè çàáðàâÿé. Ñåãà ùå íè ïðåñëåäâàò êàòî äèâè çâåðîâå; à ïîäèð òâîåòî èäâàíå âúë÷èÿò íàðîä ùå ñòàíå îùå ïî-æåñòîê. Çàòóé âúðâè è íå ñå çàâðúùàé, îñâåí àêî äîâåäåø âîéñêà, çà äà íè èçáàâèø. Ñáîãîì!
Ïðèñòèãàíåòî íà Òóðèí â Áðåòèë
 Ñëèçàë Òóðèí íàäîëó êúì Ñèðèîí è äúëáîêî ñå äâîóìÿë. Çàùîòî ìó ñå ñòðóâàëî, ÷å äîêàòî ïðåäè ñå ðàçêúñâàë â èçáîðà ìåæäó äâå ïå÷àëíè âúçìîæíîñòè, ñåãà èçíèêâàëà òðåòà - çîâúò íà íåãîâèÿ ïîðîáåí íàðîä, âúðõó êîéòî ñàìî áèë íàâëÿêúë íîâè ñòðàäàíèÿ. Åäíà-åäíè÷êà óòåõà èìàë: ÷å áåç ñúìíåíèå Ìîðâåí è Íèåíîð îòäàâíà ñà ñòèãíàëè â Äîðèàò è ïúòÿò èì å áèë ðàç÷èñòåí ÷ðåç ïîäâèçèòå íà ×åðíèÿ ìå÷ îò Íàðãîòðîíä. È ñè ðåêúë íà óì: "Äîðè äà áÿõ äîøúë ïî-ðàíî, ìîæåõ ëè äà ãè îòâåäà íà ïî-ñèãóðíî ìÿñòî? Ðóõíå ëè Ïîÿñúò íà Ìåëèàí, çíà÷è âñè÷êî å ñâúðøåíî. Íå, òúé ùå å ïî-äîáðå; çàùîòî êúäåòî è äà æèâåÿ, ìîÿò ãíåâëèâ è ïðèáúðçàí íðàâ õâúðëÿ ñÿíêà íàîêîëî. Íåêà ãè ïàçè Ìåëèàí! À àç ùå ãè îñòàâÿ çàñåãà äà æèâåÿò ñïîêîéíî è áåçìåòåæíî."
 È åäâà ñåãà, êîãàòî âå÷å áèëî ïðåêàëåíî êúñíî, òðúãíàë Òóðèí äà äèðè Ôèíäóèëàñ, áðîäåéêè èç ãîðèòå ïîä ñêëîíîâåòå íà Åðåä Âåòðèí, ïîäèâÿë è áîÿçëèâ êàòî çâÿð; äúëãî äåáíàë â çàñàäà îêîëî ïúòèùàòà íà ñåâåð îò Ñèðèîíñêèÿ ïðîõîä. Àëà áèë çàêúñíÿë, çàùîòî äúæäîâå è ñíåãîâå èçëè÷èëè âñè÷êè äèðè. À êîãàòî ñëÿçúë íàäîëó ïîêðàé Òåèãëèí, ñå íàòúêíàë íà õîðà îò Íàðîäà íà Õàëåò, êîèòî æèâååëè â Áðåòèëñêèÿ ëåñ. Âîéíàòà áèëà ïîêîñèëà ìíîçèíà îò òÿõíîòî ïëåìå, à îöåëåëèòå îáèòàâàëè ïîòàéíî ñåëèùå çàä âèñîêà îãðàäà âúðõó Àìîí Îáåë ñðåä ãîðñêèòå äåáðè. Íàðè÷àëè ãî Åôåë Áðàíäèð; çàùîòî Áðàíäèð, ñèí Õàíäèðîâ ñòàíàë òåõåí âîæä ñëåä ãèáåëòà íà áàùà ñè. Ñàìèÿò Áðàíäèð áèë õðîì îùå îò äåòñòâîòî ñè, òà íå ñòàâàë çà áîåö; îñâåí òóé èìàë êðîòêà äóøà è ïðåäïî÷èòàë çåëåíèòå ãîðè ïðåä õëàäíàòà ñòîìàíà, à îò âñè÷êè ïðåìúäðîñòè íàé-ìíîãî îáè÷àë ïîçíàíèÿòà çà òðåâè è äúðâåòà.
 Íî íÿêîè îò ãîðÿíèòå âñå îùå ïðåñëåäâàëè îðêèòå ïî ñâîèòå ãðàíèöè; è òúé ñòàíàëî, ÷å êîãàòî Òóðèí äîñòèãíàë îíèÿ ìåñòà, ÷óë øóìà íà áèòêà. Ïîáúðçàë íàòàòúê è êàòî ñå ïðîìúêíàë ïðåäïàçëèâî ìåæäó äúðâåòàòà, çúðíàë ãðóïè÷êà õîðà, îáêðúæåíè îò îðêè. Òå ñå îòáðàíÿâàëè îò÷àÿíî, îïðåëè ãúðáîâå â íÿêîëêî äúðâåòà, êîèòî ðàñòåëè íàñðåä åäíà ïîëÿíà; àëà îðêèòå áèëè ìíîãî è áåç ÷óæäà ïîìîù ëþäåòå íÿìàëè íàäåæäà çà ñïàñåíèå. Çàòóé Òóðèí ñå ïðèêðèë â ãúñòàëàêà è âçåë äà òðîïà è øóìíî äà òðîøè êëîíè, à ïîñëå ñå ïðîâèêíàë ãðúìîãëàñíî, ñÿêàø âîäåë öÿëà âîéñêà:
 - À! Åòî ãè íàé-ñåòíå! Âñè÷êè ñëåä ìåí! Ñå÷åòå íàðåä!
 ×óâàéêè òèÿ ñëîâà, ñëèñàíèòå îðêè ñå îçúðíàëè, à Òóðèí òîãàâà ñå õâúðëèë íàïðåä, ðàçìàõâàéêè ðúöå,ñÿêàø çà äà ïðèêàíè íÿêîãî ïîäèð ñåáå ñè è îñòðèåòî íà Ãóðòàíã áëåñòÿëî êàòî ïëàìúê â äåñíèöàòà ìó. Òâúðäå äîáðå ïîçíàâàëè îðêèòå òîçè ìå÷, òà îùå ïðåäè äà ãî äîñòèãíå, òå ñå ðàçïðúñíàëè è ïîáÿãíàëè. Òîãàâà ãîðÿíèòå ñå âòóðíàëè êúì Òóðèí è çàåäíî èçòëàñêàëè âðàãîâåòå â ðåêàòà; ñàìî øåïà îðêè ñå äîáðàëè äî îòâúäíèÿ áðÿã.
 Íàêðàÿ ñïðåëè íà áðåãà äà ñè ïî÷èíàò è Äîðëàñ, ïðåäâîäèòåëÿò íà ãîðÿíèòå, ðåêúë:
 - Áúðç ñè â áîðáàòà, áëàãîðîäíè ÷îâå÷å; àëà òâîèòå ëþäå íåùî ñå áàâÿò.
 - Íå - îòâúðíàë Òóðèí, - òîëêîç ñìå íåðàçäåëíè, ÷å òè÷àìå çàåäíî êàòî åäèí ÷îâåê.
 Òîãàâà áðåòèëöèòå ñå ðàçñìåëè è ðåêëè:
 - Å, òàêúâ ÷îâåê è ñàì äà å, ñòðóâà êîëêîòî öÿëà âîéñêà. Ãîëÿìà áëàãîäàðíîñò òè äúëæèì. Íî êîé ñè è ùî äèðèø òóê?
 - Ñàìî ñè âúðøà ðàáîòàòà, à òÿ å äà ñúñè÷àì îðêè - îòãîâîðèë Òóðèí. - Êúäåòî ãè èìà, òàì ñúì è àç. Íàðè÷àò ìå Áåçäîìåí ãîðÿíèí.
 - Òîãàâà åëà äà æèâååø ïðè íàñ - ðåêëè òå. - Çàùîòî íèå æèâååì â ãîðèòå è èìàìå íóæäà îò òâîÿ çàíàÿò. Ùå áúäåø äîáðå äîøúë!
 À Òóðèí ãè ïîãëåäíàë ñòðàííî è ðåêúë:
 - Íèìà èìà âñå îùå ëþäå, ùî áèõà òúðïåëè äà ïîìðà÷àâàì äîìà èì? Ñàìî ÷å, ñêúïè ïðèÿòåëè, îùå íå ñúì èçïúëíèë ñâîÿòà ñêðúáíà çàäà÷à - äà íàìåðÿ Ôèíäóèëàñ, ùåðêà íà Îðîäðåò îò Íàðãîòðîíä, èëè ïîíå äà óçíàÿ âåñòè çà íåÿ. Óâè! Ìíîãî ñåäìèöè ìèíàõà îòêàê áå îòâëå÷åíà îò Íàðãîòðîíä, àëà âúïðåêè òóé òðÿáâà äà ïðîäúëæà äà ÿ äèðÿ.
 Òîãàâà òå ãî ïîãëåäíàëè ñ æàëîñò è Äîðëàñ îòâúðíàë:
 - Íåäåé äà ÿ äèðèø. Çàùîòî åäèí îòðÿä îðêè äîéäå îò Íàðãîòðîíä êúì Òåèãëèíñêèòå áðîäîâå è íèå îòðàíî ãè óñåòèõìå - âúðâÿõà ñúâñåì áàâíî, çàùîòî âîäåõà ìíîæåñòâî ïëåííèöè. Òîãàâà ðåøèõìå äà äàäåì ñâîÿ ñêðîìåí ïðèíîñ âúâ âîéíàòà è ïðè÷àêàõìå îðêèòå ñ âñè÷êè ñòðåëöè, ùî óñïÿõìå äà ñúáåðåì, êàòî ñå íàäÿâàõìå äà ñïàñèì ÷àñò îò ïëåííèöèòå. Íî óâè! Îùå ùîì ãè íàïàäíàõìå, ãíóñíèòå îðêè ñúñÿêîõà âñè÷êè ïëåíåíè æåíè; à äúùåðÿòà íà Îðîäðåò ïðèêîâàõà ñ êîïèå çà åäíî ñóõî äúðâî.
 Çàñòèíàë Òóðèí, êàòî ÷å òèÿ ñëîâà ìó íàíåñëè ãèáåëíà ðàíà.
 - Îòêúäå çíàåø? - çàïèòàë òîé.
 - Çíàì, çàùîòî òÿ ìè ãî êàçà ïðåäè äà óìðå - îòâúðíàë Äîðëàñ. - Îãëåäà íè, ñÿêàø î÷àêâàøå äà âèäè íÿêîãî, ïîñëå ðå÷å: "Ìîðìåãèë. Êàæåòå íà Ìîðìåãèë, ÷å Ôèíäóèëàñ å òóê". Íèùî äðóãî íå êàçà. Íî çàðàäè ñåòíèòå é ñëîâà ÿ ïîãðåáàõìå òàì, êúäåòî èçäúõíà. Âå÷å îò ìåñåö íàñàì ëåæè ïîä çåëåíà ìîãèëà êðàé Òåèãëèí.
 - Îòâåäåòå ìå òàì - ðåêúë Òóðèí.
 Îòâåëè ãî äî åäíà ìîãèëêà êðàé Òåèãëèíñêèòå áðîäîâå. Òàì Òóðèí ðóõíàë è ìðàê ãî îáãúðíàë, òà ãîðÿíèòå ïîìèñëèëè, ÷å å ìúðòúâ. Íî Äîðëàñ ñå âçðÿë â íåïîäâèæíîòî òÿëî, à ñåòíå ñå îáúðíàë êúì ñâîèòå ëþäå è ðåêúë:
 - Êúñíî äîéäå! Æåñòîêà áå ñúäáàòà êúì íåãî. Àëà âèæòå - ïðåä íàñ ëåæè ñàì Ìîðìåãèë, ñëàâíèÿò ïúëêîâîäåö îò Íàðãîòðîíä. Ïî ìå÷à òðÿáâàøå äà ãî ïîçíàåì, êàêòî ðàçáðàõà îðêèòå.
 Çàùîòî ñëàâàòà íà ×åðíèÿ ìå÷ îò Þãà ñå íîñåëà íàäëúæ è øèð ÷àê äî íàé-ãëóõèòå ãîðñêè óñîè.
 Çàòóé ãîðÿíèòå ñ áëàãîãîâåíèå âäèãíàëè Òóðèí è ãî îòíåñëè â Åôåë Áðàíäèð; à Áðàíäèð èçëÿçúë äà ãè ïîñðåùíå è ñå çà÷óäèë ùî çà íîñèëêà âëà÷àò. Òîãàâà äðúïíàë çàâèâêàòà, òà ñúçðÿë ëèêà íà Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ; è ÷åðíà ñÿíêà ïàäíàëà íà ñúðöåòî ìó.
 - Î, æåñòîêè ëþäå îò Íàðîäà íà Õàëåò! - ïðîâèêíàë ñå òîé. - Çàùî îòáëúñíàõòå äåñíèöàòà íà ñìúðòòà îò òîçè ÷îâåê? Ñ ìíîãî ìúêè è òðóä ñòå äîíåñëè íàñàì ñåòíîòî ïðîêëÿòèå çà íàøåòî ïëåìå.
 Íî ãîðÿíèòå îòâúðíàëè:
 - Íå, òóé å Ìîðìåãèë îò Íàðãîòðîíä(21), ìîãúù áîåö è ñòðàõîâèò âðàã íà îðêèòå; îöåëåå ëè, ùå íè áúäå îò ïîìîù. À è äà íå îöåëåå, áèâàøå ëè äà îñòàâèì ÷îâåê, ïîðàçåí îò ñêðúáòà, äà ñå âàëÿ êàòî ëåø êðàé ïúòÿ?
 - Òúé å, íå áèâàøå - ïðîäóìàë Áðàíäèð. - Ñúäáàòà ãî å ïîæåëàëà.
 Ïîñëå âçåë Òóðèí â ñîáñòâåíèÿ ñè äîì è äúëãî ñå ãðèæèë çà íåãî.
 À êîãàòî Òóðèí íàé-ñåòíå ñå èçòðúãíàë îò ìðàêà, âå÷å èäâàëà ïðîëåòòà; è êàòî ñå ñúáóäèë, çúðíàë ñëúí÷åâè ëú÷è ïî çåëåíèòå ïúïêè. Òîãàâà ñå ñúáóäèëà â íåãî è õðàáðîñòòà íà Õàäîðîâèÿ ðîä, òà ñå íàäèãíàë è ñè ðåêúë: " Âñè÷êèòå ìè äåëà è îòìèíàëè äíè áÿõà ìðà÷íè è ïðîïèòè îò çëî. Àëà íàñòàâà íîâ äåí. Òóê ùå çàæèâåÿ â ìèð è ùå ñå îòðåêà îò ðîä è èìå; òúé ùå îñòàâÿ ñÿíêàòà çàä ãúðáà ñè, èëè ïîíå íå ùå ÿ õâúðëÿì âúðõó îíèÿ, êîèòî îáè÷àì."
 Çàòîâà ñè èçáðàë íîâî èìå è ñå íàðåêúë Òóðàìáàð, êîåòî íà åçèêà íà Âúðõîâíèòå åëôè îçíà÷àâàëî Ïîâåëèòåë íà ñúäáàòà; çàæèâÿë ñðåä ãîðÿíèòå è êàòî ñïå÷åëèë îáè÷òà èì, ïîìîëèë ãè äà çàáðàâÿò ïðåäèøíîòî ìó èìå è äà ãî ñìÿòàò çà ðîäåí â Áðåòèëñêèÿ ëåñ. Àëà íå çàáðàâèë äîêðàé ñòàðèòå ñìåòêè ñ Ìîðãîòîâèòå ñëóãè; è ÷åñòî õîäåë äà ãîíè îðêèòå çàåäíî ñ íåêîëöèíà õðàáðè ìúæå, ìàêàð ÷å òóé íå ñå íðàâåëî íà âîæäà. Çàùîòî Áðàíäèð ñå íàäÿâàë äà îïàçè íàðîäà ñè ÷ðåç ñìèðåíèå è ïîòàéíîñò.
 - Íÿìà ãî âå÷å Ìîðìåãèë - êàçâàë òîé, - àëà âíèìàâàéòå äà íå áè õðàáðîñòòà íà Òóðàìáàð äà íàâëå÷å ñòðàõîâèòà ìúñò âúðõó Áðåòèë!
Çàòóé Òóðàìáàð ñêúòàë ÷åðíèÿ ñè ìå÷ íà òàéíî ìÿñòî è âå÷å íå ãî íîñåë íà áîé, à ïðåäïî÷èòàë äà áîðàâè ñ ëúê è êîïèå. Íî íå ïîçâîëÿâàë îðêèòå äà ïðåñåêàò Òåèãëèíñêèòå áðîäîâå èëè äà ñå ïðèáëèæàâàò äî ìîãèëàòà, êúäåòî ïî÷èâàëà Ôèíäóèëàñ. Õàóä-åí-Åëåò áèëî íàðå÷åíî îíîâà ìÿñòî, ùî îçíà÷àâà ìîãèëà íà åëôè÷åñêàòà äåâîéêà, è ñêîðî îðêèòå âçåëè äà èçïèòâàò òàêúâ óæàñ îò íåãî, ÷å ãî çàîáèêàëÿëè îòäàëå÷å. À Äîðëàñ ðåêúë íà Òóðàìáàð:
 - Îò èìåòî ñå îòêàçà, àëà ñè îñòàâàø ×åðíèÿ ìå÷; è íå å ëè âÿðíà ìúëâàòà, ÷å òîé å ñèí íà Õóðèí îò Äîð-ëîìèí è ïîâåëèòåë íà Õàäîðîâèÿ ðîä?
 À Òóðàìáàð îòãîâîðèë:
 - Òúé ñúì ÷óâàë è àç. Íî àêî ñè ìè ïðèÿòåë, ìîëÿ òå äà íå ãî ïîâòàðÿø.
 13 Òóðèí èçáÿãâà îò Äîðèàò ïðåç ëÿòîòî; åñåíòà è çèìàòà ïðåêàðâà ñ ðàçáîéíèöèòå, à ïðåç ïðîëåòòà íà ñëåäâàùàòà ãîäèíà óáèâà Ôîðâåã è ñòàâà ãëàâàòàð. Îïèñàíèòå òóê ñúáèòèÿ ñå ðàçâèâàò ïðåç ñëåäâàùîòî ëÿòî.
 14 Çà ðàñòåíèåòî àåãëîñ, òîåñò "ñíåãîòðúí", ñå êàçâà, ÷å å áèëî êàòî ïðåùèï, íî ïî-âèñîêî è ñ áåëè öâåòîâå. Àåãëîñ ñå íàðè÷à è êîïèåòî íà Ãèë-ãàëàä. Ñåðåãîí, òîåñò "êàìåííà êðúâ", å áèë îò ðîäà íà ðàñòåíèåòî, íàðå÷åíî òëúñòèãà; èìàë å íàñèòåíî ÷åðâåíè öâåòîâå.
 15 Òîâà íàïîìíÿ çà ïðåùèïîâèòå õðàñòè ñ æúëòè öâåòîâå, êîèòî Ôðîäî, Ñàì è Àì-ãúë ñðåùàò â Èòèëèåí - òå ñà "ïðåñòàðåëè è âèñîêè, îòäîëó ñóõîâàòè è äëúãíåñòè, íî ïî-ãîðå ãúñòè", òúé ÷å õîáèòèòå ìîãàò "äà êðà÷àò èçïðàâåíè ïîä òÿõ ïî äúëãè çàêúòàíè ïúòåêè"; öâåòîâåòå èì "ëúùÿõà â ñóìðàêà è ïðúñêàõà ëåê ñëàäîñòåí àðîìàò" ("Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå", êíèãà 4, ãëàâà 7).
 16 Äðóãàäå Ñèíäàðèíñêîòî èìå íà êàëïàâèòå äæóäæåòà å äàäåíî êàòî Íîåãèò Íèáèí (íàïðèìåð â "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 262) èëè Íèáèí-Íîãðèì. Ñïîìåíàòèòå ìàëêî ïî-ãîðå "âèñîêè áúðäà, êîèòî ðàçäåëÿëè äîëèíèòå íà Ñèðèîí è Íàðîã", ÷åñòî ñå ñðåùàò ïîä èìåòî Áúðäà íà Íèáèí-íîåã (èëè âàðèàíòè íà ñúùîòî íàçâàíèå).
 17 Âèñîêàòà êàíàðà, êúäåòî Ìèì ïðåâåæäà ðàçáîéíèöèòå ïî ïóêíàòèíà, êîÿòî íàðè÷à "ïîðòà íà äâîðà", å áèëà (ïî âñÿêà âåðîÿòíîñò) îòêúì ñåâåðíàòà ñòðàíà íà ïëîùàäêàòà; ñêàëèòå íà èçòîê è çàïàä î÷åâèäíî ñà íåïðèñòúïíè.
 18 Ïðîêëÿòèåòî íà Àíäðîã ñå ñðåùà è â äðóãà ôîðìà: "Äàíî îò ëèïñà íà ëúê äà çàãèíå". Êàêòî å èçâåñòíî, Ìèì çàãèâà îò ìå÷à íà Õóðèí ïðåä ïîðòèòå íà Íàðãîòðîíä ("Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 299).
 19 Çàãàäêàòà íà äðóãèòå ïðåäìåòè â òîðáàòà íà Ìèì îñòàâà íåèçÿñíåíà. Îñâåí òóê, åäèíñòâåíîòî ñïîìåíàâàíå çà òÿõ å â åäíà íàáúðçî íàäðàñêàíà áåëåæêà, êîÿòî íàìåêâà, ÷å âúòðå å èìàëî çëàòíè êþë÷åòà, è ÷å Ìèì å òúðñåë "äðåâíè ñúêðîâèùà îò èçîñòàâåí äîì íà äæóäæåòà áëèçî äî ïëîñêèòå êàìúíè". Áåç ñúìíåíèå òîâà ñà ñïîìåíàòèòå íÿêîëêî ñòðàíèöè ïî-ðàíî êàíàðè, ðàçõâúðëÿíè ïîîòäåëíî èëè íàêóï íà ìÿñòîòî, êúäåòî áèâà çàëîâåí Ìèì. Íî íèêúäå íå ñå íàìèðàò ñâåäåíèÿ êàêâà ðîëÿ å òðÿáâàëî äà èçèãðàå òîâà ñúêðîâèùå â èñòîðèÿòà íà Áàð-åí-Äàíâåä.
 20 Â ãëàâàòà "Áÿãñòâîòî íà Òóðèí" ñå êàçâà, ÷å ïðîõîäúò ïî ñêëîíà íà Àìîí Äàðòèð å áèë åäèíñòâåíèÿò ïðîõîä "ìåæäó Ñåðåõ è äàëå÷íèÿ çàïàä, êúäåòî Äîð-ëîìèí ñå ïðåëèâàë â Íåâðàñò".
 21 Ñïîðåä èñòîðèÿòà, ðàçêàçàíà â "Ñèëìàðèëèîí" (ñòð. 280), ïðåä÷óâñòâèåòî çà çëî îáçåìà Áðàíäèð, ñëåä êàòî ÷óâà âåñòèòå "ùî ìó äîíåñúë Äîðëàñ" è ñëåäîâàòåëíî (ïîíå òàêà èçãëåæäà) ñëåä êàòî óçíàâà, ÷å ÷îâåêúò âúðõó íîñèëêàòà å ×åðíèÿ ìå÷ îò Íàðãîòðîíä, çà êîãîòî ñå íîñÿò ñëóõîâå, ÷å å ñèí íà Õóðèí îò Äîð-ëîìèí.
Ïúòåøåñòâèåòî íà Ìîðâåí è Íèåíîð êúì Íàðãîòðîíä
 Êîãàòî ñè îòèøëà Ëþòàòà çèìà, â Äîðèàò ïðèñòèãíàëè íîâè âåñòè îò Íàðãîòðîíä. Çàùîòî íåêîëöèíà, ùî áèëè óñïåëè äà ñå ñïàñÿò îò íàáåãà è äà ïðåæèâåÿò íÿêàê çèìíèòå ñòóäîâå èç ïóùèíàêà, ïðèñòèãíàëè íàé-ñåòíå äà äèðÿò óáåæèùå ïðè Òèíãîë è ãðàíè÷íèòå áðàíèòåëè ãè îòâåëè ïðåä êðàëÿ. È íÿêîè êàçâàëè, ÷å öÿëàòà âðàæåñêà âîéñêà ñå å îòòåãëèëà íà ñåâåð, à äðóãè - ÷å Ãëàóðóíã îùå ñå ñïîòàéâà â ÷åðòîçèòå íà Ôåëàãóíä; òðåòè òâúðäåëè, ÷å Ìîðìåãèë å çàãèíàë, à ÷åòâúðòè - ÷å å îìàãüîñàí îò äðàêîíà è ñòîè òàì êàòî êàìåííà ñòàòóÿ. Íî â åäíî âñè÷êè áèëè ñúãëàñíè: ÷å ïðåäè êðàÿ â Íàðãîòðîíä ñå ðàçáðàëî êîé å ×åðíèÿ ìå÷ - ñàì Òóðèí, ñèí íà Õóðèí îò Äîð-ëîìèí.
 Ñêðúá è ñòðàõ îáçåëè òîãàç Ìîðâåí è Íèåíîð; è Ìîðâåí ðåêëà:
 - Â òóé ñúìíåíèå ñè ëè÷è ïðúñòúò íà Ìîðãîò. Íÿìà ëè êàê äà ðàçáåðåì èñòèíàòà, òà äà çíàåì òâúðäî, ÷å íè å ñïîëåòÿëî íàé-ëîøîòî?
 À Òèíãîë ñúùî æåëàåë äà óçíàå ïîâå÷å çà ñúäáàòà íà Íàðãîòðîíä è âå÷å ñè áèë íàóìèë äà ïðàòè íàòàòúê íåêîëöèíà, ùî óìååëè äà ñå äâèæàò ïîòàéíî, àëà âÿðâàë, ÷å Òóðèí íàèñòèíà å çàãèíàë èëè îìàãüîñàí áåç íàäåæäà çà èçáàâëåíèå, à ñúðöåòî ìó ñå êúñàëî êàòî ìèñëåë çà ìèãà, êîãàòî Ìîðâåí ùå ãî óçíàå ñúñ ñèãóðíîñò. Çàòóé é ðåêúë:
 - Îïàñíè ñà òèÿ äåëà, âëàäåòåëêî íà Äîð-ëîìèí è òðÿáâà äà ñå îáìèñëÿò. Òîêó-âèæ ïîäîáíè ñúìíåíèÿ íàèñòèíà ñå îêàæàò Ìîðãîòîâî äåëî, öåëÿùî äà íè òëàñíå êúì ïðèáúðçàíè ïîñòúïêè.
 Íî îò ñêðúá Ìîðâåí ñÿêàø áèëà çàãóáèëà ðàçñúäúê è ñå ïðîâèêíàëà:
 - Ïðèáúðçàíè ëè, ãîñïîäàðþ? Àêî ñèíúò ìè áðîäè ãëàäåí èç ãîðñêèòå äåáðè, àêî ëèíåå â îêîâè, àêî òÿëîòî ìó ëåæè íåïîãðåáàíî, òîãàâà íàèñòèíà ùå ïîáúðçàì. Òðúãâàì äà ãî äèðÿ, áåç äà ãóáÿ íèòî ÷àñ.
 - Âëàäåòåëêî íà Äîð-ëîìèí - ðåêúë Òèíãîë, - åäâà ëè áè ïîæåëàë ïîäîáíî íåùî ñèíúò Õóðèíîâ. Òîé áè ðåøèë, ÷å òóê ñè ïî-äîáðå îïàçåíà, îòêîëêîòî êúäåòî è äà áèëî äðóãàäå - òóê, ïîä ãðèæèòå íà Ìåëèàí. Îò èìåòî íà Õóðèí è Òóðèí òå ïðèçîâàâàì äà íå áðîäèø ñàìà ñðåä ÷åðíèòå çàïëàõè íà äíåøíèòå ñòðàøíè äíè.
 - Íå ñè îïàçèë Òóðèí îò çàïëàõèòå, à ñåãà ìå âúçïèðàø äà èäà ïðè íåãî - âèêíàëà Ìîðâåí. - Ïîä ãðèæèòå íà Ìåëèàí, êàçâàø! Äà, êàòî ïëåííèöà íà Ïîÿñà. Äúëãî ñå êîëåáàõ, ïðåäè äà äîéäà íàñàì, à ñåãà ñúæàëÿâàì, ÷å ãî ñòîðèõ.
 - Íå, âëàäåòåëêî íà Äîð-ëîìèí - îòâúðíàë Òèíãîë, - ùîì ãîâîðèø òàêà, çíàé åäíî: Ïîÿñúò å îòâîðåí. Ñâîáîäíà äîéäå íàñàì; ñâîáîäíà ñè è äà îñòàíåø... èëè äà ñè âúðâèø.
 Òîãàç ìúë÷àëèâàòà Ìåëèàí ïðîäóìàëà:
 - Íå ñè òðúãâàé îòòóê, Ìîðâåí. Âåðíè ñëîâà èçðå÷å: òóé ñúìíåíèå å îò Ìîðãîò. Òðúãíåø ëè, ïîêîðÿâàø ñå íà íåãîâàòà âîëÿ.
 - Ñòðàõúò îò Ìîðãîò íå ùå ìå óäúðæè äà èçïúëíÿ ïîâåëÿòà íà êðúâòà - îòâúðíàëà Ìîðâåí. - À àêî íàèñòèíà ñå áîèø çà ìåí, ãîñïîäàðþ, òî äàé ìè ñïúòíèöè îò áîéöèòå ñè.
 - Íå ìîãà äà òè çàïîâÿäâàì - ðåêúë Òèíãîë. - Àëà íàä áîéöèòå ñè èìàì ïúëíà âëàñò. Ïðàùàì ãè òàì, êúäåòî ñàì ðåøà.
 Íèùî ïîâå÷å íå èçðåêëà Ìîðâåí è çàðèäàëà; ïîñëå íàïóñíàëà êðàëñêèòå ïîêîè. Ñêðúá íàòåæàëà â ñúðöåòî íà Òèíãîë, ïîíåæå ìó ñå ñòðóâàëî, ÷å Ìîðâåí å îáåçóìÿëà; è çàïèòàë Ìåëèàí äàëè íå ùå ìîæå äà ÿ óäúðæè ñúñ ñâîÿòà ñèëà.
 - Ìíîãî ìîãà äà ñòîðÿ ñðåùó ïðèèæäàùîòî çëî - îòâúðíàëà òÿ. - Àëà íÿìàì âëàñò ïðîòèâ âîëÿòà íà îíèÿ, ùî èñêàò äà ñè îòèäàò. Òóé çàâèñè ñàìî îò òåá. Àêî æåëàåø äà ÿ óäúðæèø, ùå òðÿáâà äà ãî ñòîðèø íàñèëà. Àëà ìîæå áè âñå îùå èìà íà÷èí äà ïðîìåíèø ðåøåíèåòî é.
 À Ìîðâåí îòèøëà ïðè Íèåíîð è ðåêëà:
 - Ñáîãîì, äúùå Õóðèíîâà. Òðúãâàì äà äèðÿ ñèíà ñè, èëè ïîíå âåñòè çà íåãî, òúé êàòî òóê íèêîé íå èñêà äà ñòîðè äðóãî, îñâåí äà ñå áàâè, äîäåòî ñòàíå òâúðäå êúñíî. ×àêàé ìå òóê è äàíî äà ñå çàâúðíà.
 Òîãàâà Íèåíîð, îáçåòà îò ñòðàõ è òðåâîãè, ïîèñêàëà äà ÿ óäúðæè, íî Ìîðâåí íå îòãîâîðèëà íèùî è îòèøëà â ïîêîèòå ñè; à êîãàòî íàñòàíàëî óòðî, âçåëà êîí è ïîòåãëèëà.
 Òèíãîë îáà÷å áèë ïîâåëèë íèêîé äà íå ÿ âúçïèðà èëè ñúïðîâîæäà îòêðèòî. Íî ùîì ïîåëà íà ïúò, ñâèêàë îòðÿä îò íàé-îïèòíèòå è õðàáðè ãðàíè÷íè áðàíèòåëè íà÷åëî ñ Ìàáëóíã.
 - Áúðçî òðúãíåòå ñëåä íåÿ - ðåêúë èì òîé, - àëà òúé, ÷å äà íå âè çàáåëåæè. Íî êîãàòî íàâëåçå â ïóùèíàêà, ïîêàæåòå ñå, àêî ÿ çàïëàøè îïàñíîñò; íå ñå ëè çàâúðíå è òîãàâà, ïàçåòå ÿ êàêòî ìîæåòå. Èñêàì îáà÷å íåêîëöèíà îò âàñ äà îòèäàò íàïðåä è äà ðàçóçíàÿò êîëêîòî å âúçìîæíî ïîâå÷å.
 Òúé Òèíãîë èçïðàòèë ïî-ãîëÿì îòðÿä, îòêîëêîòî âúçíàìåðÿâàë îòíà÷àëî è ìåæäó áîéöèòå èìàëî äåñåò êîííèöè ñ ðåçåðâíè êîíå. òå ïîñëåäâàëè Ìîðâåí, à òÿ ñå îòïðàâèëà íà þã ïðåç Ðåãèîí è ñòèãíàëà äî áðåãîâåòå íà Ñèðèîí íàä Çäðà÷íèòå åçåðà; òàì ñïðÿëà, ïîíåæå ðåêàòà áèëà ïúëíîâîäíà è áúðçà, òà íå çíàåëà êàê äà ÿ ïðåñå÷å. Çàòóé áîéöèòå òðÿáâàëî äà ñå ðàçêðèÿò è Ìîðâåí ãè çàïèòàëà:
 - Äà íå áè Òèíãîë äà èñêà äà ìå âúçïðå? Èëè íàé-ñåòíå ñå ïðåñòðàøè äà ìè ïðàòè ïîìîùòà, ùî îòêàçà ïðåäè?
 - È åäíîòî, è äðóãîòî - îòâúðíàë Ìàáëóíã. - Íÿìà ëè äà ñå çàâúðíåø?
 - Íå - êàçàëà òÿ.
 - Òîãàâà ñúì äëúæåí äà òè ïîìîãíà - ðåêúë Ìàáëóíã, - ìàêàð è ïðîòèâ âîëÿòà ñè. Äúëáîê è ïúëíîâîäåí å òóê Ñèðèîí, òà êðèå ñìúðòíà çàïëàõà è çà ÷îâåê, è çà çâÿð.
 - Òîãàâà ìå ïðåõâúðëè íà îòâúäíèÿ áðÿã ïî íà÷èíà, êîéòî èçïîëçâà íàðîäúò âè - ðåêëà Ìîðâåí, - èíàê ùå ñå îïèòàì äà ïðåïëóâàì äîòàì.
 Âîëþ-íåâîëþ, Ìàáëóíã ÿ îòâåë äî Çäðà÷íèòå åçåðà. Òàì, ìåæäó îáðàñëèòå ñ òðúñòèêè äåðåòà ïî èçòî÷íèÿ áðÿã, èìàëî ñêðèòè è îõðàíÿâàíè ëîäêè è ñàëîâå; çàùîòî ÷ðåç òÿõ Òèíãîë ïðàùàë âåñòîíîñöè ïðè ñâîèòå áëèçêè â Íàðãîòðîíä(22). Èç÷àêàëè äà ïàäíå íîù è äà èçãðåÿò çâåçäè, ïîñëå ïðåêîñèëè ðåêàòà ñðåä áëåäèòå ìúãëè ïðåäè ðàçñúìâàíå. È äîêàòî ÷åðâåíîòî ñëúíöå èçãðÿâàëî èççàä Ñèíèòå ïëàíèíè, à ñâåæèÿò óòðèíåí âÿòúð íàëåòÿë äà ðàçêúñà ìúãëèòå, îòðÿäúò ñå èçêà÷èë ïî çàïàäíèÿ áðÿã è íàïóñíàë Ïîÿñà íà Ìåëèàí. Ñíàæíè åëôè îò Äîðèàò áèëè âñè÷êè áîéöè, íàìåòíàòè ñúñ ñèâè ïëàùîâå íàä ðèçíèöèòå. Ìîðâåí ãè ãëåäàëà îò ñàëà êàê êðà÷àò áåççâó÷íî, àëà èçâåäíúæ âúçêëèêíàëà è ïîñî÷èëà êúì ïîñëåäíèÿ â îòìèíàâàùàòà êîëîíà.
 - Îòêúäå äîéäå òîçè? - çàïèòàëà òÿ. - Òðèéñåò äîéäîõòå ïðè ìåí. Òðèéñåò è åäèí ñëèçàòå íà áðåãà!
