ËÈÑÒÎ ÎÒ ÍÈÃÚË
ÄÆÎÍ Ð. Ð. ÒÎËÊÈÍ

Èìàëî íÿêîãà åäèí äðåáåí ÷îâå÷åö íà èìå Íèãúë , êîéòî òðÿáâàëî äà ïðåäïðèåìå äúëãî ïúòóâàíå. Òîé íå èñêàë äà òðúãâà è äîðè ñàìàòà ìèñúë ìó ñå âèæäàëà îòâðàòèòåëíà, îáà÷å íÿìàëî êàê äà ñå èçìúêíå. Çíàåë, ÷å âñå íÿêîé äåí ùå òðÿáâà äà ïîòåãëè, íî íå áúðçàë ñ ïðèãîòîâëåíèÿòà.
Íèãúë áèë õóäîæíèê. Òîé íÿìàë îñîáåí óñïåõ - äîíÿêúäå çàùîòî èìàë äà ïðàâè ìíîãî äðóãè íåùà. Çà ìíîãî îò òÿõ ñè ìèñëåë, ÷å ñà èñòèíñêà äîñàäà, íî êîãàòî íå ìîæåë äà èçêëèí÷è, êîåòî (ïî íåãîâî ìíåíèå) áèëî ïðåêàëåíî ÷åñòî, ãè âúðøåë ñðàâíèòåëíî äîáðå. Çàêîíèòå â íåãîâàòà ñòðàíà áèëè òâúðäå ñòðîãè. Îñâåí òîâà ñå íàìèðàëè è äðóãè ïðå÷êè. Îò åäíà ñòðàíà, ïîíÿêîãà òîé ïðîñòî íèùî íå ïðàâåë. Îò äðóãà, áèë ïî ñâîåìó ìåêîñúðäå÷åí. Çíàåòå êàêâî å äà èìàø äîáðî ñúðöå: íåãîâîòî ïî-÷åñòî ãî êàðàëî äà ñå ÷óâñòâà íåëîâêî, îòêîëêîòî äà ñâúðøè íåùî; à äàæå è êîãàòî ïðàâåë íåùî, òî íå ìó ïðå÷åëî äà ìúðìîðè, äà ñå ÿäîñâà è äà ðóãàå (íàé-âå÷å ïîä íîñ). Âúïðåêè òîâà ìåêîòî ñúðöå ìó äîêàðâàëî äà ñâúðøè äîñòà è íàé-ðàçíîîáðàçíè ðàáîòè âìåñòî íåãîâèÿ ñúñåä, ãîñïîäèí Åíîðè , êîéòî áèë êóö. Îò âðåìå íà âðåìå, êîãàòî äîéäåëè è ãî ïîìîëåëè, ïîìàãàë äîðè íà õîðà, äåòî æèâååëè ïî-äàëå÷. Íå ñòèãà òîâà, àìè òîêó ñå ñåùàë çà ïúòóâàíåòî ñè è çàïî÷âàë íåñðú÷íî äà îïàêîâà íÿêîè íåùà; â òàêèâà ñëó÷àè íå ðèñóâàë ìíîãî-ìíîãî.
Íèãúë èìàë äà äîâúðøâà ìíîãî êàðòèíè; çà ìàéñòîðëúêà ìó ïîâå÷åòî áèëè òâúðäå ãîëåìè è íåïîñèëíè. Áèë îò îíèÿ õóäîæíèöè, äåòî ìîãàò äà ðèñóâàò ïî-äîáðå ëèñòà, îòêîëêîòî äúðâåòà. Ïðàõîñâàë ìíîãî âðåìå, çà äà íàðèñóâà åäíî-åäèíñòâåíî ëèñòî, îïèòâàéêè ñå äà óëîâè ôîðìàòà è ëúñêàâèíàòà ìó è áëÿñúêà íà êàï÷èöèòå ðîñà ïî êðàèùàòà ìó. Âúïðåêè òóé ìó ñå èñêàëî äà íàðèñóâà åäíî öÿëî äúðâî, ïðè òîâà õåì âñè÷êèòå ìó ëèñòà äà áúäàò èçäúðæàíè â åäèí è ñúù ñòèë, õåì âñè÷êèòå äà ñà ðàçëè÷íè.
Èìàëî åäíà êàðòèíà, êîÿòî îñîáåíî ãî çàòðóäíÿâàëà. Çàïî÷íàë ÿ ñ åäíî äóõàíî îò âÿòúðà ëèñòî: ïîëåêà-ëåêà òî ñå ïðåâúðíàëî â äúðâî, à äúðâîòî çàïî÷íàëî äà ðàñòå, êàòî ïðîòÿãàëî áåçáðîé êëîíêè è ïóñêàëî íàé-ôàíòàñòè÷íè êîðåíè. Ñòðàííè ïòè÷êè äîëèòàëè è êàöàëè íà âåéêèòå ìó, òàêà ÷å òðÿáâàëî è íà òÿõ äà èì ñå îáðúùà âíèìàíèå. Ïîñëå îêîëî Äúðâîòî è çàä íåãî, ïðåç ïðîëóêèòå ìåæäó ëèñòàòà è ãîëåìèòå êëîíè, çàïî÷íàëà äà ñå ðàçêðèâà íÿêàêâà ìåñòíîñò; ìÿðíàëà ñå ãîðà, êîÿòî ïëúïíàëà ïî çåìÿòà, è ïîêðèòè ñúñ ñíÿã ïëàíèíè. Íèãúë çàãóáèë èíòåðåñ êúì äðóãèòå ñè êàðòèíè; èëè ïúê ãè âçåìàë è ãè ïðèêðåïÿë êúì êðàèùàòà íà ãîëÿìàòà ñè êàðòèíà. Ñêîðî ïëàòíîòî ñòàíàëî òîëêîç ãîëÿìî, ÷å òðÿáâàëî äà ïîñòàâè ñòúëáà; è òîé çàïî÷íàë äà ñå êàòåðè è äà ñëèçà ïî íåÿ, êàòî òó äîáàâÿë íÿêîÿ ìàçêà òóê, òó èçòðèâàë íÿêîå êúñ÷å òàì. Êîãàòî èäâàëè äà ãî òúðñÿò, èçãëåæäàë äîñòàòú÷íî âåæëèâ, ìàêàð äà ïî÷âàë äà âúðòè â ïðúñòèòå ñè ìîëèâèòå, äåòî ñòîåëè íà ïèñàëèùåòî. Ñëóøàë êàêâî ìó ãîâîðÿò, íî ïðåç öÿëîòî âðåìå ïðîäúëæàâàë äà ìèñëè çà ãîëÿìîòî ñè ïëàòíî è çà âèñîêèÿ ñàéâàíò, êîéòî âäèãíàë çà íåãî â ãðàäèíàòà (íà ìÿñòîòî íà åäíà ëåõà, êúäåòî ïî-ðàíî îòãëåæäàë äîìàòè).
Òîé âñå íå ìîæåë äà ñå èçáàâè îò äîáðîñúðäå÷èåòî ñè. "Äå äà áÿõ ïî çäðàâîìèñëåù!" êàçâàë ñè îò âðåìå íà âðåìå, êàòî èìàë ïðåäâèä, ÷å áè èñêàë ÷óæäèòå òðåâîãè äà íå ãî êàðàò äà ñå ÷óâñòâà íåóäîáíî. Òàêà ñå ñëó÷èëî, ÷å äúëãî âðåìå íå ãî îáåçïîêîÿâàëè ñåðèîçíî. "Âñå ïàê ùå íàðèñóâàì êàðòèíàòà, èñòèíñêàòà ìè êàðòèíà, ïðåäè äà ñå íàëîæè äà ïîòåãëÿ íà òóé ïóñòî ïúòåøåñòâèå" çàïî÷íàë äà ãîâîðè. Âúïðåêè òîâà îáà÷å âçåë äà ðàçáèðà, ÷å íÿìà äà ìîæå äà ãî îòëàãà áåçêðàéíî. 
Êàðòèíàòà òðÿáâàëî äà ïðåñòàíå äà ðàñòå è äà áúäå çàâúðøåíà.
Åäèí äåí Íèãúë çàñòàíàë ìàëêî ïî-äàëå÷ îò êàðòèíàòà ñè è çàïî÷íàë äà ÿ ïðåöåíÿâà ñ íåîáè÷àéíà ñúñðåäîòî÷åíîñò è áåçïðèñòðàñòèå. Âñå íå ìîæåë äà ðåøè êàêâî âñúùíîñò ìèñëè çà íåÿ è ìó ñå èñêàëî äà èìà íÿêîé ïðèÿòåë, êîéòî äà ìó êàæå êàêâî äà ìèñëè. Âñúùíîñò òÿ ìó ñå ñòðóâàëà ñúâñåì íåçàäîâîëèòåëíà è åäíîâðåìåííî ñ òîâà àáñîëþòíî âúçõèòèòåëíà, åäèíñòâåíàòà èñòèíñêè êðàñèâà êàðòèíà íà ñâåòà. Â òîÿ ìîìåíò íàé-ìíîãî ìó ñå èñêàëî äà ìîæå äà ñå âèäè êàê òîé ñàìèÿò âëèçà, ïîòóïâà äâîéíèêà ñè ïî ãúðáà è êàçâà (ñ î÷åáèéíà èñêðåíîñò): "Àáñîëþòíî âåëèêîëåïíà! Íàïúëíî ìè å ÿñíî êàêâî ñè ñå ñòðåìÿë äà íàïðàâèø. Ïðîäúëæàâàé äà ðàáîòèø è çà íèùî äðóãî íå ñå áåçïîêîé! Íèå ùå òè óðåäèì äúðæàâíà ïåíñèÿ, òàêà ÷å äà íÿìàø íóæäà îò íèùî."
Ñàìî ÷å íèêàêâà äúðæàâíà ïåíñèÿ íÿìàëî. Çàòîâà ïúê ðàçáðàë íåùî: çà äà çàâúðøè êàðòèíàòà, äîðè è ïðè ñåãàøíèòå é ðàçìåðè, áèëà íóæíà äîñòà ãîëÿìà êîíöåíòðàöèÿ, äîñòà ðàáîòà, ÿêà è áåç ïðåêúñâàíå. Íàâèë ñè ðúêàâèòå è çàïî÷íàë äà ñå êîíöåíòðèðà. Îïèòàë ñå íÿêîëêî äíè äà íå ñå òðåâîæè çà äðóãè íåùà. Ïîñëå îáà÷å ãî âðúõëåòÿëà óæàñíà ïîðåäèöà îò ñïúíêè. Ðàçíè ïðåäìåòè ó äîìà çàïî÷íàëè äà ñå ðàçâàëÿò; íàëîæèëî ñå äà èäå â ãðàäà è äà ó÷àñòâà â ñúäåáíî æóðè; åäèí íå äîòàì áëèçúê ïðèÿòåë ñå ðàçáîëÿë; ãîñïîäèí Åíîðè ñå òðúøíàë îò ëóìáàãî; à ïîñåòèòåëèòå èäâàëè åäèí ñëåä äðóã. Áèëî ïðîëåò è òå èñêàëè äà èçïèÿò äàðîì ÷àøà ÷àé ñðåä ïðèðîäàòà: Íèãúë æèâååë â óþòíà ìàëêà êúùà, íà öåëè ìèëè îò ãðàäà. Ðóãàåë ãè íàóì, àëà íå ìîæåë äà îòðå÷å, ÷å ñàìèÿò òîé ãè å ïîêàíèë - ïî-ðàíî, ïðåç çèìàòà, êîãàòî è íå ïîìèñëÿë, ÷å äà îáèêîëèø ìàãàçèíèòå è äà èçïèåø íÿêîé ÷àé ñ ïîçíàòèòå ñè â ãðàäà å "ñïúíêà". Îïèòàë ñå äà ñòàíå êîðàâîñúðäå÷åí, íî íå óñïÿë. Çà ìíîãî íåùà íå ìîæåë äà ñúáåðå íàõàëñòâî äà êàæå "íå", íåçàâèñèìî äàëè ãè ñìÿòàë çà ñâîè çàäúëæåíèÿ èëè íå; à èìàëî è ìíîãî äðóãè, êîèòî ïúê áèë ïðèíóäåí äà ïðàâè, íåçàâèñèìî îò òîâà êàêâî ñè ìèñëè çà òÿõ. Íÿêîè îò ãîñòèòå ìó íàìåêâàëè, ÷å ãðàäèíàòà å äîñòà çàíåìàðåíà è ÷å òîêó-âèæ ãî ïîñåòÿë íÿêîé èíñïåêòîð. Ðàçáèðà ñå, ñàìî ìàëöèíà çíàåëè çà êàðòèíàòà ìó, íî äàæå è äà çíàåëè, åäâà ëè ùåëè äà ñå äúðæàò ïî-ðàçëè÷íî. Ñúìíÿâàì ñå, ÷å òå áèõà ñè ïîìèñëèëè, ÷å èìà îñîáåíî çíà÷åíèå. Ïðåäïîëàãàì, ÷å êàðòèíàòà âñúùíîñò íå áèëà ìíîãî äîáðà, ìàêàð äà ìîæå äà å èìàëî íÿêîè ñïîëó÷ëèâè ìåñòà. Âúâ âñåêè ñëó÷àé Äúðâîòî áèëî íåîáèêíîâåíî. Ñúâñåì óíèêàëíî ïî ñâîåìó. Ñúùîòî âàæàëî è çà Íèãúë, ìàêàð òîé ñúùî äà áèë ìíîãî îáèêíîâåí è äîñòà ãëóïîâàò ÷îâå÷åö.
