John R. R. Tolkien
“The Hobbit or there and back again”

Äæîí Ð. Ð. Òîëêèí
“Áèëáî Áåãèíñ èëè äî òàì è îáðàòíî”



1. ÍÅÎ×ÀÊÂÀÍÈ ÃÎÑÒÈ

Â åäíà äóïêà â çåìÿòà æèâååøå åäèí õîáèò. Òîâà îáà÷å íå áåøå íÿêàêâà íåïðèâåòëèâà, ìðúñíà è òèíåñòà äóïêà ñ îñòàòúöè îò îïàøêè íà ÷åðâåè è ñ ìèðèçìà íà âëàãà; íå áåøå è íÿêîÿ ñóõà, ïåñú÷ëèâà è ïðàçíà äóïêà, â êîÿòî íÿìà íèòî íà êàêâî äà ñåäíåø, íèòî êàêâî äà õàïíåø. Íå - òîâà áåøå äóïêà íà õîáèò, à äóïêàòà íà åäèí õîáèò îçíà÷àâà óäîáñòâî.
Âðàòàòà é áå êàòî êðúãëî ïðîçîð÷å íà êîðàá, áåøå áîÿäèñàíà â çåëåíî è òî÷íî â ñðåäàòà é èìàøå êðúãëà è ëúñêàâà ìåñèíãîâà äðúæêà. Òàçè âðàòà âîäåøå êúì êîðèäîð, êîéòî èìàøå ôîðìàòà íà òðúáà è ñúâñåì ïðèëè÷àøå íà òóíåë - åäèí ìíîãî óäîáåí òóíåë áåç äèì, ñ îáëèöîâàíè ñòåíè, ÷èéòî ïîä áå ïîñòëàí ñ ïëî÷êè è êèëèì. Â ïîäîáíèÿ íà òóíåë êîðèäîð áÿõà íàðåäåíè ìíîãî ñòîë÷åòà è ìíîãî, ìíîãî êóêè çà îêà÷âàíå íà øàïêè è ïàëòà - çàùîòî õîáèòúò îáè÷àøå äà ïîñðåùà ãîñòè. Òóíåëúò ëúêàòóøåøå è ëúêàòóøåøå íàïðåä êúì ñêëîíà íà åäèí õúëì - Õúëìà, êàêòî ãî íàðè÷àõà íà ìíîãî êèëîìåòðè íàîêîëî, - à îò äâåòå ìó ñòðàíè ñå âèæäàõà ìíîæåñòâî ìàëêè êðúãëè âðàòè÷êè. Çà äà îòèäåø íà ãîñòè ó õîáèòà, íå áå íóæíî äà èçêà÷âàø ñòúïàëà. Ñïàëíè, áàíè, èçáè, êèëåðè çà ïðîâèçèè (íåìàëêî íà áðîé), êóõíè, òðàïåçàðèè - âñè÷êî ñå íàìèðàøå íà åäèí è ñúùè åòàæ, à âñúùíîñò è â åäèí è ñúùè êîðèäîð. Íàé-õóáàâèòå ñòàè áÿõà ðàçïîëîæåíè îò ëÿâàòà ñòðàíà (êàòî ñå âëèçà îòâúí), çàùîòî ñàìî òå èìàõà ïðîçîðöè - êðúãëè ïðîçîðöè, êîèòî ãëåäàõà êúì ãðàäèíàòà è êúì ñïóñêàùèòå ñå íàäîëó êúì ðåêàòà ëèâàäè îòâúä íåÿ.
Òîçè õîáèò áåøå çàìîæåí è ñå íàðè÷àøå Áèëáî Áåãèíñ. Áåãèíñîâè æèâååõà â ñúñåäñòâî ñ Õúëìà îò íåçàïîìíåíè âðåìåíà è âñè÷êè ãè óâàæàâàõà, íå ñàìî çàùîòî ïîâå÷åòî îò òÿõ áÿõà áîãàòè, à çàðàäè òîâà, ÷å òå íèêîãà íå ñå âïóñêàõà â ïðèêëþ÷åíèÿ, íèòî ïúê ïðàâåõà íåùî íåî÷àêâàíî - âèíàãè ìîæåøå äà çíàåø êàêâî áè îòãîâîðèë åäèí ÷ëåí îò òîâà ñåìåéñòâî íà êàêúâòî è äà áèëî âúïðîñ, áåç äîðè äà ñè ïðàâèø òðóäà äà ãî ïèòàø.