 Òîãàâà äðóãèòå ñå îáúðíàëè è âèäåëè, ÷å çîðàòà áëåñòè ïî áóéíè çëàòèñòè êîñè - çàùîòî òîâà áèëà Íèåíîð ñ îòìåòíàòà îò âÿòúðà êà÷óëêà. Òúé ñå ðàçêðèëî, ÷å òÿ áèëà ïîñëåäâàëà áîéöèòå è ñå ïðèñúåäèíèëà êúì òÿõ â òúìíîòî, ïðåäè äà ïðåêîñÿò ðåêàòà. Ñìóò ãè îáçåë, à íàé-ìíîãî ñå ñòðåñíàëà Ìîðâåí.
 - Âúðíè ñå, âúðíè ñå! Ïîâåëÿâàì òè! - âèêíàëà òÿ.
 - Ùîì Õóðèíîâàòà ñúïðóãà ìîæå äà ñëåäâà çîâà íà êðúâòà, âúïðåêè âñè÷êè ñúâåòè - ðåêëà Íèåíîð, - çíà÷è òóé å ïîçâîëåíî è çà äúùåðÿ ìó. Ðèäàíèå ñè ìå íàðåêëà, àëà íå ùå ðèäàÿ ñàìà çà áàùà, áðàò è ìàéêà. Íî îò âñè÷êè, ùî ñïîìåíàõ, åäèíñòâåíî òåá ïîçíàâàì è îáè÷àì íàä âñè÷êî äðóãî. Íå ñå ëè áîèø, íå ùå ñå óïëàøà è àç.
 È íàèñòèíà, íå ëè÷àë ñòðàõ íè â ãëàñà, íè â ïîñòúïêèòå é. Ñíàæíà è êðåïêà èçãëåæäàëà; çàùîòî áèëà âèñîêà êàêòî âñè÷êè îò Õàäîðîâèÿ ðîä è òúé, îáëå÷åíà â åëôè÷åñêè îäåæäè, íå ñå ðàçëè÷àâàëà îò ñòðàæèòå, áèäåéêè ïî-äðåáíà ñàìî îò íàé-ìîãúùèòå ñðåä òÿõ.
 - Ùî ñè ðåøèëà äà ñòîðèø? - çàïèòàëà Ìîðâåí.
 - Äà äîéäà êúäåòî îòèâàø - îòâúðíàëà Íèåíîð. - Èçáèðàé ñàìà. Ìîæåø äà ìå âúðíåø îáðàòíî è äà îñòàíåì íà ñèãóðíî ìÿñòî ïîä ãðèæèòå íà Ìåëèàí; çàùîòî å íåðàçóìíî äà ñå îòõâúðëÿò ñúâåòèòå é. Èëè ïúê äà çíàåø, ÷å òðúãíåø ëè ñðåùó îïàñíîñòèòå, ñ òåá ùå áúäà è àç.
 Çàùîòî âñúùíîñò Íèåíîð áèëà äîøëà íàé-âå÷å ñ íàäåæäàòà, ÷å îò ñòðàõ è îáè÷ êúì íåÿ ìàéêà é ùå ñå çàâúðíå; à Ìîðâåí íàèñòèíà ñå äâîóìÿëà.
 - Åäíî å äà îòõâúðëèø ñúâåò - ðåêëà òÿ, - à ñúâñåì äðóãî äà ïðåñòúïèø ìàé÷èíàòà çàðúêà. Âðúùàé ñå!
 - Íå! - âúçðàçèëà Íèåíîð. - Âå÷å îòäàâíà íå ñúì äåòå. Èìàì ñîáñòâåíà âîëÿ è ðàçóì, ìàêàð äîñåãà äà íå ñå áÿõà ñáëúñêâàëè ñ òâîèòå. Èäâàì ñ òåá. Ïðåäïî÷èòàì äà å êúì Äîðèàò, ïîíåæå ïî÷èòàì íåãîâèòå óïðàâíèöè; àêî ëè íå - òîãàâà íà çàïàä. Âñúùíîñò àêî èçîáùî íÿêîÿ îò íàñ òðúãíå íàïðåä, òóé áè òðÿáâàëî äà ñúì àç, â ðàçöâåòà íà ñèëèòå ñè.
 Òîãàâà Ìîðâåí ñúçðÿëà Õóðèíîâîòî óïîðñòâî â ñèâèòå î÷è íà Íèåíîð; è ñå ðàçêîëåáàëà, àëà íÿìàëà ñèëè äà ïðåâúçìîãíå ãîðäîñòòà è íå æåëàåëà (âúïðåêè ðàçóìíèòå ñëîâà) äà ñå âúðíå ïîäèð äúùåðÿ ñè êàòî îãëóïÿëà è êàïðèçíà ñòàðèöà.
 - Ïðîäúëæàâàì íàïðåä, êàêòî ñúì ãî ðåøèëà - ðåêëà òÿ. - Èäâàé è òè, àëà òóé ùå å ïðîòèâ ìîÿòà âîëÿ.
 - Òúé äà áúäå - îòâúðíàëà Íèåíîð.
 Òîãàâà Ìàáëóíã ðåêúë íà ñâîÿ îòðÿä:
 - Èñòèíà å, ÷å íå ïîðàäè ëèïñà íà õðàáðîñò, à îò áåçðàçñúäñòâî íîñè Õóðèíîâèÿò ðîä ñêðúá çà âñè÷êè îñòàíàëè. Òúé áåøå äîðè ñ Òóðèí; àëà áëèçêèòå ìó èçãëåæäàõà ïî-ðàçñúäëèâè. Ñåãà âñè÷êè ñà êàòî îáåçóìåëè è òîâà íå ìè ñå íðàâè. Îò ãîíèòáàòà íà Âúëêà íå ñúì ñå áîÿë òúé, êàêòî îò òàçè çàäà÷à íà êðàëÿ. Ùî äà ñòîðèì?
 À Ìîðâåí, êîÿòî òúêìî ñëèçàëà îò ñàëà è íàáëèæèëà êúì íåãî, ÷óëà ïîñëåäíèòå ìó ñëîâà è îòâúðíàëà:
 - Âúðøè êàêâîòî òè ïîâåëè êðàëÿò. Òúðñè âåñòè çà Íàðãîòðîíä è Òóðèí. Çàðàäè òóé ñìå òðúãíàëè âñè÷êè çàåäíî.
 - Àëà ïúòÿò å äúëúã è îïàñåí - ðåêúë Ìàáëóíã. - Àêî ïðîäúëæèòå ïî-íàòàòúê, ùå òðÿáâà äà ÿõíåòå êîíå è äà ñå äâèæèòå ìåæäó åçäà÷èòå, áåç äà ñå îòäåëÿòå íèòî çà ìèã.
 È òúé, êîãàòî ñúâñåì ñå ðàçâèäåëèëî, òå ïîåëè íàïðåä áàâíî è ïðåäïàçëèâî, òà íàïóñíàëè òðúñòèêèòå è âúðáàëàöèòå è ñòèãíàëè äî ìðà÷íèòå ãîðè, ùî ïîêðèâàëè ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò þæíàòà ðàâíèíà ïðåä Íàðãîòðîíä. Öÿë äåí ñå äâèæèëè ïðàâî íà çàïàä, áåç äà ÷óÿò è çúðíàò íèùî èç ïóùèíàêà; çàùîòî öÿëàòà ìåñòíîñò áèëà áåçìúëâíà è íà Ìàáëóíã ìó ñå ñòðóâàëî, ÷å íÿêàêúâ íåîòäàâíàøåí ñòðàõ òåãíå íàä íåÿ. Ïî ñúùèÿ ïúò áèë ìèíàë Áåðåí ïðåäè ãîäèíè è òîãàâà èç öÿëàòà ãîðà ñå ñïîòàéâàëè î÷è íà ïðåñëåäâà÷è; àëà ñåãà öåëèÿò íàðîãñêè íàðîä áèë èç÷åçíàë, à îðêèòå êàòî ÷å ëè âñå îùå íå âúðëóâàëè òîëêîâà äàëå÷å íà þã. Òàçè íîù ñïðåëè íà ëàãåð ñðåä äèâîòî óñîå, áåç äà ïàëÿò îãúí.
 Ïðåç ñëåäâàùèòå äâà äíè ïðîäúëæèëè íàïðåä è ïðèâå÷åð íà òðåòèÿ äåí ñëåä Ñèðèîí ïðåêîñèëè ðàâíèíàòà è íàáëèæèëè èçòî÷íèÿ áðÿã íà Íàðîã. Òúé ñèëíà òðåâîãà îáçåëà Ìàáëóíã òîãàâà, ÷å ïîìîëèë Ìîðâåí äà ñïðàò. Íî òÿ ñå ðàçñìÿëà è ðåêëà:
 - Òè êîìàé ñ ðàäîñò áè ñå îòúðâàë îò íàñ. Ñêîðî è òóé ùå ñòàíå. Àëà òðÿáâà äà íè èçòðàåø îùå ìàëêî. Ïðåêàëåíî äàëå÷å ñìå ñòèãíàëè, çà äà ñå ïîääàäåì òúêìî ñåãà íà ñòðàõà.
 Òîãàâà Ìàáëóíã ñå ïðîâèêíàë:
 - Çàìàÿíè ñòå âèå äâåòå, çàìàÿíè è áåçðàçñúäíè. Íå ïîìàãàòå, à íè ïðå÷èòå â òúðñåíåòî íà âåñòè. ×óéòå ìå ñåãà! Èìàõ çàðúêà äà íå âè ñïèðàì íàñèëà; àëà êðàëÿò ìè ïîâåëè è äà âè ïàçÿ. Ñàìî åäíî ìîãà äà ñòîðÿ ñåãà. Ùå âè ïàçÿ. Óòðå ùå âè îòâåäà äî áëèçêèÿ Õúëì íà ñúãëåäâà÷èòå Àìîí Åòèð; òàì ùå îñòàíåòå ïîä îõðàíà è íå ùå ìðúäíåòå íèòî êðà÷êà íàïðåä, äîêàòî àç çàïîâÿäâàì òóê.
 À Àìîí Åòèð ñå íàðè÷àëà åäíà îãðîìíà ìîãèëà, êîÿòî íÿêîãà ïî çàïîâåä íà Ôåëàãóíä áèëà èçäèãíàòà ñ ìíîãî òðóä íà åäíà ëåâãà îò ïîðòèòå íà Íàðãîòðîíä. Öÿëàòà áèëà îáðàñëà ñ ãîðè, ñàìî âúðõúò îñòàâàë ãîë, òà äà ðàçêðèâà îáçîð âúâ âñè÷êè ïîñîêè êúì îêîëíèòå îáëàñòè è êúì ïúòèùàòà, ùî âîäåëè äî ãîëåìèÿ íàðãîòðîíäñêè ìîñò. Ìàëêî ïðåäè ïëàäíå îòðÿäúò äîñòèãíàë õúëìà è ñå èçêàòåðèë ïî íåãî îòêúì èçòî÷íàòà ñòðàíà. È êàòî ïîãëåäíàë îòòàì êúì Ôàðîòñêîòî ïëàòî, ùî ñå èçäèãàëî êàôÿâî è ãîëî îòâúä ðåêàòà(23), Ìàáëóíã çúðíàë ñ îñòðèÿ ñè åëôè÷åñêè ïîãëåä òåðàñèòå íà Íàðãîòðîíä âúðõó ñòðúìíèÿ çàïàäåí áðÿã, à çàä òÿõ êàòî ÷åðíà äóï÷èöà â ñêàëíàòà ñòåíà çååëà Ôåëàãóíäîâàòà ïîðòà. Àëà íå äî÷óë íèêàêúâ çâóê, íèòî ïúê çúðíàë ñëåäè îò âðàæåñêà âîéñêà èëè îò äðàêîíà, îñâåí ïîæàðèùåòî ïîêðàé ïîðòèòå, îñòàíàëî îùå îò äåíÿ íà íàïàäåíèåòî. Âñè÷êî èçãëåæäàëî òèõî è ìèðíî ïîä áëåäèòå ñëúí÷åâè ëú÷è.
 Òîãàâà Ìàáëóíã, êàêòî âå÷å áèë êàçàë, çàïîâÿäàë íà äåñåòèìàòà êîííèöè äà ïàçÿò Ìîðâåí è Íèåíîð âúðõó õúëìà è äà íå ìúðäàò îòòàì äî íåãîâîòî çàâðúùàíå, îñâåí àêî ãè âðúõëåòè ãîëÿìà çàïëàõà; à ñëó÷åëà ëè ñå áåäà, òðÿáâàëî äà îáêðúæàò Ìîðâåí è Íèåíîð è äà áÿãàò êîëêîòî ñå ìîæå ïî-áúðçî íà èçòîê êúì Äîðèàò, ïðàùàéêè íàïðåä âåñòîíîñåö äà äèðè ïîìîù.
 Ñåòíå Ìàáëóíã âçåë îñòàíàëèòå äâàéñåò áîéöè è ñå ïðîìúêíàë ïðåäïàçëèâî íàäîëó ïî ñêëîíà; à ùîì ñòèãíàëè äî ðàâíèíàòà íà çàïàä, êúäåòî äúðâåòàòà áèëè ðåäêè, âñè÷êè ñå ðàçïðúñíàëè è ñ äúðçîñò, íî ïðåäïàçëèâî ïðîäúëæèëè åäèí ïî åäèí äà ñå ïðîêðàäâàò êúì áðåãà íà Íàðîã. Ñàìèÿò Ìàáëóíã èçáðàë ñðåäíèÿ ïúò êúì ìîñòà, àëà êîãàòî ñòèãíàë äî íåãî, âèäÿë, ÷å å ðàçðóøåí; è äîëó â äúëáîêàòà êëèñóðà ðåêàòà áèëà ïðèäîøëà îò äúæäîâåòå, òà ñå ïåíåëà ñ ãðîõîò è ðåâ îêîëî ðóõíàëèòå êàìúíè.
 Íî Ãëàóðóíã ñå ñïîòàéâàë òàì, â ñÿíêàòà íà ãîëåìèÿ êîðèäîð, ùî âîäåë íàâúòðå îò ðàçðóøåíèòå ïîðòè, è îòäàâíà áèë óñåòèë ñúãëåäâà÷èòå, ìàêàð ÷å åäâà ëè èìàëî â Ñðåäíàòà çåìÿ äðóãè î÷è, ñïîñîáíè äà ãè ðàçëè÷àò. Îñòúð áèë ñêâåðíèÿò ìó âçîð, ïî-îñòúð îò òîçè íà îðëèòå, à è íàäàëå÷ âèæäàë ïî-äîáðå îò åëôèòå; çàòóé ðàçáðàë, ÷å íåêîëöèíà ñà îñòàíàëè äà èç÷àêàò âúðõó ãîëèÿ âðúõ íà Àìîí Åòèð.
 È äîêàòî Ìàáëóíã ñå ïðîìúêâàë ìåæäó ñêàëèòå, òúðñåéêè ïúò äà ïðåêîñè áóéíàòà ðåêà ïî ðóõíàëèòå êàìúíè îò ìîñòà, Ãëàóðóíã âðúõëåòÿë èçíåâèäåëèöà, áúëâàéêè îãðîìíè îãíåíè åçèöè è ïðîïúëçÿë íàäîëó â ðåêàòà. Ìèãîì ñå ðàçäàëî îãëóøèòåëíî ñúñêàíå è áëèêíàëè îáëàöè ïàðà, òà Ìàáëóíã è íåãîâèòå áîéöè, êîèòî ñå ñïîòàéâàëè íàáëèçî, áèëè îáãúðíàòè â íåïðîãëåäíè èçïàðåíèÿ è ãíóñíî çëîâîíèå; è ïîâå÷åòî èçáÿãàëè íàïîñîêè êúì Õúëìà íà ñúãëåäâà÷èòå. Íî äîêàòî Ãëàóðóíã ïðåêîñÿâàë Íàðîã, Ìàáëóíã ñå îòäðúïíàë íàñòðàíè, çàëåãíàë ïîä åäíà ñêàëà è çà÷àêàë; çàùîòî ìó ñå ñòðóâàëî, ÷å âñå îùå íå å èçïúëíèë çàäà÷àòà ñè. Âÿðíî, âå÷å çíàåë, ÷å Ãëàóðóíã îáèòàâà â Íàðãîòðîíä, àëà èìàë çàðúêà è äà óçíàå èñòèíàòà çà Õóðèíîâèÿ ñèí; è ñúáèðàéêè õðàáðîñò â ñúðöåòî ñè, ðåøèë ùîì îòìèíå Ãëàóðóíã, äà ñå ïðåõâúðëè îòâúä ðåêàòà è äà ïðåòúðñè ÷åðòîçèòå íà Ôåëàãóíä. Ñìÿòàë, ÷å å ñòîðèë âñè÷êî íåîáõîäèìî çà îïàçâàíåòî íà Ìîðâåí è Íèåíîð - èäâàùèÿò äðàêîí ñå âèæäàë îòäàëå÷å è êîííèöèòå íàâÿðíî âå÷å ïðåïóñêàëè êúì Äîðèàò.
 Òúé Ãëàóðóíã îòìèíàë ïîêðàé Ìàáëóíã êàòî ñìúòíà ãðàìàäà ñðåä ìúãëàòà; äâèæåë ñå áúðçî, çàùîòî áèë ìîãúù ×åðâåé, à íå ìó ëèïñâàëà è ïúðãàâèíà. Òîãàâà Ìàáëóíã ñ áåçóìíà õðàáðîñò ïðåãàçèë Íàðîã çàä ãúðáà ìó; àëà ñòðàæèòå âúðõó Àìîí Åòèð ñúçðåëè èäâàíåòî íà äðàêîíà è ãè îáçåë óæàñ. Âåäíàãà çàðú÷àëè íà Ìîðâåí è Íèåíîð äà ÿõíàò êîíåòå áåç âúçðàæåíèÿ è ñå ïðèãîòâèëè äà èçáÿãàò íà ñåâåð, êàêòî èì áèëî íàðåäåíî. Íî êàêòî ñëèçàëè ïî ñêëîíà êúì ðàâíèíàòà, çúë âÿòúð äîâÿë îáëàöèòå îò èçïàðåíèÿ, íîñåùè çëîâîíèå, êîåòî íèòî åäèí êîí íå ìîãúë äà èçòúðïè. Çàñëåïåíè îò ìúãëàòà è îáåçóìåëè îò âîíÿòà íà äðàêîíà, êîíåòå ñòàíàëè íåóïðàâëÿåìè è ëóäåøêè ïðåïóñíàëè íàñàì-íàòàì; è áîéöèòå ñå ðàçïðúñíàëè, òà íÿêîè îò òÿõ ïîñòðàäàëè çëå ïðè ñáëúñúöè ñ äúðâåòàòà, à äðóãè íàïðàçíî òúðñåëè îòðÿäà. Êîíñêî öâèëåíå è ÷îâåøêè êðÿñúöè äîëèòàëè äî óøèòå íà Ãëàóðóíã; è äðàêîíúò ñå çàðàäâàë.
 Äîêàòî ñå áîðåë ñ êîíÿ ñè ñðåä ìúãëàòà, åäèí îò åçäà÷èòå çúðíàë Ìîðâåí äà ìèíàâà íàáëèçî êàòî ñèâ ïðèçðàê âúðõó áåçóìåí æðåáåö; àëà òÿ èç÷åçíàëà â ñóìðàêà ñ âèêîâå "Íèåíîð" è ïîâå÷å íå ÿ âèäåëè.
 À êîãàòî ñëåïèÿò óæàñ âðúõëåòÿë âúðõó îòðÿäà, ïîáåñíåëèÿò êîí íà Íèåíîð ñå ïðåïúíàë è ÿ èçõâúðëèë îò ñåäëîòî. Ïàäíàëà ìåêî âúðõó òðåâàòà, òà íå ïîñòðàäàëà; íî êîãàòî ñå èçïðàâèëà íà íîçå, áèëà ñàìà - èçãóáåíà ñðåä ìúãëàòà áåç êîí è ñïúòíèöè. Íå çàãóáèëà êóðàæ, à ñå çàìèñëèëà; ñòîðèëî é ñå ãëóïàâî äà òè÷à êúì åäèí èëè äðóã âèê, çàùîòî ãëàñîâåòå äîëèòàëè îòâñÿêúäå, àëà ñòàâàëè âñå ïî-ñëàáè. Ñìåòíàëà çà ïî-äîáðå äà ïîòúðñè îòíîâî õúëìà - íåñúìíåíî Ìàáëóíã ùÿë äà ìèíå îòòàì, ïðåäè äà ñè òðúãíå, òà ìàêàð è ñàìî çà äà ïðîâåðè äàëè íÿêîé îò íåãîâèÿ îòðÿä íå å èçîñòàíàë.
 Çàòóé òúðñåéêè íàïîñîêè ñïîðåä íàêëîíà ïîä íîçåòå ñè, òÿ ñêîðî îòêðèëà õúëìà, êîéòî íàèñòèíà íå áèë äàëå÷å; è áàâíî ñå èçêàòåðèëà îòêúì èçòî÷íàòà ìó ñòðàíà. Êîëêîòî ïî-íàãîðå îòèâàëà, òîëêîâà ïî-ðÿäêà ñòàâàëà ìúãëàòà, äîêàòî íàêðàÿ èçëÿçëà ïîä ñëúí÷åâèòå ëú÷è âúðõó ãîëèÿ âðúõ. Ïðèñòúïèëà òîãàâà íàïðåä è ïîãëåäíàëà íà çàïàä. À òàì, ïðàâî ñðåùó íåÿ, áèëà ãðàìàäíàòà ãëàâà íà Ãëàóðóíã, êîéòî òúêìî â òîçè ìèã ïðîïúëçÿë íàãîðå îò äðóãàòà ñòðàíà; è ïðåäè äà ðàçáåðå ùî ñòàâà, âçîðúò é ñðåùíàë î÷èòå ìó, à òå áèëè ñòðàøíè è èçïúëíåíè ñúñ çëîâåùèÿ äóõ íà íåãîâèÿ ãîñïîäàð Ìîðãîò.
 Òîãàâà Íèåíîð ñå îïèòàëà äà óñòîè ïðåä Ãëàóðóíã, çàùîòî áèëà ñèëíà äóõîì; àëà òîé íàïðåãíàë öÿëàòà ñè ìîù ñðåùó íåÿ è çàïèòàë:
 - Ùî äèðèø òóê?
 È ïðèíóäåíà äà îòãîâîðè, òÿ èçðåêëà:
 - Òúðñÿ ÷îâåê íà èìå Òóðèí, ùî íÿêîãà æèâååøå òóê. Àëà òîé íàâÿðíî å ìúðòúâ.
 - Íå çíàì - ðåêúë Ãëàóðóíã. - Áÿõà ãî îñòàâèëè òóê äà çàùèòàâà æåíèòå è ñòàðöèòå; íî êîãàòî äîéäîõ, òîé ïîçîðíî çàðÿçà ïîñòà ñè è èçáÿãà. Õðàáðåö áåøå íà äóìè, ìåðçúê ñòðàõëèâåö íà äåëî. Çàùî òè å òàêúâ ÷îâåê?
 - Ëúæåø - îòâúðíàëà Íèåíîð. - Äåöàòà íà Õóðèí ìîæå äà ñà âñè÷êî äðóãî, íî íå è ñòðàõëèâöè. Íå ñå áîèì îò òåá.
 Ðàçñìÿë ñå Ãëàóðóíã, çàùîòî ñ òèÿ ñëîâà Õóðèíîâàòà äúùåðÿ ñå ðàçêðèëà ïðåä íåãîâàòà çëîáà.
 - Òîãàâà ñòå ãëóïöè è òè, è òâîÿò áðàò - ðåêúë òîé. - À õâàëáèòå òè ùå èçëÿçàò ñàìî íàäóòè ñëîâà. Çàùîòî àç ñúì Ãëàóðóíã!
 Ïîñëå âïèë ïîãëåä â î÷èòå íà Íèåíîð è âîëÿòà é ñå ïðåêúðøèëà. Ñòîðèëî é ñå, ÷å ñëúíöåòî èçáëåäíÿâà áîëíàâî è íàîêîëî ïàäà çäðà÷; è ïîñòåïåííî ÿ îáãúðíàë íåïðîãëåäåí ìðàê, â êîéòî íÿìàëî äðóãî, îñâåí ïóñòîòà; íå çíàåëà íèùî, íå ÷óâàëà íèùî è íå ïîìíåëà íèùî.
 Âúïðåêè çëîâîíèåòî è ìðàêà, Ìàáëóíã äúëãî îáèêàëÿë èç çàëèòå íà Íàðãîòðîíä; àëà íå îòêðèë æèâà äóøà - íèùî íå ïîìðúäâàëî ñðåä êóïèùàòà êîñòè è íèêîé íå îòâðúùàë íà âèêîâåòå ìó. Íàêðàÿ, ïîíåæå ãî ïîòèñêàë áåçìúëâíèÿò óæàñ íà òîâà ìÿñòî, à è ñå áîÿë îò çàâðúùàíåòî íà Ãëàóðóíã, òîé ñå îòïðàâèë êúì ïîðòèòå. Íà çàïàä ñëúíöåòî çàëÿçâàëî è ìðà÷íèòå ñåíêè íà Ôàðîò ïàäàëè èçîòçàä âúðõó òåðàñèòå è áóéíàòà ðåêà ïîä òÿõ; íî â äàëå÷èíàòà âúðõó Àìîí Åòèð êàòî ÷å ëè ñå âèæäàë ãðîçíèÿò ñèëóåò íà äðàêîíà. Îùå ïî-òðóäíî è îïàñíî áèëî ñåãà çà Ìàáëóíã ïðåêîñÿâàíåòî íà Íàðîã, çàùîòî ñòðàõúò ãî ãîíåë ïî ïåòèòå; è åäâà äîñòèãíàë îòâúäíèÿ áðÿã è ïðîïúëçÿë íàñòðàíè ïîä ñêàëèòå, êîãàòî ñå çàäàë Ãëàóðóíã. Àëà ñåãà äðàêîíúò ïúëçÿë áàâíî è ïðåäïàçëèâî; çàùîòî îãíüîâåòå â íåãî äîãàðÿëè - ìíîãî ìîù áèë èçãóáèë è èñêàë äà îòïî÷èíå ñðåä ìðàêà. Ïðîëàçèë òîé ïðåç ðåêàòà è ñå îòïðàâèë íàãîðå êúì ïîðòèòå êàòî îãðîìíà ïåïåëÿâà çìèÿ, îñòàâÿùà çàä òúðáóõà ñè ëèãàâà äèðÿ.
 Àëà ïðåäè äà âëåçå, ñïðÿë, îçúðíàë ñå íà èçòîê è îò çèíàëàòà ìó ïàñò äîëåòÿë ñìåõúò íà Ìîðãîò - ïðèãëóøåí, íî óæàñåí êàòî åõî íà çëîáíà ðàäîñò îò äàëå÷íèòå ÷åðíè áåçäíè. À ïîäèð ñìåõà ñå ðàçäàë ëåäåí è ñòðàøåí ãëàñ:
 - Åòî, ÷å ñå ñïîòàéâàø êàòî ïîëñêà ìèøêà ïîä áðåãà, õðàáðè Ìàáëóíã! Çëå èçïúëíÿâàø çàðúêàòà íà Òèíãîë. Ïîáúðçàé ñåãà êúì õúëìà, òà äà âèäèø ùî ñòàíà ñ îíåçè, ùî òðÿáâàøå äà îïàçèø!
 Ïîñëå Ãëàóðóíã âëÿçúë â ëåãîâèùåòî ñè, à ñëúíöåòî çàëÿçëî è çäðà÷íà âå÷åð ïðúñíàëà õëàä íàä çåìèòå. Âòóðíàë ñå Ìàáëóíã êúì Àìîí Åòèð; è êîãàòî ñå èçêàòåðèë íà âúðõà, îòêúì Èçòîêà çàáëåùóêàëè çâåçäè. Íà òåõíèÿ ôîí çúðíàë äà ñòîè ìðà÷íà è íåïîäâèæíà ôèãóðà, ñÿêàø èçâàÿíà îò êàìúê. Íèåíîð áèëà òîâà - è íèòî ÷óâàëà ùî é ãîâîðè, íèòî îòâðúùàëà íà ñëîâàòà ìó. Àëà êîãàòî ÿ õâàíàë çà ðúêà, òðåïíàëà è òðúãíàëà ïîêîðíî ñëåä íåãî; è âúðâÿëà íàêúäåòî ÿ âîäåë, àëà ùîì ÿ ïóñêàë, ïàê çàñòèâàëà íåïîäâèæíî.
 Áåçìåðíà ñêðúá îáçåëà ñìàÿíèÿ Ìàáëóíã; íî íå ìó îñòàâàë äðóã èçáîð, îñâåí äà ïîâåäå Íèåíîð ïî äúëãèÿ ïúò íà èçòîê áåç ïîìîù è äðóæèíà. Òúé ïîåëè íàïðåä, áðîäåéêè êàòî íàñúí ïðåç ðàâíèíàòà, ïîòúíàëà â íîùíè ñåíêè. À êîãàòî ïàê íàñòàíàëî óòðî, Íèåíîð ñå ïðåïúíàëà, ïàäíàëà è îñòàíàëà äà ëåæè; è Ìàáëóíã çàãóáèë íàäåæäà, òà ñåäíàë äî íåÿ.
 - Ñ ïðàâî ñå áîÿõ îò òàçè çàäà÷à - ðåêúë òîé. - Çàùîòî èçãëåæäà, ÷å ùå ìè áúäå ïîñëåäíà. Ñ òàÿ êëåòà ðîæáà ÷îâåøêà ùå çàãèíà ñðåä ïóùèíàêà è èìåòî ìè ùå ñå ïîêðèå ñ ïîçîð â Äîðèàò - àêî èçîáùî ñòèãíàò äîòàì âåñòè çà âàøàòà ó÷àñò. Âñè÷êè äðóãè íàâÿðíî ñà ìúðòâè, à òÿ åäíè÷êà îöåëÿ, àëà ñàìî çà ñòðàäàíèÿ.
 Òúé ãè çàâàðèëè òðèìà îò îòðÿäà, êîèòî áèëè èçáÿãàëè îò Íàðîã ñëåä èäâàíåòî íà Ãëàóðóíã è ïîäèð äúëãî ëóòàíå ñå âúðíàëè êúì õúëìà, êîãàòî ìúãëàòà îòìèíàëà; è êàòî íå ñðåùíàëè íèêîãî òàì, ðåøèëè äà ïîåìàò îáðàòíî. Îáíàäåæäèë ñå Ìàáëóíã è çàåäíî òðúãíàëè íà ñåâåðîèçòîê, çàùîòî îòêúì þæíàòà ñòðàíà íÿìàëî ïúò çà Äîðèàò, à ñëåä ïàäàíåòî íà Íàðãîòðîíä áèëî çàáðàíåíî ñàëîâåòå è ëîäêèòå äà ñå èçïîëçâàò çà âðúùàíå â Ïîòàéíîòî êðàëñòâî.
 Äúëúã è áàâåí áèë òåõíèÿò ïúò, ñÿêàø âîäåëè áîëíàâî äåòå. Àëà ñ îòäàëå÷àâàíåòî îò Íàðãîòðîíä è íàáëèæàâàíåòî êúì Äîðèàò êëåòàòà Íèåíîð ìàëêî ïî ìàëêî ñè âúçâðúùàëà ñèëèòå è âå÷å ìîæåëà ïîêîðíî äà âúðâè ñ ÷àñîâå íàðåä, äîêàòî ÿ âîäåëè çà ðúêà. Íèùî îáà÷å íå âèæäàëà ñ øèðîêî ðàçòâîðåíèòå ñè î÷è, íèòî ïúê ÷óâàëà ñ óøèòå ñè è îò óñòíèòå é íå ñå îòðîíâàëî ñëîâî.
 Íàé-ñåòíå ïîäèð ìíîãî äíè íàáëèæèëè çàïàäíàòà ãðàíèöà íà Äîðèàò þæíî îò Òåèãëèí; çàùîòî âúçíàìåðÿâàëè äà ïðåñåêàò òÿñíàòà èâèöà îò Òèíãîëîâèòå çåìè îòâúä Ñèðèîí è òúé äà ñòèãíàò äî îõðàíÿâàíèÿ ìîñò íåäàëå÷ îò ìÿñòîòî, êúäåòî ñå âëèâàë Åñãàëäóèí. Ñïðåëè çà ìàëêî äà ñè ïî÷èíàò; ïîëîæèëè Íèåíîð âúðõó ïîñòåëÿ îò òðåâà è çà ïðúâ ïúò èçöúêëåíèòå é î÷è ñå çàòâîðèëè, ñÿêàø áèëà çàñïàëà. Ïîñëå åëôèòå ñúùî íàëÿãàëè è îò óìîðà äîðè íå ïîìèñëèëè êàêâè çàïëàõè ãè äåáíàò. Òúé ãè íàïàäíàëà èçíåâèäåëèöà áàíäà îðêè - åäíà îò ìíîãîòî, êîèòî íàïîñëåäúê âúðëóâàëè èç îíèÿ ìåñòà äîñàìè ãðàíèöèòå íà Äîðèàò. Â ðàçãàðà íà ñõâàòêàòà Íèåíîð èçâåäíúæ ðèïíàëà îò ïîñòåëÿòà êàòî ÷îâåê, êîéòî ñå ñúáóæäà ïîñðåä íîù îò òðåâîæåí çâóê, è ñ ïèñúê ïîáÿãíàëà ïðåç ãîðàòà. Òîãàâà îðêèòå ñå îáúðíàëè è ÿ ïîäãîíèëè, à åëôèòå ñå âòóðíàëè ïîäèð òÿõ. Àëà íåùî ñòðàííî áèëî ñòàíàëî ñ Íèåíîð, òà íàäáÿãàëà âñè÷êè, ëåòåéêè êàòî ñúðíà ìåæäó äúðâåòàòà ñ ðàçâåíè ïî âÿòúðà êîñè. Êîëêîòî äî Ìàáëóíã è äðóãàðèòå ìó, òå áúðçî äîãîíèëè îðêèòå è ãè èçêëàëè äî åäèí, à ñåòíå ïîáúðçàëè íàïðåä. Íî Íèåíîð âå÷å áèëà îòëåòÿëà íàäàëå÷ êàòî ïðèçðàê; è íèòî ÿ çúðíàëè, íèòî îòêðèëè ñëåäà îò íåÿ, ìàêàð äà òúðñèëè äúëãè äíè.
 Íàêðàÿ Ìàáëóíã ñå çàâúðíàë â Äîðèàò, ïðåãúðáåí îò ñêðúá è ñðàì.
 - Èçáåðè ñè íîâ âîäà÷ íà áðàíèòåëèòå, ãîñïîäàðþ - ðåêúë òîé íà êðàëÿ. - Çàùîòî àç ñúì îïîçîðåí.
 Íî Ìåëèàí îòâúðíàëà:
 - Íå å òúé, Ìàáëóíã. Òè ñòîðè âñè÷êî âúçìîæíî è íèêîé äðóã ñðåä ñëóæèòåëèòå íà êðàëÿ íÿìàøå äà ïîñòèãíå òîëêîâà. Àëà çà çëà áåäà ñè ñå ñáëúñêàë ñ ïðåêîìåðíî ìîãúùåñòâî, ñðåùó êîåòî íå áè ñå ïðåáîðèë íèêîé îò æèâèòå äíåñ â Ñðåäíàòà çåìÿ.
 - Ïðàòèõ òå äà ñúáåðåø âåñòè è òè èçïúëíè çàðúêàòà - äîáàâèë Òèíãîë. - Íå å òâîÿ âèíàòà, ÷å îíåçè, êîèòî òèÿ âåñòè çàñÿãàò íàé-ìíîãî, âå÷å íÿìà êàê äà ãè ÷óÿò. Äà, ñêðúáåí êðàé ñïîëåòÿ öåëèÿ Õóðèíîâ ðîä, àëà íå ãî ïîåìàé íà ñâîé ãðúá.
 Çàùîòî íå ñàìî Íèåíîð èçáÿãàëà áåçóìíî èç ïóùèíàêà, íî è Ìîðâåí áèëà èç÷åçíàëà. Íèòî òîãàâà, íèòî êîãàòî è äà áèëî ïî-êúñíî ïðèñòèãíàëè ÿñíè âåñòè çà ó÷àñòòà é â Äîðèàò èëè Äîð-ëîìèí. À Ìàáëóíã íå ïîæåëàë äà ñè ïî÷èíå, ïîåë ñ ìàëúê îòðÿä èç ïóùèíàêà è òðè ãîäèíè êðúñòîñâàë íàäëúæ è øèð îò Åðåä Âåòðèí ÷àê äî óñòèåòî íà Ñèðèîí, òúðñåéêè äèðèòå íà èç÷åçíàëèòå.