Íàêðàÿ çà Íèãúë âðåìåòî íàèñòèíà ñòàíàëî áåçöåííî. Ïîçíàòèòå ìó îò äàëå÷íèÿ ãðàä çàïî÷íàëè äà ñå ñåùàò, ÷å íà äðåáíèÿ ÷îâåê ìó ïðåäñòîè íåïðèÿòíî ïúòóâàíå, è íÿêîè çàïî÷íàëè äà ïðåñìÿòàò êîëêî íàé-äúëãî áè ìîãúë äà îòëîæè çàìèíàâàíåòî ñè. ×óäåëè ñå êîé ùå âçåìå êúùàòà ìó è äàëè ùå ïîääúðæà ïî-äîáðå ãðàäèíàòà.
Äîøëà åñåíòà - ìíîãî âëàæíà è âåòðîâèòà. Äðåáíè÷êèÿò õóäîæíèê áèë â ñàéâàíòà ñè. Áèë ñå ïîêà÷èë íà ñòúëáàòà è ñå îïèòâàë äà óëîâè áëÿñúêà íà çàõîæäàùîòî ñëúíöå íà âúðõà íà çàñíåæåíàòà ïëàíèíà, êîÿòî áèë çàáåëÿçàë òî÷íî âëÿâî îò ðàçëèñòåíèÿ âðúõ íà åäíà îò êëîíêèòå íà Äúðâîòî. Çíàåë, ÷å ñêîðî ùå òðÿáâà äà ïîòåãëè: ìîæå áè ðàíî ñëåäâàùàòà ãîäèíà. Ñ ìúêà ùÿë äà äîâúðøè êàðòèíàòà è òî åäâà-åäâà: èìàëî íÿêîè úãëè, êúäåòî ñåãà âå÷å íÿìàë äà èìà âðåìå äà ñòîðè íåùî ïîâå÷å îò òîâà äà çàãàòíå êàêâî å èñêàë äà íàðèñóâà.
Íà âðàòàòà ñå ïî÷óêàëî. "Âëåç!" - îñòðî ðåêúë òîé è ñëÿçúë îò ñòúëáàòà. Ñòúïèë íà ïîäà è çàâúðòÿë â ïðúñòè ÷åòêàòà. Áèë íåãîâèÿò ñúñåä, Åíîðè: åäèíñòâåíèÿò ìó èñòèíñêè ñúñåä, ïîíåæå âñè÷êè îñòàíàëè æèâååëè äàëåêî. Âúïðåêè òóé Íèãúë íå ãî õàðåñâàë îñîáåíî: äîíÿêúäå çàùîòî òîëêîâà ÷åñòî èçïàäàë â áåäà è ñå íóæäàåë îò ïîìîù, à ñúùî è çàùîòî îíçè íå ñå èíòåðåñóâàë îò ðèñóâàíå, íî ïúê áèë ìíîãî êðèòè÷íî íàñòðîåí íà òåìà ãðàäèíàðñòâî. Êîãàòî Åíîðè ïîãëåäíåë ãðàäèíàòà íà Íèãúë (êîåòî ÷åñòî ñå ñëó÷âàëî), âèæäàë íàé-âå÷å ïëåâåëè; à êîãàòî ïîãëåäíåë êàðòèíèòå íà Íèãúë (êîåòî ñå ñëó÷âàëî ðÿäêî), âèæäàë ñàìî çåëåíè è ñèâè ìàçêè è ÷åðíè ëèíèè, êîèòî ìó ñå ñòðóâàëè áåçñìèñëåíè. Íÿìàë íèùî ïðîòèâ äà ñïîìåíå çà ïëåâåëèòå (ñúñåäñêè äúëã), íî ñå âúçäúðæàë äà êàæå êàêâîòî è äà áèëî çà êàðòèíèòå. Ìèñëåë ñè, ÷å òîâà å ìíîãî ëþáåçíî, è íå ìîæåë äà îñúçíàå, ÷å äîðè è äà å ëþáåçíî, íå å äîñòàòú÷íî ëþáåçíî. Äà ïîìîãíå çà ïëåâåëèòå (è ìîæå áè äà ïîõâàëè êàðòèíèòå) ùÿëî äà áúäå ïî-äîáðå.
- Å, Åíîðè, êàêâî èìà? - ïîïèòàë Íèãúë.
- Çíàÿ, ÷å íå áè òðÿáâàëî äà òå ïðåêúñâàì - ðåêúë Åíîðè (áåç èçîáùî äà ïîãëåäíå êàðòèíàòà). - Ñèãóðåí ñúì, ÷å ñè ìíîãî çàåò.
Íèãúë âúçíàìåðÿâàë òîé ñàìèÿò äà êàæå íåùî îò òîçè ðîä, íî âå÷å áèë èçòúðâàë âúçìîæíîñòòà. Óñïÿë ñàìî äà êàæå: "Äà."
- Ñàìî ÷å íÿìà êúì êîãî äðóãèãî äà ñå îáúðíà - ðåêúë Åíîðè.
- Òàêà å - îòâúðíàë Íèãúë ñ âúçäèøêà: åäíà îò îíèÿ âúçäèøêè, êîèòî ñà ïðåäíàçíà÷åíè çà ñîáñòâåíî ïîëçâàíå, íî íå ñà òàêèâà, ÷å äà íå ìîæåø äà ãè ÷óåø. - Êàêâî ìîãà äà íàïðàâÿ çà òåá?
- Æåíà ìè áîëåäóâà îò íÿêîëêî äíè è çàïî÷âàì äà ñå òðåâîæà - êàçàë Åíîðè. - À âÿòúðúò å îòâÿë ïîëîâèíàòà êåðåìèäè îò ïîêðèâà è âîäàòà ñå ëåå â ñïàëíÿòà. Ìèñëÿ, ÷å áè òðÿáâàëî äà èçâèêàì äîêòîð. È çèäàðè ñúùî, ñàìî ÷å òå ñà ìíîãî òåæêè ãåìèè. ×óäåõ ñå äàëè íÿìà äà òè ñå íàìåðÿò ìàëêî èçëèøíè äúñêè è ïëàòíèùå, ïðîñòî çà äà ìå îïðàâèø êðèâî-ëÿâî è äà ìè ïîìîãíåø çà äåí-äâà - è ñåãà âå÷å ïîãëåäíàë êúì êàðòèíàòà.
- Áîæå, Áîæå! - ðåêúë Íèãúë. - Íàèñòèíà íÿìàø êúñìåò. Íàäÿâàì ñå æåíà òè äà íå å ïèïíàëà íåùî ïîâå÷å îò íàñòèíêà. Ñåãà ùå íàìèíà è ùå òè ïîìîãíà äà ÿ ñìúêíåì ïî ñòúëáèòå.
- Ìíîãî òè áëàãîäàðÿ - äîñòà ñòóäåíî êàçàë Åíîðè. - Ñàìî ÷å íå å íàñòèíêà, à òðåñêà. Íå áèõ òå îáåçïîêîèë çàðàäè åäíà íàñòèíêà. À è æåíà ìè âå÷å ëåæè íà äîëíèÿ åòàæ. Ñ òîÿ ìîé êðàê íå ìîãà äà ïðèïêàì íàãîðå-íàäîëó ïî ñòúëáèòå. Å, âèæäàì, ÷å ñè çàåò. Ñúæàëÿâàì, ÷å òå îáåçïîêîèõ. Äîñòà ñå íàäÿâàõ, ÷å ùå ìîæåø äà îòäåëèø âðåìå äà èäåø äî äîêòîðà, êàòî ìå âèäèø íà êàêâî ñúì äåðåäæå; à ñúùî è äî çèäàðÿ, àêî íàèñòèíà íÿìàø ñâîáîäíî ïëàòíî.
- Ðàçáèðà ñå - ðåêúë Íèãúë, ìàêàð ñúðöåòî ìó äà áèëî èçïúëíåíî ñ äðóãè äóìè è â ìîìåíòà äà áèëî ñàìî ìåêî, áåç èçîáùî äà ãî óñåùà äîáðî. - Áèõ ìîãúë äà îòèäà. Àêî íàèñòèíà ñå òðåâîæèø, ùå îòèäà.
- Òðåâîæà ñå è îùå êàê. Äå äà íå áÿõ êóö - êàçàë Åíîðè.
È òàêà Íèãúë òðúãíàë. Ðàçáèðàòå ëè, áèëî óæàñíî íåëîâêî. Åíîðè ìó áèë ñúñåä, à âñè÷êè äðóãè áèëè ìíîãî äàëå÷. Íèãúë èìàë âåëîñèïåä, à Åíîðè íÿìàë, à è íå áè ìîãúë äà ãî êàðà.  Åíîðè áèë ñ êóö êðàê, èñòèíñêè êóö êðàê, êîéòî çäðàâàòà ãî áîëÿë: òîâà òðÿáâàëî äà ñå ïîìíè ðåäîì ñ êèñåëàòà ìó ôèçèîíîìèÿ è õëåí÷åùèÿ ãëàñ. Ðàçáèðà ñå, Íèãúë ïúê èìàë êàðòèíà è âðåìå åäâà êîëêîòî äà ÿ äîâúðøè, íî èçãëåæäà òîâà áèëî íåùî, êîåòî Åíîðè, à íå Íèãúë, òðÿáâàëî äà èìà ïðåäâèä. Åíîðè îáà÷å íå îáðúùàë âíèìàíèå íà êàðòèíèòå, à Íèãúë íå ìîæåë äà ïðîìåíè òîâà. "Ïðîêëÿòèå!" ðåêúë ñè òîé, äîêàòî îòèâàë çà âåëîñèïåäà ñè.