Â òàçè èñòîðèÿ ñå ðàçïðàâÿ çà òîâà, êàê åäèí õîáèò îò Áåãèíñîâèòå ñå âïóñíà â ïðèêëþ÷åíèå è êàê èçâúðøè è êàçà íÿêîè íàé-íåî÷àêâàíè íåùà. Òîé ìîæå áè çàãóáè óâàæåíèåòî íà ñúñåäèòå ñè, íî ñïå÷åëè - å, âèå ñàìè ùå âèäèòå äàëè èçîáùî ñïå÷åëè íåùî íàêðàÿ.
Ìàéêàòà íà íàøèÿ õîáèò... Íî êàêâî âñúùíîñò å òîâà õîáèò? Ñòðóâà ìè ñå, ÷å òðÿáâà äà íàïðàâÿ èçâåñòíî îïèñàíèå íà òåçè ñúùåñòâà, òúé êàòî â íàøå âðåìå òå âå÷å ñå ñðåùàò ðÿäêî è ñå ïëàøàò îò íàñ - Ãîëåìèòå õîðà, êàêòî íè íàðè÷àò. Òå ñà (èëè ñà áèëè) äðåáíè ÷îâå÷åòà, íà ïîëîâèíàòà íà íàøèÿ ðúñò è ìàëêî ïî-ìúíè÷êè îò áðàäàòèòå äæóäæåòà. Õîáèòèòå îáà÷å ñà áåç áðàäè. Â òÿõ íÿìà ïî÷òè íèùî âúëøåáíî ñ èçêëþ÷åíèå íà òîâà, ÷å ìîãàò áúðçî è òèõî äà èç÷åçâàò, êîãàòî Ãîëåìèòå òðîìàâè õîðà, êàòî âàñ è ìåí, ñå ïîÿâÿò, âäèãàéêè øóì, ñÿêàø ñà ñëîíîâå; à õîáèòèòå óìåÿò äà äîëàâÿò âñåêè øóì íà ïîâå÷å îò êèëîìåòúð è ïîëîâèíà ðàçñòîÿíèå. Òå èìàò ïúëíè êîðåì÷åòà, îáëè÷àò ñå â ÿðêè öâåòîâå (íàé-âå÷å â çåëåíî è æúëòî) è íå íîñÿò îáóâêè, çàùîòî ïðèðîäàòà ãè å ñúçäàëà ñ õîäèëà îò äåáåëà êîæà, ïîêðèòè ñ ãúñòà è òîïëà êàôÿâà êîçèíà, ïîäîáíî íà êîñàòà íà ãëàâèòå èì (ñàìî ÷å òÿ å êúäðàâà), èìàò äúëãè è ñðú÷íè êàôÿâè ïðúñòè íà ðúöåòå ñè, äîáðîäóøíè ëèöà è ñå ñìåÿò øóìíî è çâúíëèâî (îñîáåíî ñëåä êàòî ñå íàîáÿäâàò, à òîâà òå ïðàâÿò äâà ïúòè íà äåí, êîãàòî èìà ïîâå÷êî çà õàïâàíå).
Ñåãà âå÷å çíàåòå äîñòàòú÷íî çà òåçè ìàëêè ÷îâå÷åòà, çà äà ïðîäúëæèì ïî-íàòàòúê. Êàêòî áÿõ çàïî÷íàë äà âè ðàçêàçâàì, ìàéêàòà íà íàøèÿ õîáèò - Áèëáî Áåãèíñ - áåøå ïðî÷óòàòà Áåëàäîíà Òóê, åäíà îò òðèòå ñëàâíè äúùåðè íà ñòàðèÿ Òóê, ïðåäâîäèòåëÿ íà õîáèòèòå, æèâååùè îòâúä Ðåêàòà - ìàëêàòà ðåêè÷êà, êîÿòî òå÷å â ïîäíîæèåòî íà Õúëìà. ×åñòî ñå ãîâîðåøå (â äðóãèòå ñåìåéñòâà), ÷å íÿêîãà, ìíîãî îòäàâíà, åäèí îò ïðàäÿäîâöèòå íà Òóê ñå áèë îæåíèë çà ñàìîäèâà. Òîâà, ðàçáèðà ñå, áåøå èçìèñëèöà, íî â òåõíèÿ ðîä âñå ïàê èìàøå íåùî íå ñúâñåì õîáèòîâî è îò âðåìå íà âðåìå íÿêîé îò òÿõ ñå âïóñêàøå â ïðèêëþ÷åíèÿ. Òîé òèõè÷êî èç÷åçâàøå, à ñåìåéñòâîòî ïîòóëâàøå ðàáîòàòà. Áåç ñúìíåíèå, îáà÷å Òóêîâè íå ñå ïîëçóâàõà ñ îíîâà óâàæåíèå, íà êîåòî ñå ðàäâàõà Áåãèíñîâè, ìàêàð äà áÿõà áåçñïîðíî ïî-áîãàòè.