Íèåíîð â Áðåòèë
 Êîëêîòî äî Íèåíîð, òÿ áÿãàëà èç ãîðèòå, ÷óâàéêè çàä ãúðáà ñè êðÿñúöèòå íà ïðåñëåäâà÷èòå; à îäåæäèòå ñè ðàçäðàëà, õâúðëÿéêè òè÷åøêîì äðåõà ñëåä äðåõà, äîäåòî îñòàíàëà ñúâñåì ãîëà; è ïðåç öåëèÿ òîçè äåí ïðîäúëæèëà äà òè÷à êàòî çâÿð ïîäãîíåí äî ïðúñâàíå íà ñúðöåòî, ùî íå ñìåå äà ñïðå, çà äà ñè ïîåìå äúõ. Àëà ïðèâå÷åð ëóäîñòòà é âíåçàïíî ïðåìèíàëà. Ñïðÿëà ñå çà ìèã êàòî çàìàÿíà, à ñåòíå îò èçòîùåíèå ðóõíàëà êàòî ïîäêîñåíà â íåñâÿñò ñðåä âèñîêèòå ïàïðàòè. È òàì, ñðåä ñòàðàòà øóìà è ìëàäèòå ïðîëåòíè êúëíîâå, çàñïàëà äúëáîêî, îòêúñíàòà îò öåëèÿ ñâÿò.
 Íà ñóòðèíòà ñå ñúáóäèëà è ñëúí÷åâèòå ëú÷è ÿ çàðàäâàëè, ñÿêàø åäâà ñåãà ñå ðàæäàëà çà æèâîò; è âñè÷êî, ùî âèæäàëà, é ñå ñòðóâàëî íîâî è íåïîçíàòî, òà íå çíàåëà êîå êàê ñå íàðè÷à. Çàùîòî çàä íåÿ ëåæàëà ñàìî ìðà÷íà ïóñòîòà, ïðåç êîÿòî íå ìîæåë äà ìèíå íè ñïîìåí çà îíóé, ùî ïîçíàâàëà ïðåäè, íè åõî îò ñëîâî ÷îâåøêî. Ñàìî ñÿíêà îò óæàñ ñè ïðèïîìíÿëà, çàòîâà áèëà ïëàøëèâà è âå÷íî äèðåëà ñêðèâàëèùå - òó ñå êàòåðåëà ïî äúðâåòà, òó ñå øìóãâàëà â íÿêîé øóáðàê, áúðçà êàòî êàòåðè÷êà èëè ëèñèöà, êîë÷åì ÿ ñòðåñíåë çâóê èëè ñÿíêà; è îòòàì äúëãî íàäíè÷àëà ïðåç ëèñòàòà, ïðåäè ïàê äà ïîåìå íàïðåä.
 Äúëãî âúðâÿëà òúé âñå â îíàÿ ïîñîêà, ùî èçáðàëà íàé-íàïðåä, äîäåòî èçëÿçëà êðàé ðåêà Òåèãëèí è óòîëèëà æàæäàòà ñè; íî õðàíà íå íàìåðèëà, íèòî ïúê çíàåëà êàê äà ñè íàáàâè, à áèëà ïðåãëàäíÿëà è çúçíåëà îò ñòóä. È òúé êàòî äúðâåòàòà îòâúä ðåêàòà èçãëåæäàëè ïî-ãúñòè è ñåí÷åñòè (à íàèñòèíà áèëî òàêà, ïîíåæå îòòàì çàïî÷âàë Áðåòèëñêèÿò ëåñ), òÿ ïðåãàçèëà ïðåç âîäàòà, ñòèãíàëà äî åäíà çåëåíà ìîãèëà è ñå ïðîñíàëà ïî î÷è, çàùîòî áèëà èçòîùåíà, à é ñå ñòðóâàëî, ÷å ìðàêúò, îò êîéòî áÿãàëà, ïàê ÿ íàñòèãà è ñëúíöåòî ãàñíå.
 Íî âñúùíîñò ÷åðíà áóðÿ ñå çàäàâàëà îòêúì Þãà, âëà÷åéêè ïîðîé è ñâåòêàâèöè; è Íèåíîð ëåæàëà òàì, ñãúð÷åíà îò óæàñ ïðåä ãðúìîòåâèöèòå, à ìðà÷íèÿò äúæä îáñèïâàë íåéíàòà ãîëîòà.
 Òúé ñå ñëó÷èëî, ÷å â òîçè ÷àñ íåêîëöèíà ãîðÿíè îò Áðåòèë ìèíàëè îòòàì ïîäèð íàáåã ñðåùó îðêèòå, áúðçàéêè äà ïðåêîñÿò Òåèãëèíñêèòå áðîäîâå è äà ñå äîáåðàò äî åäíî áëèçêî óáåæèùå; è íåíàäåéíî èçáóõíàëà ñòðàõîâèòà ìúëíèÿ, òà öÿëàòà ìîãèëà Õàóä-åí-Åëåò ëóìíàëà â áåëè ïëàìúöè. Òîãàç Òóðàìáàð, êîéòî âîäåë îòðÿäà, îòñêî÷èë íàçàä, çàêðèë î÷è è ñå ðàçòðåïåðàë; çàùîòî ìó ñå ñòîðèëî, ÷å âèæäà ïðèçðàêà íà ïîãóáåíà äåâîéêà, ïðîñíàò âúðõó ãðîáà íà Ôèíäóèëàñ.
 Íî åäèí íåãîâèòå áîéöè èçòè÷àë êúì ìîãèëàòà è ìó èçâèêàë:
 - Íàñàì, ãîñïîäàðþ! Òóê ëåæè ìëàäà æåíà è îùå å æèâà!
 Ïðèáëèæèë ñå Òóðàìáàð è ÿ âäèãíàë; îò ìîêðèòå é êîñè ñå ñòè÷àëà âîäà, àëà òÿ ñàìî ñòèñêàëà î÷è è òðåïåðåëà, áåç äà ñå ñúïðîòèâëÿâà. Ñìàÿí îò òóé, ÷å ëåæè ãîëà ïî äúæäà, Òóðàìáàð ìåòíàë ïëàùà ñè îêîëî íåÿ è ÿ îòíåñúë â åäíà ëîâäæèéñêà êîëèáà ñðåä ãîðàòà. Òàì íàêëàëè îãúí è ÿ ñòîïëèëè ñúñ çàâèâêè, à òÿ îòâîðèëà î÷è è ãè îãëåäàëà; ùîì âçîðúò é ïàäíàë âúðõó Òóðàìáàð, ëèöåòî é ãðåéíàëî, óòåøèëà ñå èçâåäíúæ è ïðîòåãíàëà ðúêà êúì íåãî, çàùîòî óñåòèëà, ÷å ñÿêàø íàé-ñåòíå å íàìåðèëà íåùî äúëãî òúðñåíî â ìðàêà. À Òóðàìáàð ïîåë íåéíàòà ðúêà, óñìèõíàë ñå è ðåêúë:
 - Íÿìà ëè äà íè êàæåø ñåãà ñâîåòî èìå, ðîä è êàêâî çëî òå å ñïîëåòÿëî?
 Òîãàâà òÿ ïîêëàòèëà ãëàâà è ìúë÷àëèâî çàïëàêàëà; ïîâå÷å íå ÿ ðàçïèòâàëè, äîäåòî íå çàñèòèëà ãëàäà ñè ñúñ ñêðîìíàòà õðàíà, êîÿòî ìîãëè äà é ïðåäëîæàò. Êàòî ñå íàõðàíèëà, òÿ âúçäúõíàëà è ïàê ïîëîæèëà ðúêà â äåñíèöàòà íà Òóðàìáàð; à òîé ðåêúë:
 - Ñ íàñ ùå ñè â áåçîïàñíîñò. Òàçè íîù ìîæåø äà îòïî÷èíåø òóê, à íà ðàçñúìâàíå ùå òå îòâåäåì â íàøåòî ñåëèùå ñðåä ãîðñêèòå äåáðè. Àëà áèõìå æåëàëè äà çíàåì òâîåòî èìå è ðîä, òà äà îòêðèåì áëèçêèòå òè è äà èì îòíåñåì âåñò çà òåáå. Íÿìà ëè äà íè êàæåø?
 Íî òÿ ïàê íå îòãîâîðèëà è ñå ðàçïëàêàëà.
 - Íå áîé ñå! - ðåêúë Òóðàìáàð. - Íàâÿðíî èñòîðèÿòà å òâúðäå ïå÷àëíà, çà äà ÿ ðàçêàçâàø òúé ñêîðî. Íî òðÿáâà äà òè äàì èìå è ùå òå íàçîâà Íèíèåë, ùî çíà÷è Ïðîñúëçåíàòà.
 Êàòî ÷óëà èìåòî, òÿ âäèãíàëà î÷è è ïîêëàòèëà ãëàâà, íî ïîñëóøíî ïîâòîðèëà:
 - Íèíèåë.
 Òîâà áèëà ïúðâàòà äóìà, êîÿòî èçðåêëà ïîäèð ìðàêà è òîé ïîëó÷èëà èìåòî ñè ìåæäó ãîðÿíèòå.
 Íà ñóòðèíòà ïîíåñëè Íèíèåë êúì Åôåë Áðàíäèð è ïúòÿò ñå èçêà÷âàë ñòðúìíî íàãîðå êúì Àìîí Îáåë äî ìÿñòîòî, êúäåòî òðÿáâàëî äà ïðåñå÷å áóéíèÿ ïîòîê Êåëåáðîñ. Òàì áèë èçãðàäåí äúðâåí ìîñò, à ïîä íåãî òå÷åíèåòî ïðåëèòàëî ïðåç êàìåííèÿ ðúá è ïî ìíîæåñòâî ïåíåñòè ñòúïàëà ïàäàëî äàëå÷å íàäîëó êúì äúëáîê ñêàëåí áàñåéí; è âîäíèòå ïðúñêè èçïúëâàëè âúçäóõà íàîêîëî êàòî ñèòåí äúæäåö. Êðàé âîäîïàäà ñå ïðîñòèðàëà çåëåíà ìîðàâà, îáêðúæåíà ñ áðåçè, à îò ìîñòà ñå ðàçêðèâàëà ãëåäêà íà çàïàä êúì Òåèãëèíñêàòà êëèñóðà. Âúçäóõúò áèë ïðîõëàäåí è ïðåç ëÿòîòî ïúòíèöèòå ÷åñòî ñïèðàëè òàì äà îòïî÷èíàò è äà ñå íàïèÿò ñúñ ñòóäåíà âîäà. Äèìðîñò ñå íàðè÷àë òîÿ âîäîïàä, ùî îçíà÷àâà Äúæäîâíàòà ñòúëáà, àëà îò îíçè äåí ñòàíàë Íåí Ãèðèò, òîåñò Òðåïåðåùàòà âîäà; çàùîòî Òóðàìáàð è íåãîâèòå ñïúòíèöè ñïðåëè òàì, íî ùîì äîñòèãíàëà òîâà ìÿñòî, Íèíèåë ñå ðàçòðåïåðàëà öÿëàòà è âå÷å íå ìîãëè äà ÿ ñòîïëÿò è óòåøàò(24). Çàòóé ïîáúðçàëè íàïðåä; íî äîêàòî ñå äîáåðàò äî Åôåë Áðàíäèð, Íèíèåë âå÷å ïëàìòÿëà îò òðåñêà.
 Äúëãî ëåæàëà áîëíà è Áðàíäèð ñå áîðåë ñ öÿëîòî ñè çíàõàðñêî óìåíèå äà ÿ èçöåëè, à æåíèòå íà ãîðÿíèòå áäåëè íàä íåÿ äåíåì è íîùåì. Àëà ñàìî êîãàòî Òóðàìáàð áèë äî íåÿ, òÿ ëåæàëà ñïîêîéíî è çàñïèâàëà áåç äà ñòåíå; è îùå íåùî çàáåëÿçàëè âñè÷êè, êîèòî ÿ ãëåäàëè: ìàêàð äà áúëíóâàëà ÷åñòî, ïðåç öÿëîòî ñè áîëåäóâàíå òÿ íå èçðåêëà íè ñëîâî, áèëî òî íà åëôè÷åñêè èëè ÷îâåøêè åçèê. À êîãàòî çäðàâåòî é ñå âúçâúðíàëî ìàëêî ïî ìàëêî, òà ñòàíàëà íà íîçå è ïàê çàïî÷íàëà äà ñå õðàíè, áðåòèëñêèòå æåíè òðÿáâàëî äà ÿ ó÷àò íà ãîâîð äóìà ïî äóìà êàòî ìàëêî äåòå. Íî Íèíèåë óñâîÿâàëà òèÿ óðîöè áúðçî è ñ æèâà íàñëàäà êàòî ÷îâåê, ùî îòíîâî íàìèðà èçãóáåíè ñúêðîâèùà; è êîãàòî íàé-ñåòíå ìîæåëà äà ðàçãîâàðÿ ñ ïðèÿòåëêèòå ñè, ÷åñòî ïèòàëà:
 - Êàê ñå íàðè÷à åòî òîâà? Çàùîòî â ìðàêà èçãóáèõ èìåòî ìó.
 È êîãàòî âå÷å ñå êðåïÿëà íà íîçå áåç ÷óæäà ïîìîù, âçåëà ÷åñòî äà õîäè â äîìà íà Áðàíäèð; çàùîòî íàé-ñèëíî æåëàåëà äà íàó÷è èìåíàòà íà æèâèòå òâàðè, à òîé çíàåë ìíîãî çà òÿõ; è äâàìàòà ñå ðàçõîæäàëè èç ãðàäèíèòå è ïàñèùàòà.
 Îáèêíàë ÿ òîãàâà Áðàíäèð; à ùîì çàÿêíàëà, òÿ âçåëà äà ãî ãî ïîäêðåïÿ, ïîíåæå áèë õðîì, è ãî íàðè÷àëà ñâîé áðàò. Àëà íà Òóðàìáàð îòäàâàëà öÿëîòî ñè ñúðöå è ñàìî â íåãîâî ïðèñúñòâèå ñå óñìèõâàëà, à ïî÷íåë ëè äà ãîâîðè çàáàâíî, ÷åñòî èçáóõâàëà â ñìÿõ.
 Ïðåç åäíà çëàòíà åñåííà âå÷åð äâàìàòà ñåäåëè åäèí äî äðóã, à ñëúíöåòî ïðúñêàëî îãíåíè ëú÷è ïî ñêëîíà è êúùèòå íà Åôåë Áðàíäèð è íàîêîëî öàðóâàë áåçìåòåæåí ïîêîé. Òîãàâà Íèíèåë ïðîäóìàëà:
 - Âå÷å ïèòàõ çà âñè÷êè èìåíà, îñâåí òâîåòî. Êàê ñå íàðè÷àø?
 - Òóðàìáàð - îòâúðíàë òîé.
Çàìúë÷àëà òÿ, ñÿêàø ñå âñëóøâàëà â äàëå÷åí îòçâóê; íî íàêðàÿ êàçàëà:
 - È êàêâî îçíà÷àâà òîâà, èëè å ïðîñòî èìå, çà äà òå çíàÿò?
 - Îçíà÷àâà - îòâúðíàë òîé - Ïîâåëèòåë íà Ìðà÷íàòà ñÿíêà. Çàùîòî è àç, Íèíèåë, èìàõ ìðàê, â êîéòî èçãóáèõ ìíîãî íåùà; àëà ñåãà âÿðâàì, ÷å ñúì ãî ïðåâúçìîãíàë.
 - È òè ëè ñè áÿãàë îò íåãî ÷àê äî òèÿ êðàñèâè ãîðè? - çàïèòàëà òÿ. - Êîãà óñïÿ äà ñå ñïàñèø, Òóðàìáàð?
 - Äà - îòãîâîðèë òîé, - äúëãè ãîäèíè áÿãàõ. À ñå ñïàñèõ çàåäíî ñ òåá. Çàùîòî ìðà÷íî áå, êîãàòî äîéäå òè, Íèíèåë, íî îòòîãàâà íàñàì ãðåå ñâåòëèíà. È ìè ñå ñòðóâà, ÷å íàé-ñåòíå îòêðèâàì íåùî, êîåòî îòäàâíà ñúì òúðñèë.
 À ïîñëå, äîêàòî âúðâÿë ïðåç çäðà÷à êúì ñâîÿ äîì, Òóðàìáàð ïðîìúëâèë:
 - Õàóä-åí-Åëåò! Îò çåëåíàòà ìîãèëà äîéäå òÿ. Ïîëè÷áà ëè å òóé è êàê äà ÿ èçòúëêóâàì?
 Îòìèíàëà çëàòíàòà åñåí, äîøëà ìåêà çèìà è çàïî÷íàëà íîâà ñïîêîéíà ãîäèíà. Â Áðåòèëñêèÿ ëåñ íàñòàíàë ìèð, ãîðÿíèòå çàæèâåëè êðîòêî è íå íàïóñêàëè ñâîèòå ìåñòà, òà íå ïîëó÷àâàëè âåñòè îò îêîëíèòå çåìè. Çàùîòî ïî îíîâà âðåìå îðêèòå, êîèòî èäâàëè íà þã êúì ìðà÷íîòî öàðñòâî íà Ãëàóðóíã èëè äåáíåëè îêîëî ãðàíèöèòå íà Äîðèàò, èçáÿãâàëè Òåèãëèíñêèòå áðîäîâå è ìèíàâàëè îòâúä ðåêàòà äàëå÷å íà çàïàä.
 À Íèíèåë îçäðàâÿëà íàïúëíî è ñòàíàëà ñíàæíà õóáàâèöà; íå ñå óäúðæàë Òóðàìáàð è ÿ ïîìîëèë äà ìó ñòàíå æåíà. Âúçðàäâàëà ñå òÿ; íî êîãàòî Áðàíäèð ÷óë òàÿ âåñò, ñúðöåòî ìó ñå ñâèëî è ðåêúë:
 - Íå áúðçàé! È íå ìèñëè ëîøî çà ìåí, çàäåòî òå ñúâåòâàì äà èç÷àêàø.
 - Êàêâîòî è äà ñòîðèø, íå ùå ïîìèñëÿ ëîøî çà òåá - îòâúðíàëà Íèíèåë. - Àëà çàùî ìè äàâàø òàêúâ ñúâåò, ìúäðè áðàòêî?
 - Ìúäðè áðàòêî ëè? - âúçêëèêíàë òîé. - Ñàêàò áðàòêî êàæè, ãðîçåí è íåäîñòîåí çà îáè÷ áðàòêî. Ïúê è ñàì íå çíàÿ çàùî. Àëà ñÿíêà òåãíå íàä òîçè ÷îâåê è çàòîâà ñå áîÿ.
 - Èìàëî å ñÿíêà - ðåêëà Íèíèåë, - òîé ñàì ìè êàçà. Íî å èçáÿãàë îò íåÿ, êàêòî è àç. À íèìà íå çàñëóæàâà îáè÷? Ìàêàð äíåñ äà æèâåå â ìèð, íå å ëè áèë íÿêîãà íàé-ñëàâíèÿò ïúëêîâîäåö, îò êîãîòî áÿãàëè ïðåçãëàâà âñè÷êè âðàãîâå?
 - Êîé òè êàçà òîâà? - çàïèòàë Áðàíäèð.
 - Äîðëàñ - îòâúðíàëà òÿ. - Íå å ëè èñòèíà?
 - Èñòèíà å - ðåêúë Áðàíäèð, àëà áèë íåäîâîëåí, çàùîòî Äîðëàñ ïðåäâîæäàë îíèÿ, êîèòî æåëàåëè ïàê äà íàïàäíàò îðêèòå. À âñå îùå ñå ìú÷åë äà èçìèñëè ñ êàêâî äà óäúðæè Íèíèåë îò æåíèòáàòà; çàòóé äîáàâèë: - Èñòèíà, íî íå öÿëàòà; çàùîòî òîé å áèë ïúëêîâîäåö íà Íàðãîòðîíä, à ïðåäè òóé äîøúë îò Ñåâåðà è êàçâàò, ÷å áèë ñèí íà Õóðèí Äîð-ëîìèíñêè îò âîéíñòâåíèÿ Õàäîðîâ ðîä. - È âèæäàéêè, ÷å ñÿíêà ìèíàëà ïî ëèöåòî é êàòî ñïîìåíàë èìåòî, Áðàíäèð èçòúëêóâàë òîâà ïîãðåøíî è ïðîäúëæèë: - Ñ ïðàâî áè ñè ïîìèñëèëà, Íèíèåë, ÷å òàêúâ ÷îâåê âåðîÿòíî â íàé-áëèçêî âðåìå ùå òðúãíå îòíîâî íà áîé, ìîæå áè äàëå÷å îò òóêàøíèòå çåìè. È àêî ñòàíå òúé, êàê ùå ãî ïîíåñåø? Ïàçè ñå, çàùîòî ïðåä÷óâñòâàì, ÷å âëåçå ëè Òóðàìáàð â íîâà áèòêà, íå òîé, à Ñÿíêàòà ùå ïîáåäè.
 - Òðóäíî ùå ãî ïîíåñà - îòãîâîðèëà òÿ, - àëà îìúæåíà èëè íå, áè ìè áèëî åäíàêâî òåæêî. À êàòî ñúïðóãà ìîæå áè ùå îòêðèÿ êàê äà ãî óäúðæà è äà îòáëúñíà ñÿíêàòà.
 Âñå ïàê ñëîâàòà íà Áðàíäèð ÿ ñìóòèëè è òÿ ïîìîëèëà Òóðàìáàð äà ïî÷àêà. Óäèâèë ñå òîé è ãî îáçåëà ïå÷àë; à êîãàòî óçíàë îò Íèíèåë, ÷å Áðàíäèð ÿ å ïîñúâåòâàë äà íå áúðçà, òúãàòà ìó ñå ïðåâúðíàëà â ãíÿâ.
 Íî ùîì íàñòàíàëà íîâà ïðîëåò, ðåêúë íà Íèíèåë:
 - Âðåìåòî ìèíàâà. ×àêàõìå äúëãî è ïîâå÷å íå æåëàÿ äà ÷àêàì. Ñòîðè êàêâîòî òè ïîâåëÿâà ñúðöåòî, îáè÷íà Íèíèåë, àëà ðàçáåðè: íÿìàì äðóã èçáîð. Èëè ùå ñå âúðíà äà âîþâàì èç ïóùèíàêà, èëè ùå ñå îæåíèì è âå÷å íèêîãà íå ùå òðúãíà íà áîé, îñâåí çà äà òå çàùèòÿ, àêî íÿêàêâî çëî äîéäå êúì íàøèÿ äîì.
 Òîãàâà òÿ ñêëîíèëà íà äðàãî ñúðöå, äàëà ìó äóìà è â ñðåäàòà íà ëÿòîòî ñå âåí÷àëè; à ãîðÿíèòå óñòðîèëè ãîëÿì ïðàçíèê è êàòî ñâàòáåí äàð èì ïîñòðîèëè êðàñèâà êúùà âúðõó Àìîí Îáåë. Òàì äâàìàòà çàæèâåëè ÷åñòèòî, àëà Áðàíäèð áèë íåñïîêîåí è ñÿíêàòà â ñúðöåòî ìó ñòàâàëà âñå ïî-ìðà÷íà.
Èäâàíåòî íà Ãëàóðóíã
 Ìåæäóâðåìåííî ìîùòà è çëîáàòà íà Ãëàóðóíã íàðàñíàëè íåèìîâåðíî; çàòëúñòÿë îò áåçäåëèå, ñáèðàë òîé îðêèòå îêîëî ñåáå ñè êàòî äðàêîí-âëàäåòåë è äúðæàë â ïîä÷èíåíèå öÿëîòî Íàðãîòðîíäñêî êðàëñòâî. È ïðåäè äà ñâúðøè ãîäèíàòà (òðåòàòà îòêàêòî Òóðàìáàð ñå çàñåëèë ïðè ãîðÿíèòå), äðàêîíúò çàïî÷íàë äà íàïàäà çåìèòå, êúäåòî çà èçâåñòíî âðåìå áèë íàñòàíàë ìèð; ïîíåæå è Ãëàóðóíã, è íåãîâèÿò ãîñïîäàð çíàåëè ìíîãî äîáðå, ÷å â Áðåòèë âñå îùå æèâåÿò øåïà ñâîáîäíè ëþäå - ïîñëåäíèòå îò Òðèòå ðîäà, îòêàçâàùè äà ñå ïðåêëîíÿò ïðåä ìîùòà íà Ñåâåðà. À òóé íå ìîæåëè äà ïîíåñàò; çàùîòî Ìîðãîò âúçíàìåðÿâàë äà ïîêîðè öÿë Áåëåðèàíä è äà ïðåòúðñè âñÿêî êúò÷å, òà äîðè è â íàé-çàòúíòåíàòà äóïêà äà íå îñòàíå æèâà òâàð, íåïîðîáåíà îò íåãî. Ïîðàäè òîâà íÿìà çíà÷åíèå äàëè Ãëàóðóíã ñå äîñåùàë êúäå å óêðèò Õóðèíîâèÿò ñèí èëè (êàêòî òâúðäÿò íÿêîè) Òóðèí íàèñòèíà áèë óñïÿë âðåìåííî äà èçáÿãà îò Çëîòî îêî, ùî ãî ïðåñëåäâàëî. Çàùîòî â êðàéíà ñìåòêà âñè÷êè ñúâåòè íà Áðàíäèð ùåëè äà ñå îêàæàò áåçïëîäíè è çà Òóðàìáàð ùÿëî äà èìà ñàìî åäèí èçáîð: äà ñåäè ñúñ ñêðúñòåíè ðúöå, äîäåòî íàêðàÿ ãî õâàíàò êàòî ïëúõ; èëè äà ñå ðàçêðèå è äà òðúãíå íà áîé.
 Íî êîãàòî â Åôåë Áðàíäèð ïðèñòèãíàëè ïúðâèòå âåñòè çà íàøåñòâèåòî íà îðêèòå, òîé îòñòúïèë ïðåä ìîëáèòå íà Íèíèåë è íå îòèøúë äà ñå ñðàæàâà. Çàùîòî òÿ ðåêëà:
 - Îùå íå ñà íàïàäíàòè äîìîâåòå íè, êàêòî ãîâîðèõìå íÿêîãà. Êàçâàò, ÷å îðêèòå áèëè ìàëêî. À îò Äîðëàñ ÷óõ, ÷å ïðåäè òâîåòî èäâàíå ÷åñòî èìàëî ïîäîáíè ñõâàòêè è ãîðÿíèòå îòáëúñêâàëè âðàãîâåòå.
 Ãîðÿíèòå îáà÷å ãóáåëè áèòêà ïîäèð áèòêà, çàùîòî òèÿ îðêè áèëè îò íàé-ãíóñíèòå - ñâèðåïè è õèòðè; âå÷å íå ìèíàâàëè êàêòî ïðåäè ïîêðàé ãîðàòà, èçïúëíÿâàéêè äðóãè çàäà÷è, íèòî ïúê íàõëóâàëè íà ìàëêè ãðóïè, à èäâàëè ñ òâúðäàòà öåë äà çàâîþâàò Áðåòèëñêèÿ ëåñ. Ïîðàäè òóé Äîðëàñ è íåãîâèòå áîéöè áèëè îòáëúñíàòè ñ òåæêè çàãóáè, à îðêèòå ïðåêîñèëè Òåèãëèí è ïî÷íàëè äà âúðëóâàò äàëå÷ íàâúòðå èç ãîðèòå. Äîøúë Äîðëàñ ïðè Òóðàìáàð, ïîêàçàë ìó ðàíèòå ñè è ðåêúë:
 - Âèæ, íèìà íå ñà íè íàëåãíàëè òåæêè âðåìåíà ïîäèð ïðèâèäíèÿ ìèð, êàêòî ïðåäðè÷àõ? È íèìà òè ñàì íå ïîìîëè äà òå áðîèì çà åäèí îò íàñ, âìåñòî çà ÷óæäåíåö? Íå å ëè òàçè çàïëàõà è òâîÿ? Çàùîòî äîìîâåòå íè íå ùå îñòàíàò óêðèòè, àêî îðêèòå íàõëóÿò îùå ìàëêî íàñàì.
 Òîãàâà Òóðàìáàð ñòàíàë, âçåë îòíîâî ìå÷à Ãóðòàíã è òðúãíàë íà áîé; è êàòî óçíàëè òîâà, ãîðÿíèòå ñå âúîäóøåâèëè è ãî ïîñëåäâàëè, òà ñáðàë ñòîòèöè áîéöè. Ïîñëå òðúãíàëè äà ïðåòúðñâàò ãîðàòà, èçáèëè âñè÷êè îðêè, êîèòî ñå ñïîòàéâàëè èç íåÿ è ãè îêà÷èëè ïî äúðâåòàòà îêîëî Òåèãëèíñêèòå áðîäîâå. À êîãàòî íàñðåùà èì òðúãíàëà íîâà âîéñêà, ïðè÷àêàëè ÿ â çàñàäà; òúé ìíîãî áèëè ãîðÿíèòå è òúé âåëèê óæàñ âäúõâàëî çàâðúùàíåòî íà ×åðíèÿ ìå÷, ÷å ñëèñàíèòå îðêè çàãóáèëè óìà è äóìà è ïî÷òè âñè÷êè ïàäíàëè óáèòè. Òîãàâà ãîðÿíèòå íàêëàëè ãðàìàäíè îãíüîâå è èçãîðèëè íàêóï ñúñå÷åíèòå Ìîðãîòîâè âîéíèöè, à ïóøåêúò íà òÿõíàòà ìúñò ñå èçäèãíàë êúì íåáåñàòà è âÿòúðúò ãî îòíåñúë íà çàïàä. Íî íåêîëöèíà îöåëåëè âðàãîâå ñå çàâúðíàëè â Íàðãîòðîíä äà ðàçêàæàò êàêâî ãè ñïîëåòÿëî.
 Ñâèðåï ãíÿâ îáçåë òîãàâà Ãëàóðóíã; íî îòíà÷àëî òîé íå ïðåäïðèåë íèùî è ñàìî îáìèñëÿë êàêâîòî áèë óçíàë. Òúé çèìàòà îòìèíàëà â ìèð è õîðàòà ãîâîðåëè:
 - Âåëèê å ×åðíèÿ ìå÷ îò Áðåòèë, çàùîòî ïðåä íåãî ïàäíàõà âñè÷êèòå íè âðàãîâå.
 Íèíèåë áèëà ÷åñòèòà è ñå ðàäâàëà íà Òóðàìáàðîâàòà ñëàâà; àëà ñàì òîé ñåäÿë óìèñëåí è ñè êàçâàë: "Æðåáèÿò å õâúðëåí. Ñåãà èäâà ïðîâåðêà, â êîÿòî ùå ïðîëè÷è äàëè çàñëóæàâàì õâàëáèòå, èëè òóé ñà ñàìî íàäóòè ñëîâà. Ïîâå÷å íÿìà äà áÿãàì. Èñòèíñêè Òóðàìáàð ùå áúäà è ñúñ ñîáñòâåíàòà ñè âîëÿ è äîáëåñò ùå ïðåâúçìîãíà ñúäáàòà... èëè ùå çàãèíà. Íî äîðè è äà ïàäíà, ïîíå Ãëàóðóíã ùå ïîãóáÿ."
 Ïðè âñå òîâà áåçïîêîéñòâîòî íå ãî íàïóñêàëî è òîé èçïðàòèë õðàáðè ìúæå äà ðàçóçíàâàò äàëå÷å íàîêîëî. Çàùîòî ìàêàð äà íå áèëî îáÿâåíî, Òóðàìáàð âå÷å ñå ðàçïîðåæäàë êàòî ïúëíîïðàâåí âëàäåòåë íà Áðåòèëñêèÿ ëåñ è íèêîé íå ñëóøàë Áðàíäèð.
 Ïðîëåòòà äîíåñëà íàäåæäà è õîðàòà ðàáîòåëè ñ ïåñåí íà óñòà. Àëà ïðåç òàÿ ïðîëåò Íèíèåë çà÷åíàëà, ïî÷íàëà äà ëèíåå è ðàäîñòòà é ïîìðúêíàëà. À ñêîðî ëþäåòå, ùî ïîíÿêîãà èçëèçàëè îòâúä Òåèãëèí, âçåëè äà ñå çàâðúùàò ñúñ ñòðàííè âåñòè çà ãîëåìè ïîæàðèùà èç ãîðèòå â ðàâíèíàòà êðàé Íàðãîòðîíä è ãîðÿíèòå íåäîóìÿâàëè êàêâî ìîæå äà îçíà÷àâà òîâà.
 Íå ñëåä äúëãî äîøëè íîâè âåñòè: ÷å ïîæàðèùàòà èäâàò íà ñåâåð è ÷å ñàì Ãëàóðóíã ãè ïîäïàëâà. Çàùîòî òîé áèë íàïóñíàë Íàðãîòðîíä è áðîäåë ïî íÿêàêâà ñâîÿ ðàáîòà. Òîãàâà ãëóïöèòå è ñêëîííèòå êúì ïðàçíè íàäåæäè ðåêëè:
 - Îñòàíà áåç àðìèÿ è íàé-ñåòíå å ïîóìíÿë, òà ñå âðúùà òàì, îòêúäåòî äîéäå.
 Äðóãè ïúê êàçâàëè:
 - Äà ñå íàäÿâàìå, ÷å ùå íè îòìèíå.
 Íî Òóðàìáàð íå õðàíåë ïîäîáíà íàäåæäà è çíàåë, ÷å Ãëàóðóíã èäâà äà ãî òúðñè. Çàòóé, ìàêàð ÷å êðèåë òðåâîãàòà ñè îò Íèíèåë, äåí è íîù ìèñëåë êàêâî äà ïðåäïðèåìå; à ïðîëåòòà îòìèíàâàëà è íàáëèæèëî ëÿòîòî.
 Äîøúë äåí, êîãàòî äâàìà ìúæå äîòè÷àëè â Åôåë Áðàíäèð ïðåáëåäíåëè îò óæàñ, çàùîòî áèëè âèäåëè Âåëèêèÿ ÷åðâåé.
 - Èñòèíà å, ãîñïîäàðþ - ðåêëè òå íà Òóðàìáàð, - âå÷å íàáëèæàâà ïðàâî êúì Òåèãëèí. Ëåæåøå ñðåä îãðîìíè ïëàìúöè è äúðâåòàòà äèìÿõà îêîëî íåãî. Çëîâîíèåòî ìó å íåïîíîñèìî. È íè ñå ñòîðè, ÷å ãíóñíàòà ìó ñëåäà ñå ïðîñòèðà íà ìíîãî ëåâãè íàçàä êúì Íàðãîòðîíä, áåç äà çàâèâà íèòî âåäíúæ, êàòî ÷å èäâà òî÷íî êúì íàñ. Ùî ìîæåì äà ñòîðèì?
 - Ìàëêî - îòâúðíàë Òóðàìáàð, - àëà àç âå÷å ñúì ãî îáìèñëèë. Âàøàòà âåñò ìè íîñè íå ñòðàõ, à íàäåæäà; çàùîòî àêî íàèñòèíà ïðîäúëæè ïðàâî íàïðåä áåç çàâîè, êàêòî êàçâàòå, òîãàâà èìà èçõîä çà õîðàòà ñ õðàáðè ñúðöà.
 Ãîðÿíèòå ñå çà÷óäèëè, çàùîòî ïî îíîâà âðåìå Òóðàìáàð íå êàçàë íèùî ïîâå÷å; íî òâúðäîñòòà ìó èì âäúõíàëà íàäåæäà(25).
 Åòî êàêâî áèëî òå÷åíèåòî íà Òåèãëèí. Áúðç è áóåí êàòî Íàðîã, òîé ñå ñïóñêàë îò Åðåä Âåòðèí - èçïúðâîì ìåæäó íèñêè áðåãîâå, äîäåòî ñëåä Áðîäîâåòå ïðèäîáèâàë ñèëà îò äðóãè ïîòîöè è ñè ïðîðÿçâàë ïúò ïðåç ïîäíîæèåòî íà âúçâèøåíèÿòà, ïî êîèòî ðàñòÿë Áðåòèëñêèÿò ëåñ. Îòòàì íàòàòúê ïðîäúëæàâàë ïðåç äúëáîêè êëèñóðè, ÷èèòî ñòðúìíè ñêëîíîâå áèëè êàòî ñêàëíè ñòåíè, à ïî äúíîòî èì âîäèòå áåñíååëè ñ îãëóøèòåëåí ãðîõîò. È òî÷íî ïî ïúòÿ íà Ãëàóðóíã, ñåâåðíî îò ìÿñòîòî, êúäåòî ñå âëèâàë Êåëåáðîñ, ëåæàëà åäíà îò òèÿ êëèñóðè - äàëå÷ íå íàé-äúëáîêàòà, àëà ïî-òÿñíà îò âñè÷êè äðóãè. Çàòóé Òóðàìáàð ïðàòèë òàì òðèìà õðàáðè ìúæå äà äåáíàò çà èäâàíåòî íà äðàêîíà; à ñàì òîé ñå êàíåë äà îòèäå ïðè âèñîêèÿ âîäîïàä Íåí Ãèðèò, êúäåòî âåñòèòå ùåëè äà ãî äîñòèãíàò ïî-áúðçî, à è ìîæåë äà îãëåæäà íàäàëå÷å èç îáëàñòòà.