Áèëî âëàæíî è âåòðîâèòî è ñå ñìðà÷àâàëî. "Äíåñ ïîâå÷å íÿìà äà ìîãà äà ðàáîòÿ!" ïîìèñëèë ñè Íèãúë è ïðåç öÿëîòî âðåìå, äîêàòî êàðàë, èëè ðóãàåë ïîä íîñ, èëè ñè ïðåäñòàâÿë ìàçêèòå íà ÷åòêàòà ïî ïëàíèíàòà è ïî ðàçïúïèëèòå ëèñòà äî íåÿ, êîèòî çà ïðúâ ïúò ñè áèë ïðåäñòàâèë òàçè ïðîëåò. Ïðúñòèòå ìó ïîòðåïâàëè âúðõó êîðìèëîòî. Ñëåä êàòî èçëÿçúë îò ñàéâàíòà, ñúâñåì òî÷íî âèäÿë ïî êàêúâ íà÷èí äà ïîñòèãíå òîçè áëåñòÿù ëèñòàê, êîéòî ðàìêèðàë ãëåäêàòà íà äàëå÷íàòà ïëàíèíà. Íà ñúðöåòî ìó îáà÷å ëåãíàë êàìúê, íÿêàêúâ ñòðàõ, ÷å ñåãà âå÷å íèêîãà íÿìà äà ïîëó÷è âúçìîæíîñò äà èçïðîáâà íîâîîòêðèòèÿ ïîõâàò.
Íèãúë íàìåðèë äîêòîðà è îñòàâèë áåëåæêà íà çèäàðÿ. Ïðèåìíàòà íà çèäàðÿ áèëà çàòâîðåíà, à òîé ñàìèÿò ñè áèë îòèøúë âêúùè äà ñå òîïëè íà îãíèùåòî. Íèãúë ñå èçìîêðèë äî êîñòè è ñå ïðîñòóäèë. Äîêòîðúò íå ïîòåãëèë òàêà áúðçî êàòî Íèãúë. Ïðèñòèãíàë íà äðóãèÿ äåí, çàùîòî òúé ìó áèëî óäîáíî, à äîòîãàâà âå÷å òðÿáâàëî äà ñå îïðàâÿ ñ äâàìà ïàöèåíòè, æèâååùè â ñúñåäíè êúùè. Íèãúë áèë íà ëåãëî ñ âèñîêà òåìïåðàòóðà, à â ãëàâàòà ìó è íà òàâàíà ñå îáðàçóâàëè ÷óäíè ìîòèâè îò ëèñòà è ïðåïëåòåíè âåéêè. Òîâà, ÷å ãîñïîæà Åíîðè èìàëà ñàìî íàñòèíêà, íå ãî óñïîêîèëî. Îáúðíàë ëèöå êúì ñòåíàòà è ñå çàðîâèë â ëèñòàòà.
Íÿêîå âðåìå áèë íà ëåãëî. Âÿòúðúò ïðîäúëæèë äà äóõà è îòâÿë îùå ìíîãî îò êåðåìèäèòå íà Åíîðè, à ñúùî è íÿêîè îò Íèãúëîâèòå: çàïî÷íàë äà òå÷å ñîáñòâåíèÿò ìó ïîêðèâ. Çèäàðÿò íå èäâàë. Íèãúë õè÷ íå ãî áèëî åíÿ, âúâ âñåêè ñëó÷àé ïîíå çà äåí-äâà. Ïîñëå èçïúëçÿë îò ëåãëîòî äà ïîòúðñè íåùî çà õàïâàíå (Íèãúë íÿìàë æåíà). Åíîðè íå íàìèíàë äà ãî âèäè: äúæäúò ñå áèë çàÿë ñ êðàêà ìó è òîé ãî áîëÿë; æåíà ìó òðåñêàâî ïîïèâàëà âîäàòà è ñå ÷óäåëà äàëè "òîÿ ãîñïîäèí Íèãúë" íå å çàáðàâèë äà ñå îáàäè íà çèäàðÿ. Àêî áèëà âèäÿëà êàêâàòî è äà å âúçìîæíîñò äà âçåìå íàçàåì íåùî ïîëåçíî, áè èçïðàòèëà Åíîðè äà íàìèíå íàòàì íåçàâèñèìî îò ñúñòîÿíèåòî íà êðàêà ìó, îáà÷å òÿ íå âèäÿëà, òàêà ÷å Íèãúë áèë îñòàâåí ñàì-ñàìè÷úê.
Íÿêúäå êúì êðàÿ íà ñåäìèöàòà Íèãúë îòíîâî ñà çàêëàòóøêàë êúì ñâîÿ ñàéâàíò. Îïèòàë ñå äà ñå èçêà÷è ïî ñòúëáàòà, íî ãëàâàòà ìó ñå çàìàÿëà. Ñåäíàë è ñå çàãëåäàë â êàðòèíàòà, íî òîçè äåí â óìà ìó íÿìàëî íè ëèñòíè ìîòèâè, íè ïëàíèíñêè ãëåäêè. Ìîæåë äà íàðèñóâà åäíà ïÿñú÷íà ïóñòèíÿ íÿêúäå â äàëå÷èíàòà, íî ñèëèòå íå ìó ñòèãíàëè.
Íà ñëåäíèÿ äåí ñå ïî÷óâñòâàë çíà÷èòåëíî ïî-äîáðå. Êà÷èë ñå íà ñòúëáàòà è çàõâàíàë äà ðèñóâà. Òúêìî âçåë ïàê äà âëèçà âúâ ôîðìà è íÿêîé ïî÷óêàë íà âðàòàòà.
- Ïî äÿâîëèòå! - ðåêúë Íèãúë. Ñúñ ñúùèÿ óñïåõ ìîæåë äà êàæå è åäíî ó÷òèâî "Âëåç!", çàùîòî âðàòàòà âúïðåêè âñè÷êî ñå îòâîðèëà. Òîçè ïúò âëÿçúë åäèí ìíîãî âèñîê ìúæ, àáñîëþòíî íåïîçíàò.
- Òîâà å ÷àñòíî àòåëèå - çàÿâèë Íèãúë. - Çàåò ñúì. Ìàõàéòå ñå!
- Àç ñúì Èíñïåêòîð ïî êúùèòå - êàçàë ÷îâåêúò è âäèãíàë ñëóæåáíàòà ñè êàðòà òàêà, ÷å Íèãúë äà ìîæå äà ÿ âèäè îò ñòúëáàòà.
- Îõ! - ðåêúë òîé.
- Êúùàòà íà âàøèÿ ñúñåä íå å â çàäîâîëèòåëíî ñúñòîÿíèå - çàÿâèë Èíñïåêòîðúò.
- Çíàì - êàçàë Íèãúë. - Çàíåñîõ åäíà áåëåæêà íà çèäàðèòå äîñòà îòäàâíà, íî òå òàêà è íå äîéäîõà. Ñëåä òóé ñå ðàçáîëÿõ.
- Àõà - ðåêúë Èíñïåêòîðúò. - Ñåãà îáà÷å íå ñòå áîëåí.
- Íî àç íå ñúì çèäàð. Åíîðè áè òðÿáâàëî äà ñå îïëà÷å â ãðàäñêèÿ ñúâåò è äà ïîëó÷è ïîìîù îò àâàðèéíàòà ñëóæáà.
- Òå ñà çàåòè ñ äàëå÷ ïî-ëîøè ïîâðåäè îò âàøèòå òóê - êàçàë Èíñïåêòîðúò. - Â äîëèíàòà èìàøå íàâîäíåíèå è ìíîãî ñåìåéñòâà ñà îñòàíàëè áåç äîì. Âèå áè òðÿáâàëî äà ïîìîãíåòå íà âàøèÿ ñúñåä äà íàïðàâè âðåìåíåí ðåìîíò è äà ïðåäîòâðàòèòå âúçìîæíîñòòà ïîâðåäàòà äà ñòàíå ïî-ñêúïà çà îïðàâÿíå, îòêîëêîòî å íåîáõîäèìî. Òàêúâ å çàêîíúò. Òóê èìà ìíîãî ìàòåðèàë: ïëàòíî, äúñêè, âîäîíåïðîíèöàåìà áîÿ.
- Êúäå? - ñ íåãîäóâàíèå ïîïèòàë Íèãúë.
- Òóê! - êàçàë Èíñïåêòîðúò, êàòî ïîñî÷èë êàðòèíàòà.
- Ìîÿòà êàðòèíà! - âúçêëèêíàë Íèãúë.
- Ñèãóðíî å âàøà - êàçàë Èíñïåêòîðúò. - Ñàìî ÷å êúùèòå èìàò ïðåäèìñòâî. Òàêúâ å çàêîíúò.
- Íî àç íå ìîãà... - Íèãúë íå êàçàë íèùî ïîâå÷å, ïîíåæå â ñúùèÿ ìîìåíò âëÿçúë îùå åäèí ÷îâåê. Òîé ìíîãî ïðèëè÷àë íà Èíñïåêòîðà, ïî÷òè êàòî äâîéíèê: âèñîê è öåëèÿ îáëå÷åí â ÷åðíî.
- Õàéäå! - ðåêúë òîé. - Àç ñúì Øîôüîðúò.
Íèãúë ñå çàïðåïúâàë íàäîëó ïî ñòúëáàòà. Òðåñêàòà ìó êàòî ÷å ëè ïàê ñå âðúùàëà è ãëàâàòà ìó ñå âúðòÿëà; ÷óâñòâàë ñå öåëèÿò ñòóäåí.
- Øîôüîð? Øîôüîð? - çàòðàêàë ñúñ çúáè òîé. - Øîôüîð íà êàêâî?
- Íà òåá è íà êîëàòà òè - êàçàë ìúæúò. - Êîëàòà å çàÿâåíà îòäàâíà. Íàé-íàêðàÿ ïðèñòèãíà. ×àêà òå. Íàëè çíàåø, äíåñ òðúãâàø íà ñâîåòî ïúòåøåñòâèå.
- Íåçàáàâíî! - ðåêúë Èíñïåêòîðúò. - Ùå òðÿáâà äà òðúãíåòå, íî íå å äîáðå äà çàïî÷íåòå ïúòóâàíåòî ñè, êàòî îñòàâèòå ðàáîòèòå ñè íåäîâúðøåíè. Âñå ïàê ñåãà ìîæåì ïîíå äà èçïîëçâàìå çà íåùî òîâà ïëàòíî.
- Î, Áîæå! - êàçàë áåäíèÿò Íèãúë è çàïî÷íàë äà ïëà÷å. - È òÿ íå å, òÿ íå å äàæå ñâúðøåíà!
- Íå å ñâúðøåíà? - ïîïèòàë Øîôüîðúò. - Å, ñ íåÿ å ñâúðøåíî, ïîíå ùî ñå îòíàñÿ äî òåá, âúâ âñåêè ñëó÷àé. Òðúãâàé!
Íèãúë òèõîìúëêîì òðúãíàë. Øîôüîðúò íå ìó äàë âðåìå äà îïàêîâà íåùàòà ñè, êàòî êàçàë, ÷å òîé òðÿáâàëî äà ãî ñòîðè ïðåäâàðèòåëíî è ÷å ùå èçïóñíàò âëàêà; òàêà ÷å íà Íèãúë íå ìó îñòàíàëî äà íàïðàâè íèùî äðóãî, îñâåí äà ãðàáíå åäíà ìàëêà ÷àíòè÷êà îò õîëà. Ïîñëå îòêðèë, ÷å â íåÿ èìàëî ñàìî åäíà êóòèÿ ñ áîè è åäíî ìàëêî áëîê÷å ñúñ ñîáñòâåíèòå ìó ñêèöè: íèòî õðàíà, íèòî äðåõè. Õâàíàëè âëàêà áåç ïðîáëåìè. Íèãúë ñå ÷óâñòâàë ìíîãî óìîðåí è ñúíëèâ; ïî÷òè íå ñúçíàâàë êàêâî ñòàâà, êîãàòî ãî íàòèêàëè â êóïåòî ìó. Õè÷ íå ãî áèëî åíÿ: áèë çàáðàâèë êúäå ùÿë äà õîäè è çà êàêâî îòèâàë òàì. Âëàêúò ïî÷òè âåäíàãà âëÿçúë â åäèí òúìåí òóíåë.