Ñàìàòà Áåëàäîíà Òóê íå ïðåæèâÿ íèêàêâè ïðèêëþ÷åíèÿ, ñëåä êàòî ñòàíà ãîñïîæà Áúíãî Áåãèíñ. Áúíãî, áàùàòà íà Áèëáî, ïîñòðîè çà íåÿ (è äîíÿêúäå ñ ïàðèòå îò íåéíàòà çåñòðà) íàé-ðàçêîøíàòà îò âñè÷êè õîáèòîâè äóïêè, êîèòî ìîæåõà äà ñå íàìåðÿò ïîä Õúëìà, íàä Õúëìà èëè îòâúä Ðåêàòà, è òå æèâÿõà òàì äî êðàÿ íà äíèòå ñè. Íå áåøå èçêëþ÷åíî îáà÷å Áèëáî, åäèíñòâåíèÿò é ñèí, ìàêàð äà èçãëåæäàøå è äà ñå äúðæåøå ñúâñåì êàòî áëàãîðàçóìíèÿ ñè è êðîòúê áàùà, äà áå íàñëåäèë ïî ëèíèÿòà íà ñåìåéñòâî Òóê íåùî ÷óäàòî â õàðàêòåðà ñè, íåùî, êîåòî ñàìî ÷àêàøå ñëó÷àé äà ñå ïðîÿâè. Áèëáî ïîðàñíà, ñòàíà ìúæ è íàáëèæàâàøå âå÷å ïåòäåñåòòå, íî ñëó÷àÿò âñå îùå íå ñå áåøå ÿâèë è òîé ñè æèâååøå óäîáíî è ñïîêîéíî â ïîñòðîåíàòà îò áàùà ìó êðàñèâà õîáèòîâà äóïêà, êîÿòî òîêó-ùî âè îïèñàõ, òâúðäî ðåøåí äà ñè îñòàíå â íåÿ çàâèíàãè.
Íî åòî ÷å åäíà ñóòðèí, ìíîãî îòäàâíà - êîãàòî íà ñâåòà èìàøå ïî-ìàëêî øóì è ïîâå÷å çåëåíèíà, à õîáèòèòå áÿõà âñå îùå ìíîãîáðîéíè è æèâååõà ùàñòëèâî è ñàìèÿò Áèëáî Áåãèíñ ñè ñòîåøå ñëåä çàêóñêà íà âðàòàòà, ïóøåéêè åäíà ìíîãî äúëãà äúðâåíà ëóëà, êîÿòî ìó ñòèãàøå ïî÷òè äî ïîêðèòèòå ñ êîçèíà (ñòàðàòåëíî ñðåñàíà) ïðúñòè íà êðàêàòà, - íàé-íåî÷àêâàíî ñå ïîÿâè Ãàíäàëô. Ãàíäàëô ëè? Àêî ñòå ÷óâàëè ñàìî çà åäíà ÷åòâúðò îò òîâà, êîåòî àç ñúì ÷óâàë çà íåãî, à àç ñúì ÷óâàë ñúâñåì ìàëêî îò îíîâà, êîåòî èìà äà ñå ÷óâà, òî òîãàâà òðÿáâà äà ñå ïðèãîòâèòå äà ÷óåòå åäíà êðàéíî èíòåðåñíà ïðèêàçêà. Ïðèêàçêèòå è ïðèêëþ÷åíèÿòà ïðîñòî íèêíåõà êàòî ãúáè ïî íàé-óäèâèòåëåí íà÷èí íàâñÿêúäå, êúäåòî ñå ïîÿâÿâàøå òîé. Ãàíäàëô íå áå íàìèíàâàë Ïîä õúëìà îò ãîäèíè - âñúùíîñò îòêàêòî áå óìðÿë ïðèÿòåëÿò ìó, Ñòàðèÿò Òóê - è õîáèòèòå áÿõà ïî÷òè çàáðàâèëè êàê èçãëåæäàøå òîé. Áåøå çàìèíàë ïî ñâîÿ ðàáîòà çà Õúëìà è îòâúä Ðåêàòà, îùå êîãàòî òå áÿõà ìàëêè ìîìè÷åíöà è ìîì÷åíöà.