 Íî íàé-íàïðåä ñáðàë âñè÷êè ãîðÿíè â Åôåë Áðàíäèð è èçðåêúë òàêèâà ñëîâà:
 - Áðåòèëñêè ìúæå, çàäàâà ñå ñìúðòîíîñíà çàïëàõà, êîÿòî ñàìî ñ âåëèêà äîáëåñò áèõìå óñïåëè äà ïðåäîòâðàòèì. Áðîÿò íè ñåãà íÿìà çíà÷åíèå; ñ õèòðîñò òðÿáâà äà ñå ïðåáîðèì è äà ðàç÷èòàìå íà ùàñòëèâàòà ñè çâåçäà. Òðúãíåì ëè ïðîòèâ äðàêîíà ñ öÿëàòà ñè ñèëà, êàêòî ñðåùó âîéñêà îò îðêè, ñàìî ùå ñå îáðå÷åì íà ãèáåë, îñòàâÿéêè æåíèòå è äåöàòà ñè áåççàùèòíè. Çàòóé âè êàçâàì äà îñòàíåòå òóê è äà ñå ïðèãîòâèòå çà áÿãñòâî. Çàùîòî àêî äîéäå Ãëàóðóíã, ùå òðÿáâà äà èçîñòàâèòå òîâà ñåëèùå è äà ñå ðàçïðúñíåòå íàäëúæ è øèð; òúé íÿêîè ùå ìîãàò äà ñè ñïàñÿò æèâîòà. Çàùîòî íÿìà ñúìíåíèå, ÷å äðàêîíúò íà âñÿêà öåíà ùå äîéäå â íàøåòî ñåëèùå, çà äà ãî óíèùîæè è èçòðåáè âñè÷êî æèâî; àëà ñåòíå íå ùå îñòàíå òóê. Â Íàðãîòðîíä å öÿëîòî ìó ñúêðîâèùå è òàì èìà ïîäçåìíè çàëè, êúäåòî ìîæå äà ëåæè è äà ðàñòå â áåçîïàñíîñò.
 Îò÷àÿëè ñå òîãàâà ãîðÿíèòå è óíèëî íàâåëè ãëàâè, ïîíåæå âÿðâàëè â Òóðàìáàð è ðàç÷èòàëè íà ïî-ãîëÿìà íàäåæäà â ñëîâàòà ìó. Íî òîé ïðîäúëæèë:
 - Íå, äîòóê áåøå ëîøîòî. À òî íå ùå ñå ñëó÷è, àêî ñúäáàòà å áëàãîñêëîííà è äîáðå ñúì îáìèñëèë íåùàòà. Çàùîòî íå âÿðâàì, ÷å äðàêîíúò å íåïîáåäèì, ìàêàð ñ ãîäèíèòå äà å ïðèäîáèë îãðîìíà ìîù è çëîáà. Çíàì íåùè÷êî çà íåãî. Íå îò òÿëîòî ñè ÷åðïè ñèëà òîé, êîëêîòî è äà å ìîãúùî, à îò çëèÿ äóõ, ùî ãî îáëàäàâà. Çàùîòî ÷óéòå êàêâî ìè ðàçêàçàõà ëþäå, êîèòî ñà ñå ñðàæàâàëè ïðåç ãîäèíàòà íà Íèðíàåò, êîãàòî è àç, è ïî÷òè âñè÷êè âèå ñìå áèëè îùå äåöà. Â îíîâà ñðàæåíèå äæóäæåòàòà óñòîÿëè ïðåä äðàêîíà, à Àçàãàë îò Áåëåãîñò ãî íàðàíèë òúé æåñòîêî, ÷å òîé èçáÿãàë îáðàòíî â Àíãáàíä. Àëà åòî âè òóê åäèí òðúí, êîéòî å ïî-îñòúð è äúëúã îò êèíæàëà íà Àçàãàë.
 Ïðè òèÿ äóìè Òóðàìáàð èçòåãëèë Ãóðòàíã îò íîæíèöàòà, âäèãíàë ãî ñúñ çàìàõ íàä ãëàâàòà ñè è íà âñè÷êè íàîêîëî èì ñå ñòîðèëî, ÷å îò äåñíèöàòà íà Òóðàìáàð áëèêíàë ïëàìúê âèñîêî âúâ âúçäóõà. Òîãàâà ñå ïðîâèêíàëè êàòî åäèí:
 - ×åðíèÿ òðúí îò Áðåòèë!
 - Äà, òóé å ×åðíèÿ òðúí îò Áðåòèë - ðåêúë Òóðàìáàð - è èìà ñ êàêâî äà èçïëàøè âðàãà. Çàùîòî òðÿáâà äà çíàåòå åäíî: òàêàâà å îðèñèÿòà íà òîçè äðàêîí (à è íà íåãîâîòî ïîòîìñòâî, êàçâàò), ÷å êîëêîòî è ìîãúùà êîñòíà áðîíÿ äà ãî ïîêðèâà, ïî-ÿêà äîðè îò æåëÿçî, îòäîëó òðÿáâà äà ñå âëà÷è âúðõó çìèéñêè êîðåì. Çàòóé, áðåòèëñêè ëþäå, òðúãâàì ñåãà äà ñå äîáåðà êàêòî ìîãà äî òúðáóõà íà Ãëàóðóíã. Êîé èäâà ñ ìåí? Òðÿáâàò ìè ñàìî íåêîëöèíà ìúæå ñ êðåïêè ðúöå è îùå ïî-êðåïêè ñúðöà.
 Òîãàâà Äîðëàñ èçëÿçúë íàïðåä è ðåêúë:
 - Àç èäâàì ñ òåá, ãîñïîäàðþ; âèíàãè ñúì ïðåäïî÷èòàë äà òðúãíà ñðåùó âðàãà, îòêîëêîòî äà ãî èç÷àêâàì.
 Àëà íèêîé äðóã íå áúðçàë äà îòãîâîðè íà ïðèçèâà, çàùîòî ãè áèë îáçåë ñòðàõ îò Ãëàóðóíã, ñëåä êàòî ðàçêàçúò íà ðàçóçíàâà÷èòå, êîèòî ãî âèäåëè, òðúãíàë îò óñòà íà óñòà. Òîãàâà Äîðëàñ ñå ïðîâèêíàë:
 - Ñëóøàéòå, áðåòèëñêè ìúæå, âå÷å å ÿñíî, ÷å çà äíåøíèòå áåäè âñè÷êè ñúâåòè íà Áðàíäèð ñà áèëè áåçïëîäíè. Ñ êðèåíå íå ùå ñå ñïàñèì. Íÿìà ëè íÿêîé ñðåä âàñ äà çàåìå ìÿñòîòî íà Õàíäèðîâèÿ ñèí, òà äà ñïàñè îò ïîçîðà ðîäà íà Õàëåò?
 ×óë òèÿ ïðèñìåõóëíè ñëîâà Áðàíäèð, êîéòî ñåäÿë âúðõó òðîí êàòî ïðåäâîäèòåë íà ñáîðà, àëà âñúùíîñò íèêîé íå ãî çà÷èòàë; è ãîð÷èëêà ñå âëÿëà â ñúðöåòî ìó, çàùîòî Òóðàìáàð íå óïðåêíàë Äîðëàñ. Íî åäèí íåãîâ ñðîäíèê íà èìå Õóíòîð ñå èçïðàâèë è ðåêúë:
 - Çëå ïîñòúïâàø, Äîðëàñ, êàòî õóëèø òúé ñâîÿ âîæä, ÷èèòî íîçå çà áåäà íå ìîãàò äà ñòîðÿò êàêâîòî æåëàå ñúðöåòî ìó. Âíèìàâàé, äà íå áè íà ñâîé ðåä äà ñðåùíåø ïîäîáíà ó÷àñò! È êàê òâúðäèø, ÷å ñúâåòèòå ìó ñà áèëè áåçïëîäíè, êîãàòî íèêîé íå ïîæåëà äà ãè ñëóøà? Ñàì òè, íåãîâèÿò ïîäàíèê, ãè îáåçñìèñëè. Êàçâàì òè, ÷å ñå ñáúäíà êàêâîòî ïðåäðå÷å Áðàíäèð - Ãëàóðóíã èäâà ñåãà êúì íàñ, êàêòî äîéäå â Íàðãîòðîíä, ïîíåæå ñ äåëàòà ñè ñå èçäàäîõìå. Íî òúé êàòî çëîòî âå÷å å ñòîðåíî, àêî ìè ðàçðåøèø, ñèíå Õàíäèðîâ, ùå îòèäà äà çàùèòÿ äîáëåñòòà íà íàøèÿ ðîä.
 Òîãàâà Òóðàìáàð êàçàë:
 - Òðèìà ñà äîñòàòú÷íî! Âàñ äâàìàòà ùå âçåìà. Àëà è òåá íå ïðåíåáðåãâàì, âîæäå. ×óé ìå! Òðÿáâà äà òðúãíåì ÷àñ ïî-ñêîðî è çà òàçè çàäà÷à ùå ñà íè ïîòðåáíè çäðàâè íîçå. Ñìÿòàì, ÷å ìÿñòîòî òè å ñðåä òâîÿ íàðîä. Çàùîòî ñè ìúäúð è âëàäååø öåëèòåëñêèòå óìåíèÿ; à ìîæå áè íå ñëåä äúëãî ëþäåòå ùå ñå íóæäàÿò êàêòî îò ìúäðåö, òúé è îò öåëèòåë.
 Íî ìàêàð è êðàñèâè, òèÿ ñëîâà ñàìî îùå ïîâå÷å îãîð÷èëè Áðàíäèð è òîé ðåêúë íà Õóíòîð:
 - Âúðâè òîãàâà, àëà íå ÷àêàé îò ìåí îäîáðåíèå. Çàùîòî ñÿíêà òåãíå íàä òîçè ÷îâåê è òÿ ùå òå îòâåäå êúì ïîãèáåë.
 À Òóðàìáàð áúðçàë äà ïîòåãëè; íî êîãàòî îòèøúë äà ñå ñáîãóâà ñ Íèíèåë, òÿ çàðèäàëà ñêðúáíî è ñå âêîï÷èëà â íåãî.
 - Íå òðúãâàé, Òóðàìáàð, óìîëÿâàì òå - ðåêëà. - Íå ïðåäèçâèêâàé ñÿíêàòà, îò êîÿòî ñè èçáÿãàë. Íå è íå, ïî-äîáðå ùå å äà ïîáåãíåø ïàê è äà ìå âçåìåø ñúñ ñåáå ñè íàäàëå÷ îò òóê!
 - Îáè÷íà ìè Íèíèåë - îòâúðíàë òîé, - âå÷å íèòî òè, íèòî àç èìàìå íàêúäå äà áÿãàìå. Â òèÿ çåìè ñìå îáðå÷åíè äà îñòàíåì. À äîðè è äà èçáÿãàì, èçîñòàâÿéêè òîçè ãîñòîïðèåìåí íàðîä, áèõ ìîãúë äà òå îòâåäà åäèíñòâåíî êúì áåçëþäíàòà ïóñòîø, ãäå ùå îòêðèåø ñàìî ãèáåë çà ñåáå ñè è íåðîäåíîòî íè äåòå. Ñòîòèöè ëåâãè ïúò èìà äî êîÿòî è äà áèëî äðóãà ñòðàíà, îñòàíàëà çàñåãà èçâúí âëàñòòà íà Ñÿíêàòà. Ñúáåðè êóðàæ, Íèíèåë. Çàùîòî ïðåäðè÷àì: òè è àç íå ùå çàãèíåì îò òîçè äðàêîí, íèòî îò êîéòî è äà áèëî äðóã ñëóãà íà Ñåâåðà.
 Òîãàâà Íèíèåë ìëúêíàëà è ïðåñòàíàëà äà ðèäàå, àëà ïðîùàëíàòà é öåëóâêà áèëà ñòóäåíà.
 À Òóðàìáàð çàåäíî ñ Äîðëàñ è Õóíòîð ïðåïóñíàë êúì Íåí Ãèðèò è êîãàòî ïðèñòèãíàëè, çàëÿçâàùîòî ñëúíöå âå÷å õâúðëÿëî äúëãè ñåíêè; è ïîñëåäíèòå äâàìà ðàçóçíàâà÷è ãè ÷àêàëè òàì.
 - Áåç ìàëêî äà çàêúñíååø, ãîñïîäàðþ - ðåêëè òå. - Çàùîòî äðàêîíúò äîéäå íàñàì è êîãàòî ñè òðúãâàõìå, âå÷å áå äîñòèãíàë ðúáà íà êëèñóðàòà è ãëåäàøå ñâèðåïî îòâúä Òåèãëèí. Íå ñïèðà íè äåíåì, íè íîùåì, òà òðÿáâà äà ñìå ãîòîâè çà íàáåãà ìó îùå ïðåäè ðàçñúìâàíå.
 Ïîãëåäíàë Òóðàìáàð îòâúä âîäîïàäèòå íà Êåëåáðîñ è â ñâåòëèíàòà íà çàëåçà çúðíàë ÷åðíè êîëîíè îò ïóøåê äà ñå èçäèãàò ïîêðàé ðåêàòà.
 - Íÿìà âðåìå çà ãóáåíå - ðåêúë òîé, - àëà ïîíå òàçè âåñò å äîáðà. Çàùîòî ñå áîÿõ, ÷å äðàêîíúò ìîæå äà çàîáèêîëè; àêî áå îòèøúë íà ñåâåð êúì Áðîäîâåòå è áå îòêðèë ïúòÿ ïðåç íèçèíèòå, ùåøå äà ñëîæè êðàé íà íàäåæäèòå íè. Àëà ÿâíî å ïîáåñíÿë îò ãîðäîñò è çëîáà, òà âúðâè áåçîãëåäíî íàïðåä.
 Àëà äîêàòî èçðè÷àë òîâà, ñàì ñå çà÷óäèë è ñå çàïèòàë íà óì: "Âúçìîæíî ëè å äîðè òúé ãíóñíà è ëþòà òâàð äà ñå áîè îò Áðîäîâåòå äîñóù êàòî îðêèòå? Õàóä-åí-Åëåò! Íèìà è îò ãðîáà ñè Ôèíäóèëàñ âúçïèðà çëàòà ìè ó÷àñò?"
 Ïîñëå ñå îáúðíàë êúì ñâîèòå ñïúòíèöè è äîáàâèë:
 - Åòî êàêâà çàäà÷à íè ïðåäñòîè ñåãà. Òðÿáâà äà èç÷àêàìå îùå ìàëêî; çàùîòî ïðåêàëåíàòà ïðèáúðçàíîñò ùå å ñúùî òúé ïàãóáíà, êàêòî è çàêúñíåíèåòî. Ïàäíå ëè çäðà÷, ùå ñå ïðîìúêíåì ñêðèøîì íàäîëó êúì Òåèãëèí. Àëà âíèìàâàéòå. Çàùîòî ñëóõúò íà Ãëàóðóíã å ñúùî òúé îñòúð, êàêòî è âçîðúò ìó - à äà íè óñåòè å ðàâíîñèëíî íà ãèáåë. Àêî ñòèãíåì íåçàáåëÿçàíî äî ðåêàòà, ïîñëå ùå òðÿáâà äà ñå ñïóñíåì â êëèñóðàòà, äà ïðåêîñèì òå÷åíèåòî è òúé äà çàñòàíåì íà ïúòÿ, ïî êîéòî ùå ïîåìå.
 - Àëà êàê ìîæå Ãëàóðóíã äà ìèíå îòòàì? - çàïèòàë Äîðëàñ. - Êîëêîòî è äà å ïúðãàâ, âñå ïàê ñè îñòàâà ãðàìàäåí äðàêîí - êàê ùå ñå ñïóñíå ïî åäíàòà ñêàëà è êàê ùå ñå èçêàòåðè ïî äðóãàòà, äîêàòî çàäíèöàòà ìó îùå ñëèçà íàäîëó? À äîðè è äà ãî ñòîðè, êàêúâ ñìèñúë èìà äà ñòîèì â áóéíèòå âîäè ïîä íåãî?
 - Ìîæå è äà ãî ñòîðè - îòâúðíàë Òóðèí - è àêî å òúé, çëî íè î÷àêâà. Àëà ñïîðåä îíóé, ùî çíàì çà íåãî, êàêòî è ñïîðåä ìÿñòîòî, êúäåòî ëåæè ñåãà, ìîãà äà ñå íàäÿâàì, ÷å å çàìèñëèë äðóãî. Ñòèãíàë å äî ðúáà íà Êàáåä-åí-Àðàñ, ïðåç êîéòî, êàêòî ðàçêàçâàòå, íÿêîãà áèë ïðåñêî÷èë ïîäãîíåí åëåí, çà äà ñå ñïàñè îò ëîâöèòå íà Õàëåò. Òúé ãðàìàäåí å ñåãà Ãëàóðóíã, ÷å ñïîðåä ìåí ùå îïèòà äà ñå ïðåõâúðëè îòòàì. Â òóé å öÿëàòà íè íàäåæäà è íà íåÿ òðÿáâà äà ðàç÷èòàìå.
 Ïðè òèÿ ñëîâà ñúðöåòî íà Äîðëàñ èçòðúïíàëî; çàùîòî òîé ïîçíàâàë öåëèÿ Áðåòèëñêè ëåñ ïî-äîáðå îò âñåêè äðóã ãîðÿíèí, à êëèñóðàòà Êàáåä-åí-Àðàñ íàèñòèíà áèëà çëîâåùî ìÿñòî. Îòêúì èçòî÷íàòà é ñòðàíà ñå èçäèãàëà ãîëà îòâåñíà ñêàëà, îáðàñëà ñàìî íàé-ãîðå ñ äúðâåòà; îò äðóãèÿ êðàé áðåãúò áèë ìàëêî ïî-ïîëåãàò è îáðàñúë ñ ãúñòàëàê îò ïðîâèñíàëè äúðâåòà è õðàñòè, àëà ìåæäó òÿõ âîäàòà áóøóâàëà ñðåä ñêàëèòå è ìàêàð ÷å õðàáúð ìúæ ìîæåë äà ÿ ïðåêîñè ïîñðåä áÿë äåí, íîùåì áèëî ñèãóðíà ñìúðò äà òðúãíåø ïðåç íåÿ. Íî òàêúâ áèë ïëàíúò íà Òóðàìáàð è íÿìàëî ñìèñúë äà ñïîðè ñ íåãî.
 Ïî çäðà÷ òðèìàòà ïîåëè íà ïúò è íå òðúãíàëè ïðàâî êúì äðàêîíà, à îòíà÷àëî ìèíàëè ïî ïúòåêàòà çà Áðîäîâåòå; íå ñëåä äúëãî çàâèëè íà þã ïî äðóãà òÿñíà ïúòåêà è ïðåç ãîðñêèòå ñåíêè èçëåçëè íàä Òåèãëèí(26). È äîêàòî íàáëèæàâàëè Êàáåä-åí-Àðàñ ñòúïêà ïî ñòúïêà, ñïèðàéêè ÷åñòî, çà äà ñå îñëóøàò, íàñðåùà èì äîëåòÿë ìèðèñ íà èçãîðåëè äúðâåòà, ñìåñåí ñ íåïîíîñèìî çëîâîíèå. Íà èçòîê çàä òÿõ çàáëåùóêàëè ïúðâèòå çâåçäè, à íà çàïàä ñðåä ñåòíèòå äíåâíè îòáëÿñúöè ñå èçäèãàëè áëåäè, íåòðåïâàùè ñòðóéêè äèì.
 Êîãàòî Òóðàìáàð ñè çàìèíàë, Íèíèåë îñòàíàëà äà ñòîè áåçìúëâíà è íåïîäâèæíà êàòî êàìúê; íî Áðàíäèð äîøúë ïðè íåÿ è êàçàë:
 - Íå ìèñëè çà íàé-ñòðàøíîòî, Íèíèåë, ïðåäè äà å äîøëî. Àëà íèìà íå òå ïîñúâåòâàõ äà èç÷àêàø?
 - Âÿðíî, òúé áåøå - îòâúðíàëà òÿ. - Íî è äà áÿõ òå ïîñëóøàëà, ñ êàêâî ùåøå äà ìè ïîìîãíå òîâà? Ëþáîâòà ìîæå äà ñòðàäà è áåç âåí÷èëî.
 - Çíàì - ðåêúë Áðàíäèð. - È âñå ïàê âåí÷èëîòî íå å äðåáîëèÿ.
 - Âå÷å âòîðè ìåñåö íîñÿ íåãîâà ðîæáà - ðåêëà Íèíèåë. - Àëà îò òóé òîâàðúò íà ñòðàõà ìè çà Òóðàìáàð íå ñòàâà íè ïî-ëåê, íè ïî-òåæúê. Íå òå ðàçáèðàì, Áðàíäèð.
 - Àç ñàìèÿò íå ñå ðàçáèðàì - îòâúðíàë òîé. - È âñå ïàê ñå áîÿ.
 - Íå òå áèâà çà óòåøèòåë! - âúçêëèêíàëà òÿ. - Íî, Áðàíäèð, ñêúïè ïðèÿòåëþ, ñ âåí÷èëî èëè áåç íåãî, ìàéêà èëè äåâèöà, óæàñúò ìè å íåïîíîñèì. Ïîâåëèòåëÿ íà Ñúäáàòà îòèäå íàäàëå÷, çà äà ñå ïðåáîðè ñúñ ñâîÿòà ó÷àñò; êàê äà îñòàíà òóê è äà èç÷àêâàì áàâíèòå âåñòè, áèëè òå äîáðè èëè ëîøè? Ìîæå áè òàçè íîù òîé ùå ñå ñðåùíå ñ äðàêîíà; êàê äà ñåäÿ òóê è êàê äà èçòðàÿ òèÿ ãèáåëíè ÷àñîâå?
 - Íå çíàì - ðåêúë Áðàíäèð, - àëà òúé èëè èíà÷å ÷àñîâåòå ùå òðÿáâà äà ìèíàò è çà òåá, è çà ñúïðóãèòå íà îíèÿ, ùî òðúãíàõà ñ íåãî.
 - Íåêà âñÿêà îò òÿõ äà ñòîðè êàêâîòî é ïîâåëè ñúðöåòî! - èçâèêàëà Íèíèåë. - Êîëêîòî äî ìåí, àç òðúãâàì íàòàì. Íå ùå ñå äåëÿ îò ñâîÿ ïîâåëèòåë â ñòðàøåí ÷àñ. Îòèâàì äà ïîñðåùíà âåñòèòå!
 Ìðà÷åí óæàñ îáçåë Áðàíäèð ïðè òèÿ ñëîâà, òà ñå ïðîâèêíàë:
 - Íå ùå ãî ñòîðèø, àêî ìîãà äà òè ïîïðå÷à. Çàùîòî òúé îñóåòÿâàø âñè÷êèòå íè ïëàíîâå. Äàëå÷å å äîòàì è àêî ñå ñëó÷è íàé-ëîøîòî, òóê áèõìå èìàëè âðåìå äà èçáÿãàìå.
 - Àêî ñå ñëó÷è íàé-ëîøîòî, íå áèõ èñêàëà äà èçáÿãàì - ïðîìúëâèëà òÿ. - Áåçïîëåçíà å âå÷å òâîÿòà ìúäðîñò è íå ùå ìîæåø äà ìå âúçïðåø.
 Ïîñëå èçëÿçëà ïðåä õîðàòà, ñòðóïàíè íà îòêðèòî ìåæäó êúùèòå íà Åôåë è ñå ïðîâèêíàëà:
 - Áðåòèëñêè ëþäå! Íå ùå ÷àêàì òóê. Çàãèíå ëè ìîÿò ïîâåëèòåë, íàïðàçíè ñà âñè÷êè íàäåæäè. Âàøèòå çåìè è ãîðè ùå áúäàò èçãîðåíè äîêðàé, êúùèòå âè èçïåïåëåíè è íèêîé, íèêîé íå ùå ñå ñïàñè. Òîãàâà çàùî äà ñå áàâèì òóê? Îòèâàì äà ïîñðåùíà âåñòèòå è ñúäáàòà, êàêâàòî è äà å òÿ. Êîéòî ìèñëè êàòî ìåí, íåêà ìå ïðèäðóæè.
 Ìíîçèíà ïîæåëàëè äà òðúãíàò ñ íåÿ - æåíèòå íà Äîðëàñ è Õóíòîð, çàùîòî îáè÷íèòå èì ñúïðóçè áèëè òðúãíàëè ñ Òóðàìáàð; äðóãè ïúê îò æàëîñò êúì Íèíèåë è îò æåëàíèå äà ñå ñïðèÿòåëÿò ñ íåÿ; à îùå ìíîçèíà áèëè ïîäìàìåíè îò ìúëâàòà çà äðàêîíà, ìèñëåéêè îò õðàáðîñò èëè îò ãëóïîñò (ïîíåæå çíàåëè òâúðäå ìàëêî çà çëîòî), ÷å ùå âèäÿò ñòðàííè è ñëàâíè äåëà. Çàùîòî íåèçìåðíî âåëèê áèë ñòàíàë ×åðíèÿ ìå÷ â óìîâåòå èì, òà ìàëöèíà ìîæåëè äà ñè ïðåäñòàâÿò, ÷å äîðè è Ãëàóðóíã å ñïîñîáåí äà ãî íàäâèå. Ïîðàäè âñè÷êî òóé íå ñëåä äúëãî âêóïîì ñå âòóðíàëè êúì çàïëàõàòà, êîÿòî íå îñúçíàâàëè; è ñàìî ñ íÿêîëêî êðàòêè ïî÷èâêè íàé-ïîäèð ñòèãíàëè èçòîùåíè äî Íåí Ãèðèò òúêìî ïî çäðà÷, îáà÷å ìàëêî ñëåä êàòî Òóðàìáàð ïîòåãëèë îòòàì. Àëà íîùòà îõëàäèëà ãîðåùèòå èì ãëàâè è ìíîçèíà ñå ïî÷óäèëè íà ñîáñòâåíàòà ñè äúðçîñò; à êàòî ÷óëè îò äâàìàòà ðàçóçíàâà÷è êîëêî áëèçî å äîøúë Ãëàóðóíã, ñúðöàòà èì èçñòèíàëè è íå ïîñìåëè äà ïðîäúëæàò. Íÿêîè ñå âãëåæäàëè ñ òðåâîæíè î÷è êúì Êàáåä-åí-Àðàñ, íî íå ðàçëè÷àâàëè íèùî è ÷óâàëè ñàìî õëàäíàòà ïåñåí íà âîäîïàäà. À Íèíèåë ñåäíàëà íàñòðàíè è çàòðåïåðàëà îò ãëàâà äî ïåòè.
 Êîãàòî Íèíèåë è äðóãèòå ñ íåÿ ñå îòäàëå÷èëè, Áðàíäèð ðåêúë íà îñòàíàëèòå:
 - Âèæòå êàê ìå ïðåíåáðåãâàò è îòõâúðëÿò âñè÷êè ìîè ñúâåòè. Íåêà Òóðàìáàð äà áúäå âàø âîæä è ïî èìå, ñëåä êàòî âå÷å áåçäðóãî å îòíåë öÿëàòà ìè âëàñò. Çàùîòî îòñåãà íàòàòúê ñå îòðè÷àì è îò âëàñòòà, è îò ïëåìåòî. Ïîâå÷å íèêîé äà íå ìå òúðñè çà ñúâåò èëè èçöåëåíèå!
 È òîé ïðå÷óïèë æåçúëà, à ïîäèð òóé ñè ïîìèñëèë: "Âå÷å íèùî íå ìè îñòàâà, îñâåí îáè÷òà êúì Íèíèåë; êúäåòî è äà îòèäå, êàêâîòî è äà ñòîðè, áèëî òî ðàçñúäëèâî èëè áåçóìíî, òðÿáâà äà ÿ ïîñëåäâàì. Â òîçè ìðà÷åí ÷àñ íèùî íå ìîæå äà ñå ïðåäâèäè; àëà èìà íàäåæäà äîðè è íåìîùåí ìúæ êàòî ìåí äà ÿ îïàçè îò çëîòî, àêî ñòîè íàáëèçî."
 Ïðåïàñàë òîãàâà äúëúã ìå÷, êàêòî ðÿäêî áèë ïðàâèë ïðåäè, âçåë ïàòåðèöàòà è êîëêîòî ìîæåë ïî-áúðçî ìèíàë ïðåç ïîðòàòà íà Åôåë, êóöàéêè ïîäèð äðóãèòå ïî äúëãàòà ïúòåêà êúì çàïàäíèòå ïðåäåëè íà Áðåòèëñêèÿ ëåñ.
Ãèáåëòà íà Ãëàóðóíã
 Íàé-ñåòíå, êîãàòî ìðà÷íà íîù ïàäíàëà íàä çåìèòå, Òóðàìáàð çàåäíî ñ äâàìàòà ñè ñïúòíèöè ñòèãíàë äî Êàáåä-åí-Àðàñ è ñå çàðàäâàë íà ãðîõîòà íà ðåêàòà; çàùîòî ìàêàð äà âåùàåë çàïëàõè â êëèñóðàòà, òîçè øóì çàãëóøàâàë âñè÷êî îñòàíàëî. Òîãàâà Äîðëàñ ãè ïîâåë íà þã è ñëåä ìàëêî èì ïîêàçàë êàê äî ñå ñïóñíàò ïî åäíà ïóêíàòèíà äî ïîäíîæèåòî íà êàíàðàòà; àëà òàì õðàáðîñòòà ìó èçíåâåðèëà, çàùîòî âúâ âîäàòà èìàëî êóïèùà êàìúíè è ñêàëè, à òå÷åíèåòî áóøóâàëî ìåæäó òÿõ ñúñ ñòðàõîâèòî ñêúðöàíå.
 - Òóé å ïðàâ ïúò êúì ãèáåëòà - ðåêúë Äîðëàñ.
 - Êúì ãèáåë èëè êúì æèâîò, àëà äðóã ïúò íÿìà - îòâúðíàë Òóðàìáàð, - à ïðîòàêàíåòî íå ùå íè äîíåñå íàäåæäà. Çàòóé âúðâåòå ñëåä ìåí!
 Ïîñëå òðúãíàë ïðúâ è áëàãîäàðåíèå íà ñèëàòà è ïúðãàâèíàòà ñè, èëè ïúê çàêðèëÿí îò ñúäáàòà, óñïÿë äà ìèíå îòâúä è ñå îáúðíàë ñðåä ìðàêà äà âèäè êîé ùå å âòîðè. Òúìåí ñèëóåò ïðèñòúïèë äî íåãî.
 - Äîðëàñ? - çàïèòàë Òóðàìáàð.
 - Íå, àç ñúì - îòâúðíàë Õóíòîð. - Äîðëàñ íå íàìåðè õðàáðîñò äà ïðåêîñè ðåêàòà. Çàùîòî ÷îâåê ìîæå äà îáè÷à áèòêèòå è ïðè âñå òîâà äà ñå áîè îò äðóãè íåùà. Ñåãà íàâÿðíî ñåäè ðàçòðåïåðàí íà îíçè áðÿã; è äàíî ñå çàñðàìè çà õóëèòå ñðåùó ìîÿ ñðîäíèê.
 Òóðàìáàð è Õóíòîð ïîñåäíàëè äà îòïî÷èíàò, àëà ñêîðî íîùíèÿò õëàä âçåë äà ãè ïðîíèçâà, çàùîòî áèëè ìîêðè îò ãëàâà äî ïåòè, òà ñòàíàëè è ïîäèðèëè ïîêðàé ïîòîêà ïúò íà ñåâåð, êúäåòî ëåæàë Ãëàóðóíã. Òàì áåçäíàòà ñòàâàëà îùå ïî-òÿñíà è ìðà÷íà, è äîêàòî íàïðåäâàëè ïèïíåøêîì, çúðíàëè íàä ñåáå ñè îòáëÿñúöè êàòî îò ãàñíåù îãúí, à ñåòíå äî÷óëè êàê Âåëèêèÿò ÷åðâåé ðúìæè â íåñïîêîéíàòà ñè äðÿìêà. Òîãàâà âçåëè äà òúðñÿò êàê äà ñå èçêàòåðÿò äî ðúáà; çàùîòî â òóé áèëà öÿëàòà èì íàäåæäà äà äîñòèãíàò íåçàùèòåíîòî ìÿñòî íà âðàãà. Àëà òúé ãíóñíî ñòàíàëî çëîâîíèåòî, ÷å ãëàâèòå èì ñå çàìàÿëè è òå ñå ïîäõëúçâàëè ïî ñêàëèòå, âêîï÷âàëè ñå â ðåäêèòå äúðâåòà è ïîâðúùàëè íåóäúðæèìî, çàáðàâÿéêè â ñòðàäàíèÿòà ñè âñåêè äðóã ñòðàõ, îñâåí óæàñà äà íå ïîëåòÿò êúì êàìåííèòå çúáè íà Òåèãëèí.
 Òîãàâà Òóðàìáàð ðåêúë íà Õóíòîð:
 - Õàáèì ñåòíè ñèëè áåç íèêàêâà ïîëçà. Çàùîòî íàïðàçíî å äà ñå êàòåðèì, äîäåòî íå ñìå ñèãóðíè, ÷å äðàêîíúò ùå ïðåìèíå.
 - À êîãàòî ðàçáåðåì - âúçðàçèë Õóíòîð, - íå ùå èìàìå âðåìå äà äèðèì èçõîä îò áåçäíàòà.
 - Âÿðíî - îòâúðíàë Òóðàìáàð. - Íî êîãàòî âñè÷êî çàâèñè îò ñëó÷àéíîñòòà, íà íåÿ òðÿáâà äà ñå äîâåðèì.
 Çàòóé ñïðåëè è çà÷àêàëè, ãëåäàéêè îò äúëáîêàòà êëèñóðà êàê âèñîêî ãîðå åäíà áÿëà çâåçäà áàâíî ïúëçè ïðåç òÿñíàòà èâèöà íåáå; è Òóðàìáàð ïîñòåïåííî ñå óíåñúë â äðÿìêà, ñðåä êîÿòî ñ öÿëàòà ñè ñèëà è âîëÿ ñå êàòåðåë íàãîðå, ìàêàð ÷å ÷åðåí âèõúð ãî çàñìóêâàë íàçàä è ðàçäèðàë íîçåòå ìó.
 Èçâåäíúæ ïðîãúðìÿë îãëóøèòåëåí øóì è ñòåíèòå íà áåçäíàòà ñå ðàçòðåñëè îò åõîòî. Òóðàìáàð òðåïíàë è ðåêúë íà Õóíòîð:
 - Åòî, ðàçäâèæâà ñå. Èäâà íàøèÿò ÷àñ. Óäðÿé ñ âñå ñèëà, çàùîòî ñåãà äâàìèíàòà ùå òðÿáâà äà ñå áèåì çà òðèìà!
 Â òîçè ìèã Ãëàóðóíã çàïî÷íàë ñâîÿ íàáåã ñðåùó Áðåòèë; è âñè÷êî ñòàíàëî êàêòî ñå íàäÿâàë Òóðàìáàð. Çàùîòî äðàêîíúò áàâíî ïðîâëà÷èë òåæêîòî ñè òóëîâèùå êúì ðúáà íà êàíàðàòà è âìåñòî äà çàâèå, ñå ïðèãîòâèë äà ïðåñêî÷è íàä áåçäíàòà ñ ìîãúùèòå ñè ïðåäíè ëàïè, à ïîäèð òóé äà ïðåõâúðëè îòâúä è öÿëîòî òÿëî. Ñ íåãî èäâàë è óæàñúò, ïîíåæå íå äîøúë ïðàâî íàä òÿõ, à ìàëêî íà ñåâåð è äâàìàòà çúðíàëè èçîòäîëó êàê ñÿíêàòà íà ãðàìàäíàòà ìó ãëàâà çàêðèâà çâåçäèòå; â çèíàëàòà ìó ïàñò èìàëî ñåäåì îãíåíè åçèêà. Ïîñëå èçáúëâàë ïëàìòÿù îáëàê, òà êúðâàâî çàðåâî îãðÿëî öÿëàòà êëèñóðà è ÷åðíè ñåíêè çàïîäñêà÷àëè ìåæäó ñêàëèòå; à äúðâåòàòà ñðåùó íåãî ñå ñãúð÷èëè ñðåä êîëîíè îò äèì è â ðåêàòà ñ òðÿñúê ñå ïîñèïàëè êàìúíè. Ñåòíå òîé ñå ìåòíàë íàïðåä, ñãðàá÷èë îòñðåùíàòà êàíàðà ñ ÷óäîâèùíèòå ñè íîêòè è ïî÷íàë äà ñå ïðåõâúðëÿ îòâúä.