Íèãúë ñå ñúáóäèë íà åäíà ìíîãî ãîëÿìà, ìðà÷íà ãàðà. Ïî ïåðîíà âúðâÿë åäèí Øàôíåð è âèêàë, íî âèêàë íå èìåòî íà ãàðàòà, à âèêàë Íèãúë!
Íèãúë íàáúðçî èçëÿçúë è âèäÿë, ÷å å çàáðàâèë ìàëêàòà ñè ÷àíòà. Îáúðíàë ñå, àëà âëàêúò âå÷å áèë çàìèíàë.
- À, åòî òå è òåá! - ðåêúë Øàôíåðúò. - Îòòóê! Êàêâî! Íèêàêúâ áàãàæ! Ùå òðÿáâà äà èäåø â Ïðèþòà.
Íèãúë ñå ïî÷óâñòâàë ìíîãî çëå è ïðèïàäíàë íà ïåðîíà. Ñëîæèëè ãî â åäíà ëèíåéêà è ãî îòêàðàëè â Àìáóëàòîðèÿòà íà Ïðèþòà.
Ëå÷åíèåòî ñúâñåì íå ìó ñå ïîíðàâèëî. Ëåêàðñòâîòî, äåòî ìó äàâàëè, áèëî ãîð÷èâî. Äëúæíîñòíèòå ëèöà è îáñëóæâàùèÿò ïåðñîíàë áèëè íåäðóæåëþáíè, ìúë÷àëèâè è ñòðèêòíè; è íèêîãà íå âèæäàë íÿêîé äðóã, îñâåí åäèí ìíîãî ñòðîã ëåêàð, êîéòî îò âðåìå íà âðåìå ãî ïîñåùàâàë. Ïðèëè÷àëî ïîâå÷å íà çàòâîð, îòêîëêîòî íà áîëíèöà. Òðÿáâàëî äà ðàáîòè çäðàâàòà è òî â îïðåäåëåíè ÷àñîâå: êîïàíå, äúðâîäåëñòâî è áîÿäèñâàíå íà ãîëè äúñêè ñ åäèí-åäèíñòâåí öâÿò áîÿ. Íèêîãà íå ìó ïîçâîëÿâàëè äà èçëåçå íàâúí, à âñè÷êè ïðîçîðöè ãëåäàëè íàâúòðå. Äúðæàëè ãî ÷àñîâå íàðåä íà òúìíî, êàêòî êàçâàëè "çà äà ïîìèñëè ìàëêî". Çàãóáèë ïðåäñòàâà çà âðåìåòî. Äîðè íå çàïî÷íàë äà ñå ÷óâñòâà ïî-äîáðå, ïîíå àêî ìîæå äà ñå ñúäè ïî òîâà äàëè èçïèòâà êàêâîòî è äà å óäîâîëñòâèå êàòî ïðàâè íåùî. Íå èçïèòâàë - äîðè è êîãàòî ñè ëÿãàë äà ñïè.
Îòíà÷àëî, ïðåç ïúðâîòî ñòîëåòèå (ïðîñòî ïðåäàâàì óñåùàíåòî ìó) áèë ñêëîíåí áåçöåëíî äà ñå òðåâîæè çà ìèíàëîòî. Êàêòî ëåæàë â òúìíîòî, âñå ñè ïîâòàðÿë: "Äå äà ñå áÿõ îòáèë ó Åíîðè îùå ïúðâàòà ñóòðèí, ñëåä êàòî çàäóõà ñèëíèÿò âÿòúð. Ìèñëåõ ñè ãî. Ùåøå äà å ëåñíî äà ñå çàêðåïÿò ïúðâèòå ðàçêëàòåíè êåðåìèäè. Òîãàâà ãîñïîæà Åíîðè ìîæåøå èçîáùî äà íå ïðîñòèíå. Òîãàâà àç ñúùî íÿìàøå äà ñå ïðîñòóäÿ. Òîãàâà ùÿõ äà èìàì îùå åäíà ñåäìèöà." Îáà÷å ñëåä íÿêîå âðåìå òîé çàáðàâèë çà êàêâî èñêàë äà å ðàçïîëàãàë ñ îùå åäíà ñåäìèöà. Ñëåä òóé, àêî èçîáùî ñå òðåâîæåë çà íåùî, òî áèëî çà ðàáîòàòà ñè â áîëíèöàòà. Çàïî÷íàë äà ÿ ïëàíèðà, äà ìèñëè êîëêî áúðçî ùå óñïåå äà îïðàâè îíàçè äúñêà äà íå ñêúðöà èëè äà çàêà÷è îòíîâî âðàòàòà, èëè äà ïîïðàâè êðàêà íà ìàñàòà. Ñèãóðíî íàèñòèíà áèë ñòàíàë äîñòà ïîëåçåí, ìàêàð è íèêîé äà íå ìó ãî êàçàë íè âåäíúæ. Åñòåñòâåíî òîâà íå áè ìîãëî äà áúäå åäèíñòâåíàòà ïðè÷èíà äà äúðæàò áåäíèÿ ÷îâå÷åö òîëêîâà äúëãî. Ìîæå áè ÷àêàëè äà ñå ïîîïðàâè, êàòî ïðåöåíÿâàëè "îïðàâÿíåòî" ïî íÿêàêâè ñè òåõíè ñòðàííè ìåäèöèíñêè ñòàíäàðòè.
Êàêòî è äà å, áåäíèÿò Íèãúë íå ïîëó÷àâàë íèêàêâî óäîâîëñòâèå îò æèâîòà èëè ïîíå íå îíîâà, êîåòî áèë ñâèêíàë äà ñìÿòà çà óäîâîëñòâèå. Îïðåäåëåíî íå ìó áèëî çàáàâíî. Èíà÷å íå ìîæå äà ñå îòðå÷å, ÷å çàïî÷íàë äà èçïèòâà ÷óâñòâî íà... å, íà çàäîâîëñòâî: êàòî íÿìà ðèáà è ðàêúò å ðèáà. Ìîæåë äà ïîäõâàíå ðàáîòà â ìèãà, â êîéòî çâúííåë åäèí çâúíåö, è âåäíàãà äà ÿ îñòàâè, ùîì çâúííåë ñëåäâàùèÿò - àêóðàòíî è íàïúëíî ãîòîâà äà áúäå ïðîäúëæåíà, êîãàòî ìó äîéäå âðåìåòî. Ñåãà çàïî÷âàë äà ñâúðøâà äîñòà íåùà ïðåç äåíÿ; ïðèêëþ÷âàë äðåáíèòå íåùèöà ñúâñåì ñïðåòíàòî. Íÿìàë íèêàêâî "âðåìå çà ñåáå ñè" (êàòî ñå èçêëþ÷è ñàìîòàòà â ñïàëíîòî ìó ïîìåùåíèå), íî âúïðåêè òóé çàïî÷íàë äà ñòàâà ãîñïîäàð íà âðåìåòî ñè; çàïî÷íàë äà ðàçáèðà êàêâî òî÷íî áè ìîãúë äà íàïðàâè ñ íåãî. Íå èçïèòâàë íèêàêâî ïðèòåñíåíèå. Ñåãà áèë ïî-ñïîêîåí âúòðåøíî è ïðåç âðåìåòî çà ïî÷èâêà íàèñòèíà ìîæåë äà ñè ïî÷èíå.
Ñåòíå èçâåäíúæ ñìåíèëè ðàáîòíîòî ìó âðåìå; ïî÷òè íå ãî îñòàâÿëè äà ñå äîáåðå äî ëåãëîòî; íàïúëíî ìó îòíåëè äúðâîäåëñòâîòî è ãî äúðæàëè ñàìî íà êîïàíå - äåí ñëåä äåí. Òîé ãî ïîíåñúë äîñòà äîáðå. Ìèíàëî äîñòà âðåìå, ïðåäè äà ïî÷íå äà ðîâè÷êà èç óìà ñè çà ïðîêëÿòèÿòà, êîèòî íà ïðàêòèêà áèë çàáðàâèë. Ïðîäúëæàâàë äà êîïàå, äîêàòî ïî÷óâñòâàë ãðúáíàêà ñè êàòî ñòðîøåí, à ðúöåòå ìó ñå âúçïàëèëè è òîé äîáèë óñåùàíåòî, ÷å ïîâå÷å è åäíà ëîïàòà íÿìà äà ìîæå äà èçðîâè. Íèêîé íå ìó áëàãîäàðèë. Äîøúë îáà÷å ëåêàðÿò è ãî ïîãëåäíàë.
- Ïðåêúñâàìå! - êàçàë. - Ïúëíà ïî÷èâêà - â òúìíîòî!
* * *
Íèãúë ëåæàë â òúìíîòî è ñå îòäàâàë íà ïúëíà ïî÷èâêà - òîëêîâà ïúëíà, ÷å ïîíåæå íèòî óñåùàë íåùî, íèòî ìèñëåë, íå áè ìîãúë äà êàæå äàëè å ëåæàë ÷àñîâå èëè ãîäèíè. Íî åòî ÷å ÷óë Ãëàñîâå: íå òàêèâà ãëàñîâå, êàêâèòî áèë ÷óâàë ïî-ðàíî. Èçãëåæäà èìàëî Ìåäèöèíñêà êîìèñèÿ èëè, ìîæå áè, Äèñöèïëèíàðåí ñúä, êîéòî çàñåäàâàë íåéäå íàáëèçî, â íÿêîÿ ñúñåäíà ñòàÿ, âåðîÿòíî ñ îòâîðåíà âðàòà, ìàêàð òîé äà íå ìîæåë äà ñúçðå íèêàêâà ñâåòëèíà.
- Ñåãà ñëó÷àÿò Íèãúë - ïðîèçíåñúë åäèí Ãëàñ - ñóðîâ, ïî-ñóðîâ îò ãëàñà íà äîêòîðà.
- Êàêâî å ïîëîæåíèåòî ñ íåãî? - çàïèòàë Âòîðè ãëàñ - ãëàñ, êîéòî áèõòå ìîãëè äà íàðå÷åòå áëàã, ìàêàð è äà íå áèë ìåê - âëàñòåí ãëàñ, êîéòî çâó÷àë åäíîâðåìåííî îáíàäåæäåí è òúæåí. - Êàêâî å ïîëîæåíèåòî ñ Íèãúë? Ñúðöåòî ìó ñè å áèëî êúäåòî òðÿáâà.
- Äà, íî íå å ôóíêöèîíèðàëî êàêòî òðÿáâà - îòâúðíàë Ïúðâèÿò ãëàñ. - È íå å èìàë ìíîãî óì â ãëàâàòà: êàæè-ðå÷è èçîáùî íå å ìèñëåë. Ñàìî âèæ êîëêî âðåìå å ïðîïèëÿë è òî äîðè áåç äà ñå ïîçàáàâëÿâà! Òàêà è íå ñå ïîäãîòâèë çà ñâîåòî ïúòåøåñòâèå. Áèë å ñðåäíî ñúñòîÿòåëåí è âúïðåêè òîâà ïðèñòèãíàë òóê ïî÷òè ìèçåðñòâàù, òàêà ÷å ñå íàëîæèëî äà ãî íàñòàíÿò â îòäåëåíèåòî çà áåäíÿöè. Îïàñÿâàì ñå, ÷å ñëó÷àÿò å òåæúê. Ìèñëÿ, ÷å ùå òðÿáâà äà ïîîñòàíå îùå.
- Òîâà åäâà ëè áè ìó íàâðåäèëî - êàçàë Âòîðèÿò ãëàñ, - ñàìî ÷å òîé, ðàçáèðà ñå, å ïðîñòî åäèí ìàëúê ÷îâå÷åö. Íèêîãà íå å èìàë êà÷åñòâà äà ñòàíå êîé çíàå êàêâî è íèêîãà íå å áèë ìíîãî ñèëåí. ß äà ïîãëåäíåì â Àðõèâèòå. Äà. Çíàåø ëè, èìà íÿêîè áëàãîïðèÿòíè ïóíêòîâå.