 Ñåãà Òóðàìáàð è Õóíòîð ñå íóæäàåëè îò õðàáðîñò è áúðçèíà, çàùîòî ìàêàð ÷å èçáåãíàëè ïëàìúöèòå, íå ñå íàìèðàëè òî÷íî íà ïúòÿ íà Ãëàóðóíã è òðÿáâàëî òåïúðâà äà ñòèãíàò äî íåãî, ïðåäè äà å ïðåìèíàë, èíàê ãóáåëè âñÿêà íàäåæäà. Çàáðàâèë çà îïàñíîñòòà, Òóðàìáàð èçòè÷àë íàïðåä ïîêðàé ðåêàòà; àëà òúé ñòðàøíà áèëà æåãàòà è âîíÿòà ïîä äðàêîíà, ÷å òîé ñå ïîëþøíàë è ùÿë äà ïàäíå, àêî íå ãî áèë ñãðàá÷èë Õóíòîð, êîéòî õðàáðî èäâàë ñðåä íåãî.
 - Äîáëåñòíî ñúðöå! - ðåêúë Òóðàìáàð. - Ùàñòëèâ èçáîð áå, ÷å òå âçåõ çà ïðèäðóæèòåë!
 Àëà ïðåäè äà äîâúðøè, ãðàìàäåí êàìúê ñå ñòîâàðèë îòãîðå, ðàçáèë ãëàâàòà íà Õóíòîð è ãî çàïîêèòèë â ðåêàòà - òúé íàìåðèë ñâîÿ êðàé åäèí îò íàé-õðàáðèòå áîéöè â ðîäà íà Õàëåò. Òîãàâà Òóðàìáàð ñå ïðîâèêíàë:
 - Óâè! Çëå å çà âñåêèãî äà êðà÷è â ìîÿòà ñÿíêà! Çàùî ëè ïîòúðñèõ ïîìîù? Åòî, âå÷å ñè ñàì, Ïîâåëèòåëþ íà Ñúäáàòà, êàêòî áè òðÿáâàëî äà çíàåø, ÷å ùå ñòàíå. Çàâëàäÿâàé ñåãà ñàì-ñàìè÷úê!
 Ïîñëå ïðèçîâàë öÿëàòà ñè âîëÿ è íåíàâèñò êúì äðàêîíà è íåãîâèÿ ãîñïîäàð - è ñÿêàø íåíàäåéíî îòêðèë â òÿëîòî è äóøàòà ñè ñèëè, êàêâèòî íå áèë îïîçíàë äîòîãàâà; êîðåí ïî êîðåí, êàìúê ïî êàìúê ïðåîäîëÿë îòâåñíàòà êàíàðà, äîäåòî ñå âêîï÷èë â åäíî òúíêî äðúâ÷å, êîåòî ðàñòÿëî ìàëêî ïîä ðúáà íà êëèñóðàòà è ìàêàð ñ îïîæàðåíà êîðîíà, âñå îùå ñå äúðæàëî çäðàâî âúðõó êîðåíèòå. È òúêìî êîãàòî ñå íàìåñòâàë â ÷àòàëà ìåæäó äâà êëîíà, òúðáóõúò íà äðàêîíà ñå ïîÿâèë ïðàâî îòãîðå è ïðîâèñíàë äîñàìè ãëàâàòà ìó, ïðåäè Ãëàóðóíã äà ãî ïðèäúðïà íàãîðå. Áëåä è ñáðú÷êàí áèë òîé èçîòäîëó, öÿë îìàçàí â ìúòíà ñëóç, ïî êîÿòî ïîëåïâàëè âñåâúçìîæíè áîêëóöè; è èçëú÷âàë íåïîíîñèì ìèðèñ íà ñìúðò. Òîãàâà Òóðàìáàð èçòåãëèë ×åðíèÿ ìå÷ íà Áåëåã è çàìàõíàë íàãîðå ñ öÿëàòà ìîù íà äåñíèöàòà è îìðàçàòà ñè; è äúëãîòî, ãèáåëíî è êðúâîæàäíî îñòðèå ïîòúíàëî â äðàêîíîâèÿ òúðáóõ ÷àê äî äðúæêàòà.
 À Ãëàóðóíã êàòî óñåòèë ñìúðòîíîñíèÿ óäàð, íàäàë ïèñúê, êîéòî ðàçòúðñèë ãîðèòå è âöåïåíèë îò óæàñ ëþäåòå êðàé Íåí Ãèðèò. Òóðàìáàð ñå ëþøíàë êàòî îò óäàð è ïîëåòÿë íàäîëó, à ìå÷úò ñå èçòðúãíàë îò äåñíèöàòà ìó è îñòàíàë äà ñòúð÷è â òúðáóõà íà äðàêîíà. Çàùîòî â ÷óäîâèùåí ñïàçúì Ãëàóðóíã ñáðàë öÿëîòî ñè òðåïåðåùî òóëîâèùå, ïðåìåòíàë ãî îòâúä êëèñóðàòà è òàì ñå çàãúð÷èë îò áîëêà, ñâèâàéêè è ðàçïóñêàéêè òÿëî, äîäåòî îïóñòîøèë âñè÷êî íàîêîëî è íàêðàÿ îñòàíàë äà ëåæè íåïîäâèæíî ñðåä ïóøåê è êàìåííè îòëîìêè.
 Çàìàÿí è ïî÷òè çàãóáèë ñâÿñò, Òóðàìáàð âèñÿë, âêîï÷åí â êîðåíèòå íà äðúâ÷åòî. Àëà óñïÿë äà ïðåâúçìîãíå øåìåòà, ðàçäâèæèë ñå è êúäå ñ îïîðà, êúäå ñ ïàäàíå ïîñòåïåííî ñå äîáðàë äî ðåêàòà; îòíîâî äðúçíàë äà ÿ ïðåêîñè, íî ñåãà ëàçåë ïî êàìúíèòå íà ÷åòèðè êðàêà ñ îêúðâàâåíè íîêòè è çàñëåïåí îò ïÿíàòà, äîäåòî íàêðàÿ ïðåìèíàë îòâúä è ñ ïîñëåäíè ñèëè ñå èçêàòåðèë äî ïóêíàòèíàòà, ïî êîÿòî áèëè ñëåçëè. Òúé íàé-ñåòíå èçëÿçúë ïðåä óìèðàùèÿ äðàêîí è ñ ëþòà ðàäîñò ñå âçðÿë â ïîâàëåíèÿ âðàã.
 Òàì ëåæàë Ãëàóðóíã ñúñ çèíàëà ïàñò; àëà ãàñíåëè âå÷å âñè÷êèòå ìó îãíüîâå è çëèòå ìó î÷è áèëè çàòâîðåíè. Ïðîñíàò áèë íà åäíà ñòðàíà, èçïðóæåí ñ öÿëî òÿëî è äðúæêàòà íà Ãóðòàíã ñòúð÷àëà îò òúðáóõà ìó. Âúçðàäâàëî ñå òîãàâà ñúðöåòî íà Òóðàìáàð è ìàêàð ÷å äðàêîíúò îùå äèøàë, òîé ïîèñêàë äà ïðèáåðå ìå÷à ñè, êîéòî öåíÿë è ïðåäè, íî ñåãà ãî ïîñòàâÿë íàä âñè÷êè ñúêðîâèùà íà Íàðãîòðîíä. Âåðíè ñå îêàçàëè ñëîâàòà, èçðå÷åíè ïðè èçêîâàâàíåòî íà òîçè ìå÷ - ÷å íèêîÿ òâàð, áèëà òÿ ãîëÿìà èëè ìàëêà, íå ùå íàäæèâåå íåãîâîòî óõàïâàíå.
 Çàòóé ïðèñòúïèë êúì ñâîÿ íåíàâèñòåí âðàã, ñòúïèë âúðõó êîðåìà ìó è êàòî õâàíàë äðúæêàòà íà Ãóðòàíã, íàïúíàë ñ âñå ñèëà äà ãî èçòåãëè. È âèêíàë ïðèñìåõóëíî, íàïîìíÿéêè çà ñëîâàòà, èçðå÷åíè ïðåä ïîðòèòå íà Íàðãîòðîíä:
 - Çäðàâåé, ×åðâåé íà Ìîðãîò! Äîáðà ñðåùà îòíîâî! Óìðè ñåãà è äàíî ìðàêúò òå ïîãúëíå íàâåêè! Òúé ìúñòè Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ.
 Ïîñëå èçòðúãíàë ìå÷à, íî ïðè òîâà ñòðóÿ ÷åðíà êðúâ ïëèñíàëà âúðõó ðúêàòà ìó è îòðîâàòà ãî èçãîðèëà æåñòîêî, òà èçêðåùÿë îò áîëêà. Òîãàâà Ãëàóðóíã ñå ðàçìúðäàë, îòâîðèë ñêâåðíèòå ñè î÷è è ïîãëåäíàë Òóðàìáàð ñ òúé ëþòà çëîáà, ÷å ñÿêàø ñòðåëà ãî ïðîíèçàëà; è çàåäíî ñ íåïîíîñèìàòà áîëêà â ðúêàòà òóé ãî ïîâàëèëî â íåñâÿñò êàòî ìúðòúâ êðàé äðàêîíà, à ìå÷úò îñòàíàë çàòèñíàò ïîä òÿëîòî ìó.
 Ïèñúêúò íà Ãëàóðóíã äîëåòÿë äî õîðàòà êðàé Íåí Ãèðèò è ãè èçïúëíèë ñ óæàñ; à êîãàòî ñúçðåëè â äàëå÷èíàòà îãíåíîòî îïóñòîøåíèå îò ïðåäñìúðòíèÿ ãúð÷ íà äðàêîíà, òå ðåøèëè, ÷å òúï÷å è óíèùîæàâà îíåçè, ùî ãî íàïàäíàëè. Òîãàâà îò ñúðöå ñúæàëèëè, ÷å íå ñà íåéäå ïî-íàäàëå÷å; íî íå ñìååëè äà íàïóñíàò âúçâèøåíèåòî, çàùîòî ñè ñïîìíÿëè ñëîâàòà íà Òóðàìáàð, ÷å àêî Ãëàóðóíã ïîáåäè, íàé-íàïðåä ùå îòèäå â Åôåë Áðàíäèð. Çàòóé ñå âçèðàëè ñ óæàñ äà âèäÿò íàêúäå ùå òðúãíå, íî íèêîé íå áèë òîëêîç õðàáúð, ÷å äà ñëåçå è äà äîíåñå âåñòè îò ìÿñòîòî íà ñðàæåíèåòî. À Íèíèåë ñåäÿëà íåïîäâèæíî, ñàìî òðåïåðåëà öÿëàòà è íå ìîæåëà äà îâëàäåå ðúöåòå è íîçåòå ñè; çàùîòî êîãàòî äî÷óëà ãëàñà íà äðàêîíà, ñúðöåòî é çàìðÿëî è óñåòèëà êàê ìðàêúò îòíîâî ñå ïðîêðàäâà êúì íåÿ.
 Òúé ÿ çàâàðèë Áðàíäèð. Çàùîòî ìàêàð è ãðîõíàë îò óìîðà, òîé íàé-ñåòíå ñòèãíàë äî ìîñòà íàä Êåëåáðîñ; ïî öåëèÿ äúëúã ïúò êóöóêàë ñàìè÷úê ñ ïàòåðèöàòà ñè, à òîâà ìÿñòî áèëî ïîíå íà ïåò ëåâãè îò íåãîâèÿ äîì. Òëàñêàë ãî ñòðàõúò çà Íèíèåë, à ñåãà ÷óë íîâèíè, ñ êîèòî ñå ñáúäâàëè íàé-ìðà÷íèòå ìó ïðåä÷óâñòâèÿ.
 - Äðàêîíúò ìèíà ðåêàòà - êàçâàëè õîðàòà, - à ×åðíèÿ ìå÷ íåñúìíåíî å ìúðòúâ, êàêòî è äðóãèòå, ùî áÿõà ñ íåãî.
 Òîãàâà Áðàíäèð çàñòàíàë äî Íèíèåë, óñåòèë êàê ñòðàäà è ñúðöåòî ìó ñå ñâèëî îò æàëîñò çà íåÿ; àëà âúïðåêè òóé ñè ïîìèñëèë: "×åðíèÿ ìå÷ çàãèíà, íî Íèíèåë å æèâà." Ïîñëå ïîòðúïíàë, çàùîòî èçâåäíúæ ìó ñòàíàëî ñòóäåíî êðàé âîäèòå íà Íåí Ãèðèò. È òîé çàãúðíàë Íèíèåë ñ ïëàùà ñè. Íî íå íàìèðàë êàêâî äà êàæå; à òÿ ìúë÷àëà.
 Âðåìåòî îòìèíàâàëî, à Áðàíäèð âñå òúé ñòîÿë áåçìúëâíî äî íåÿ, âçèðàë ñå â íîùòà è íàïðÿãàë ñëóõ; àëà íèùî íå âèæäàë, ÷óâàë ñàìî ïàäàùèòå âîäè íà Íåí Ãèðèò ñè ïîìèñëèë: "Ãëàóðóíã ñèãóðíî âå÷å å íàâëÿçúë â Áðåòèë". Íî âå÷å íå ñúæàëÿâàë ñâîèòå ëþäå - òèÿ ãëóïöè, ùî ñå ïðèñìèâàëè íà ñúâåòèòå ìó è òúé ãî óíèçèëè. "Íåêà äðàêîíúò èäå êúì Àìîí Îáåë, òîãàâà ùå èìàì âðåìå äà èçáÿãàì è äà îòâåäà Íèíèåë." Íàêúäå - íÿìàë ïðåäñòàâà, çàùîòî íèêîãà íå áèë èçëèçàë èçâúí Áðåòèë.
 Íàé-ñåòíå òîé ñå ïðèâåë, äîêîñíàë ðúêàòà íà Íèíèåë è ðåêúë:
 - Íÿìà çàêîãà äà ÷àêàìå, Íèíèåë! Åëà! Âðåìå å äà âúðâèì. Àêî ñè ñúãëàñíà, àç ùå òå âîäÿ.
 Òîãàâà òÿ ñå èçïðàâèëà áåçìúëâíî, õâàíàëà ãî çà ðúêàòà è äâàìàòà ìèíàëè ïî ìîñòà, à ñåòíå ïðîäúëæèëè ïî ïúòåêàòà êúì Òåèãëèíñêèòå áðîäîâå. Íî îíèÿ, êîèòî ãè âèäåëè äà ñå äâèæàò êàòî ñåíêè ïðåç ìðàêà, íèòî çíàåëè êîè ñà, íèòî ïúê ñå èíòåðåñóâàëè. À êîãàòî ñå îòäàëå÷èëè ïîä ñòèõíàëèòå äúðâåòà, ëóíàòà èçãðÿëà èççàä Àìîí Îáåë è îáëÿëà ñ ìúòíî ñèÿíèå ãîðñêèòå ïîëÿíè. Òîãàâà Íèíèåë ñïðÿëà è ðåêëà íà Áðàíäèð:
 - Òîâà ëè å ïúòÿò?
 À òîé îòâúðíàë:
 - Çà êàêúâ ïúò ãîâîðèø? Ñâúðøè ñå íàøàòà íàäåæäà â Áðåòèë. Íÿìàìå äðóã ïúò, îñâåí äà ñå ñïàñèì îò äðàêîíà è äà èçáÿãàìå íàäàëå÷, äîêàòî îùå å âðåìå.
 Ñìàÿíî ãî ïîãëåäíàëà Íèíèåë è ðåêëà:
 - Íèìà íå ïðåäëîæè äà ìå îòâåäåø ïðè íåãî? Èëè ñè èñêàë äà ìå èçìàìèø? ×åðíèÿ ìå÷ áå ìîé ëþáèì è ñúïðóã, òðúãíàëà ñúì ñàìî çà äà ãî äèðÿ. À òè êàêâî ñè ìèñëåøå? Ïðàâè ñåãà êàêâîòî æåëàåø, àëà àç òðÿáâà äà áúðçàì.
 È äîêàòî Áðàíäèð ñòîÿë çàìàÿí, òÿ ïîáÿãíàëà îò íåãî; à òîé ñå ïðîâèêíàë ñëåä íåÿ:
 - ×àêàé, Íèíèåë! Íå òðúãâàé ñàìà! Íå çíàåø êàêâî ùå çàâàðèø. Èäâàì ñ òåá!
 Àëà òÿ íå ãî ÷óâàëà è òè÷àëà òúé, ñÿêàø èçñòèíàëàòà é äîïðåäè ìàëêî êðúâ èçâåäíúæ ñå áèëà ðàçãîðÿëà; è ìàêàð ÷å Áðàíäèð áúðçàë ñëåä íåÿ äîêîëêîòî ìîæåë, ñêîðî ÿ èçãóáèë îò ïîãëåä. Òîãàâà òîé ïðîêëåë íåäúãàâàòà ñè ó÷àñò; íî íå ïîæåëàë äà ñå âúðíå.
 Íàáëèæàâàëî ïúëíîëóíèå, à áÿëàòà ëóíà ñå èçäèãàëà âèñîêî â íåáåòî è êîãàòî Íèíèåë ñëÿçëà ïî ñêëîíà êúì ðå÷íàòà äîëèíà, ñòîðèëî é ñå, ÷å ñè ÿ ñïîìíÿ è òîâà ÿ èçïúëíèëî ñúñ ñòðàõ. Çàùîòî áèëà èçëÿçëà êðàé Òåèãëèíñêèòå áðîäîâå è ïðåä íåÿ ñå èçâèñÿâàëà ìîãèëàòà Õàóä-åí-Åëåò, îêúïàíà â ëóíåí ñâåòëèê, ñ ÷åðíà ñÿíêà îòìåòíàòà íàñòðàíè; è îò òàçè ìîãèëà ëúõàëî ÷óâñòâî íà óæàñ.
 Ñ ïèñúê ñâúðíàëà Íèíèåë íàñòðàíè è ïîáÿãíàëà íà þã ïîêðàé ðåêàòà, çàõâúðëÿéêè òè÷åøêîì ïëàùà ñè, ñÿêàø îòõâúðëÿëà ìðàêà, ïîëåïíàë ïî íåÿ; à îòäîëó áèëà îáëå÷åíà â áÿëî è òðåïåòíî èñêðÿëà ïîä ëóííèòå ëú÷è ìåæäó äúðâåòàòà. Òúé ÿ çúðíàë Áðàíäèð îò õúëìà, òà ñå âòóðíàë äà é ïðåñå÷å ïúòÿ è ñëó÷àéíî îòêðèë òÿñíàòà ïúòåêà, ïî êîÿòî áèë ìèíàë Òóðàìáàð; îòáèë ñå ïî íåÿ, ñëÿçúë ñòðúìíî íà þã êúì ðåêàòà è íàé-ñåòíå âçåë äà äîãîíâà Íèíèåë. Àëà ìàêàð äà âèêàë, òÿ íå îáðúùàëà âíèìàíèå èëè íå ÷óâàëà è ñêîðî ïàê èç÷åçíàëà äàëå÷å íàïðåä; è òúé íàáëèæèëè ãîðàòà êðàé Êàáåä-åí-Àðàñ, êúäåòî óìèðàë Ãëàóðóíã.
 Íà þã ëóíàòà ñèÿåëà ñðåä áåçîáëà÷íîòî íåáå ñ áèñòðà, ñòóäåíà ñâåòëèíà. Íàáëèæàâàéêè îïóñòîøåíîòî îò Ãëàóðóíã ìÿñòî, Íèíèåë ãî çúðíàëà êàê ëåæè òàì è òúðáóõúò ìó ñå ñèâåå ïîä ëóííèòå ëú÷è; àëà äî íåãî ëåæàë è ÷îâåê. Òîãàâà çàáðàâèëà çà ñòðàõà, âòóðíàëà ñå ñðåä òëååùèòå îòëîìêè è òúé ñòèãíàëà äî Òóðàìáàð. Òúé áèë ïàäíàë íà åäíà ñòðàíà âúðõó ìå÷à ñè, à ëèöåòî áèëî ìúðòâåøêè áëåäî â íåÿñíàòà ñâåòëèíà. Òîãàâà Íèíèåë ñå ïðîñíàëà ñ ðèäàíèÿ âúðõó íåãî è ãî öåëóíàëà; ñòîðèëî é ñå, ÷å äîëàâÿ ñëàá äúõ, íî ðåøèëà, ÷å òóé ùå äà å çàáëóäà èëè èçìàìíà íàäåæäà, çàùîòî áèë ñòóäåí è íèòî ïîìðúäâàë, íèòî é îòãîâàðÿë. È äîêàòî ãî ãàëåëà, îòêðèëà, ÷å ðúêàòà ìó å ïî÷åðíÿëà êàòî îò èçãàðÿíå; èçìèëà ÿ òîãàâà ñúñ ñúëçè è ïðåâúðçàëà ðàíàòà ñ ïàð÷å îò äðåõàòà ñè. Àëà ïîíåæå òîé îùå íå ïîìðúäâàë îò íåéíèÿ äîïèð, ïàê ãî öåëóíàëà è ñå ïðîâèêíàëà:
 - Òóðàìáàð, Òóðàìáàð, âúðíè ñå! ×óé ìå! Ñúáóäè ñå! Àç ñúì Íèíèåë. Äðàêîíúò å ìúðòúâ, ìúðòúâ è ñàìî àç ñòîÿ òóê êðàé òåá.
 Íî òîé íå îòãîâàðÿë.
 Äî÷óë ïëà÷à é Áðàíäèð, çàùîòî ñúùî áèë ñòèãíàë äî îïóñòîøåíîòî ìÿñòî; íî òúêìî ñå êàíåë äà ïðèñòúïè êúì Íèíèåë, êîãàòî èçâåäíúæ ñïðÿë è çàñòèíàë. Çàùîòî ïðè âèêà íà Íèíèåë äðàêîíúò ñå ðàçìúðäàë çà ñåòåí ïúò, îòêðåõíàë î÷è è ëóíàòà ïðîáëåñíàëà â òÿõ, êîãàòî çàäúõàíî ïðîãîâîðèë:
 - Çäðàâåé, Íèåíîð, äúùå Õóðèíîâà. Åòî ÷å ïàê ñå ñðåùàìå ïðåäè êðàÿ. Ðàäîñò òè íîñÿ - íàé-ñåòíå íàìåðè áðàò ñè. È ñåãà ùå ãî îïîçíàåø: óáèåö â íîùíèÿ ìðàê, êîâàðåí êúì âðàãîâåòå, íåâåðåí êúì ïðèÿòåëèòå è ïðîêëÿòèå çà ñâîÿ ðîä - òàêúâ å Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ! Àëà íàé-ãðîçíîòî îò âñè÷êèòå ìó äåëà âå÷å óñåùàø â óòðîáàòà ñè.
 Òîãàâà Íèåíîð îñòàíàëà êàòî çàøåìåòåíà, à Ãëàóðóíã èçäúõíàë; è ñ ãèáåëòà ìó ïåëåíàòà íà çëàòà ìàãèÿ ïàäíàëà îò íåÿ, òà èçâåäíúæ çúðíàëà ÿñíî öåëèÿ ñè æèâîò äåí ïîäèð äåí, à íå çàáðàâèëà è êàêâî ñå áèëî ñëó÷èëî îòêàêòî ëåæàëà âúðõó Õàóä-åí-Åëåò. Öÿëàòà ñå ðàçòðåñëà îò óæàñ è îìåðçåíèå. À Áðàíäèð, êîéòî ÷óë âñè÷êî, çàãóáèë ñèëè è ñå ïîäïðÿë íà åäíî äúðâî.
 Âíåçàïíî Íèåíîð ñêî÷èëà íà íîçå, ñïðÿëà ñå çà ìèã, áëåäà êàòî ïðèçðàê ïîä ëóíàòà, ñâåëà âçîð êúì Òóðèí è ñå ïðîâèêíàëà:
 - Ñáîãîì, î, äâàæäè ëþáèìè! À Òóðèí Òóðàìáàð òóðóí àìáàðòàíåí: ïîâåëèòåë íà ñúäáàòà îò ñúäáà ïîâàëåí! Áëàçå òè, ÷å ñè ìúðòúâ!
 À ñåòíå, îáåçóìÿëà îò ñêðúá è íåïîíîñèì óæàñ, äèâî ïîáÿãíàëà îò îíîâà ìÿñòî; à Áðàíäèð çàêóöóêàë ñëåä íåÿ, êðåùåéêè:
 - ×àêàé! ×àêàé, Íèíèåë!
 Çà ìèã ñå ñïðÿëà òÿ, ïîãëåäíàëà íàçàä ñ èçöúêëåíè î÷è è ñå ïðîâèêíàëà:
 - Äà ÷àêàì ëè? Âñå òîâà ìå ñúâåòâàø. Äà áÿõ òå ïîñëóøàëà! Àëà âå÷å å òâúðäå êúñíî. Íå ùå ÷àêàì âå÷å íà òàÿ çåìÿ.
 È ïàê ñå âòóðíàëà ïðåä íåãî(27).
 Áúðçî ñòèãíàëà äî Êàáåä-åí-Àðàñ, ñïðÿëà òàì è ñå âãëåäàëà â êëîêî÷åùàòà âîäà ñ âèê:
 - Âîäà, âîäà! Ïðèåìè ñåãà Íèíèåë Íèåíîð, äúùåðÿ Õóðèíîâà; Ïðîñúëçåíî Ðèäàíèå, äúùåðÿ íà Ìîðâåí! Ïðèåìè ìå, òà äà çàìèíà íàäîëó êúì Ìîðåòî!
 Ñ òèÿ ñëîâà ñå õâúðëèëà îòâúä ðúáà - áÿë ïðîáëÿñúê, ïîãúëíàò îò ÷åðíàòà áåçäíà; âèê, çàãëúõíàë ñðåä ãðîõîòà íà ðåêàòà.
 Ïðîäúëæàâàëè äà òåêàò âîäèòå íà Òåèãëèí, àëà íÿìàëî âå÷å Êàáåä-åí-Àðàñ - îò òîãàâà íàñåòíå ëþäåòå âèíàãè íàðè÷àëè òàÿ êëèñóðà Êàáåä Íàåðàìàðò; çàùîòî íÿìàëî âå÷å åëåí äà ïðåñêî÷è íàä íåÿ, îòáÿãâàëè ÿ âñè÷êè æèâè òâàðè è íå ñòúïâàë òàì ÷îâåøêè êðàê. Ïîñëåäåí îò õîðàòà íàäíèêíàë â íåéíèÿ ìðàê Áðàíäèð, ñèí Õàíäèðîâ; çàùîòî íå íàìåðèë íóæíàòà ñìåëîñò â ñúðöåòî ñè è ìàêàð âå÷å äà íåíàâèæäàë æèâîòà, íå óñïÿë äà ñðåùíå òàì ñìúðòòà, çà êîÿòî êîïíååë(28). Òîãàâà ìèñëèòå ìó ñå âúðíàëè êúì Òóðèí Òóðàìáàð è òîé èçâèêàë:
 - Äà òå ìðàçÿ ëè, èëè äà òå îêàéâàì? Àëà òè âå÷å ñè ìúðòúâ. Íå òè äúëæà áëàãîäàðíîñò, ïîõèòèòåëþ íà âñè÷êî, ùî ïðèòåæàâàõ èëè æåëàåõ. Íî ìîÿò íàðîä òè å äëúæíèê. Îò ìåí ïîäîáàâà äà óçíàÿò êàêâî ñå ñëó÷è.
 È çàêóöàë îòíîâî êúì Íåí Ãèðèò, çàîáèêàëÿéêè ñ òðúïêè íà óæàñ ìÿñòîòî, êúäåòî ëåæàë äðàêîíúò; è äîêàòî ñå êàòåðåë ïî ñòðúìíàòà ïúòåêà, íàòúêíàë ñå íà ÷îâåê, êîéòî íàäíè÷àë èçìåæäó äúðâåòàòà, àëà ùîì ãî âèäÿë, ìèãîì ñå äðúïíàë íàçàä. Áðàíäèð îáà÷å áèë ðàçïîçíàë ëèöåòî ìó â ñåòíèòå ëú÷è íà çàëÿçâàùàòà ëóíà.
 - Õåé, Äîðëàñ! - ïðîâèêíàë ñå òîé. - Êàêâè âåñòè íîñèø? Êàê òúé îñòàíà æèâ? È êúäå å ìîÿò ñðîäíèê?
 - Íå çíàì - ìðà÷íî îòâúðíàë Äîðëàñ.
 - Ñòðàííà ðàáîòà - ðåêúë Áðàíäèð.
 - Àêî èñêàø äà çíàåø - êàçàë Äîðëàñ, - ×åðíèÿ ìå÷ íè êàðàøå äà ïðåêîñèì â òúìíîòî áúðçåèòå íà Òåèãëèí. Ñòðàííî ëè å, ÷å íå ìîæàõ äà ãî ñòîðÿ? Âúðòÿ áðàäâàòà ïî-äîáðå îò ìíîçèíà äðóãè, àëà íå óìåÿ äà ñêà÷àì êàòî êîçåë.
 - Çíà÷è ñà òðúãíàëè áåç òåá ñðåùó äðàêîíà? - âúçêëèêíàë Áðàíäèð. - Àëà êàê å ñòàíàëî òóé, ñëåä êàòî òîé å ïðåìèíàë? Òðÿáâàøå ïîíå äà îñòàíåø íàáëèçî è äà âèäèø êàêâî ùå ñå ñëó÷è.
 Íî Äîðëàñ íå îòãîâàðÿë è ñàìî ãî ãëåäàë ñ íåíàâèñò â î÷èòå. Òîãàâà Áðàíäèð ðàçáðàë âñè÷êî, óñåùàéêè èçâåäíúæ, ÷å òîçè ÷îâåê å èçîñòàâèë äðóãàðèòå ñè è îò íåïîíîñèì ñðàì ñå óêðèâà â ãîðèòå.
 - Ïîçîð çà òåá, Äîðëàñ! - ðåêúë òîé. - Îò òåá äîéäîõà âñè÷êèòå íè áåäè: òè ïðèþòè ×åðíèÿ ìå÷, òè äîâåäå äðàêîíà, òè ìè ñå ïðèñìèâàøå, òè ïîâåäå Õóíòîð êúì ãèáåë, à íàêðàÿ èçáÿãà äà ñå ñïîòàéâàø êàòî ñòðàõëèâåö â ãîðèòå! - Ñåòíå ìó õðóìíàëî îùå íåùî, òà èçðåêúë ñ ãíÿâ: - Çàùî íå íè äîíåñå âåñòè? Òóé áåøå íàé-äðåáíîòî èçêóïëåíèå çà òàêàâà âèíà. Àêî ãî áå ñòîðèë, íå áè ñå íàëîæèëî Íèíèåë ñàìà äà ãè òúðñè. È òîãàâà íÿìàøå äà ñå ñðåùíå ñ äðàêîíà. Ìîæåøå äà æèâåå. Ìðàçÿ òå, Äîðëàñ!
 - Çàäðúæ ñè îìðàçàòà! - îòâúðíàë Äîðëàñ. - Òÿ å íåìîùíà êàòî óìà òè. Ìåí àêî ïèòàø, íàé-äîáðå îðêèòå äà äîéäàò è äà òå îêà÷àò êàòî ïëàøèëî â ñîáñòâåíàòà òè ãðàäèíà. Ïúðâî ñåáå ñè íàðå÷è ñòðàõëèâåö!
 À ïîäèð òóé, ïîíåæå ñðàìúò ãî ïðàâåë îùå ïî-ãíåâëèâ, òîé çàìàõíàë ñðåùó Áðàíäèð ñ ãðàìàäíèÿ ñè þìðóê è òúé ñâúðøèë íåãîâèÿò æèâîò îùå ïðåäè ñìàéâàíåòî äà íàïóñíå î÷èòå ìó - çàùîòî Áðàíäèð èçòåãëèë ìå÷à è çàìàõíàë, òà ãî ñúñÿêúë ñìúðòîíîñíî. Ñåòíå äúëãî ñòîÿë ðàçòðåïåðàí è îòâðàòåí îò êðúâòà; íàêðàÿ çàõâúðëèë ìå÷à, îáúðíàë ñå è ïðîäúëæèë ïðåãúðáåí íàïðåä, êàòî ñå ïîäïèðàë íà ïàòåðèöàòà.
 Êîãàòî Áðàíäèð ñòèãíàë äî Íåí Ãèðèò, áëåäàòà ëóíà áèëà çàëÿçëà è íîùòà ïðîñâåòëÿâàëà; íà èçòîê ñå ðàçïóêâàëà çîðàòà. Õîðàòà, ùî âñå îùå ñå òúëïåëè êðàé ìîñòà, ãî âèäåëè äà èäâà êàòî ñèâà ñÿíêà â ïðåäóòðèííèÿ ñóìðàê è íÿêîè îò òÿõ ìó ïîäâèêíàëè ñìàÿíî:
 - Êúäå áåøå? Âèäÿ ëè Íèíèåë? Çàùîòî òÿ ñè çàìèíà.
 - Äà, çàìèíà ñè - ðåêúë òîé. - Çàìèíà, çàìèíà è âå÷å íå ùå ñå çàâúðíå. Àëà àç äîéäîõ äà âè äîíåñà âåñòè. ×óéòå ìå ñåãà, áðåòèëñêè ëþäå, è êàæåòå èìàëî ëè å íÿêîãà ðàçêàç êàòî òîÿ, ùî íîñÿ! Äðàêîíúò å ìúðòúâ, àëà è Òóðàìáàð ëåæè ìúðòúâ äî íåãî. È òîâà ñà äîáðè âåñòè - äà, äîáðè ñà è äâåòå.
 Òîãàâà íàðîäúò çàìúðìîðèë, ñìàÿí îò íåãîâèòå ñëîâà, è íÿêîè ðåêëè, ÷å å ïîëóäÿë; íî Áðàíäèð èçâèêàë:
 - Èçñëóøàéòå ìå äî êðàÿ! Íèíèåë ñúùî å ìúðòâà - ïðåêðàñíàòà Íèíèåë, êîÿòî îáè÷àõòå, êîÿòî è àç îáè÷àõ ïîâå÷å îò âñè÷êî íà ñâåòà. Òÿ ñå õâúðëè îòâúä ðúáà íà Åëåíîâèÿ ñêîê(29) è îñòðèòå çúáè íà Òåèãëèí ÿ ïîãúëíàõà. Îòèäå ñè, íåíàâèæäàéêè áåëèÿ ñâÿò. Çàùîòî åòî êàêâî óçíà ïðåäè äà èçáÿãà: è äâàìàòà ñà áèëè Õóðèíîâè ÷åäà, áðàò è ñåñòðà. Ìîðìåãèë íàðè÷àõà íåãî, à ñàì ñè èçáðà èìåòî Òóðàìáàð, çà äà ñêðèå ïðåäèøíîòî - Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ. Íåÿ ïúê íàðå÷å Íèíèåë, ïîíåæå íå çíàåøå, ÷å å Íèåíîð, äúùåðÿ Õóðèíîâà. Â Áðåòèë äîéäîõà, âëà÷åéêè ïîäèð ñåáå ñè ñÿíêàòà íà ÷åðíà ó÷àñò. Òóê ñå ñòîâàðè ñúäáàòà âúðõó èì è íå ùå ñå îòúðâàò âå÷å îò ñêðúá òèÿ çåìè. Îò äíåñ íå ãè íàðè÷àéòå íèòî Áðåòèë, íèòî ñòðàíà íà Õàëåòðèìèòå, à Ñàðõ íèÿ Õèí Õóðèí - Ãðîá íà Õóðèíîâèòå ÷åäà!
 Òîãàâà, ìàêàð âñå îùå äà íå ðàçáèðàëè êàê ñå å ñòèãíàëî äî òàÿ áåäà, ëþäåòå çàðèäàëè è íÿêîè îò òÿõ ðåêëè:
 - Ãðîá ñè íàìåðè â Òåèãëèí ñêúïàòà Íèíèåë, ãðîá òðÿáâà äà èìà è çà Òóðàìáàð, íàé-õðàáðèÿ ñðåä ìúæåòå. Íå áèâà ñïàñèòåëÿò íè äà ëåæè ïîä íåáåòî. Íåêà èäåì äà ãî ïîòúðñèì.
Ãèáåëòà íà Òóðèí
À êîãàòî Íèíèåë èçáÿãàëà, Òóðèí ñå ðàçìúðäàë è ìó ñå ñòîðèëî, ÷å ÿ ÷óâà äà ãî çîâå îò äàëå÷åí áåçäúíåí ìðàê; íî ñúñ ñìúðòòà íà Ãëàóðóíã ñúçíàíèåòî ìó ñå âúçâúðíàëî è òîé îòíîâî ñè ïîåë äúëáîêî äúõ, ïîñëå âúçäúõíàë è îò èçòîùåíèå ïîòúíàë â äúëáîêà äðÿìêà. Ïðåäè ðàçñúìâàíå îáà÷å íîùíèÿò ñòóä âçåë äà ãî ìú÷è, òà ñå çàâúðòÿë íàñúí, äðúæêàòà íà Ãóðòàíã ãî ïîäïðÿëà â ðåáðàòà è òîé ñå ñúáóäèë. Íîùòà îòìèíàâàëà è èç âúçäóõà ñå íîñåë óòðèíåí ïîëúõ; ñêî÷èë òîé íà íîçå, êàòî ñè ïðèïîìíèë ïîáåäàòà è ïàðåùàòà îòðîâà íà äðàêîíà. Âäèãíàë ðúêà, îãëåäàë ÿ è ñå ïî÷óäèë. Çàùîòî áèëà ïðåâúðçàíà ñ âñå îùå âëàæíî ïàð÷å áÿë ïëàò, êîåòî îáëåê÷àâàëî áîëêàòà; è ñè ðåêúë:
 - Êàê òúé íÿêîé ñå å ïîãðèæèë çà ìåí, à ñåòíå ìå å èçîñòàâèë äà ëåæà íà ñòóäåíèÿ êàìúê ñðåä õàîñ è äðàêîíîâî çëîâîíèå? Êàêâè ëè ñòðàííè íåùà ñà ñå ñëó÷èëè?
 Òîãàâà ñå ïðîâèêíàë, àëà íèêîé íå ìó îòãîâîðèë. Íàîêîëî èìàëî ñàìî ìðàê, îïóñòîøåíèå è çëîâåù ìèðèñ íà ñìúðò. Ïðèâåë ñå äà âäèãíå ìå÷à ñè è âèäÿë, ÷å å öÿë, à ñèÿíèåòî ïî îñòðèåòî áëåñòè âñå òúé ÿðêî.
 - Ñêâåðíà áå îòðîâàòà íà Ãëàóðóíã - ïðîìúëâèë òîé, - àëà òè ñè ïî-êðåïúê îò ìåí, Ãóðòàíã! Îò íè÷èÿ êðúâ íå ñå îòêàçâàø. Òâîÿ å ïîáåäàòà. Åëà ñåãà! Òðÿáâà äà ïîäèðÿ ïîìîù. Èçíóðåíî å ìîåòî òÿëî è ìðàç ïðîíèçâà êîñòèòå ìè.
 Ïîñëå îáúðíàë ãðúá íà Ãëàóðóíã è ãî îñòàâèë äà ãíèå; íî äîêàòî ñå îòäàëå÷àâàë îò îíîâà ìÿñòî, âñÿêà íîâà ñòúïêà ìó ñå ñòðóâàëà âñå ïî-òåæêà è òîé ñè ïîìèñëèë: "Ìîæå áè êðàé Íåí Ãèðèò ùå çàâàðÿ äà ìå î÷àêâà íÿêîé îò ðàçóçíàâà÷èòå. Àëà ìè ñå ùå ÷àñ ïî-ñêîðî äà ñòèãíà äî ñâîÿ äîì, òà äà óñåòÿ íåæíèòå ðúöå íà Íèíèåë è çíàõàðñêèòå óìåíèÿ íà äîáðèÿ Áðàíäèð!"
 È òúé êðà÷åë èçíåìîùÿë ïîä ìúòíèòå ëú÷è íà çîðàòà, êàòî ñå ïîäïèðàë ñ Ãóðòàíã, äîäåòî íàé-ñåòíå ñòèãíàë êðàé Íåí Ãèðèò è çàñòàíàë ïðåä ëþäåòå, òúêìî êîãàòî òðúãâàëè äà òúðñÿò òðóïà ìó.
 Ñ óæàñ ñå îòäðúïíàëè òå, ìèñëåéêè, ÷å òîâà å íåïðèêàÿíèÿò ìó äóõ, à æåíèòå íàäàëè âîé è çàêðèëè î÷è. Íî Òóðèí èì ðåêúë:
 - Íå, ðàäâàéòå ñå âìåñòî äà ðèäàåòå! Âèæòå! Íèìà íå ñúì æèâ? È íèìà íå ïîãóáèõ äðàêîíà, îò êîéòî ñå áîÿõòå?
 Òîãàâà âñè÷êè ñå îáúðíàëè êúì Áðàíäèð è âèêíàëè:
 - Ãëóïåö ñè òè ñ òâîèòå ëúæîâíè ïðèêàçêè, ÷å áèë ìúðòúâ. Íå òè ëè êàçàõìå, ÷å ñè ëóä?
 À Áðàíäèð ãëåäàë êàòî âòðåùåí êúì íåãî ñ óæàñ â î÷èòå è íèùî íå ìîæåë äà èçðå÷å. Íî Òóðèí ìó êàçàë:
 - Çíà÷è òè ñè äîøúë òàì äà ïðåâúðæåø ðúêàòà ìè? Áëàãîäàðÿ. Àëà ÿâíî ãóáèø óìåíèÿòà ñè, ùîì íå ìîæåø äà ðàçëè÷èø ñìúðò îò ïðèïàäúê. - À ïîñëå ñå îáúðíàë êúì õîðàòà: - Íå ãîâîðåòå òàêà çà íåãî, ãëóïöè. Êîé îò âàñ áè ñòîðèë ïîâå÷å? Òîé ïîíå èìàøå äîáëåñòòà äà ñëåçå äî áîéíîòî ïîëå, äîêàòî âèå ñåäÿõòå òóê è ñå âàéêàõòå! Å, õàéäå, ñèíå Õàíäèðîâ! Îùå ìíîãî íåùà èñêàì äà óçíàÿ. Çàùî ñè òóê è çàùî ñà äîøëè âñè÷êè òèÿ ëþäå, êîèòî îñòàâèõ â Åôåë? Ùîì ñúì òðúãíàë çàðàäè âàñ ñðåùó ñìúðòíà çàïëàõà, íå ìîãà ëè äà ðàç÷èòàì, ÷å ùå èçïúëíèòå âîëÿòà ìè, äîêàòî ìå íÿìà? È êúäå å Íèíèåë? Çà íåÿ ïîíå ñå íàäÿâàì, ÷å íå ñòå ÿ äîâåëè íàñàì, à ñè ñòîè êúäåòî çàðú÷àõ - â ìîÿ äîì ñ îõðàíà îò õðàáðè ìúæå.
 À êîãàòî íèêîé íå ìó îòãîâîðèë, òîé ñå ïðîâèêíàë:
 Õàéäå, êàæåòå êúäå å Íèíèåë? Çàùîòî íàé-íàïðåä íåÿ èñêàì äà âèäÿ; è íà íåÿ íàé-íàïðåä ùå ðàçêàæà çà äåëàòà îò òàçè íîù.
 Àëà âñè÷êè èçâðúùàëè ëèöà è íàêðàÿ Áðàíäèð ïðîäóìàë:
 - Íèíèåë íå å òóê.
 - Ìíîãî äîáðå - ðåêúë Òóðèí. - Ùîì å òúé, ùå ñå ïðèáåðà ó äîìà. Èìà ëè òóê êîí äà ìå íîñè? Èëè îùå ïî-äîáðå íîñèëêà.  Ìíîãî ñèëè çàãóáèõ â òåæêàòà áèòêà.
 - Íå, íå! - îò÷àÿíî ðåêúë Áðàíäèð. - Ïðàçíà å òâîÿòà êúùà. Íèíèåë íå å òàì. Ìúðòâà å.
 Íî åäíà îò æåíèòå - ñúïðóãàòà íà Äîðëàñ, êîÿòî íå îáè÷àëà Áðàíäèð - âèêíàëà ïèñêëèâî:
 - Íå ãî ñëóøàé, ãîñïîäàðþ! Òîé å ïîëóäÿë. Äîéäå ñ âèêîâå, ÷å ñè ìúðòúâ è íàðå÷å òóé äîáðà íîâèíà. Çàùî òîãàâà äà âÿðâàìå íà ïðèêàçêèòå ìó çà Íèíèåë - ÷å áèëà ìúðòâà, òà äîðè è îùå ïî-ëîøî?
 Òîãàâà Òóðèí ïðèñòúïèë êúì Áðàíäèð è èçâèêàë:
 - Çíà÷è ìîÿòà ñìúðò áèëà äîáðà íîâèíà? Äà, çíàì ñè, ÷å îòêðàé âðåìå ÿ ðåâíóâàø îò ìåí. À ñåãà áèëà ìúðòâà, êàçâàø? Òà äîðè è îùå ïî-ëîøî. Êàêâà ëúæà ñè ñúòâîðèë â ñâîÿòà çëîáà, ïðîêëåòíèêî ñàêàòè? Ìîæå áè ñè èñêàë äà íè ïîãóáèø ñ ãíóñíè ñëîâà, òúé êàòî íå âëàäååø äðóãî îðúæèå?
 Ãíÿâ ïëàìíàë â Áðàíäèðîâîòî ñúðöå, òà ïðîãîíèë âñÿêà æàëîñò è òîé ñå ïðîâèêíàë:
 - Ïîëóäÿë ëè? Íå, ëóäèÿò ñè òè, ×åðåí ìå÷ ñ ÷åðíà ñúäáà! À çàåäíî ñ òåá è âñè÷êè òèÿ ñëàáîóìíè ëþäå. Íå ëúæà! Íèíèåë å ìúðòâà, ìúðòâà, ìúðòâà! Âúðâè äà ÿ òúðñèø â Òåèãëèí!
 Çàìðúçíàë Òóðèí íåïîäâèæíî è òèõî ïðîäóìàë:
 - Îòêúäå çíàåø? Êàê ñè ÿ òëàñíàë êúì ãèáåë?
 - Çíàì, çàùîòî ÿ âèäÿõ äà ñå õâúðëÿ - îòâúðíàë Áðàíäèð. - Àëà íå àç, à òè ÿ òëàñíà. Òÿ èçáÿãà îò òåá, ñèíå Õóðèíîâ è ñå õâúðëè â Êàáåä-åí-Àðàñ, òà íèêîãà âå÷å äà íå òå âèäè. Íèíèåë! Íèíèåë ëè? Íå, òÿ áå Íèåíîð, äúùåðÿ Õóðèíîâà.
 Òîãàâà Òóðèí ñãðàá÷èë Áðàíäèð è ãî ðàçòðúñêàë; çàùîòî â òèÿ ñëîâà äî÷óë êàê ãî äîãîíâàò ñòúïêèòå íà ñúäáàòà, àëà îò óæàñ è ÿðîñò ñúðöåòî ìó íå èñêàëî äà ãè ïðèåìå, êàêòî ñìúðòíî ðàíåí çâÿð å ãîòîâ äà íàðàíè âñåêèãî îêîëî ñåáå ñè, ïðåäè äà èçäúõíå.
 - Äà, àç ñúì Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ - âèêíàë òîé. - Îòäàâíà ñè ñå äîñåòèë çà òóé. Àëà íèùî íå çíàåø çà ñåñòðà ìè Íèåíîð. Íèùî! Òÿ å íà ñèãóðíî ìÿñòî â Ïîòàéíîòî êðàëñòâî. Òóé å ëúæà, çà÷åíàòà â ãíóñíèòå òè ìèñëè, çà äà ïîäëóäèø ïúðâî ñúïðóãàòà ìè, à ñåòíå è ìåí. Õðîì çëîäåé - çíà÷è ñè èñêàë äà òëàñíåø êúì ãèáåë è äâàìà íè?
 Íî Áðàíäèð îòáëúñíàë ðúêàòà ìó è îòâúðíàë:
 - Íå ìå äîêîñâàé! Óêðîòè ìàëêî áåçóìñòâîòî ñè. Îíàçè, êîÿòî íàðè÷àø ñâîÿ ñúïðóãà, äîéäå è òå ïðåâúðçà, à òè íå îòãîâîðè íà íåéíèÿ çîâ. Àëà äðóã îòãîâîðè íàìåñòî òåá - äðàêîíúò Ãëàóðóíã, êîéòî íàâÿðíî å îìàãüîñàë ïàãóáíî è äâàìà âè. Òèÿ ñëîâà èçðå÷å, ïðåäè äà èçäúõíå: "Íèåíîð, äúùå Õóðèíîâà, åòî ãî áðàò òè, êîâàðåí êúì âðàãîâåòå, íåâåðåí êúì ïðèÿòåëèòå, ïðîêëÿòèå çà ñâîÿ ðîä - òàêúâ å Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ". - Ïîñëå Áðàíäèð èçâåäíúæ èçáóõíàë â áåçóìåí ñìÿõ. - Ðàçïðàâÿò, ÷å íà ñìúðòíî ëåãëî ÷îâåê ãîâîðè èñòèíàòà - èçêèñêàë ñå òîé. - À êîìàé è ñ äðàêîíèòå å ñúùîòî. Òóðèí, ñèíå Õóðèíîâ, ïðîêëåò äà å òâîÿò ðîä è âñè÷êè, êîèòî òå ïîäñëîíÿò!
 Òîãàâà Òóðèí ñãðàá÷èë Ãóðòàíã è ñâèðåï îãúí ëóìíàë â î÷èòå ìó.
 - À ùî äà ðå÷åì çà òåá, íåäúãàâà òâàð? - áàâíî ïðîäóìàë òîé. - Êîé é ðàçêðè çàä ãúðáà ìè ìîåòî èñòèíñêî èìå? Êîé ÿ îòâåäå ïðè äðàêîíîâàòà çëîáà? Êîé ñòîÿ ñúñ ñêðúñòåíè ðúöå è ÿ îñòàâè äà óìðå? Êîé äîéäå íàñàì, òà ÷àñ ïî-ñêîðî äà ðàçêàæå íà âñåîñëóøàíèå çà íåéíèÿ óæàñ? Êîé ìè ñå íàäñìèâà çëîðàäî ñåãà? Çíà÷è õîðàòà êàçâàëè èñòèíàòà, ïðåäè äà óìðàò? Ãîâîðè òîãàâà, áåç äà ñå áàâèø.
 À Áðàíäèð êàòî âèäÿë ñìúðòòà ñè èçïèñàíà âúðõó Òóðèíîâîòî ëèöå, îñòàíàë íåïîäâèæåí è íå ïîáÿãíàë, ìàêàð ÷å íÿìàë äðóãî îðúæèå, îñâåí ïàòåðèöàòà ñè; è ðåêúë:
 - Äúëúã å ðàçêàçúò çà îíóé, ùî ñå ñëó÷è, à âå÷å ñúì èçìîðåí îò òåá. Àëà òè çëîñëîâèø çà ìåí, ñèíå Õóðèíîâ. Íèìà è Ãëàóðóíã å çëîñëîâèë? Ïîñå÷åø ëè ìå, âñè÷êè ùå âèäÿò, ÷å å áèë ïðàâ. Íî íå ñå áîÿ îò ñìúðòòà, çàùîòî ñëåä íåÿ ùå èäà äà òúðñÿ îáè÷íàòà Íèíèåë è ìîæå áè ïàê ùå ÿ íàìåðÿ îòâúä Ìîðåòî.
 - Íèíèåë ëè äà òúðñèø? - âèêíàë Òóðèí. - Íå, Ãëàóðóíã ùå íàìåðèø, òà çàåäíî äà òâîðèòå ëúæè. Ùå ñïèø äî ×åðâåÿ, òâîÿ ñúáðàò ïî äóøà, è â åäèí îáù ìðàê ùå ãíèåòå!
 Ñåòíå âäèãíàë Ãóðòàíã è ñìúðòîíîñíî ñúñÿêúë Áðàíäèð. Àëà õîðàòà çàêðèëè î÷è ïðåä ñòðàøíàòà ãëåäêà è êîãàòî ñå îáúðíàë äà íàïóñíå Íåí Ãèðèò, âñè÷êè ïîáÿãíàëè ñ óæàñ îò íåãî.
 Òðúãíàë òîãàç Òóðèí êàòî îáåçóìÿë ïðåç ãîðñêèòå äåáðè è òó ïðîêëèíàë Ñðåäíàòà çåìÿ è ÷îâåøêàòà ó÷àñò, òó ñòðàñòíî çîâÿë Íèíèåë. Íî êîãàòî íàé-ñåòíå ëóäîñòòà ãî íàïóñíàëà, òîé ñåäíàë, çàìèñëèë ñå íàä äåëàòà ñè è îò óñòíèòå ìó ñå îòðîíèë âèê:
 - Òÿ å íà ñèãóðíî ìÿñòî â Ïîòàéíîòî êðàëñòâî!
 È ñè ïîìèñëèë, ÷å ñëåä êàòî öåëèÿò ìó æèâîò å ñúñèïàí, òðÿáâà äà òðúãíå íàòàòúê; çàùîòî âñè÷êè ëúæè íà Ãëàóðóíã ãî òëàñêàëè íàäàëå÷ îò Äîðèàò. Çàòóé ñå èçïðàâèë, ïîåë êúì Áðîäîâåòå íà Òåèãëèí è ìèíàâàéêè ïîêðàé Õàóä-åí-Åëåò, èçâèêàë:
 - Î, Ôèíäóèëàñ, ãîð÷èâî ïëàòèõ, çàäåòî ñå âñëóøàõ â ñëîâàòà íà äðàêîíà! Äàé ìè ìúäðîñò ñåãà!
 Àëà îùå ïðåäè äà äîâúðøè, çúðíàë äâàíàéñåò âúîðúæåíè åëôè÷åñêè áîéöè äà ìèíàâàò ïðåç Áðîäîâåòå; è êîãàòî íàáëèæèëè, ðàçïîçíàë ìåæäó òÿõ Ìàáëóíã, ïðúâ ïúëêîâîäåö íà Òèíãîë. À Ìàáëóíã ãî ïðèâåòñòâàë ñ âèê:
 - Òóðèí! Äîáðà ñðåùà íàé-ñåòíå! Äúëãî òå òúðñèõ è ñå ðàäâàì äà òå âèäÿ, ìàêàð äà ëè÷è, ÷å òèÿ ãîäèíè ñà áèëè òåæêè çà òåá.
 - Òåæêè! - ïîâòîðèë Òóðèí. - Äà, òåæêè êàòî Ìîðãîòîâèòå íîçå. Àëà ùîì ñå ðàäâàø äà ìå âèäèø æèâ, çíà÷è ñè åäèíñòâåí â Ñðåäíàòà çåìÿ. Çàùî ìè ñå ðàäâàø?
 - Çàùîòî èìåòî òè å íà ïî÷èò ñðåä íàñ - îòâúðíàë Ìàáëóíã. - È ìàêàð ÷å îò ìíîãî çàïëàõè óñïÿ äà ñå èçïëúçíåø, íàïîñëåäúê ñå áîÿõ çà òåá. Ãëåäàõ èäâàíåòî íà Ãëàóðóíã è ñè ìèñëåõ, ÷å å ïîñòèãíàë ãíóñíèòå ñè öåëè, à ñåãà ñå çàâðúùà ïðè ñâîÿ ãîñïîäàð. Àëà òîé çàâè êúì Áðåòèë è â ñúùîòî âðåìå óçíàõ îò áðîäíèöè èç ïóùèíàêà, ÷å ×åðíèÿ ìå÷ îò Íàðãîòðîíä ñå áèë ïîÿâèë îòíîâî è îðêèòå ñå áîÿëè äî ñìúðò îò íåãî. Òîãàâà ìå îáçå òðåâîãà è ñè ðåêîõ: "Óâè! Òàì, êúäåòî íå ñìåÿò äà ïðèïàðÿò îðêèòå, ñàì Ãëàóðóíã îòèâà äà äèðè Òóðèí". Çàòóé äîéäîõ ÷àñ ïî-ñêîðî íàñàì äà òå ïðåäóïðåäÿ è äà òè ïîìîãíà.
 - Áúðçàë ñè, àëà íå äîñòàòú÷íî - ðåêúë Òóðèí. - Ãëàóðóíã å ìúðòúâ.
 Òîãàâà åëôèòå ãî ïîãëåäíàëè ñìàÿíî è âúçêëèêíàëè:
 - Óáèë ñè Âåëèêèÿ ÷åðâåé! Íàâåêè ùå ñå ñëàâè òâîåòî èìå ñðåä åëôè è ëþäå!
 - Íå ìå å ãðèæà - îòâúðíàë Òóðèí. - Çàùîòî è ñúðöåòî ìè çàãèíà. Àëà ùîì èäâàòå îò Äîðèàò, ðàçêàæåòå ìè âåñòè çà ìîèòå áëèçêè. Â Äîð-ëîìèí óçíàõ, ÷å ñà çàáÿãíàëè â Ïîòàéíîòî êðàëñòâî.
 Äúëãî íå îòãîâàðÿëè åëôèòå, íî íàêðàÿ Ìàáëóíã ïðîäóìàë:
 - Òúé ñòîðèõà íàèñòèíà, â ãîäèíàòà ïðåäè èäâàíåòî íà äðàêîíà. Íî ñåãà íå ñà òàì, óâè!
 Èçñòèíàëî ñúðöåòî íà Òóðèí, çàùîòî äî÷óë êàê ñòúïêèòå íà ñúäáàòà ãî ãîíÿò êúì ñòðàøíèÿ êðàé.
 - Ïðîäúëæàâàé! - âèêíàë òîé. - È íå ñå áàâè!
 - Äâåòå òðúãíàõà èç ïóùèíàêà äà òå äèðÿò - ðåêúë Ìàáëóíã. - Òóé áå ïðîòèâ âñè÷êè ðàçóìíè ñúâåòè; àëà ùîì ðàçáðàõà, ÷å òè ñè ×åðíèÿ ìå÷, ïîæåëàõà äà èäàò êúì Íàðãîòðîíä; à Ãëàóðóíã èçñêî÷è íàñðåùà è ðàçïðúñíà òÿõíàòà ñòðàæà. Îò îíçè äåí íèêîé íå å âèäÿë Ìîðâåí; Íèåíîð ïúê áå îìàãüîñàíà, òà çàãóáè ðå÷ è ðàçóì, ïîñëå èçáÿãà íà ñåâåð êàòî ãîðñêà ñúðíà è èç÷åçíà ñðåä äåáðèòå.
 Òîãàâà çà ïî÷óäà íà åëôèòå Òóðèí ñå ðàçñìÿë ãðúìêî è ïðîíèçèòåëíî.
 - Íå å ëè øåãà òîâà? - âèêíàë òîé. - Î, ïðåêðàñíàòà Íèåíîð! Çíà÷è èçáÿãàëà îò Äîðèàò êúì äðàêîíà, à îò äðàêîíà êúì ìåí. Êàêâà áëàãîñêëîííà ñúäáà! Ìóðãàâà êàòî ãîðñêè ïëîä áå òÿ, ñ òúìíè êîñè; äðåáíà è êðåõêà êàòî åëôè÷åñêî ÷åäî, íèêîé íå áè ìîãúë äà ÿ ñáúðêà!
 Ñòúïèñàë ñå òîãàâà Ìàáëóíã è ðåêúë:
 - Òóê òðÿáâà äà èìà íÿêàêâà ãðåøêà. Íå áå òàêàâà ñåñòðà òè. Âèñîêà áå, ñúñ ñèíè î÷è è êîñà îò ÷èñòî çëàòî - èñòèíñêî êîïèå íà áàùà ñè Õóðèí. Íå ìîæå äà ñè ÿ âèæäàë!
 - Íå ìîæå ëè, Ìàáëóíã, íå ìîæå ëè? - ïðîâèêíàë ñå Õóðèí. - À çàùî íå? Òà àç ñúì ñëÿï, ïîãëåäíè ìå! Íå çíàåøå ëè? Ñëÿï, ñëÿï è çàëóòàí îùå îò äåòñòâî â ìðà÷íèòå ìúãëè íà Ìîðãîò! Çàòóé îñòàâè ìå! Âúðâè ñè, âúðâè! Âúðíè ñå â Äîðèàò è äàíî çèìíà ñëàíà ãî ïîïàðè! Ïðîêëåò äà å Ìåíåãðîò! Ïðîêëåò äà å è ïúòÿò, ïî êîéòî ñòúïâàø! Âå÷å âñè÷êî ñâúðøè. Ñåãà èäâà íîùòà!
 Ïîñëå èçáÿãàë ïî-áúðçî îò âÿòúðà, à òå ãëåäàëè ïîäèð íåãî ñ ïî÷óäà è ñòðàõ. È Ìàáëóíã ðåêúë:
 - Ñëó÷èëî ñå å íåùî íåîáè÷àéíî è ñòðàõîâèòî, çà êîåòî íå çíàåì. Íåêà äà ãî ïîñëåäâàìå è äà ìó ïîìîãíåì, àêî íè å ïî ñèëèòå - çàùîòî òîé å îáåçóìÿë è áåçðàçñúäåí.
 Íî Òóðèí ãè èçîñòàâèë äàëå÷å çàä ñåáå ñè, ñòèãíàë äî Êàáåä-åí-Àðàñ è ñïðÿë; ÷óë ãðîõîòà íà âîäàòà è âèäÿë, ÷å äúðâåòàòà íàáëèçî è íàäàëå÷ ñà ñúñóõðåíè è ìúðòâèòå èì ëèñòà ñå ðîíÿò ïå÷àëíî, ñÿêàø çèìà áèëà íàñòàíàëà â ïúðâèòå äíè íà ëÿòîòî.
 - Êàáåä-åí-Àðàñ, Êàáåä Íàåðàìàðò! - èçâèêàë òîé. - Íå ùå îñêâåðíÿ âîäèòå, êîèòî èçìèõà Íèíèåë. Çàùîòî çëè áÿõà âñè÷êèòå ìè äåëà, à íàé-ñòðàøíî èçëåçå ïîñëåäíîòî.
 Ñåòíå èçòåãëèë ìå÷à ñè è ïðîäóìàë:
 - Çäðàâåé, Ãóðòàíã, ñìúðòîíîñíî æåëÿçî, òè åäèíñòâåí ñåãà ìè îñòàíà! Àëà ïîçíàâàø ëè äðóã ãîñïîäàð è äðóãà âÿðíîñò, îñâåí ðúêàòà, ùî òå ðàçìàõâà? Îò íè÷èÿ êðúâ íå ñå îòêàçâàø. Ùå ïðèåìåø ëè òîãàç è Òóðèí Òóðàìáàð? Ùå ìå ïîãóáèø ëè áúðçî?
 È â îòãîâîð îò îñòðèåòî äîëåòÿë ñòóäåí ãëàñ:
 - Äà, ùå èçïèÿ êðúâòà òè, òà äàíî äà çàáðàâÿ êðúâòà íà ñâîÿ ãîñïîäàð Áåëåã è êðúâòà íà Áðàíäèð, êîãîòî ïîñå÷å íåñïðàâåäëèâî. Áúðçî ùå òå ïîãóáÿ.
 Òîãàâà Òóðèí çàáîë â çåìÿòà äðúæêàòà íà ìå÷à, õâúðëèë ñå âúðõó Ãóðòàíã è ÷åðíîòî îñòðèå ìó îòíåëî æèâîòà.
 À Ìàáëóíã êàòî äîøúë, ïîãëåäíàë ãðîçíîòî òóëîâèùå íà ìúðòâèÿ Ãëàóðóíã, ïîñëå ñúçðÿë òðóïà íà Òóðèí è äúëáîêî ñå íàñêúðáèë, ìèñëåéêè çà Õóðèí êàêúâòî ãî áèë âèäÿë â áèòêàòà Íèðíàåò Àðíîåäèàä è çà ñòðàøíàòà ó÷àñò íà íåãîâîòî ñåìåéñòâî. Äîêàòî åëôèòå ñòîÿëè òàì, õîðàòà ñëåçëè îò Íåí Ãèðèò äà ïîãëåäàò äðàêîíà è êàòî âèäåëè êàêúâ ñòðàøåí êðàé å ñïîëåòÿë Òóðèí Òóðàìáàð, âñè÷êè çàðèäàëè; à åëôèòå ñå ïîòðåñëè, ùîì óçíàëè íàé-ñåòíå êàêâî îçíà÷àâàëè ñåòíèòå ñëîâà íà Òóðèí. Òîãàâà Ìàáëóíã èçðåêúë ãîð÷èâî:
 - Àç ñúùî áÿõ çàìåñåí â ñúäáàòà íà Õóðèíîâèòå ÷åäà è òúé ïîãóáèõ ñ äóìè îíîãîâà, êîãîòî îáè÷àõ.
 Ïîñëå âäèãíàëè Òóðèí è îòêðèëè, ÷å ìå÷úò ìó ñå å ñòðîøèë íà äâå. Òúé èç÷åçíàëî è ïîñëåäíîòî, ùî ïðèòåæàâàë.
 Ñ ìíîãî òðóä ñúáðàëè êóïèùà äúðâà, íàêëàëè îãðîìíà êëàäà è óíèùîæèëè òðóïà íà äðàêîíà, äîäåòî îñòàíàëà ñàìî ïåïåë è ñòðèòè íà ïðàõ êîñòè. Íî çà Òóðèí èçêîïàëè ãðîá è ìó èçäèãíàëè ìîãèëà òàì, êúäåòî áèë ïàäíàë, à äî íåãî ïîëîæèëè ñòðîøåíèÿ Ãóðòàíã. È êîãàòî âñè÷êî ñâúðøèëî è ïåñíîïîéöèòå íà åëôè è ëþäå ãî îïëàêàëè, çàåäíî äîâëåêëè âúðõó ìîãèëàòà ãðàìàäåí ñèâ êàìúê; è íà íåãî åëôèòå èçñåêëè ñ äîðèàòñêè ðóíè:
ÒÓÐÈÍ ÒÓÐÀÌÁÀÐ ÄÀÃÍÈÐ ÃËÀÓÐÓÍÃÀ
 À ïî-äîëó èçïèñàëè ñúùî:
ÍÈÅÍÎÐ ÍÈÍÈÅË
 Àëà òÿ íå áèëà òàì è íèêîé íèêîãà íå óçíàë íàêúäå ñà ÿ îòíåñëè õëàäíèòå âîäè íà Òåèãëèí.
|¹ Òúé ñâúðøâà Ðàçêàçúò çà äåöàòà íà Õóðèí - íàé-äúëãàòà îò âñè÷êè áàëàäè â Áåëåðèàíä.
 22 Âèæ Ïðèëîæåíèåòî, â êîåòî ñå ñïîìåíàâà, ÷å Îðîäðåò ðàçìåíÿë âåñòè ñ Òèíãîë "ïî òàéíè ïúòèùà".
 23 Â "Ñèëìàðèëèîí" (ñòð. 149) Ôàðîòñêîòî ïëàòî èëè Òàóð-åí-Ôàðîò å ïðåäñòàâåíî êàòî "ïðîñòîðíè ãîðèñòè ïëàòà". Îïèñàíèåòî ìó òóê êàòî "êàôÿâî è ãîëî" ìîæå áè ñå îòíàñÿ ñàìî äî íà÷àëîòî íà ïðîëåòòà, ïðåäè äúðâåòàòà äà ñå ðàçëèñòÿò.
 24 Áè ìîãëî äà ñå ïðåäïîëîæè, ÷å åäâà ñëåä ãèáåëòà íà Òóðèí è Íèåíîð, êîãàòî âñè÷êî å ñâúðøèëî, íÿêîé ñè å ïðèïîìíèë çà òîçè ïðèñòúï, ðàçáðàë å íåãîâèÿ ñìèñúë è Äèìðîñò å ïðåèìåíóâàí íà Íåí Ãèðèò; íî â ëåãåíäàòà ïðåç öÿëîòî âðåìå ñå èçïîëçâà íàèìåíîâàíèåòî Íåí Ãèðèò.
 25 Àêî Ãëàóðóíã íàèñòèíà å âúçíàìåðÿâàë äà ñå çàâúðíå â Àíãáàíä, áè ìîãëî äà ñå ïðåäïîëîæè, ÷å ùå ïîòåãëè ïî ñòàðèÿ ïúò êúì Òåèãëèíñêèòå áðîäîâå - ìàðøðóò, òâúðäå áëèçúê äî òîçè, ïî êîéòî ñòèãà äî Êàáåä-åí-Àðàñ. Ìîæå áè ãîðÿíèòå ñà î÷àêâàëè äà òðúãíå êúì Àíãáàíä êàêòî å äîøúë ïðåäè âðåìå - ïîêðàé Íàðîã è Èâðèí. Ïîêàçàòåëíè ñà äóìèòå íà Ìàáëóíã: "Ãëåäàõ èäâàíåòî íà Ãëàóðóíã è ñè ìèñëåõ, ÷å... ñå çàâðúùà ïðè ñâîÿ ãîñïîäàð. Àëà òîé çàâè êúì Áðåòèë..."
 Êîãàòî ãîâîðè çà íàäåæäàòà Ãëàóðóíã äà ïðîäúëæè íàïðàâî áåç çàâîè, Òóðàìáàð èìà ïðåäâèä, ÷å àêî äðàêîíúò ìèíå ïîêðàé Òåèãëèí äî áðîäîâåòå, òîãàâà ùå ìîæå äà íàâëåçå â Áðåòèë, áåç äà ïðåîäîëÿâà êëèñóðàòà, êúäåòî å óÿçâèì - òîâà ëè÷è è îò ïî-íàòàòúøíèÿ ìó ðàçãîâîð êðàé Íåí Ãèðèò.
 26 Íå îòêðèõ êàðòà, êîÿòî äà èëþñòðèðà ïîäðîáíî ïðåäñòàâàòà íà áàùà ìè çà ìåñòíîñòòà, íî òàçè ñêèöà ïîíå îòãîâàðÿ íà èçèñêâàíèÿòà íà ïîâåñòâîâàíèåòî:
(Îò ïðåâîäà÷à: òóê òðÿáâà äà ñå âêëþ÷è ôàêñèìèëå íà êàðòàòà îò ñòð. 149 íà êíèãàòà ñúñ ñëåäíèòå íàèìåíîâàíèÿ:
Êúì Àìîí Îáåë; Íåí Ãèðèò; ðåêà Êåëåáðîñ; Òåèãëèíñêè êëèñóðè; Òåèãëèíñêè áðîäîâå; êúì Íàðãîòðîíä)
 27 Èçðàçèòå "äèâî ïîáÿãíàëà îò îíîâà ìÿñòî" è "ïàê ñå âòóðíàëà ïðåä íåãî" ïîäñêàçâàò, ÷å å èìàëî èçâåñòíî ðàçñòîÿíèå ìåæäó ðúáà íà êëèñóðàòà è ìÿñòîòî, êúäåòî Òóðèí ëåæè äî ìúðòâèÿ Ãëàóðóíã. Ìîæå áè â ïðåäñìúðòíèÿ ñè ãúð÷ äðàêîíúò ñå å ïðåìåòíàë äàëå÷å íàïðåä.
 28 Ìàëêî ïî-êúñíî â ðàçêàçà ñàìèÿò Òóðèí ïðåäè ñìúðòòà ñè íàðè÷à òîâà ìÿñòî Êàáåä Íàåðàìàðò è ìîæå äà ñå ïðåäïîëîæè, ÷å èìåòî ñå å ñúõðàíèëî êàòî ñïîìåí çà ïîñëåäíèòå ìó äóìè.
Ñúùåñòâóâà ïðèâèäíî ïðîòèâîðå÷èå â òâúðäåíèåòî (ñðåùàíî êàêòî òóê, òàêà è â "Ñèëìàðèëèîí"), ÷å Áðàíäèð å ïîñëåäíèÿò ÷îâåê, íàäíèêíàë â Êàáåä-åí-Àðàñ, ìàêàð ÷å ïî-êúñíî òàì èäâà Òóðèí, à ñúùî òàêà åëôèòå è âñè÷êè ãîðÿíè, êîèòî ñòðóïâàò ìîãèëà íàä òðóïà ìó. Íàâÿðíî òî ìîæå äà ñå îáÿñíè, àêî ïðèåìåì èçðàçà â ïî-òåñåí ñìèñúë: Áðàíäèð å ïîñëåäíèÿò, êîéòî íàäíè÷à "â íåéíèÿ ìðàê". Âñúùíîñò áàùà ìè âúçíàìåðÿâàøå äà ïðîìåíè èñòîðèÿòà òúé, ÷å Òóðèí äà ñå ñàìîóáèå íå êðàé Êàáåä-åí-Àðàñ, à âúðõó ìîãèëàòà íà Ôèíäóèëàñ ïðè Òåèãëèíñêèòå áðîäîâå; òîçè âàðèàíò îáà÷å íèêîãà íå ñå å ïîÿâÿâàë â ïèñìåíà ôîðìà.
 29 Òåçè äóìè ïîäñêàçâàò, ÷å âåðîÿòíî ïúðâîíà÷àëíîòî èìå íà êëèñóðàòà å áèëî Åëåíîâ ñêîê è èìåííî òàêà ñå ïðåâåæäà íàçâàíèåòî Êàáåä-åí-Àðàñ.