- Âúçìîæíî å - êàçàë Ïúðâèÿò ãëàñ, - íî àêî ñå ðàçãëåäàò ïî-âíèìàòåëíî, ìàëêî îò òÿõ ùå îñòàíàò.
- Å - ðåêúë Âòîðèÿò ãëàñ, - ÷óé òåçè. Áèë å õóäîæíèê ïî ïðèðîäà. Ðàçáèðà ñå, â ìàëúê ìàùàá, íî âúïðåêè òîâà åäíî Ëèñòî îò Íèãúë ñè èìà ñâîåòî ñîáñòâåíî î÷àðîâàíèå. Ìíîãî ñå å ñòàðàåë ñ ëèñòàòà - ïðîñòî çàðàäè òÿõ ñàìèòå. Íèêîãà îáà÷å íå ñè å ïîìèñëÿë, ÷å òîâà ñ íåùî ìó ïðèäàâà òåæåñò. Â Àðõèâèòå íÿìà íèêàêúâ çàïèñ äà å ïðåòåíäèðàë, äîðè è ïðåä ñàìèÿ ñåáå ñè, ÷å òîâà ãî èçâèíÿâà, çàãäåòî íå å îáðúùàë âíèìàíèå íà èçèñêâàíèòå îò çàêîíà íåùà.
- Òîãàâà íå áè òðÿáâàëî äà ïðåíåáðåãâà òîëêîâà ìíîãî îò òÿõ - êàçàë Ïúðâèÿò ãëàñ.
- Âñå ïàê å îòãîâîðèë íà äîñòà Ïîâèêâàíèÿ.
- Ïðîöåíòúò å ìàëúê, òå ñà ïðåäèìíî îò íàé-ëåñíèòå è ãè å íàðè÷àë Ñïúíêè. Â Àðõèâèòå å ïúëíî ñ òàçè äóìà, çàåäíî ñ îùå ñóìà òè îïëàêâàíèÿ è ãëóïàâè ïðîêëÿòèÿ.
- Âÿðíî å, íî íà íåãî òå, ðàçáèðà ñå, ìó ñà ñå âèæäàëè êàòî ñïúíêè. Åòî è îùå íåùî: íèêîãà íå å î÷àêâàë êàêâàòî è äà áèëî êîìïåíñàöèÿ, êàêòî òîëêîâà ìíîãî îò õîðàòà êàòî íåãî ÿ íàðè÷àò. Ïîñëå îíçè ñëó÷àé ñ Åíîðè, ñúùèÿò, äåòî äîéäå ïî-êúñíî. Òîé å áèë ñúñåä íà Íèãúë, íî íèêîãà íå ñè å ïîìðúäíàë ïðúñòà çà íåãî è ìíîãî ðÿäêî å ïîêàçâàë, ÷å ñ íåùî ìó å áëàãîäàðåí. Äà, íî â Àðõèâèòå íÿìà îòáåëÿçàíî Íèãúë äà å î÷àêâàë áëàãîäàðíîñò îò Åíîðè; èçãëåæäà òîé äîðè íå ñè ãî å è ïîìèñëÿë.
- Äà, òîâà å òî÷êà â íåãîâà ïîëçà - êàçàë Ïúðâèÿò ãëàñ, - íî å äîñòà äðåáíè÷êà. Ñòðóâà ìè ñå, ÷å ùå îòêðèåø, ÷å Íèãúë ÷åñòî ïúòè ïðîñòî å çàáðàâÿë. Èçõâúðëÿë å îò óìà ñè íåùàòà, êîèòî å òðÿáâàëî äà ñâúðøè çà Åíîðè êàòî íåùî äîñàäíî, ñ êîåòî ñå å îïðàâèë.
- Âñå ïàê åòî ãî è ïîñëåäíèÿò çàïèñ - ðåêúë Âòîðèÿò ãëàñ, - çà òîâà ìîêðî ïúòóâàíå ñ âåëîñèïåä. Àç ìó ïðèäàâàì ãîëÿìî çíà÷åíèå. Ñúâñåì ÿâíî å, ÷å å áèëî èñòèíñêà æåðòâà: Íèãúë ñå å äîñåòèë, ÷å çàðÿçâà ïîñëåäíèÿ ñè øàíñ ñ êàðòèíàòà ñè, è â äîáàâêà ñå å äîñåòèë, ÷å Åíîðè ñå òðåâîæè íåíóæíî.
- Ìèñëÿ, ÷å ïðåêàëåíî ìíîãî íàáëÿãàø íà òîâà - êàçàë Ïúðâèÿò ãëàñ, - íî ïîñëåäíàòà äóìà å òâîÿ. Ðàçáèðà ñå, òâîÿòà çàäà÷à å äà òúëêóâàø 
ôàêòèòå îòêúì íàé-äîáðàòà èì ñòðàíà. Ïîíÿêîãà òå ìîãàò äà ãî ïîíåñàò. Êàêâî ïðåäëàãàø?
- Ìèñëÿ, ÷å ñåãà ñëó÷àÿò èçèñêâà ìàëêî ùàäÿùî ëå÷åíèå - êàçàë Âòîðèÿò ãëàñ.
Íèãúë ñè ïîìèñëèë, ÷å íèêîãà íå å ÷óâàë íåùî òúé âåëèêîäóøíî êàòî òîçè Ãëàñ. Òîé êàðàë Ùàäÿùî ëå÷åíèå äà çâó÷è êàòî ìíîæåñòâî áîãàòè äàðîâå è ïîêàíà çà íÿêîé êðàëñêè ïèð. Ñåòíå èçâåäíúæ Íèãúë ñå çàñðàìèë. Òîâà, ÷å áèë îïðåäåëåí çà Ùàäÿùî ëå÷åíèå, ãî èçóìèëî è ãî íàêàðàëî äà ñå èç÷åðâè â ìðàêà. Áèëî êàòî äà òå ïîõâàëÿò ïóáëè÷íî, êîãàòî è òè, è öÿëàòà ïóáëèêà çíàåòå, ÷å ïîõâàëàòà å íåçàñëóæåíà. Íèãúë ñêðèë èç÷åðâÿâàíåòî ñè â ãðóáîòî îäåàëî.
Íàñòúïèëà òèøèíà. Ñåòíå Ïúðâèÿò ãëàñ ïðîãîâîðèë íà Íèãúë ñúâñåì îòáëèçî. "Òè ñëóøàøå" ðåêúë.
- Äà - îòâúðíàë Íèãúë.
- Å, êàêâî èìàø äà êàæåø?
- Ìîæåòå ëè äà ìè êàæåòå çà Åíîðè? - ïîïèòàë Íèãúë. - Áèõ èñêàë ïàê äà ãî âèäÿ. Íàäÿâàì ñå äà íå å ìíîãî áîëåí. Ìîæåòå ëè äà èçëåêóâàòå êðàêà ìó? Òîé óæàñíî ãî áîëåøå. È, ìîëÿ âè, íå ñå áåçïîêîéòå çà íåãî è çà ìåí. Òîé áåøå ìíîãî äîáúð ñúñåä è ìè ïðîäàâàøå ìíîãî åâòèíî ïðåêðàñíè äîìàòè, ñ êîåòî ìè ñïåñòÿâàøå ñóìà òè âðåìå.
- Òàêà ëè? - ðåêúë Ïúðâèÿò ãëàñ. - Ðàäâàì ñå äà ãî ÷óÿ.
Ïîñëåäâàëà íîâà òèøèíà. Íèãúë ÷óë îòäàëå÷àâàùèòå ñå Ãëàñîâå. "Äîáðå, ñúãëàñåí ñúì" - ÷óë òîé äà êàçâà â äàëå÷èíàòà Ïúðâèÿò ãëàñ. "Äà îòèâà íà ñëåäâàùèÿ åòàï. Ùîì èñêàø, óòðå.
* * *
Íèãúë ñå ñúáóäèë è îòêðèë, ÷å ùîðèòå ñà âäèãíàòè è ìàëêàòà ìó ñòàè÷êà å çàëÿòà îò ñëúí÷åâàòà ñâåòëèíà. Ñòàíàë è âèäÿë ÷å âìåñòî áîëíè÷íàòà ìó óíèôîðìà ñà ìó ïðèãîòâåíè íÿêàêâè óäîáíè äðåõè. Ñëåä çàêóñêà äîêòîðúò ñå ïîãðèæèë çà ðàçðàíåíèòå ìó ðúöå, êàòî ãè íàìàçàë ñ íÿêàêúâ ìåõëåì, êîéòî ìèãîì ãè èçöåðèë. Äàë íà Íèãúë íÿêîëêî äîáðè ñúâåòà è áóòèëêà òîíèçèðàùà íàïèòêà (â ñëó÷àé ÷å ìó ïîòðÿáâà). Êúì ñðåäàòà íà ñóòðèíòà äàëè íà Íèãúë åäíà áèñêâèòà è ÷àøà âèíî, à ïîñëå ìó âðú÷èëè è åäèí áèëåò.
- Ñåãà ìîæåø äà èäåø íà ãàðàòà - ðåêúë ëåêàðÿò. - Øàôíåðúò ùå ñå ïîãðèæè çà òåá. Äîâèæäàíå.
* * *
Íèãúë ñå èçìúêíàë ïðåç ãëàâíàòà âðàòà è ìàëêî ïðèìèãíàë. Ñëúíöåòî áèëî ìíîãî ÿðêî. Îñâåí òîâà òîé î÷àêâàë äà èçëåçå â íÿêîé ãîëÿì ãðàä, êîéòî äà ñúîòâåòñòâà íà ãîëåìèíàòà íà ãàðàòà, îáà÷å íå ñòàíàëî òúé. Áèë íà âúðõà íà åäèí õúëì - ãîëÿì, ãîë, áðóëåí îò îñòúð ñâåæ âÿòúð. Íàîêîëî íÿìàëî íèêîé. Â ïîäíîæèåòî íà õúëìà âèäÿë ñâåòåùèÿ ïîêðèâ íà ãàðàòà.
Òðúãíàë æèâî, íî áåç äà ñå ðàçáúðçâà, íàäîëó êúì ãàðàòà. Øàôíåðúò âåäíàãà ãî çàáåëÿçàë.
- Îòòóê! - êàçàë è ïîâåë Íèãúë êúì åäíà ñòðàíè÷íà ëèíèÿ, íà êîÿòî ñòîÿë ìíîãî ïðèÿòåí ìàëúê êðàéãðàäñêè âëàê: åäèí ïúòíè÷åñêè âàãîí è ìàëúê ëîêîìîòèâ - è äâàòà ìíîãî áëÿñêàâè, ÷èñòè è ïðÿñíî áîÿäèñàíè. Èçãëåæäàëî êàòî ÷å ëè òîâà ùå å ïúðâîòî èì ïúòóâàíå. Äîðè ëèíèÿòà ïðåä ëîêîìîòèâà èçãëåæäàëà íîâà: ðåëñèòå ñâåòåëè, ðåëñîâèòå ïîäëîæêè áèëè áîÿäèñàíè â çåëåíî, à îò òîïëîòî ñëúíöå òðàâåðñèòå èçäàâàëè ïðåëåñòíà ìèðèçìà íà ñâåæ êàòðàí. Âàãîíúò áèë ïðàçåí.
- Êúäå îòèâà òîçè âëàê, Øàôíåð? - ïîïèòàë Íèãúë.
- Ìèñëÿ, ÷å âñå îùå íå ñà íàèìåíîâàëè ìÿñòîòî - êàçàë Øàôíåðúò. - Íà 
òåá îáà÷å ùå òè õàðåñà - è çàòâîðèë âðàòàòà.