ÏÐÈËÎÆÅÍÈÅ
 Îò îíçè ìîìåíò íà ðàçêàçà, êîãàòî Òóðèí è íåãîâèòå õîðà ñå íàñòàíÿâàò â äðåâíîòî æèëèùå íà êàëïàâèòå äæóäæåòà âúðõó Àìîí Ðóä, ëèïñâà öÿëîñòíî è ïîäðîáíî ïîâåñòâîâàíèå ÷àê äîêàòî "Íàðí è Õèí Õóðèí" ïðîäúëæàâà ñ Òóðèíîâîòî ïúòóâàíå íà ñåâåð ñëåä ïàäàíåòî íà Íàðãîòðîíä. Âñå ïàê îò ìíîæåñòâîòî åêñïåðèìåíòàëíè èëè îáÿñíèòåëíè ÷åðíîâè è çàïèñêè ìîæåì äà çúðíåì ìíîãî íåùà, îñòàíàëè ñêðèòè çàä äàëå÷ ïî-êðàòêèÿ òåêñò íà "Ñèëìàðèëèîí", à äîðè è äà ñðåùíåì îòäåëíè îòêúñè, ðàçðàáîòåíè íà íèâîòî íà öÿëàòà èñòîðèÿ.
 Åäèí îòêúñëå÷åí ïàñàæ îïèñâà æèâîòà íà ðàçáîéíèöèòå âúðõó Àìîí Ðóä ìàëêî ñëåä òÿõíîòî çàñåëâàíå òàì è äàâà äîïúëíèòåëíî îïèñàíèå íà Áàð-åí-Äàíâåä.
 Äúëãî âðåìå ðàçáîéíèöèòå æèâåëè ñïîêîéíî è ïðèÿòíî. Õðàíàòà áèëà â èçîáèëèå è èìàëè äîáðî óáåæèùå - òîïëî, ñóõî è ïðåäîñòàòú÷íî çà âñè÷êè; çàùîòî îòêðèëè, ÷å ïðè íåîáõîäèìîñò ïåùåðèòå ìîæåëè äà ïîäñëîíÿò ïîâå÷å îò ñòîòèíà äóøè. Íàâúòðå èìàëî äðóãà, ïî-ìàëêà çàëà ñ îãíèùå îò åäíàòà ñòðàíà, ÷èéòî êîìèí ìèíàâàë ïðåç ñêàëàòà êúì èçêóñíî óêðèòà ïóêíàòèíà â ñêëîíà íà âúðõà. Èìàëî è îùå ìíîãî ïîìåùåíèÿ, êúì êîèòî ñå ñòèãàëî îò çàëàòà èëè îò êîðèäîðà - íÿêîè áèëè æèëèùà, äðóãè ñëóæåëè çà ðàáîòèëíèöè èëè ñêëàäîâå. Ìèì áèë äàëå÷ ïî-îïèòåí îò òÿõ â òðóïàíåòî íà çàïàñè è èìàë ìíîæåñòâî ñúäîâå è ñàíäúöè îò êàìúê è äúðâî, îñòàíàëè îùå îò äðåâíè âðåìåíà. Àëà ïîâå÷åòî îò ñòàèòå áèëè ïóñòè; â îðúæåéíèöèòå âèñåëè ðúæäèâè è ïðàøíè òîïîðè è äðóãè îðúæèÿ, ëàâèöèòå â êèëåðèòå áèëè ïðàçíè, êîâà÷íèöèòå îòäàâíà íå ðàáîòåëè. Ñàìî åäíà ðàáîòèëíèöà ïðàâåëà èçêëþ÷åíèå - ìàëêà ñòàè÷êà çàä âúòðåøíàòà çàëà, â êîÿòî èìàëî ïåù, ñâúðçàíà ñ êîìèíà íà ãîëÿìîòî îãíèùå. Ìèì ðàáîòåë òàì ïîíÿêîãà, àëà íå ðàçðåøàâàë íèêîìó äà âëèçà çàåäíî ñ íåãî.
 Äî êðàÿ íà ãîäèíàòà ðàçáîéíèöèòå íå íàïàäíàëè íèêîãî, à çà ëîâ è äèðåíå íà õðàíà èçëèçàëè îáèêíîâåíî íà ìàëêè ãðóïè÷êè. Íî äúëãî âðåìå íå óñïÿâàëè äà îòêðèÿò îáðàòíèÿ ïúò è åäâà íåêîëöèíà, ìåæäó êîèòî è Òóðèí, îïîçíàëè äîáðå îêîëíèòå ïúòåêè. Âñå ïàê, êàòî âèäåëè, ÷å óìåë ñëåäîòúðñà÷ ìîæå äà ñòèãíå äî òÿõíîòî óáåæèùå è áåç ïîìîùòà íà Ìèì, òå ðàçïîëîæèëè äåíîíîùíà ñòðàæà êðàé ïóêíàòèíàòà â ñåâåðíèÿ ñêëîí. Îòêúì þã íå î÷àêâàëè âðàãîâå, íèòî ïúê èìàëî îïàñíîñò íÿêîé äà èçêà÷è Àìîí Ðóä ïî îòâåñíàòà ñêàëà; íî äåíåì îáèêíîâåíî ïðàùàëè íàáëþäàòåë ãîðå íà âúðõà äà îãëåæäà öÿëàòà îáëàñò. Êîëêîòî è ñòðúìíè äà áèëè ñêëîíîâåòå, òîçè âðúõ âñå ïàê ìîæåë äà áúäå äîñòèãíàò, çàùîòî â ñêàëàòà íà èçòîê îò ïåùåðàòà áèëè èçñå÷åíè óäîáíè çà õîðàòà ñòúïàëà.
 Òúé ãîäèíàòà ñå èçíèçàëà áåç áåäè è òðåâîãè. Íî êîãàòî äíèòå âçåëè äà íàìàëÿâàò, åçåðîòî ñòàíàëî òúìíî è õëàäíî, áðåçèòå êðàé íåãî çàõâúðëèëè ïúñòðàòà ñè ïðåìÿíà è íàëåòåëè ïðîëèâíè äúæäîâå, õîðàòà òðÿáâàëî äà ïðåêàðâàò âñå ïîâå÷å âðåìå â ïåùåðàòà. Ñêîðî èì îìðúçíàë ïîäçåìíèÿò ìðàê è ìúòíàòà ñâåòëèíà íà îãúíÿ â îáùàòà çàëà; è ïîâå÷åòî îò òÿõ âçåëè äà ìèñëÿò, ÷å ùå å ïî-äîáðå, àêî íå ñïîäåëÿò æèëèùåòî ñ Ìèì. Ïðåêàëåíî ÷åñòî ñå ñëó÷âàëî òîé äà èçíèêâà îò íÿêîå ñåí÷åñòî êúò÷å, äîêàòî ãî ìèñëåëè, ÷å å ñúâñåì äðóãàäå; è êîãàòî áèë íàáëèçî, îáçåìàë ãè ñìóò, òà âñåêè ðàçãîâîð ñåêâàë. Ñêîðî âçåëè äà ñè ãîâîðÿò ñàìî øåïíåøêîì.
 Àëà ñ Òóðèí íå áèëî òàêà è òóé ãè êàðàëî äà ñå ÷óäÿò; òîé âñå ïîâå÷å ñå ñïðèÿòåëÿâàë ñúñ ñòàðîòî äæóäæå è âñå ïî-÷åñòî ñëóøàë íåãîâèòå ñúâåòè. Ïðåç çèìíèòå âå÷åðè ñåäÿë ñ ÷àñîâå íàðåä ïðè Ìèì, ñëóøàéêè ðàçêàçè çà äðåâíè ïðåìúäðîñòè èëè çà äúëãèÿ æèâîò íà äæóäæåòî; è íèêîãà íå ãî óïðåêâàë, ÷å ãîâîðè çëå çà Åëäàðèòå. Ìèì èçãëåæäàë ìíîãî äîâîëåí è îòâðúùàë íà Òóðèí ñ èñêðåíà áëàãîñêëîííîñò; ñàìî íåãî äîïóñêàë îò âðåìå íà âðåìå â ñâîÿòà êîâà÷íèöà è òàì äâàìàòà ðàçãîâàðÿëè òèõè÷êî. Õîðàòà îáà÷å íå áèëè òâúðäå äîâîëíè; à Àíäðîã ãëåäàë íà âñè÷êî òóé ñúñ çàâèñòëèâî îêî.
 Â Òåêñòà íà "Ñèëìàðèëèîí" íå íàìèðàìå íèêàêâè óêàçàíèÿ êàê Áåëåã å îòêðèë ïúòÿ êúì Áàð-åí-Äàíâåä - òîé ïðîñòî ñå ïîÿâÿâà ñðåä ðàçáîéíèöèòå "ïðåç åäèí ñóìðà÷åí çèìåí äåí". Â íÿêîè êðàòêè áåëåæêè ñå ñðåùà èäåÿòà, ÷å ïîðàäè íåïðåäâèäëèâîñòòà íà ðàçáîéíèöèòå õðàíèòåëíèòå çàïàñè â Áàð-åí-Äàíâåä íàìàëÿâàò ïðåç çèìàòà, à Ìèì ñå ñêúïè äà äåëè ñ òÿõ êîðåíèòå îò ñâîÿ ñêëàä; çàòîâà â íà÷àëîòî íà ãîäèíàòà òå èçëèçàò íà ãîëÿì ëîâ. Íàáëèæàâàéêè Àìîí Ðóä, Áåëåã ñå íàòúêâà íà ñëåäèòå èì è ñïîðåä åäèí îò âàðèàíòèòå ãè ïðîñëåäÿâà äî áèâàêà, íà êîéòî òðÿáâà äà ñïðàò çàðàäè âíåçàïíà ñíåæíà áóðÿ, à ñïîðåä äðóãà âåðñèÿ âúðâè ñëåä òÿõ ÷àê äî Áàð-åí-Äàíâåä è íåçàáåëÿçàíî ñå âìúêâà âúòðå.
 Ïàê ïî òîâà âðåìå Àíäðîã, òúðñåéêè ñêðèòèòå çàïàñè íà Ìèì, ñå çàëóòâà èç ïåùåðàòà è îòêðèâà òàéíî ñòúëáèùå, âîäåùî êúì ïëîñêèÿ âðúõ íà Àìîí Ðóä (èìåííî ïî òîâà ñòúëáèùå ÷àñò îò ðàçáîéíèöèòå íàïóñêàò Áàð-åí-Äàíâåä ïðè íàïàäåíèåòî íà îðêèòå - "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 265). Ïðè òàçè åêñïåäèöèÿ èëè ìàëêî ïî-êúñíî Àíäðîã ðåøàâà äà ïðåíåáðåãíå ïðîêëÿòèåòî íà ìèì, âçèìà ëúê è áèâà ðàíåí îò îòðîâíà ñòðåëà - ñàìî â åäèí îò íÿêîëêîòî âàðèàíòà íà òåêñòà ñå ñïîìåíàâà, ÷å ñòðåëàòà å îðêñêà.
 Áåëåã óñïÿâà äà èçëåêóâà ðàíàòà, íî èçãëåæäà, ÷å òîâà ñúâñåì íå íàìàëÿâà îìðàçàòà è íåäîâåðèåòî íà Àíäðîã êúì íåãî; à Ìèì çàïî÷âà îùå ïî-ëþòî äà íåíàâèæäà åëôà, êîéòî å "ðàçâàëèë" ïðîêëÿòèåòî ìó. "Íèùî, òî ùå óõàïå îòíîâî" - êàçâà òîé. Ïî-êúñíî íà Ìèì ìó õðóìâà, ÷å àêî è òîé õàïíå ëåìáàñ, ïðèãîòâåí îò Ìåëèàí, ùå ñè âúçâúðíå ñèëàòà è ìëàäîñòòà; è òúé êàòî íå óñïÿâà äà îòêðàäíå, ïî÷âà äà ñå ïðåñòðóâà íà áîëåí è ìîëè ñâîÿ âðàã çà ìàëêî ëåìáàñ. Êîãàòî Áåëåã ìó îòêàçâà, îìðàçàòà íà Ìèì ñòàâà íåïîêîëåáèìà - íàé-âå÷å çàðàäè îáè÷òà íà Òóðèí êúì åëôà.
 Ìîæåì äà ñïîìåíåì îùå, ÷å êîãàòî Áåëåã èçâàæäà ïàêåòà ñ ëåìáàñ îò âúðçîïà ñè (âèæ "Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 260, 263), Òóðèí îòêàçâà äà õàïíå:
 ×åðâåíèòå îòáëÿñúöè íà îãúíÿ èãðàåëè ïî ñðåáðèñòèòå ëèñòà; è êîãàòî Òóðèí çúðíàë ïå÷àòà, î÷èòå ìó ñòàíàëè ìðà÷íè.
 - Êàêâî ñè äîíåñúë? - çàïèòàë òîé.
 - Íàé-ãîëåìèÿ äàð, ùî âñå îùå ìîæåì äà ïðåäëîæèì íà îíåçè, êîèòî îáè÷àìå - îòâúðíàë Áåëåã. - Òóé å ëåìáàñ, ïúòíèÿò õëÿá íà Åëäàðèòå, îò êîéòî äîñåãà íå å õàïíàë íèòî åäèí ÷îâåê.
 - Øëåìà íà äåäèòå ñè ùå ïðèåìà - ðåêúë Òóðèí - ñ áëàãîäàðíîñò, çàäåòî ñè ãî îïàçèë; íî äàðîâå îò Äîðèàò íå ùå äîêîñíà.
 - Òîãàç âúðíè òàì ìå÷à è äðóãèòå ñè îðúæèÿ - ðåêúë Áåëåã. - Âúðíè âñè÷êî, ùî ñè íàó÷èë è ãðèæèòå çà äåòñòâîòî òè. Àëà ïîíå íå êàðàé õîðàòà ñè äà óìèðàò ñðåä òàçè ïóñòîø çàðàäè òâîÿ êàïðèç. Ïúê è òîçè õëÿá áå äàð çà ìåí, à íå çà òåáå, òúé ÷å ìîãà äà ãî äåëÿ ñ êîãîòî ñè èñêàì. Íå ÿæ, àêî òè ïðåñÿäà íà ãúðëîòî; íî äðóãè òóê ìîãàò äà ñå îêàæàò ïî-ãëàäíè è íå òúé ãîðäåëèâè.
 Òîãàâà Òóðèí ñå çàñðàìâà è óñìèðÿâà ãîðäîñòòà ñè.
 Â ðúêîïèñèòå ñðåùàìå íÿêîè äîïúëíèòåëíè ñâåäåíèÿ çà Äîð-Êóàðòîë, Çåìÿòà íà Ëúêà è Øëåìà, êúäåòî Áåëåã è Òóðèí îò ñâîÿòà êðåïîñò âúðõó Àìîí Ðóä ñòàâàò âîäà÷è íà ñèëåí âúîðúæåí îòðÿä èç îáëàñòòà þæíî îò Òåèãëèí ("Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 265).
 Òóðèí îõîòíî ïðèåìàë âñè÷êè, ùî èäâàëè ïðè íåãî, íî ïî ñúâåò íà Áåëåã íå äîïóñêàë íèòî åäèí íîâîáðàíåö â ñâîåòî óáåæèùå âúðõó Àìîí Ðóä (à ñåãà òî áèëî íàðå÷åíî Åõàä è Ñåäðèí, ñèðå÷ Ëàãåð íà âåðíèòå); ïúòÿ íàòàì çíàåëè ñàìî áîéöèòå îò Ñòàðèÿ îòðÿä è íèêîìó íå ãî ðàçêðèâàëè. Íî ïîñòåïåííî ñúçäàëè äðóãè îõðàíÿâàíè ëàãåðè è óêðåïëåíèÿ: â ãîðèòå íà èçòîê, ïî âúçâèøåíèÿòà è èç þæíèòå ìî÷óðèùà, îò Ìåòåä-åí-ãëàä ("Êðàÿ íà ãîðàòà") äî Áàð-åðèá, êîéòî ñå íàìèðàë íà íÿêîëêî ëåâãè þæíî îò Àìîí Ðóä; è îò âñè÷êè òèÿ ìåñòà õîðàòà ìîæåëè äà âèæäàò âúðõà íà Àìîí Ðóä è ÷ðåç òàéíè ñèãíàëè äà ïîëó÷àâàò âåñòè è çàïîâåäè.
 Òúé îùå ïðåäè äà îòìèíå ëÿòîòî, ïîñëåäîâàòåëèòå íà Òóðèí ñå ïðåâúðíàëè â ìîãúùà àðìèÿ; è âëàñòòà íà Àíãáàíä áèëà îòõâúðëåíà. Ìúëâà çà òÿõ ñòèãíàëà äîðè äî Íàðãîòðîíä è ìíîçèíà òàì ñå ðàçâúëíóâàëè, êàçâàéêè, ÷å ùîì ãðóïà áóíòîâíèöè ìîæå äà íàíåñå òàêúâ óäàð íà Âðàãà, òî êàêâî ëè ïúê áè ñòîðèë âëàäåòåëÿò íà Íàðîã. Íî Îðîäðåò íå ïîæåëàë äà ïðîìåíè ïëàíîâåòå ñè. Âúâ âñè÷êî ñëåäâàë çàìèñëèòå íà Òèíãîë, ñ êîãîòî ðàçìåíÿë âåñòè ïî òàéíè ïúòèùà; à è áèë ìúäúð âëàäåòåë, äîêîëêîòî ñà ìúäðè îíèÿ, ùî íàé-íàïðåä ìèñëÿò çà ñâîÿ íàðîä è êàê äà îïàçÿò æèâîòà è áëàãîäåíñòâèåòî ìó îò âðàæàòà ñèëà. Çàòóé íå ðàçðåøèë íà íèòî åäèí ñâîé áîåö äà ñå ïðèñúåäèíè êúì Òóðèí è ïðàòèë âåñòîíîñöè äà ìó êàæàò, ÷å êàêâîòî è äà ïëàíóâà èëè âúðøè â ñâîèòå áèòêè, íå áèâà äà ñòúïâà íà íàðãîòðîíäñêè çåìè, íèòî äà îòáëúñêâà îðêèòå íàòàì. Àëà ìàêàð äà îòêàçâàë âúîðúæåíà ïîäêðåïà íà Äâàìàòà âîåíà÷àëíèöè, âúâ âñè÷êî äðóãî èì îáåùàë ïîìîù (è çà òóé âåðîÿòíî ãî áèëè ïîñúâåòâàëè Òèíãîë è Ìåëèàí).
 Íà íÿêîëêî ïúòè å ïîä÷åðòàíî, ÷å Áåëåã ïðåç öÿëîòî âðåìå ñå ïðîòèâîïîñòàâÿ íà Òóðèíîâèòå ïëàíîâå, ìàêàð äà ãî ïîäêðåïÿ íà äåëî; ñïîðåä íåãî Äðàêîíîâèÿò øëåì íå å îêàçàë âúðõó Òóðèí î÷àêâàíîòî âúçäåéñòâèå; îñâåí òîâà ñ òðåâîãà ïðåä÷óâñòâà íåùàñòèÿ â èäíèòå äíè. Ñúõðàíåíè ñà îòêúñè îò íåãîâèòå ðàçãîâîðè ñ Òóðèí. Â åäèí îò òÿõ, äîêàòî äâàìàòà ñåäÿò â óáåæèùåòî Åõàä è Ñåäðèí, Òóðèí êàçâà íà Áåëåã:
 - Çàùî ñè òúé óãðèæåí è ïå÷àëåí? Íèìà íå íè ïîòðúãíà îòêàêòî äîéäå ïðè ìåí? Íèìà öåëèòå ìè íå ñà ïîñòèãíàòè?
 - Âñè÷êî å íàðåä çàñåãà - ðåêúë Áåëåã. - Âðàãîâåòå îùå ñà ñòðåñíàòè è èçïëàøåíè. È òåïúðâà íè ïðåäñòîÿò äîáðè äíè; äî íÿêîå âðåìå.
 - À ñåòíå?
 - Ñåòíå çèìàòà. À ïîäèð íåÿ îùå åäíà ãîäèíà çà îíèÿ, ùî äîæèâåÿò.
 - À ñåòíå?
 - ßðîñòòà íà Àíãáàíä. Íèå ñàìî îïàðèõìå âðúõ÷åòàòà íà ïðúñòèòå íà ×åðíàòà ðúêà - íèùî ïîâå÷å. Òÿ íå ùå ñå îòäðúïíå.
 - Íî íèìà ÿðîñòòà íà Àíãáàíä íå å íàøà öåë è ðàäîñò? - çàïèòàë Òóðèí. - Êàêâî äðóãî áè èñêàë äà ñòîðÿ?
 - Çíàåø ìíîãî äîáðå - îòâúðíàë Áåëåã. - Àëà çà îíçè ïúò ñè ìè çàáðàíèë äà ãîâîðÿ. ×óé ìå ïîíå ñåãà. Îò ìíîãî íåùà ñå íóæäàå åäèí ïðåäâîäèòåë íà ìîãúùà àðìèÿ. Òîé òðÿáâà äà èìà ñèãóðíî óáåæèùå; òðÿáâà äà èìà áîãàòñòâî è ìíîçèíà ðàáîòíèöè, ùî âëàäåÿò è äðóãî îñâåí ìå÷à. Ñ áðîéêàòà èäâà ïîòðåáíîñò îò õðàíà, êîÿòî íå ñå íàìèðà èç ïóùèíàêà; è òàêà òàéíàòà ñâúðøâà. Àìîí Ðóä å äîáðî ìÿñòî çà ìàëîáðîåí îòðÿä - òîé èìà î÷è è óøè. Íî å óñàìîòåí è ñå âèæäà îòäàëå÷å; äàæå è ìàëêà âîéñêà áè ãî îáãðàäèëà íàïúëíî.
 - Âúïðåêè òóé èñêàì äà áúäà ïúëêîâîäåö íà ñîáñòâåíà àðìèÿ - ðåêúë Òóðèí - è àêî ìè å ïèñàíî, íåêà äà çàãèíà. Òóê ïðåãðàæäàì íàáåãà íà Ìîðãîò è äîäåòî ñå áîðÿ, òîé íå ìîæå äà èçïîëçâà þæíèòå ïúòèùà. Çàòóé áè òðÿáâàëî äà ñà ìè áëàãîäàðíè â Íàðãîòðîíä; è äà ïîìàãàò ïîíå ñ íàé-íåîáõîäèìîòî.
 Â äðóã êðàòúê îòêúñ îò ðàçãîâîð ìåæäó äâàìàòà, Òóðèí äàâà ñëåäíèÿ îòãîâîð, êîãàòî Áåëåã ãî ïðåäóïðåæäàâà êîëêî êðåõêà å ñèëàòà ìó:
 - Èñêàì äà óïðàâëÿâàì ñòðàíà; àëà íå òàçè. Òóê ñàìî ñúáèðàì ñèëà. Êúì áàùèíèòå çåìè â Äîð-ëîìèí å óñòðåìåíî ñúðöåòî ìè è íàòàì ùå òðúãíà, êîãàòî ìîãà.
 Íàìåêâà ñå ñúùî òàêà, ÷å Ìîðãîò çà èçâåñòíî âðåìå óäúðæà âîéñêèòå ñè è ïðåäïðèåìà ñàìî ëúæëèâè àòàêè, "òà ñ ëåñíè ïîáåäè äà âäúõíå ñàìîóâåðåíîñò íà òèÿ áóíòîâíèöè; êàêòî è ñòàíàëî".
 Àíäðîã ñå ïîÿâÿâà îòíîâî â ÷åðíîâàòà çà íàïàäåíèåòî ñðåùó Àìîí Ðóä. Åäâà òîãàâà ðàçêðèâà íà Òóðèí, ÷å èìà âúòðåøíî ñòúëáèùå; òîé å åäèí îò îíèÿ, êîèòî ñå èçìúêâàò ïî òàéíèÿ ïðîõîä êúì âúðõà. Òàì ñå ñðàæàâà ïî-õðàáðî îò âñè÷êè äðóãè, íî íàêðàÿ ïàäà, ïðîíèçàí îò ñìúðòîíîñíà ñòðåëà; è òàêà ñå ñáúäâà ïðîêëÿòèåòî íà Ìèì.
 Íÿìà íèùî ñúùåñòâåíî çà äîáàâÿíå êúì ðàçêàçàíîòî â "Ñèëìàðèëèîí" çà ïúòåøåñòâèåòî íà Áåëåã â òúðñåíå íà Òóðèí, ñðåùàòà ìó ñ Ãâèíäîð â Òàóð-íó-Ôóèí, ñïàñÿâàíåòî íà Òóðèí è ãèáåëòà íà Áåëåã îò íåãîâàòà ðúêà. Çà òîâà, ÷å Ãâèíäîð å ïðèòåæàâàë åäíà îò ñèíèòå "Ôåàíîðîâè ëàìïè" è çà ðîëÿòà, èçèãðàíà îò íåÿ â åäèí îò âàðèàíòèòå íà ïîâåñòâîâàíèåòî, âå÷å áå ñïîìåíàòî â áåëåæêà 2 êúì "Çà Òóîð è íåãîâîòî ïðèñòèãàíå â Ãîíäîëèí".
 Òóê ìîæåì äà îòáåëåæèì, ÷å áàùà ìè âúçíàìåðÿâàøå äà ïðîäúëæè èñòîðèÿòà íà Äðàêîíîâèÿ øëåì îò Äîð-ëîìèí ïðåç öåëèÿ ïåðèîä íà Òóðèíîâèÿ ïðåñòîé â Íàðãîòðîíä, à äîðè è ïî-íàòàòúê; òîâà íàìåðåíèå îáà÷å íå áå îñúùåñòâåíî â ïèñìåíà ôîðìà. Â ñúùåñòâóâàùèòå âàðèàíòè Øëåìúò èç÷åçâà çàåäíî ñ êðàÿ íà Äîð-Êóàðòîë ïðè óíèùîæàâàíåòî íà áóíòîâíè÷åñêîòî óáåæèùå âúðõó Àìîí Ðóä; íî ïî íÿêàêúâ íà÷èí å òðÿáâàëî îòíîâî äà ñå ïîÿâè ó Òóðèí â Íàðãîòðîíä. Òîâà áè ìîãëî äà ñòàíå ñàìî àêî òîé å âçåò îò îðêèòå, êîèòî âîäÿò Òóðèí êúì Àíãáàíä; íî îòíåìàíåòî ìó çàåäíî ñúñ ñïàñÿâàíåòî íà Òóðèí îò Áåëåã è Ãâèíäîð áè èçèñêâàëî ñåðèîçíà äîïúëíèòåëíà ðàçðàáîòêà íà òîçè åïèçîä.
 Íÿêîëêî îòêúñëå÷íè çàïèñêè ñïîìåíàâàò, ÷å â Íàðãîòðîíä Òóðèí íå æåëàå äà íàäÿâà îòíîâî øëåìà "çà äà íå ñå ðàçêðèå", íî ÷å ãî íîñè, êîãàòî òðúãâà çà áèòêàòà â Òóìõàëàä (â "Ñèëìàðèëèîí" íà ñòð. 274 ñå êàçâà, ÷å ïî âðåìå íà òàçè áèòêà òîé íîñè äæóäæåøêàòà ìàñêà, êîÿòî å íàìåðèë â îðúæåéíèöèòå íà Íàðãîòðîíä). Çàïèñêèòå ïðîäúëæàâàò òàêà:
 Îò ñòðàõ ïðåä òîçè øëåì âñè÷êè âðàãîâå ãî çàîáèêàëÿëè è òúé èçëÿçúë íåâðåäèì îò ñìúðòîíîñíàòà áèòêà. Òúé ñå çàâúðíàë â Íàðãîòðîíä ñ Äðàêîíîâèÿ øëåì íà ãëàâàòà, à Ãëàóðóíã èñêàë äà ëèøè Òóðèí îò íåãîâàòà çàùèòà (çàùîòî ñàì ñå áîÿë îò òîçè øëåì) è çàòóé âçåë äà ñå ïîäèãðàâà, ÷å Òóðèí ñèãóðíî ñå îáÿâÿâà çà íåãîâ âàñàë è ïîääðúæíèê, ùîì íîñè âúðõó ãðåáåíà íà øëåìà ñè èçîáðàæåíèåòî íà ñâîÿ ãîñïîäàð.
 Àëà Òóðèí îòãîâîðèë:
 - Ëúæåø òè è äîáðå ãî çíàåø. Çàùîòî òîâà èçîáðàæåíèå å ñúòâîðåíî çà ïðèñìåõ ñðåùó òåá; è äîäåòî èìà êîé äà ãî íîñè, íå ùå ñå îòúðâåø îò áîÿçúí, ÷å â íåãîâèòå ðúöå å ñúäáàòà òè.
 - Òîãàç ùå òðÿáâà äà ÷àêà çà ãîñïîäàð ñ äðóãî èìå - ðåêúë Ãëàóðóíã, - ïîíåæå íå ñå áîÿ îò Òóðèí, ñèí Õóðèíîâ. Òî÷íî îáðàòíîòî âèæäàì ñåãà. Íå àç, à òîé íÿìà äîáëåñò äà ìå ïîãëåäíå îòêðèòî â ëèöåòî.
 È íàèñòèíà, òúé ñòðàõîâèò áèë äðàêîíúò, ÷å Òóðèí íå ñìååë äà ãî ïîãëåäíå â î÷èòå, à çàêðèâàë ëèöå ñúñ ñïóñíàòîòî çàáðàëî íà øëåìà è ïðåç öåëèÿ ðàçãîâîð íå ïîãëåæäàë ïî-âèñîêî îò íîçåòå ìó. Àëà ñëåä òàÿ ïîäèãðàâêà íå óñïÿë äà óñìèðè ãîðäîñòòà ñè, òà áåçðàçñúäíî îòìåòíàë çàáðàëîòî è ïîãëåäíàë Ãëàóðóíã â î÷èòå.
 Íà äðóãî ìÿñòî èìà áåëåæêà, ÷å åäâà êîãàòî ÷óâà â Äîðèàò çà ïîÿâàòà íà Äðàêîíîâèÿ øëåì â Òóìõàëàäñêàòà áèòêà, Ìîðâåí ñå óâåðÿâà âúâ âåðíîñòòà íà ñëóõîâåòå, ÷å Ìîðìåãèë âñúùíîñò å íåéíèÿò ñèí Òóðèí.
 Íàêðàÿ ñå íàìåêâà, ÷å Òóðèí å òðÿáâàëî äà íîñè Øëåìà, êîãàòî óáèâà Ãëàóðóíã è äà ñå ïîäèãðàå íà óìèðàùèÿ äðàêîí ñúñ ñîáñòâåíèòå ìó äóìè îò Íàðãîòðîíä çà "ãîñïîäàð ñ äðóãî èìå"; íÿìà îáà÷å íèêàêâè ñâåäåíèÿ êàê áè òðÿáâàëî äà ñå ðàçâèå ïîâåñòâîâàíèåòî, çà äà ñòèãíå äî òîçè ìîìåíò.
 Ñúùåñòâóâà ïîäðîáíî è òî÷íî îïèñàíèå íà Ãâèíäîðîâîòî ïðîòèâîïîñòàâÿíå ñðåùó ïîëèòèêàòà íà Òóðèí â Íàðãîòðîíä, êîåòî å ñúâñåì ñëàáî çàñåãíàòî â "Ñèëìàðèëèîí" (ñòð. 273). Îïèñàíèåòî íå å îáðàáîòåíî äîêðàé â ëèòåðàòóðíî îòíîøåíèå, íî ìîæå äà áúäå ïðåäñòàâåíî òàêà:
 Ïðåä êðàëñêèÿ ñúâåò Ãâèíäîð âèíàãè ãîâîðåë ïðîòèâ Òóðèí, òâúðäåéêè, ÷å ïîíåæå å áèë â Àíãáàíä, çíàå ìíîãî çà ìîùòà íà Ìîðãîò è íåãîâèòå ïëàíîâå.
 - Äðåáíèòå ïîáåäè â êðàéíà ñìåòêà ùå ñå îêàæàò áåçïëîäíè - êàçâàë òîé, - ïîíåæå ÷ðåç òÿõ Ìîðãîò íàó÷àâà êúäå ñà íàé-õðàáðèòå ìó íåïðèÿòåëè è ñáèðà äîñòàòú÷íî ñèëà, çà äà ãè óíèùîæè. Öÿëàòà îáåäèíåíà ìîù íà åëôè è Åäàèíè å ñòèãíàëà ñàìî êîëêîòî äà ãî óäúðæàò è äà ñè ñïå÷åëÿò ìèðà íà îáñàäàòà; äúëãî å òðàÿë òîé, àëà ñàìî çàùîòî Ìîðãîò íå áúðçàë äà ðàçêúñà îáðú÷à; è âå÷å íèêîãà íå ùå áúäå ñêëþ÷åí ïîäîáåí ñúþç. Ñåãà â òàéíàòà å åäèíñòâåíàòà íè íàäåæäà äîêàòî ïðèñòèãíàò Âàëàðèòå.
 - Âàëàðèòå! - âúçêëèêíàë Òóðèí. - Òå ñà âè èçîñòàâèëè, à íàñ, ëþäåòå, ïðåçèðàò. Êàêâà ïîëçà äà ãëåäàìå íà çàïàä îòâúä áåçáðåæíîòî Ìîðå. Ñàìî ñ åäèí Âàëàð èìàìå ðàáîòà è òîé ñå íàðè÷à Ìîðãîò; è äîðè àêî â êðàéíà ñìåòêà íå óñïååì äà ãî íàäâèåì, ïîíå ùå ãî íàðàíèì è ùå ìó ïîïðå÷èì. Çàùîòî è íàé-äðåáíàòà ïîáåäà ñè îñòàâà ïîáåäà, íåçàâèñèìî êàêâî ïðîèçëèçà îò íåÿ. À è òàêà å íàé-ðàçóìíî; ïîíåæå íå ñòîðèòå ëè íåùî, çà äà ãî ñïðåòå, íå ñëåä ìíîãî ãîäèíè öÿë Áåëåðèàíä ùå ïàäíå ïîä íåãîâàòà ñÿíêà è òîãàâà òîé ùå âè èçðîâè åäèí ïî åäèí îò ñêðèâàëèùàòà. À ïîñëå êàêâî? Æàëêà øåïè÷êà îöåëåëè ùå èçáÿãàò íà þã è íà çàïàä, çà äà ñå êðèÿò ïî ìîðñêèòå áðåãîâå, õâàíàòè â êëåùè ìåæäó Ìîðãîò è Îñå. Òîãàâà ïî-äîáðå äà ñè ñïå÷åëèì åïîõà íà ñëàâà, ìàêàð è äà å ìèìîëåòíà. Ãîâîðèø çà òàéíà è êàçâàø, ÷å â íåÿ å åäèíñòâåíàòà íè íàäåæäà; àëà ìîæåø ëè äà èçäåáíåø è óíèùîæèø âñåêè åäèí ñúãëåäâà÷ íà Ìîðãîò, ÷àê äî ïîñëåäíèÿ, òà íèêîé äà íå ñå çàâúðíå ñ âåñòè â Àíãáàíä - è íÿìà ëè òúêìî òóé äà ìó ïîêàæå, ÷å îùå ñìå æèâè è òî÷íî êúäå ñå óêðèâàìå? Åòî êàêâî ùå äîáàâÿ: ìàêàð äà å êðàòúê æèâîòúò íà ïðîñòîñìúðòíèòå ëþäå ïðåä òîçè íà åëôèòå, òå ïðåäïî÷èòàò äà ãî çàãóáÿò â ñðàæåíèå, îòêîëêîòî â ïîçîðåí áÿã èëè ðîáñòâî. Âåëèê ïîäâèã å ïðåäèçâèêàòåëñòâîòî íà Õóðèí Òàëèîí; è äîðè àêî óíèùîæè ãåðîÿ, Ìîðãîò íÿìà âëàñò äà âúðíå ñòîðåíîòî íàçàä. Ñàìèòå Çàïàäíè âëàñòåëèíè ùå ïî÷èòàò ãåðîÿ; è íå ñà ëè çàïèñàíè íåãîâèòå äåëà â èñòîðèÿòà íà Àðäà, ùî íè Ìîðãîò, íè âñåìîãúùèÿò Ìàíâå ìîæå äà ïðîìåíè.
 - Çà âúçâèøåíè íåùà ãîâîðèø - îòâúðíàë Ãâèíäîð - è ÿñíî ëè÷è, ÷å ñè æèâÿë ìåæäó Åëäàðèòå. Àëà ìðàê å ïàäíàë íàä òåá, ùîì ñëàãàø íà åäíà âåçíà Ìîðãîò è Ìàíâå èëè íàðè÷àø Âàëàðèòå âðàãîâå íà åëôè è ëþäå; çàùîòî Âàëàðèòå íå ïðåçèðàò íèùî íà òîçè ñâÿò, à íàé-ìàëêî ïúê ×åäàòà íà Èëóâàòàð. Êàêâî çíàåø òè çà íàäåæäèòå íà Åëäàðèòå? Ìåæäó íàñ ñå íîñè ïðîðî÷åñòâî, ÷å åäèí äåí ïðàòåíèê îò Ñðåäíàòà çåìÿ ùå ñòèãíå ïðåç ñåíêèòå äî Âàëèíîð è Ìàíâå ùå ãî èçñëóøà, à Ìàíäîñ ùå ñå ñìèëè. Íèìà íå áèâà çàðàäè îíîâà âðåìå äà ñúõðàíèì ñåìåòî íà Íîëäîðèòå è Åäàèíèòå? À Êèðäàí ñåãà æèâåå íà þã è òàì ãðàäè êîðàáè; àëà ùî çíàåø òè çà êîðàáèòå è Ìîðåòî? Ñàìî çà ñåáå ñè ìèñëèø è çà ñîáñòâåíàòà ñè ñëàâà, à íàñ ñúâåòâàø äà ñòîðèì ñúùîòî; íî íèå òðÿáâà äà ìèñëèì è çà äðóãèòå, çàùîòî íå âñè÷êè ìîãàò ãîðäî äà ïàäíàò â ñðàæåíèå - è äîäåòî èìàìå ñèëè, òðÿáâà äà ãè îïàçèì îò âîéíà è ðàçðóõà.