Âëàêúò âåäíàãà ïîòåãëèë. Íèãúë ñå îáëåãíàë íàçàä íà ñåäàëêàòà. 
Ìàëêèÿò ëîêîìîòèâ çàïóôêàë ïî åäèí äúëáîê èçêîï ñ âèñîêè çåëåíè 
íàñèïè, ïðèõëóïåí îò ñèíüî íåáå. Íå ñëåä äúëãî èçñâèðèë, âêëþ÷èë 
ñïèðà÷êèòå è âëàêúò ñïðÿë. Íÿìàëî íè ãàðà, íè íàäïèñ, ñàìî íÿêîëêî 
ñòúïàëà íàãîðå ïî çåëåíèÿ îòêîñ. Â êðàÿ íà ñòúëáèòå â ïîäðÿçàíèÿ æèâ 
ïëåò èìàëî ïîðòè÷êà. Äî íåÿ ñòîÿë íåãîâèÿò âåëîñèïåä; íàé-ìàëêîòî 
ïðèëè÷àë íà íåãîâèÿ è êúì ðàìêàòà áèëà çàâúðçàíà æúëòà òàáåëêà ñ 
ãîëåìè ÷åðíè áóêâè, èçïèñâàùè ÍÈÃÚË.
Íèãúë áóòíàë ïîðòè÷êàòà, ñêî÷èë íà âåëîñèïåäà è ñå ïîíåñúë áúðçî 
íàäîëó ïî õúëìà ïîä ïðîëåòíîòî ñëúíöå. Íå ñëåä äúëãî îòêðèë, ÷å 
ïúòå÷êàòà, ïî êîÿòî áèë òðúãíàë, å èç÷åçíàëà è ÷å âåëîñèïåäúò ñå 
òúðêàëÿ ïî íåâåðîÿòíàòà òðåâà. Òÿ áèëà çåëåíà è ãúñòà; âúïðåêè òîâà 
òîé âèæäàë âñÿêî îòäåëíî ñòðúê÷å. Ñòðóâàëî ìó ñå, ÷å ñè ñïîìíÿ äà å 
âèæäàë èëè ñúíóâàë íåéäå òàçè òðåâèñòà ïëîù. Ãúíêèòå íà ìåñòíîñòòà ìó 
áèëè íÿêàêñè ïîçíàòè. Äà: íàêëîíúò ïîñòåïåííî íàìàëÿâàë, êàêòî áè 
òðÿáâàëî äà áúäå, è åòî ÷å ñåãà, ðàçáèðà ñå, çåìÿòà çàïî÷âàëà ïàê äà 
ñå èçäèãà. Ìåæäó íåãî è ñëúíöåòî ñå èçïðå÷èëà îãðîìíà çåëåíà ñÿíêà. 
Íèãúë ïîãëåäíàë íàãîðå è ïàäíàë îò âåëîñèïåäà.
Ïðåä íåãî ñòîÿëî Äúðâîòî, íåãîâîòî Äúðâî, ñúâñåì çàâúðøåíî. 
Åñòåñòâåíî, àêî ìîæå äà ñå êàæå òàêà çà åäíî Äúðâî, êîåòî áèëî æèâî, 
ñ ðàçïóêâàùè ñå ëèñòà è êëîíè, äåòî ðàñòàò è ñå èçâèâàò íà âÿòúðà - 
âÿòúðà, êîéòî Íèãúë òúé ÷åñòî óñåùàë èëè ïðåäóãàæäàë è òúé ÷åñòî íå 
óñïÿâàë äà óëîâè. Òîé ñå âòðåùèë â Äúðâîòî, áàâíî âäèãíàë ðúöå è 
øèðîêî ãè ðàçïåðèë.
- Òîâà å äàð! - ðåêúë. Èìàë ïðåäâèä èçêóñòâîòî ñè, à ñúùî è 
ðåçóëòàòà, îáà÷å óïîòðåáèë äóìàòà ñúâñåì áóêâàëíî.
Ïðîäúëæèë äà ãëåäà Äúðâîòî. Âñè÷êè ëèñòà, íàä êîèòî íÿêîãà ñå áèë 
òðóäèë, ñè áèëè íà ìÿñòîòî - ïî-ñêîðî êàêòî ñè ãè ïðåäñòàâÿë, 
îòêîëêîòî êàêòî ãè áèë íàðèñóâàë; à èìàëî è äðóãè, äåòî áèëè ñàìî 
íàïúïèëè â óìà ìó, è îùå ìíîãî, êîèòî áèõà ìîãëè äà íàïúïÿò, ñòèãà äà 
áèë èìàë âðåìå. Íà òÿõ íå áèëî íàïèñàíî íèùî, òå ñè áèëè ïðîñòî åäíè 
ïðåëåñòíè ëèñòà, è âñå ïàê áèëè äàòèðàíè ÿñíî êàòî êàëåíäàð. Íÿêîè îò 
íàé-êðàñèâèòå - è íàé-õàðàêòåðíèòå, íàé-äîáðèòå îáðàçöè îò ñòèëà íà 
Íèãúë - èçãëåæäàëè ñÿêàø ñà áèëè ïðîèçâåäåíè â ñúòðóäíè÷åñòâî ñ 
ãîñïîäèí Åíîðè: ïðîñòî íÿìàëî êàê äà ñå êàæå äðóãîÿ÷å.
Ïòèöè âèåëè ãíåçäà.â Äúðâîòî. Èçóìèòåëíè ïòèöè: ñàìî êàê ïååëè! Òå ñå 
÷èôòîñâàëè, ìúòåëè, îïåðâàëè ñå è îòëèòàëè, ïååéêè, â Ãîðàòà, äîêàòî 
òîé ãè ãëåäàë. Òúé êàòî ñåãà òîé âèäÿë, ÷å Ãîðàòà ñúùî å òàì - 
ðàçñòèëàëà ñå è îò äâåòå ñòðàíè è òðúãâàëà íà ïîõîä â äàëå÷èíàòà. 
Äàëå÷-äàëå÷ ïðîáëÿñâàëè Ïëàíèíèòå.
Ñëåä íÿêîå âðåìå Íèãúë ñå îáúðíàë êúì Ãîðàòà. Íå çàùîòî ñå áèë 
èçìîðèë îò Äúðâîòî, à çàùîòî èçãëåæäà ñåãà âå÷å ãî èìàë ñúâñåì 
îò÷åòëèâî â óìà ñè è ãî ÷óâñòâàë, ÷óâñòâàë è êàê ðàñòå, äîðè è êîãàòî 
íå ãî ãëåäàë. Êîãàòî òðúãíàë, îòêðèë íåùî ñòðàííî: Ãîðàòà, ðàçáèðà 
ñå, ñè áèëà äàëå÷íà Ãîðà, è âúïðåêè òîâà òîé ìîæåë äà ÿ íàáëèæè è 
äîðè äà âëåçå â íåÿ, áåç òÿ äà èçãóáè òîâà îñîáåíî î÷àðîâàíèå. Íèêîãà 
ïî-ðàíî íå áèë ñïîñîáåí äà âëåçå â äàëå÷èíàòà, áåç òÿ äà ñå ïðåâúðíå 
ïðîñòî â áëèçêà îêîëíîñò. Òîâà íàèñòèíà ïðèáàâÿëî çíà÷èòåëíà 
ïðèâëåêàòåëíîñò íà ðàçõîäêàòà èç ìåñòíîñòòà, ïîíåæå, äîêàòî ÷îâåê 
âúðâÿë, ñå îòêðèâàëè íîâè äàëå÷èíè, òàêà ÷å ñåãà âå÷å ñå ïîÿâÿâàëè äâîéíè, òðîéíè è ÷åòâîðíè õîðèçîíòè, êîèòî áèëè äâîéíî, òðîéíî è ÷åòâîðíî ïî-î÷àðîâàòåëíè. Ìîæåëî äà âúðâèø è äà âúðâèø è äà èìàø öÿëàòà ìåñòíîñò â åäíà ãðàäèíêà èëè â åäíà êàðòèíà (àêî ïðåäïî÷èòàòå äà ÿ íàðè÷àòå òàêà). Ìîæåëî äà âúðâèø è äà âúðâèø, íî âåðîÿòíî íå áåçêðàéíî. Íåéäå îòçàä áèëè Ïëàíèíèòå. Òå ñå ïðèáëèæàâàëè, ìàêàð è ìíîãî áàâíî. Èçãëåæäà íå ïðèíàäëåæàëè êúì êàðòèíàòà èëè áèëè ñàìî âðúçêà ñ îùå íåùî, ïðîáëÿñúê ìåæäó äúðâåòàòà íà íåùî ðàçëè÷íî, íà ïî-íàòàòúøåí åòàï: äðóãà êàðòèíà.
Íèãúë ñå ðàçõîæäàë, íî íå ñå ðàçòàêàâàë òîêó-òàêà, à âíèìàòåëíî îãëåæäàë íåùàòà íàîêîëî. Äúðâîòî áèëî çàâúðøåíî, ìàêàð è äà íå áèë ãî çàâúðøèë - "Ïðîñòî îáðàòíîòî íà îíîâà, äåòî áåøå" ïîìèñëèë ñè òîé - àëà â Ãîðàòà èìàëî ìíîãî íåèçïèïàíè ðàéîíè, êîèòî âñå îùå èçèñêâàëè ðàáîòà è ìèñëåíå. Íèùî íå ñå íóæäàåëî îò ïî-íàòàòúøíè ïðîìåíè, íèùî íå áèëî íàïðàâåíî íå êàêòî òðÿáâà, íî èìàëî íóæäà äà ñå ïðîäúëæè äîíÿêúäå. Âúâ âñåêè îòäåëåí ñëó÷àé Íèãúë ÿñíî âèæäàë äîêúäå.
Ñåäíàë ïîä åäíî ìíîãî êðàñèâî äàëå÷íî äúðâî - ðàçíîâèäíîñò íà Ãîëÿìîòî äúðâî, íî ñúâñåì èíäèâèäóàëíî, èëè áè ìîãëî ñ ìàëêî ïîâå÷å âíèìàíèå äà ñòàíå èíäèâèäóàëíî - è ñå çàìèñëèë îòêúäå äà çàïî÷íà ðàáîòàòà è êúäå äà ÿ ñâúðøè, è êîëêî âðåìå ùå ìó ïîòðÿáâà. Íå ìîæåë äà ðàçðàáîòè íàïúëíî ïëàíà ñè.
- Ðàçáèðà ñå! - êàçàë. - Òðÿáâà ìè Åíîðè. Òîé çíàå ñóìà òè íåùà çà ïî÷âàòà, ðàñòåíèÿòà è äúðâåòàòà, êîèòî àç íå çíàì. Òîâà ìÿñòî íå ìîæå äà áúäå îñòàâåíî ïðîñòî êàòî ìîé ÷àñòåí ïàðê. Èìàì íóæäà îò ïîìîù è ñúâåòè: òðÿáâà äà ãè ïîëó÷à ïî-áúðçî.
Ñòàíàë è îòèøúë äî ìÿñòîòî, îòêúäåòî áèë ðåøèë äà çàïî÷íå ðàáîòà. Ñâàëèë âðúõíàòà ñè äðåõà. Ñåòíå â åäíà çàêúòàíà ìàëêà äîë÷èíêà, ñêðèòà îò îêîòî, çàáåëÿçàë åäèí ìúæ, êîéòî òâúðäå îáúðêàíî ñå îãëåæäàë. Òîé ñå áèë ïîäïðÿë íà åäíà ëîïàòà, àëà î÷åâèäíî íå çíàåë êàêâî äà ïðàâè. Íèãúë ãî ïîçäðàâèë. "Åíîðè!" - âèêíàë.
Åíîðè íàðàìèë ëîïàòàòà è ñå êà÷èë ïðè íåãî. Âñå îùå ïî ìàëêî íàêóöâàë. Íå ïðîãîâîðèëè, ñàìî ñè êèìíàëè, êàêòî ïðàâåëè, êîãàòî ìèíàâàëè ïî àëåÿòà, íî ñåãà òðúãíàëè åäèí äî äðóã, õâàíàòè çà ðúêà. Áåç ìíîãî ïðèêàçêè Íèãúë è Åíîðè ñå ñïîãîäèëè êúäå òî÷íî äà íàïðàâÿò ìàëêàòà êúùè÷êà è ãðàäèíàòà, êîÿòî êàòî ÷å ëè ùÿëà äà èì áúäå íóæíà.
Â ñúâìåñòíàòà ðàáîòà ñòàíàëî ÿñíî, ÷å ñåãà Íèãúë ãî áèâàëî ïîâå÷å îò Åíîðè ùî ñå îòíàñÿ äî ïëàíèðàíåòî íà âðåìåòî è âúðøåíåòî íà ðàçíè íåùà. Êîëêîòî è äà å ñòðàííî, ïî-ïîãúëíàò îò ñòðîåæà è ãðàäèíàðñòâîòî áèë Íèãúë, äîêàòî Åíîðè ÷åñòî ïúòè áðîäåë íàîêîëî è ãëåäàë äúðâåòàòà, îñîáåíî Äúðâîòî.
Åäèí äåí Íèãúë òðåñêàâî çàñàæäàë ïðú÷êè îò æèâ ïëåò, à Åíîðè ëåæàë 
íàáëèçî íà òðåâàòà, êàòî âíèìàòåëíî ãëåäàë åäíî êðàñèâî è äîáðå îôîðìåíî æúëòî öâåòåíöå, èçðàñëî ñðåä çåëåíàòà òðåâà. Ïðåäè ìíîãî âðåìå Íèãúë áèë ðàçñàäèë ìíîãî îò òÿõ îêîëî êîðåíèòå íà ñâîåòî Äúðâî. Èçâåäíúæ Åíîðè âäèãíàë î÷è: ëèöåòî ìó áëåñòÿëî íà ñëúíöåòî è òîé ñå óñìèõâàë.
- Òîâà å ñòðàõîòíî! - ðåêúë. - Âñúùíîñò àç íå áè òðÿáâàëî äà ñúì òóê. Ìíîãî òè áëàãîäàðÿ, çàäåòî ñè ñå çàñòúïèë çà ìåí.- Ãëóïîñòè - îòñÿêúë Íèãúë. - Íå ñè ñïîìíÿì êàêâî ñúì êàçàë, íî âúâ âñåêè ñëó÷àé òî åäâà ëè å áèëî äîñòàòú÷íî.
- Î, íå, äîñòàòú÷íî å áèëî - êàçàë Åíîðè. - Òàêà ñå èçìúêíàõ äîñòà ïî-áúðçî. Íàëè çíàåø Âòîðèÿ ãëàñ: òîé ìå ïðàòè òóê; êàçà, ÷å òè ñè ïîìîëèë äà ìå âèäèø. Íà òåá ãî äúëæà.
- Íå. Äúëæèø ãî íà Âòîðèÿ ãëàñ - ðåêúë Íèãúë. - È äâàìàòà ìó ãî äúëæèì.
Òå ïðîäúëæèëè äà æèâåÿò è ðàáîòÿò çàåäíî - íå çíàÿ êîëêî âðåìå. Íÿìà ñìèñúë äà ñå îòðè÷à, ÷å îòíà÷àëî ïîíÿêîãà íå ñå ïîãàæäàëè, îñîáåíî àêî áèëè èçìîðåíè. Ïîíåæå ïúðâîíà÷àëíî îò âðåìå íà âðåìå ñå óìîðÿâàëè. ðàçáðàëè, ÷å è äâàìàòà ñà ñíàáäåíè ñ ïîäñèëâàùè íàïèòêè. È íà äâåòå øèøåíöà èìàëî åäèí è ñúù íàäïèñ: Äà ñå âçåìàò ïî íÿêîëêî êàïêè âúâ âîäà îò Èçâîðà, ïðåäè ïî÷èâêà.
Íàìåðèëè Èçâîðà â ñúðöåòî íà Ãîðàòà; Íèãúë ñè ãî áèë ïðåäñòàâèë ñàìî âåäíúæ ïðåäè ìíîãî âðåìå, íî òàêà è íå ãî íàðèñóâàë. Ñåãà ðàçáðàë, ÷å òîé ïúëíè åçåðîòî, êîåòî ïðîáëÿñâà â äàëå÷èíàòà, è ïîäõðàíâà âñè÷êî, êîåòî ðàñòå â îêîëíîñòòà. Êàïêèòå ïðàâåëè âîäàòà ñòèï÷èâà èëè, ïî-òî÷íî, ãîð÷èâà, íî îñâåæèòåëíà, è îñâåí òîâà òÿ ïðîÿñíÿâàëà ãëàâàòà. Ñëåä êàòî ïèéíåëè îò íåÿ, ñè ïî÷èâàëè ïîîòäåëíî, à ïîñëå ñòàâàëè îòíîâî è íåùàòà òðúãâàëè ðàäîñòíî. Â òàêèâà ñëó÷àè Íèãúë èçìèñëÿë ÷óäåñíè íîâè öâåòÿ è ðàñòåíèÿ, à Åíîðè âèíàãè çíàåë êàê òî÷íî äà ãè ïîñàäè è êúäå ùå ñå õâàíàò íàé-äîáðå. Ìíîãî ïðåäè òîíèçèðàùèòå íàïèòêè äà ïðèâúðøàò, òå ïðåñòàíàëè äà ñå íóæäàÿò îò òÿõ. Åíîðè ïðåñòàíàë äà êóöà.
Êîëêîòî ïîâå÷å íàáëèæàâàë êðàÿò íà òÿõíàòà ðàáîòà, òîëêîâà ïîâå÷å âðåìå îòäåëÿëè çà ðàçõîäêè è íàáëþäàâàíå: íà äúðâåòàòà è öâåòÿòà, íà ñâåòëèíèòå è î÷åðòàíèÿòà, íà îñîáåíîñòèòå íà òåðåíà. Ïîíÿêîãà çàïÿâàëè çàåäíî; îáà÷å Íèãúë îòêðèë, ÷å çàïî÷âà âñå ïî-÷åñòî äà îáðúùà ïîãëåä êúì Ïëàíèíèòå.
Äîøúë ìèãúò, êîãàòî êúùàòà â äîë÷èíêàòà, ãðàäèíàòà, òðåâàòà, ãîðàòà, åçåðîòî è öÿëàòà ìåñòíîñò áèëè ïî÷òè çàâúðøåíè êàêòî ñè ìó å ðåäúò. Ãîëÿìîòî äúðâî áèëî íàïúëíî ðàçöúôíàëî.
- Òàçè âå÷åð ùå ïðèâúðøèì - êàçàë åäèí äåí Åíîðè. - Ñåòíå ùå èäåì íà åäíà íàèñòèíà äúëãà ðàçõîäêà.
Íà ñëåäâàùèÿ äåí ïîòåãëèëè è âúðâåëè, äîêàòî ñòèãíàëè ÷àê äî Êðàÿ. Òîé, ðàçáèðà ñå, íå ñå âèæäàë: íÿìàëî íèòî ãðàíè÷íà áðàçäà, íèòî îãðàäà, íèòî ñòåíà; àëà òå ðàçáðàëè, ÷å ñà ñòèãíàëè äî ïðåäåëèòå íà òàçè ìåñòíîñò. Âèäåëè åäèí ìúæ, êîéòî ïðèëè÷àë íà îâ÷àð; òîé âúðâÿë êúì òÿõ íàäîëó ïî òðåâèñòèÿ ñêàò â ïîäíîæèåòî íà Ïëàíèíèòå.
- Èñêàòå ëè âîäà÷? - ïîïèòàë. - Èñêàòå ëè äà ïðîäúëæèòå?
Çà åäèí ìèã ìåæäó Íèãúë è Åíîðè ïàäíàëà ñÿíêà, ïîíåæå Íèãúë çíàåë, ÷å ñåãà íàèñòèíà èñêà äà ïðîäúëæè è ÷å (â èçâåñòåí ñìèñúë) å äëúæåí äà ïðîäúëæè; àëà Åíîðè íå èñêàë äà ïðîäúëæè è âñå îùå íå áèë ãîòîâ äà ãî ñòîðè.
- Òðÿáâà äà èç÷àêàì æåíà ñè - ðåêúë Åíîðè íà Íèãúë. - Èíà÷å ùå å ñàìîòíà. Ïîäðàçáðàõ, ÷å ùå ÿ èçïðàòÿò ñëåä ìåí ïî íÿêîå âðåìå, êîãàòî ñå ïðèãîòâè è êîãàòî àç ïîäãîòâÿ íåùàòà çà íåÿ. Ñåãà êúùàòà å äîâúðøåíà òîëêîâà äîáðå, êîëêîòî áèõìå ìîãëè äà ÿ íàïðàâèì, íî àç áèõ æåëàë äà é ÿ ïîêàæà. Ïðåäïîëàãàì, ÷å òÿ ùå óñïåå äà ÿ íàïðàâè ïî-õóáàâà, ïî-óþòíà. Íàäÿâàì ñå, ÷å ùå õàðåñà è ìåñòíîñòòà - è ñå îáúðíàë êúì îâ÷àðÿ. - Âèå âîäà÷ ëè ñòå? - ïîïèòàë. - Áèõòå ëè ìîãëè äà ìè êàæåòå èìåòî íà òàçè ìåñòíîñò?
- Íå ãî ëè çíàåòå? - ðåêúë ÷îâåêúò. - Òîâà å Ñòðàíàòà íà Íèãúë. Òîâà å Êàðòèíàòà íà Íèãúë èëè ïîíå ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò íåÿ: åäíà ìàëêà ÷àñòèöà ñåãà ñå íàðè÷à Ãðàäèíàòà íà Åíîðè.
- Êàðòèíàòà íà Íèãúë! - èçóìèë ñå Åíîðè. - Ìèñëèë ëè ñè òè çà âñè÷êî òóé, Íèãúë? Íèêîãà íå ñúì çíàåë, ÷å ñè òîëêîâà òàëàíòëèâ. Çàùî íå ìè êàçà?
- Òîé ñå îïèòà äà òè êàæå ïðåäè ìíîãî âðåìå - ðåêúë ÷îâåêúò, - íî òè íå èñêàøå äà âèäèø. Â îíèÿ äíè òîé èìàøå ñàìî ïëàòíî è áîè, à òè èñêàøå äà ñè ïîïðàâèø ïîêðèâà ñ òÿõ. Íàëè çàòîâà òè è æåíà òè ãîâîðåõòå çà Áåçñìèñëèöàòà íà Íèãúë èëè çà Îíàçè öàïàíèöà.
- Íî òîãàâà òÿ íå èçãëåæäàøå òàêà, íå áåøå èñòèíñêà - êàçàë Åíîðè.
- Äà, òîãàâà îñòàâÿøå ñàìî ìèìîëåòíî âïå÷àòëåíèå - êàçàë ìúæúò, - íî ìîæå áè ùÿõòå äà óñïååòå äà ãî ñúçðåòå, àêî âúîáùå âè áåøå õðóìíàëî, ÷å ñè ñòðóâà äà îïèòàòå.