 - Èçïðàòåòå ãè òîãàâà ïðè êîðàáèòå ñè, äîêàòî îùå å âðåìå - ðåêúë Òóðèí.
 - Òå íå áèõà ñå ðàçäåëèëè ñ íàñ - âúçðàçèë Ãâèíäîð - äîðè àêî èìàøå êàê Êèðäàí äà ãè èçäúðæà. Äîêàòî å âúçìîæíî, òðÿáâà äà æèâååì çàåäíî, à íå äà ñè èãðàåì ñúñ ñìúðòòà.
 - Íà âñè÷êî òóé âå÷å îòãîâîðèõ - ðåêúë Òóðèí. - Õðàáðà çàùèòà íà ãðàíèöèòå è ìîùíè óäàðè, ïðåäè âðàãúò äà ñå å ñúáðàë - òîâà å íàé-ñèãóðíàòà âè íàäåæäà äà æèâååòå ïî-äúëãî çàåäíî. È íèìà îíèÿ, çà êîèòî ãîâîðèø, îáè÷àò ñòðàõëèâöè, ùî ñå ñïîòàéâàò èç ãîðèòå è äåáíàò êàòî âúëöè; íå áèõà ëè ïðåäïî÷åëè ãåðîè, ùî ñ ãîðäî âäèãíàò øëåì è çäðàâ ùèò îòáëúñêâàò äàëå÷ ïî-ìíîãîáðîåí íåïðèÿòåë? Çà æåíèòå íà Åäàèíèòå ïîíå çíàì, ÷å òîâà ïðåäïî÷èòàò. Òå íå âúçïðÿõà ìúæåòå ñè ïðåäè Íèðíàåò Àðíîåäèàä.
 - Àëà äàëå÷ ïî-òåæêà ñêðúá ãè ñïîëåòÿ, îòêîëêîòî àêî òóé íå ñå áå ñëó÷èëî - îòâúðíàë Ãâèíäîð.
 Ëþáîâòà íà Ôèíäóèëàñ êúì Òóðèí ñúùî å òðÿáâàëî äà áúäå îïèñàíà ìíîãî ïî-ïîäðîáíî:
 Ôèíäóèëàñ, äúùåðÿòà íà Îðîäðåò, áèëà çëàòîêîñà êàòî âñè÷êè îò Ôèíàðôèíîâèÿ ðîä è Òóðèí âçåë äà èçïèòâà íàñëàäà îò ñðåùèòå ñ íåÿ; çàùîòî òÿ ìó íàïîìíÿëà çà íåãîâèòå áëèçêè è æåíèòå îò áàùèíèÿ ìó äîì â Äîð-ëîìèí. Îòíà÷àëî ÿ ñðåùàë ñàìî êîãàòî Ãâèíäîð áèë íàáëèçî; íî ñëåä âðåìå òÿ ïî÷íàëà äà ãî òúðñè è äâàìàòà ÷åñòî ñå ñðåùàëè íàñàìå, ñÿêàø ñëó÷àéíî. Òîãàâà òÿ ãî ðàçïèòâàëà çà Åäàèíèòå, îò êîèòî áèëà âèæäàëà ñàìî ìàëöèíà, çà íåãîâèÿ ðîä è ñòðàíàòà ìó.
 Òóðèí îõîòíî é ðàçêàçâàë çà âñè÷êî òîâà, ìàêàð äà íå ñïîìåíàâàë òî÷íî êúäå å ðîäíèÿò ìó êðàé è êàê ñå íàðè÷àò áëèçêèòå ìó; à âåäíúæ ðåêúë:
 - Èìàõ ñåñòðè÷êà íà èìå Ëàëàèò - àç ïîíå ÿ íàðè÷àõ òàêà; è çà íåÿ ìè íàïîìíÿø. Íî Ëàëàèò áåøå äåòå, çëàòíî öâåòå ñðåä çåëåíàòà ïðîëåòíà òðåâà; è àêî áå æèâÿëà, äíåñ ìîæå áè ùåøå äà å ïîñúðíàëà îò ñêðúá. Àëà òè ñè âåëè÷àâà êàòî çëàòíî äúðâî; êàê áèõ èñêàë äà èìàì òúé ïðåêðàñíà ñåñòðà!
 - Òà òè ñúùî ñè âåëè÷àâ - îòâúðíàëà òÿ, - äîñóù êàòî âëàäåòåëèòå îò Ôèíãîëôèíîâèÿ ðîä. È íå ìèñëÿ, ÷å Àãàðâàåí å èñòèíñêîòî òè èìå, íèòî ïúê òè ïîäõîæäà, Àäàíåäåë. Áèõ òå íàðåêëà Òõóðèí, ùî îçíà÷àâà Ïîòàéíèÿ.
 Ïðè òèÿ ñëîâà Òóðèí ñå ñòðåñíàë, íî ðåêúë ñàìî:
 - Íå å òîâà èìåòî ìè; è íå ñúì âëàäåòåë, çàùîòî íàøèòå âëàäåòåëè ñà îò Åëäàðèòå, à àç íå ñúì.
 Ñêîðî Òóðèí çàáåëÿçàë, ÷å äðóæáàòà ìó ñ Ãâèíäîð ïî÷âà äà îõëàäíÿâà; è ñå çà÷óäèë, çàùîòî äî íåîòäàâíà ñêðúáòà è óæàñúò îò Àíãáàíä ìàëêî ïî ìàëêî íàïóñêàëè åëôà, à ñåãà ñÿêàø ñå âðúùàëè, ïðåâúðíàòè â ñêðúá è òðåâîãà. "Ìîæå áè å íàñêúðáåí, ïîìèñëèë ñè òîé, ïîíåæå ñå ïðîòèâîïîñòàâÿì íà íåãîâèòå ñúâåòè è ãî îáîðâàì; ùå ìè ñå äà íå áåøå òàêà." Çàùîòî òîé îáè÷àë Ãâèíäîð êàòî ñâîé âîäà÷ è èçöåëèòåë, òà äúëáîêî ñêúðáÿë çà áåäèòå ìó. Íî ïî îíîâà âðåìå ëú÷åçàðíàòà Ôèíäóèëàñ ñúùî ïîìðúêíàëà, áàâíè ñòàíàëè íåéíèòå ñòúïêè è òðåâîæíî ëèöåòî é; è êàòî âèäÿë òîâà, Òóðèí ïðåäïîëîæèë, ÷å ñëîâàòà íà Ãâèíäîð ñà âñåëèëè â ñúðöåòî é ñòðàõ îò îíóé, ùî ìîæå äà âðúõëåòè.
 À âñúùíîñò â ìèñëèòå ñè Ôèíäóèëàñ ñå ðàçêúñâàëà íà äâå. Çàùîòî ïî÷èòàëà è ñúæàëÿâàëà Ãâèíäîð, òà íå æåëàåëà äà ïðèáàâè è êàïêà êúì íåãîâèòå ñòðàäàíèÿ; àëà âúïðåêè âîëÿòà é ëþáîâòà êúì Òóðèí ðàñíåëà äåí ïîäèð äåí è òÿ ÷åñòî ñè ìèñëåëà çà Áåðåí è Ëóòèåí. Íî Òóðèí íå áèë êàòî Áåðåí! Íå ÿ ïðåíåáðåãâàë è ñå ðàäâàë, êîë÷åì ñå ñðåùàëè; è âñå ïàê òÿ ðàçáèðàëà, ÷å íå ùå íàìåðè â íåãî îáè÷òà, çà êîÿòî êîïíååëà. Äðóãàäå áèëè óìúò è ñúðöåòî ìó - êðàé îòäàâíà èçòåêëè ðåêè è ïîòîöè.
 Òîãàâà Òóðèí ðåêúë íà Ôèíäóèëàñ:
 - Íå ïîçâîëÿâàé íà Ãâèíäîðîâèòå ñëîâà äà òå èçïëàøàò. Òîé å ñòðàäàë â òúìíèöèòå íà Àíãáàíä; à òåæêî å çà õðàáðåö êàòî íåãî äà áúäå íåìîùåí è ïî íåâîëÿ äà èçîñòàâà íàçàä. Íóæäàå ñå îò óòåõà è âðåìå çà èçöåëåíèå.
 - Çíàì ãî äîáðå - îòâúðíàëà òÿ.
 - Íî íèå ùå ìó ñïå÷åëèì òîâà âðåìå! - äîáàâèë Òóðèí. - Íàðãîòðîíä ùå óñòîè! Ìîðãîò Ñòðàõëèâåöà âå÷å íèêîãà íå ùå èçëåçå îò Àíãáàíä è ñåãà ðàç÷èòà èçöÿëî íà ñëóãèòå ñè; òúé êàçâà Ìåëèàí îò Äîðèàò. Òå ñà ïðúñòèòå íà ðúêàòà ìó, à íèå ùå ãè ñå÷åì è ïðåìàçâàìå, äîäåòî îòäðúïíå íîêòè. Íàðãîòðîíä ùå óñòîè!
 - Ìîæå áè - ðåêëà Ôèíäóèëàñ. - Ùå óñòîè, àêî å ïî ñèëèòå òè äà ãî ïîñòèãíåø. Àëà âíèìàâàé, Àäàíåäåë; âñåêè ïúò ùîì òðúãâàø íà áèòêà, ñúðöåòî ìè ñå ñâèâà îò ñòðàõ, ÷å Íàðãîòðîíä ùå òå çàãóáè.
 À ïîäèð òóé Òóðèí ïîòúðñèë Ãâèíäîð è ìó ðåêúë:
 - Ãâèíäîð, ñêúïè ïðèÿòåëþ, òè îòíîâî èçïàäàø â ïå÷àë; íåäåé! Çàùîòî ùå íàìåðèø èçöåëåíèå â äîìîâåòå íà ñâîÿ íàðîä è ïîä ëú÷åçàðíèÿ âçîð íà Ôèíäóèëàñ.
 Òîãàâà Ãâèíäîð ñå âçðÿë â Òóðèí, àëà íå êàçàë íèùî è ëèöåòî ìó ïîìðúêíàëî.
 - Çàùî ìå ãëåäàø òàêà? - çàïèòàë Òóðèí. - Íàïîñëåäúê î÷èòå òè ÷åñòî ñå âçèðàò íÿêàê ñòðàííî êúì ìåí. Ñ êàêâî ñúì òå íàñêúðáèë? Îáîðâàõ ñúâåòèòå òè; àëà ÷îâåê òðÿáâà äà êàçâà êàêâîòî ìó å íà äóøàòà, à íå äà êðèå ñâîÿòà èñòèíà çàðàäè êàêâîòî è äà áèëî. Ìíîãî áèõ èñêàë äà ñìå íà åäíî ìíåíèå; çàùîòî ãîëÿì äúëã èìàì êúì òåá è íå ùå ãî çàáðàâÿ.
 - Òúé ëè? - ðåêúë Ãâèíäîð. - Àëà âúïðåêè òóé ñ äåëà è ñúâåòè ïðîìåíÿø ìîÿ äîì è ìîèòå áëèçêè. Ñÿíêàòà òè å ïàäíàëà íàä òÿõ. Êàê äà ñå ðàäâàì, ñëåä êàòî âñè÷êî çàãóáèõ çàðàäè òåá?
 Íî Òóðèí íå ïðîóìÿë òèÿ ñëîâà è ñàìî ïðåäïîëîæèë, ÷å Ãâèíäîð ìó çàâèæäà çàðàäè îáè÷òà è äîâåðèåòî íà êðàëÿ.
 Ñëåäâà îòêúñ, â êîéòî Ãâèíäîð ïðåäóïðåæäàâà Ôèíäóèëàñ äà ñå ïàçè îò îáè÷òà ñè, êàòî é ðàçêðèâà êîé å Òóðèí. Òîçè îòêúñ ñå îñíîâàâà èçöÿëî âúðõó òåêñòà, ïóáëèêóâàí â "Ñèëìàðèëèîí" (ñòð. 271-272). Íî ñëåä ðå÷òà íà Ãâèíäîð îòãîâîðúò íà Ôèíäóèëàñ å ïî-äúëúã, îòêîëêîòî â äðóãèÿ âàðèàíò:
 - Çàñëåïåíè ñà òâîèòå î÷è, Ãâèíäîð - ðåêëà òÿ. - Íå âèæäàø è íå ðàçáèðàø ùî ñòàâà òóê. Òðÿáâà ëè ñåãà äà ïîåìà äâîåí ñðàì, êàòî òè ðàçêðèÿ èñòèíàòà? Çàùîòî àç òå îáè÷àì, Ãâèíäîð è âå÷å íå ñå ñðàìóâàì îò òóé, àëà îùå ïî-ñèëíà îáè÷ ìå å îáçåëà è íå ìîãà äà èçáÿãàì îò íåÿ. Íå ñúì ÿ òúðñèëà è äúëãî ÿ îòáëúñêâàõ. Íî àêî æàëèø ñâîèòå ñòðàäàíèÿ, ïîæàëè è ìîèòå. Íå ìå îáè÷à Òóðèí è íèêîãà íå ùå ìå îáèêíå.
 - Êàçâàø ãî - ðåêúë Ãâèíäîð, - çà äà îòõâúðëèø óïðåêà îò îíîãîâà, êîãîòî îáè÷àø. Çàùî òå òúðñè òîé, çàùî ñåäè äúëãî ñ òåá è âå÷íî ñè òðúãâà äîâîëåí?
 - Çàùîòî è íåìó å ïîòðåáíà óòåõà - îòâúðíàëà Ôèíäóèëàñ, - à å ëèøåí îò áëèçêè è ðîä. Âèå è äâàìàòà ñòðàäàòå. À Ôèíäóèëàñ? Íå ñòèãà ëè äåòî ñúì ïðèíóäåíà äà òè ïðèçíàÿ, ÷å íå ñúì îáè÷àíà, à îòãîðå íà òóé ìå îáâèíÿâàø â èçìàìà.
 - Íå, æåíèòå èìàò áåçïîãðåøåí óñåò â òèÿ íåùà - ðåêúë Ãâèíäîð. - À è åäâà ëè áè ñå íàìåðèëà òàêàâà, êîÿòî äà îòðå÷å, ÷å å îáè÷àíà.
 - Àêî íÿêîé îò òðèìà íè å âåðîëîìåí, òî òîâà ùå äà ñúì àç - íî íå ïî ñâîÿ âîëÿ. À êàêâî äà ðå÷åì çà òâîèòå çëîêîáíè ðàçêàçè çà Àíãáàíä? Êàêâî äà ðå÷åì çà ãèáåëòà è ðàçðóõàòà? Àäàíåäåë å ìîãúù â ïåñåíòà íà ñâåòà è íÿêîé äåí ùå ñå ðàçêðèå ñ ïúëåí ðúñò ïðåä Ìîðãîò.
 - Ãîðäåëèâ å òîé - ïðîìúëâèë Ãâèíäîð.
 - Àëà è ìèëîñòèâ - îòâúðíàëà Ôèíäóèëàñ. - Îùå íå ñå å îñúçíàë, íî æàëîñòòà ìîæå äà ïðîíèêíå â ñúðöåòî ìó è òîé íå ùå ÿ îòõâúðëè. Ìîæå áè òÿ ùå å åäèíñòâåíèÿò êëþ÷ êúì íåãî. Àëà òîé íå ìå æàëè. Ïðåêëàíÿ ñå ïðåä ìåí, ñÿêàø ñúì åäíîâðåìåííî íåãîâà ìàéêà è êðàëèöà!
 Ìîæå áè âÿðíî ãîâîðåëà Ôèíäóèëàñ, âèæäàéêè âñè÷êî ñ ïðîíèöàòåëíèÿ ñè åëäàðñêè âçîð. Áåç äà çíàå ùî ñå å ñëó÷èëî ìåæäó Ãâèíäîð è Ôèíäóèëàñ, Òóðèí ñòàâàë âñå ïî-íåæåí êúì íåÿ, à òÿ - âñå ïî-ïå÷àëíà. Íî åäèí äåí ìó ðåêëà:
 - Òõóðèí Àäàíåäåë, çàùî óêðè èìåòî ñè îò ìåí? Àêî áÿõ çíàåëà êîé ñè, íÿìàøå äà òå ïî÷èòàì ïî-ìàëêî, àëà ùÿõ ïî-äîáðå äà ðàçáåðà òâîèòå ñêúðáè.
 - Ùî èñêàø äà êàæåø? - çàïèòàë òîé. - Çà êîãî ìå ìèñëèø?
 - Çà Òóðèí, ñèí íà ñåâåðíèÿ ïúëêîâîäåö Õóðèí Òàëèîí.
 Òîãàâà Òóðèí óïðåêâà Ãâèíäîð çà ðàçêðèâàíåòî íà èñòèíñêîòî ìó èìå, êàêòî å ðàçêàçàíî â "Ñèëìàðèëèîí" (ñòð. 272).
 Îùå åäèí îòêúñ îò òàçè ÷àñò íà ïîâåñòâîâàíèåòî ñúùåñòâóâà â ïî-ïúëíà ôîðìà, îòêîëêîòî â "Ñèëìàðèëèîí" (íÿìà äðóã âàðèàíò íà áèòêàòà â Òóìõàëàä è ïàäàíåòî íà Íàðãîòðîíä; à ðàçãîâîðúò ìåæäó Òóðèí è äðàêîíà å ïðåäàäåí â "Ñèëìàðèëèîí" òîëêîâà ïîäðîáíî, ÷å åäâà ëè èìà âúçìîæíîñò äà ñå ðàçøèðè äîïúëíèòåëíî). Òîçè îòêúñ ïðåäñòàâëÿâà ìíîãî ïî-ïîäðîáíî îïèñàíèå çà ïðèñòèãàíåòî íà åëôèòå Ãåëìèð è Àðìèíàñ â Íàðãîòðîíä ïðåç ãîäèíàòà íà íåãîâàòà ãèáåë ("Ñèëìàðèëèîí", ñòð. 273-274); ïðåäèøíàòà èì ñðåùà ñ Òóîð â Äîð-ëîìèí, çà êîÿòî ñå ñïîìåíàâà òóê, å îïèñàíà â ãëàâàòà "Çà Òóîð è íåãîâîòî ïðèñòèãàíå â Ãîíäîëèí".
 Ïðåç ïðîëåòòà ïðèñòèãíàëè äâàìèíà åëôè, êîèòî ñå ïðåäñòàâèëè êàòî Ãåëìèð è Àðìèíàñ îò Ôèíàðôèíîâèÿ íàðîä è êàçàëè, ÷å íîñÿò âåñò çà âëàäåòåëÿ íà Íàðãîòðîíä. Îòâåëè ãè ïðè Òóðèí; àëà Ãåëìèð ðåêúë:
 - Ñ Îðîäðåò, ñèí Ôèíàðôèíîâ òðÿáâà äà ðàçãîâàðÿìå.
 À êîãàòî äîøúë Îðîäðåò, Ãåëìèð ìó êàçàë:
 - Ãîñïîäàðþ, íèå áÿõìå îò ðîäà íà Àíãðîä è äúëãî ñå ñêèòàõìå ïîäèð Äàãîð Áðàãîëàõ; íàïîñëåäúê îáà÷å æèâÿõìå ïðè Êèðäàí êðàé óñòèåòî íà Ñèðèîí. Åäèí äåí òîé íè ïîâèêà è çàðú÷à äà äîéäåì ïðè òåá; çàùîòî ñàì Óëìî, Âëàñòåëèí íà Âîäèòå, ìó ñå ÿâèë è ãî ïðåäóïðåäèë, ÷å ãîëÿìà çàïëàõà íàäâèñâà íàä Íàðãîòðîíä.
 Íî Îðîäðåò áèë ïðåäïàçëèâ è îòãîâîðèë:
 - Òîãàâà çàùî èäâàòå íàñàì îòêúì Ñåâåðà? Äà íå ñòå èìàëè è äðóãè çàäà÷è?
 Òîãàâà Àðìèíàñ ðåêúë:
 - Ãîñïîäàðþ, îùå îò âðåìåòî ñëåä Íèðíàåò äèðÿ ïîòàéíîòî êðàëñòâà íà Òóðãîí, àëà íå ãî íàìåðèõ; è ñå áîÿ, ÷å çàðàäè òîâà òúðñåíå ïðåêàëåíî çàáàâèõ âåñòòà çà òåáå. Ïîíåæå çà äà å ïî-áúðçî è òàéíî, Êèðäàí íè èçïðàòè ïîêðàé áðåãà ñ êîðàá, òà ñëÿçîõìå â Äðåíãèñò. Íî ìåæäó êðàéáðåæíèÿ íàðîä èìàøå íÿêîè, äîøëè ïðåäè ãîäèíè êàòî ïðàòåíèöè íà Òóðãîí è îò òåõíèòå ïðåäïàçëèâè ñëîâà ìè ñå ñòîðè, ÷å Òóðãîí ìîæå äà æèâåå íà ñåâåð, à íå íà þã, êàêòî ìèñëÿò ìíîçèíà. Àëà íå îòêðèõìå íè ïðèçíàê, íè âåñò çà îíóé, ùî äèðåõìå.
 - Çàùî ñòå òúðñèëè Òóðãîí? - çàïèòàë Îðîäðåò.
 - Çàùîòî ñå ãîâîðè, ÷å íåãîâîòî êðàëñòâî ùå óñòîè íàé-äúëãî ñðåùó Ìîðãîò - îòâúðíàë Àðìèíàñ.
 Çëà ïîëè÷áà âèäÿë Îðîäðåò â òèÿ ñëîâà, òà ñå ðàçãíåâèë.
 - Òîãàç íå ñå áàâåòå â Íàðãîòðîíä - ðåêúë òîé, - çàùîòî òóê íå ùå óçíàåòå íèùî çà Òóðãîí. È íå ñå íóæäàÿ îò ÷óæäè ñúâåòè, çà äà çíàì, ÷å íàä Íàðãîòðîíä íàäâèñâà çàïëàõà.
 - Íå ñå ãíåâè, ãîñïîäàðþ - ðåêúë Ãåëìèð, - çàäåòî òè îòãîâàðÿìå ïðàâäèâî. À è òóé, ÷å ñå îòêëîíèõìå îò ïðàâèÿ ïúò íå áå áåçïîëåçíî, ïîíåæå ñòèãíàõìå ïî-äàëå÷ îò âñè÷êè òâîè ðàçóçíàâà÷è; ïðåêîñèõìå Äîð-ëîìèí è çåìèòå ïîä ñêëîíîâåòå íà Åðåä Âåòðèí, à ñåòíå ïðîñëåäèõìå âðàæåñêîòî ïðèäâèæâàíå ïðåç Ñèðèîíñêèÿ ïðîõîä. Ìíîãî îðêè è äðóãè çëè òâàðè ñå ñáèðàò ïî îíèÿ ìåñòà, à îêîëî Ñàóðîíîâèÿ îñòðîâ ëàãåðóâà âîéñêà.
 - Çíàì - ðåêúë Òóðèí. - Îñòàðåëè ñà âàøèòå âåñòè. Àêî â Êèðäàíîâîòî ïîñëàíèå èìàøå íÿêàêúâ ñìèñúë, òðÿáâàøå äà ãî äîíåñåòå ïî-ðàíî.
 - Ïîíå èçñëóøàé ïîñëàíèåòî, ãîñïîäàðþ - îáúðíàë ñå Ãåëìèð êúì Îðîäðåò. - ×óé ùî ðå÷å Âëàäåòåëÿ íà Âîäèòå! Òèÿ ñëîâà å ïðåäàë ïî Êèðäàí Êîðàáîñòðîèòåëÿ: "Çëîòî îò Ñåâåðà îñêâåðíè èçâîðèòå íà Ñèðèîí è ìîÿòà ìîù ñå îòäðúïíà îò áåçáðîéíèòå ïðúñòè íà ïëàíèíñêèòå ïîòîöè. Àëà îùå ïî-ëîøî ùå ñòàâà òåïúðâà. Çàòóé êàæåòå íà âëàäåòåëÿ íà Íàðãîòðîíä: çàòâîðè ïîðòèòå íà êðåïîñòòà è íå èçëèçàé íàâúí. Çàõâúðëè êàìúíèòå íà ñâîÿòà ãîðäîñò â øóìíàòà ðåêà, òà ïúëçÿùîòî çëî äà íå îòêðèå ïúò êúì âðàòàòà."
 Ìðà÷íè ñå ñòîðèëè òèÿ ñëîâà íà Îðîäðåò è òîé êàêòî âèíàãè ñå îáúðíàë êúì Òóðèí çà ñúâåò. Íî Òóðèí íå ñå äîâåðÿâàë íà âåñòîíîñöèòå è ðåêúë ïîäèãðàâàòåëíî:
 - Êàêâî çíàå çà íàøèòå âîéíè Êèðäàí, ùî æèâåå áëèçî äî Íåïðèÿòåëÿ? Íåêà ìîðÿêúò ñè ãëåäà êîðàáèòå! À àêî Âëàäåòåëÿ íà Âîäèòå íàèñòèíà å ïîæåëàë äà íè ïðàòè ñúâåò, íåêà ãîâîðè ïî-ÿñíî. Èíàê áèõìå ðåøèëè, ÷å ùå å ïî-äîáðå äà ñáåðåì ñâîÿòà ñèëà è äà òðúãíåì õðàáðî ñðåùó âðàãîâåòå, ïðåäè äà ñà íàáëèæèëè.
 Òîãàâà Ãåëìèð ñå ïîêëîíèë íà Îðîäðåò è èçðåêúë:
 - Ãîâîðèõ òúé, êàêòî ìè å çàðú÷àíî, ãîñïîäàðþ.
 Ñëåä òóé ñå îáúðíàë. À Àðìèíàñ ðåêúë íà Òóðèí:
 - Âÿðíî ëè å êàêâîòî ñúì ÷óâàë, ÷å ñè îò Õàäîðîâèÿ ðîä?
 - Òóê ìå íàðè÷àò Àãàðâàåí, ×åðíèÿ ìå÷ îò Íàðãîòðîíä - îòâúðíàë Òóðèí. - Ìàé ìíîãî òå áèâà äà ñè äúðæèø åçèêà çàä çúáèòå, ïðèÿòåëþ Àðìèíàñ; è äîáðå, ÷å òàéíàòà íà Òóðãîí å óêðèòà îò òåá, èíàê ñêîðî ùåøå äà ñå ðàç÷óå ÷àê äî Àíãáàíä. Èìåòî íà ÷îâåêà ñè å íåãîâà ðàáîòà è àêî Õóðèíîâèÿò ñèí óçíàå, ÷å ñè ãî èçäàë, êîãàòî æåëàå äà ñå îïàçè â òàéíà, òî ïî-äîáðå Ìîðãîò äà òå çàëîâè è ñ îãíåíè êëåùè äà òè èçòðúãíå åçèêà.
 Ñòðåñíàë ñå òîãàâà Àðìèíàñ îò ÷åðíèÿ ãíÿâ íà Òóðèí; íî Ãåëìèð êàçàë:
 - Íå ùå áúäå èçäàäåí îò íàñ, Àãàðâàåí. Íèìà íå ñìå ñå ñúáðàëè íà ñúâåò çàä çàêðèòè âðàòè, òà äà ãîâîðèì ñâîáîäíî? À ñïîðåä ìåí Àðìèíàñ çàäàäå òîçè âúïðîñ, ïîíåæå âñè÷êè êðàé Ìîðåòî çíàÿò êîëêî äúëáîêà îáè÷ èçïèòâà Óëìî êúì Õàäîðîâèÿ ðîä è íÿêîè êàçâàò, ÷å ïðåäè ãîäèíè Õóðèí è áðàò ìó Õóîð ñà ïîñåòèëè Ïîòàéíîòî êðàëñòâî.
 - Àêî å òúé, òî íèòî åäèíèÿò, íèòî äðóãèÿò å ñïîìåíàë ïðåä êîãîòî è äà áèëî, à íàé-ìàëêî ïðåä íåâðúñòíèÿ ñè ñèí - îòãîâîðèë Òóðèí. - Çàòóé íå ìè ñå âÿðâà Àðìèíàñ äà å çàäàë âúïðîñà ñ íàäåæäà äà óçíàå íåùî çà Òóðãîí. Íÿìàì âÿðà íà ïîäîáíè êîâàðíè ïðàòåíèöè.
 - Çàäðúæ ñè íåäîâåðèåòî! - ãíåâíî ïðîäóìàë Àðìèíàñ. - Ãåëìèð òúëêóâà ïîãðåøíî ñëîâàòà ìè. Ïèòàõ, ïîíåæå ñå óñúìíèõ â îíóé, ùî òóê ñå ñìÿòà çà î÷åâèäíî; çàùîòî êàêâîòî è äà å èìåòî òè, íå ïðèëè÷àø íà Åäàèíèòå îò Õàäîðîâèÿ ðîä.
 - À êàêâî çíàåø çà òÿõ? - çàïèòàë Òóðèí.
 - Âèæäàë ñúì Õóðèí - îòâúðíàë Àðìèíàñ - è ïðåäè íåãî äåäèòå ìó. À ñðåä Äîð-ëîìèíñêèòå ïóùèíàöè ñðåùíàõ Òóîð, ñèí íà Õóðèíîâèÿ áðàò Õóîð; è çà ðàçëèêà îò òåá, òîé å êàòî äåäèòå ñè.
 - Ìîæå áè - ðåêúë Òóðèí, - âúïðåêè ÷å äî äíåñ äà íå áÿõ ÷óâàë íèùè÷êî çà Òóîð. Àëà ìàêàð ãëàâàòà ìè äà å òúìíà, à íå çëàòîêîñà, òóé íå å ïîâîä çà ñðàì. Çàùîòî íå ñúì ïúðâèÿò ñèí, ùî ïðèëè÷à ïî-ñêîðî íà ìàéêà ñè; à ïðîèçõîæäàì îò Ìîðâåí Åëåäâåí, ïîòîìêà íà Áåîð è ñðîäíèöà íà Áåðåí Êàìëîñò.
 - Íå çà ðàçëèêàòà ìåæäó ÷åðíî è çëàòèñòî ãîâîðåõ - ðåêúë Àðìèíàñ. - Äðóãîÿ÷å ñå äúðæàò îñòàíàëèòå îò Õàäîðîâèÿ ðîä è Òóîð å êàòî òÿõ. Çàùîòî çíàÿò ùî å ëþáåçíîñò, âñëóøâàò ñå â äîáðèòå ñúâåòè è ïî÷èòàò Çàïàäíèòå âëàñòåëèíè. À òè, èçãëåæäà, íå ïðèåìàø ñúâåòè îò äðóãèãî è âÿðâàø ñàìî íà ìå÷à ñè; ïðè òîâà ñè è âèñîêîìåðåí. Êàçâàì òè, Àãàðâàåí Ìîðìåãèë, ÷å ïðîäúëæèø ëè òàêà, ÷àêà òå íå îíàçè ñúäáà, êîÿòî çàñëóæàâàò ïîòîìöèòå íà Õàäîð è Áåîð.
 - Âèíàãè å áèëà ðàçëè÷íà - îòâúðíàë Òóðèí. - È àêî ÿâíî òðÿáâà äà òúðïÿ Ìîðãîòîâàòà íåíàâèñò çàðàäè äîáëåñòòà íà áàùà ñè, òî áèâà ëè äà ïîíàñÿì ãðóáîñòè è ïîäèãðàâêè îò åäèí áåãëåö, òà ìàêàð è äà òâúðäè, ÷å å îò êðàëñêî ïîòåêëî? ×óé ìîÿ ñúâåò: âúðíè ñå êúì áåçîïàñíèòå áðåãîâå íà Ìîðåòî.
 Òîãàâà Ãåëìèð è Àðìèíàñ íàïóñíàëè Íàðãîòðîíä è ñå çàâúðíàëè íà þã; àëà âúïðåêè ïîäèãðàâêèòå íà Òóðèí, îõîòíî áèëè ãîòîâè äà èç÷àêàò áèòêàòà çàåäíî ñúñ ñâîÿ íàðîä è ñè òðúãíàëè ñàìî çàùîòî Êèðäàí èì çàðú÷àë îò èìåòî íà Óëìî äà äîíåñàò âåñòè êàêâî ñòàâà â Íàðãîòðîíä è êàê å ïðèåòî ïîñëàíèåòî. À Îðîäðåò äúëáîêî ñå ðàçòðåâîæèë îò ñëîâàòà íà âåñòîíîñöèòå; íî îùå ïî-çëîíðàâåí ñòàíàë Òóðèí è çà íèùî íà ñâåòà íå ïîæåëàë äà ñå âñëóøà â ñúâåòèòå èì, êàìî ëè äà ðàçðåøè ïîâàëÿíåòî íà ãîëåìèÿ ìîñò. Çàùîòî ìàêàð è íåèçïúëíåíè, ñëîâàòà íà Óëìî áèëè èçòúëêóâàíè âÿðíî.
 Íèêúäå íå ñå îáÿñíÿâà çàùî Ãåëìèð è Àðìèíàñ ñ òÿõíîòî ñïåøíî ïîñëàíèå çà Íàðãîòðîíä ñà áèëè èçïðàòåíè îò Êèðäàí ïîêðàé öÿëîòî êðàéáðåæèå ÷àê äî çàëèâà Äðåíãèñò. Àðìèíàñ òâúðäè, ÷å òúé áè òðÿáâàëî äà å ïî-áúðçî è òàéíî; íî áåç ñúìíåíèå îùå ïî-òàéíî áè áèëî åäíî ïúòóâàíå îòêúì þã íàãîðå ïîêðàé Íàðîã. Ìîæåì äà ïðåäïîëîæèì, ÷å Êèðäàí å ïîñòúïèë òàêà ïî çàïîâåä íà Óëìî (çà äà ñðåùíàò Òóîð â Äîð-ëîìèí è äà ãî óïúòÿò êúì Íîëäîðñêàòà ïîðòà), ìàêàð ÷å òîâà íå ñå ñïîìåíàâà íèêúäå.
* Äíåñ âå÷å íå ñå ñúìíÿâàì, ÷å âîäíàòà ïëîù, îòáåëÿçàíà â îðèãèíàëíàòà êàðòà êàòî "Ëåäåí çàëèâ Ôîðî÷åë", âñúùíîñò å ñàìî ìàëêà ÷àñò îò çàëèâà (íàðè÷àí "îãðîìåí" â ïðèëîæåíèå À êúì "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå"), êîéòî ñå å ïðîñòèðàë äàëå÷å íà ñåâåðîèçòîê - ñåâåðíèÿò è çàïàäíèÿò áðÿã ñà îôîðìåíè îò ãîëåìèÿ íîñ Ôîðî÷åë, ÷èéòî áåçèìåíåí âðúõ ñå ïîÿâÿâà âúðõó îðèãèíàëíàòà êàðòà. Â åäíà îò áàùèíèòå ìè ñêèöè ñåâåðíèÿò áðÿã íà Ñðåäíàòà çåìÿ îïèñâà äúëãà äúãà íà èçòîê-ñåâåðîèçòîê, êàòî íàé-ñåâåðíàòà òî÷êà ñå íàìèðà íà îêîëî ñåäåìñòîòèí ìèëè íàä Êàðí Äóì.
* Ôîðîäâàèò ñå ñðåùà âúâ "Âëàñòåëèíúò íà Ïðúñòåíèòå" ñàìî âåäíúæ (â ïðèëîæåíèå À) ïðè ñïîìåíàâàíåòî çà äðåâíèòå îáèòàòåëè íà Ñåâåðíèòå çåìè, ÷èèòî ïîòîìöè ñà Ñíåæíèòå õîðà îò Ôîðî÷åë; íî ñèíäàðèíñêàòà äóìà (ã)âàèò ñå èçïîëçâà êàêòî çà îáëàñòè, òàêà è çà òÿõíîòî íàñåëåíèå (çà ñðàâíåíèå âèæ Åíåäâàèò). Â åäíà îò ñêèöèòå íà áàùà ìè Ôîðîäâàèò èçðè÷íî ñå ïðåâåæäà êàòî "Ñåâåðíà ïóñòîø", à â äðóãà - êàòî "Ñåâåðíè çåìè".