- Àç íå òè äàäîõ îñîáåíà âúçìîæíîñò - êàçàë Íèãúë. - Íèêîãà íå ñå îïèòàõ äà òè îáÿñíÿ. Íàðè÷àõ òå Ñòàðèÿ çåìåðîâåö. Ñàìî ÷å êàêâî çíà÷åíèå èìà? Ñåãà âå÷å ñìå æèâåëè è ðàáîòèëè çàåäíî. Íåùàòà áèõà ìîãëè äà ñà ïî-ðàçëè÷íè, íî íå áèõà ìîãëè äà áúäàò ïî-äîáðè. Êàêòî è äà å, îïàñÿâàì ñå, ÷å ùå òðÿáâà äà ïðîäúëæà. Ìèñëÿ, ÷å ïàê ùå ñå ñðåùíåì: ïîëîæèòåëíî èìà îùå ìíîãî íåùà, êîèòî áèõìå ìîãëè äà ñâúðøèì çàåäíî. Ñáîãîì! - è òîé ãîðåùî ñòèñíàë ðúêàòà íà Åíîðè: åäíà äîáðà, òâúðäà, ÷åñòíà ðúêà. Îáúðíàë ñå è ïîãëåäíàë íàçàä çà ìèã. Öâåòîâåòå íà Ãîëÿìîòî äúðâî ñâåòåëè êàòî ïëàìúê. Âñè÷êè ïòèöè ëåòåëè è ïååëè. Ïîñëå ñå óñìèõíàë, êèìíàë íà Åíîðè è ïîòåãëèë ñ îâ÷àðÿ.
Èìàë íàìåðåíèå äà íàó÷è íåùî çà îâöåòå è ïëàíèíñêèòå ïàñáèùà è äà ïîãëåäà åäíî ïî-øèðîêî íåáå, è äà âúðâè âñå ïî-íàòàòúê è ïî-íàòàòúê êúì Ïëàíèíèòå, âñå íàãîðå. Êàêâî å ñòàíàëî çàä òÿõ ñ íåãî, íå ìîãà äà ãàäàÿ. Äàæå ìàëêèÿò Íèãúë â ñòàðèÿ ñè äîì å óñïÿë äà ñúçðå Ïëàíèíèòå â äàëå÷èíàòà è òå ñà âëåçëè â ðàìêèòå íà íåãîâàòà êàðòèíà, àëà êàê èçãëåæäàò â äåéñòâèòåëíîñò è êàêâî ëåæè çàä òÿõ ìîãàò äà êàæàò ñàìî îíåçè, êîèòî ñà ãè èçêà÷èëè.
* * *
- Àç ìèñëÿ, ÷å òîé áåøå åäèí ãëóïàâ ìúíèê - êàçàë ñúâåòíèêúò Òîìïêèíñ. - Âñúùíîñò íåãîäåí çà íèùî; íèêàêâà ïîëçà çà Îáùåñòâîòî.
- Î, êîé çíàå - ðåêúë Àòêèíñ, ÷îâåê áåç êàêâîòî è äà å çíà÷åíèå, ïðîñòî íÿêàêúâ ñè òàì ó÷èòåë. - Àç íå ñúì òîëêîâà ñèãóðåí: çàâèñè îò òîâà êàêâî èìàø ïðåäâèä ïîä ïîëçà.
- Íèêàêâà ïðàêòè÷åñêà èëè èêîíîìè÷åñêà ïîëçà - íàñòîÿë Òîìïêèíñ. - Ïðåäïîëàãàì, ÷å îò íåãî áè ìîãëî äà ñå ïîëó÷è íÿêîå íåçíà÷èòåëíî ÷îâå÷å, àêî âèå ó÷èòåëèòå ñè ðàçáèðàõòå îò ðàáîòàòà. Îáà÷å òúé êàòî íå ÿ ðàçáèðàòå, íèå ïîëó÷àâàìå áåçïîëåçíè õîðà êàòî íåãî. Àêî àç óïðàâëÿâàõ òàçè ñòðàíà, áèõ ãî ïîñòàâèë çàåäíî ñúñ ñåáåïîäîáíèòå ìó äà âúðøàò íåùî, çà êîåòî ãè áèâà - äà ìèÿò ÷èíèè â íÿêîÿ îáùåñòâåíà êóõíÿ èëè íåùî òàêîâà, è áèõ ñå ïîãðèæèë äà ÿ âúðøàò êàêòî òðÿáâà. Èëè ïðîñòî áèõ ãè î÷óêàë. Íåãî áèõ ãî î÷óêàë ìíîãî îòäàâíà.
- Äà ãî î÷óêàø? Èñêàø äà êàæåø, ÷å áè ãî íàêàðàë äà çàïî÷íå ïúòåøåñòâèåòî ñè, ïðåäè äà ìó å äîøëî âðåìåòî?
- Äà, ùîì äúðæèø äà èçïîëçâàø òîÿ áåçñìèñëåí ñòàð èçðàç. Äà ãî èçáóòàì ïðåç òóíåëà âúðõó ãîëÿìàòà Êóï÷èíà áîêëóê, òîâà èñêàõ äà êàæà.
- Çíà÷è â òàêúâ ñëó÷àé ìèñëèø, ÷å ðèñóíêèòå íÿìàò íÿêàêâà öåííîñò, ÷å íå ñè çàñëóæàâà äà áúäàò ïàçåíè, ïîäîáðÿâàíè èëè äîðè èçïîëçâàíè.
- Ðàçáèðà ñå, ÷å ðèñóíêèòå ìîãàò äà áúäàò ïîëåçíè - êàçàë Òîìïêèíñ. - Ñàìî ÷å ÷îâåê íå áè ìîãúë äà èçïîëçâà íåãîâèòå ðèñóíêè. Èìà òîëêîâà âúçìîæíîñòè çà ñìåëèòå ìëàäè ìúæå, êîéòî íå ñå áîÿò îò íîâèòå èäåè è íîâèòå ìåòîäè. Íå îáà÷å è çà òàÿ ñòàðîìîäíà öàïàíèöà. Ãðàäåíå íà âúçäóøíè êóëè çà ñîáñòâåíî óäîâîëñòâèå. Òîé è åäèí ïðèëè÷åí àôèø íå áè ìîãúë äà íàïðàâè, äîðè àêî îò òîâà ìó çàâèñåøå æèâîòúò. Âñå ñè ãóáåøå âðåìåòî ñ ëèñòà è öâåòÿ. Âåäíúæ ãî ïîïèòàõ çàùî. Òîé ìè ðå÷å, ÷å ìèñëåë, ÷å ñà ïðèâëåêàòåëíè! Ìîæåø ëè äà ïîâÿðâàø? Òîé ðå÷å ïðèâëåêàòåëíè! "Êîå, õðàíîñìèëàòåëíèòå è ãåíèòàëíèòå îðãàíè íà ðàñòåíèÿòà ëè?" ãî ïîïèòàõ, à òîé íèùî íå ìîæà äà ìè îòãîâîðè. Ìàëîóìåí ùóðàê.
- Ùóðàê - âúçäúõíà Àòêèíñ. - Äà, áåäíèÿò äðåáåí ÷îâå÷åö, òàêà è íèùî íå äîâúðøè. Å äà, ñëåä êàòî ñè çàìèíà, ïëàòíàòà ìó íàìåðèõà "ïî-äîáðî ïðèëîæåíèå". Ñàìî ÷å àç íå ñúì òîëêîâà óâåðåí, Òîìïêèíñ. Ïîìíèø ëè ãîëÿìîòî ïëàòíî, îíîâà, ñ êîåòî  ñëåä ñèëíèÿ âÿòúð è íàâîäíåíèåòî ïîçàêúðïèõà ïîâðåäåíàòà êúùà äî íåãîâàòà? Íàìåðèõ åäèí îòêúñíàò úãúë â ïîëåòî. Áåøå ïîâðåäåí, íî ñå ðàçïîçíàâàøå: åäèí ïëàíèíñêè âðúõ è ðàçïúïèëè ëèñòà. Íå ìîæå äà èçëåçå îò óìà ìè.
- Îò êàêâî äà òè èçëåçå? - ïîïèòàë Òîìïêèíñ.
- Çà êîãî ãîâîðèòå? - ðåêúë Ïúðêèíñ, íàìåñâàéêè ñå, çà äà çàïàçè 
ìèðà: Àòêèíñ ñúâñåì áèë ïî÷åðâåíÿë.
- Íå ñè ñòðóâà äà ìó ïîâòàðÿìå èìåòî - êàçàë Òîìïêèíñ. - Íå çíàì çàùî èçîáùî ãîâîðèì çà íåãî. Òîé íå æèâååøå â ãðàäà.
- Äà - ðåêúë Àòêèíñ, - íî âúïðåêè òîâà òè áåøå õâúðëèë îêî íà êúùàòà ìó. Çàðàäè òîâà âñå õîäåøå äà ãî íàâåñòÿâàø è äà ìó ñå íàäñìèâàø, äîêàòî ïèåøå ÷àÿ ìó. Å, ñåãà èìàø è íåãîâàòà êúùà, è êúùàòà â ãðàäà, òàêà ÷å èìåòî ìó íÿìà çàùî äà òè ñå çëîâèäè. Ãîâîðåõìå çà Íèãúë, àêî èñêàø äà çíàåø, Ïúðêèíñ.
- Î, áåäíèÿò ìúíè÷úê Íèãúë! - êàçàë Ïúðêèíñ. - Íèêîãà íå ñúì çíàåë, ÷å ðèñóâà.
Âåðîÿòíî òîâà áèë ïîñëåäíèÿò ïúò, êîãàòî íÿêîé ñïîìåíàë èìåòî íà Íèãúë â ðàçãîâîð. Àòêèíñ îáà÷å çàïàçèë êúñ÷åòî. Ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò íåãî ñå ðàçïàäíàëà, àëà åäíî ïðåêðàñíî ëèñòî îñòàíàëî çäðàâî. Àòêèíñ ãî äàë äà ãî ñëîæàò â ðàìêà. Ïî-êúñíî ãî ïîäàðèë íà Ãðàäñêèÿ ìóçåé è äúëãî âðåìå "Ëèñòî îò Íèãúë" âèñÿëî â åäíà íèøà è áèëî çàáåëÿçàíî îò íÿêîëêî ÷èôòà î÷è. Íàêðàÿ îáà÷å Ìóçåÿò èçãîðÿë äî îñíîâè è ëèñòîòî è Íèãúë áèëè íàïúëíî çàáðàâåíè â ñòàðàòà ìó ðîäèíà.
* * *
- Òÿ íàèñòèíà èçëåçå ìíîãî ïîëåçíà - êàçàë Âòîðèÿò ãëàñ. - Êàòî ïî÷èâêà è êàòî îñâåæàâàíå. Çà âúçñòàíîâÿâàíå å ïðåêðàñíà; à è íå å ñàìî òóé, ïîíåæå çà ìíîçèíà òÿ å íàé-äîáðîòî âúâåäåíèå êúì Ïëàíèíèòå. Â íÿêîè ñëó÷àè íàïðàâî ÷óäåñà âúðøè. Èçïðàùàì òàì âñå ïîâå÷å è ïîâå÷å õîðà. Ðÿäêî ñå âðúùàò îáðàòíî.
- Äà, âÿðíî å - êàçàë Ïúðâèÿò ãëàñ. - Ìèñëÿ, ÷å òðÿáâà äà äàäåì íà òîâà ìÿñòî íÿêàêâî èìå. Êàêâî ïðåäëàãàø?
- Øàôíåðúò âå÷å ðåøè òîÿ âúïðîñ - ðåêúë Âòîðèÿò ãëàñ. - Òîé îò äîñòà âðåìå ñúîáùàâà: "Âëàêúò çà Åíîðèÿòà íà Íèãúë å íà ãëóõàòà ëèíèÿ". 
Åíîðèÿòà íà Íèãúë. Èçïðàòèõ ñúîáùåíèå è íà äâàìàòà, çà äà èì êàæà.
- À òå êàêâî ðåêîõà?
- È äâàìàòà ñå ðàçñìÿõà. Ðàçñìÿõà ñå, òà ÷àê Ïëàíèíèòå çàåõòÿõà!