Åòî çàùî, íèùî íåïîäîçèðàùèÿò Áèëáî íèêàê íå ñå èçíåíàäà, êîãàòî âèäÿ ïðåä ñåáå ñè åäèí ñòàð ÷îâåê ñ òîÿãà. Íà ãëàâàòà ñè íåïîçíàòèÿò íîñåøå âèñîêà îñòðîâúðõà ñèíÿ øàïêà, áåøå íàìåòíàò ñ äúëúã, ñèâ ïëàù, íà âðàòà ñè èìàøå ñðåáðèñò øàë, íàä êîéòî ñå ñïóñêàøå äúëãàòà ìó äî ïîÿñà áðàäà, à êðàêàòà ìó áÿõà îáóòè â îãðîìíè ÷åðíè áîòóøè.
- Äîáðî óòðî! - êàçà Áèëáî, êàòî èìàøå òî÷íî òîâà íàóì, çàùîòî ñëúíöåòî ãðååøå, à òðåâàòà áåøå çåëåíà, çåëåíà. Íî Ãàíäàëô ãî èçãëåäà èçïîä äúëãèòå ñè ðóíòàâè âåæäè, êîèòî ñòúð÷àõà èçâúí øèðîêàòà ïåðèôåðèÿ íà øàïêàòà ìó, è ïîïèòà:
- Êàêâî èñêàø äà êàæåø? Ïîæåëàâàø ìè äîáðî óòðî èëè èñêàø äà ïîä÷åðòàåø, ÷å óòðîòî å äîáðî íåçàâèñèìî äàëè òîâà ìè å ïðèÿòíî, èëè íå; èëè ïúê, ÷å â òàêîâà óòðî ÷îâåê òðÿáâà äà áúäå äîáúð?
- Âñè÷êèòå òåçè íåùà çàåäíî - ðå÷å Áèëáî. - À îòãîðå íà òîâà óòðîòî å ìíîãî äîáðî è çà èçïóøâàíå ëóëà òþòþí íà îòêðèòî. Àêî ñè èìàòå ëóëà, ñåäíåòå è ñè ÿ íàïúëíåòå îò ìîÿ òþòþí. Íÿìà çà êàêâî äà ñå áúðçà, öåëèÿò äåí å ïðåä íàñ! - È Áèëáî ñåäíà íà åäíà ïåéêà äî âðàòàòà, êðúñòîñà êðàêà è ïóñíà êðàñèâî ñèâêàâî êîëåëöå äèì, êîåòî ñå ïîíåñå âúâ âúçäóõà è öÿëî-öåëåíè÷êî îòïëóâà êúì Õúëìà.
- Îòëè÷íî! - êàçà Ãàíäàëô. - Íî òàçè ñóòðèí àç íÿìàì âðåìå äà ïóñêàì êîëåëöà îò äèì. Ïîäãîòâÿì åäíî ïðèêëþ÷åíèå è ñúì òðúãíàë äà òúðñÿ íÿêîé, êîéòî äà âçåìå ó÷àñòèå â íåãî, àëà ìè å ìíîãî òðóäíî äà ãî íàìåðÿ.
- È àç ìèñëÿ, ÷å å òðóäíî, îñîáåíî ïî òåçè ìåñòà! Íèå ñìå îáèêíîâåíè, êðîòêè ñúùåñòâà è ïðèêëþ÷åíèÿòà íå ñà çà íàñ. Òîâà ñà íåïðèÿòíè, îïàñíè, íåïðèëè÷íè íåùà! Êàðàò òå ñàìî äà çàêúñíÿâàø çà îáåä! Íå ðàçáèðàì êàêâî äîáðî âèæäàò íÿêîè â òÿõ - äîäàäå ãîñïîäèí Áåãèíñ, ïúõíà ïàëåö ïîä åäíà îò ïðåçðàìêèòå ñè è ïóñíà íîâî, îùå ïî-ãîëÿìî êîëåëöå äèì. Ïîñëå èçâàäè ïèñìàòà ñè îò ñóòðåøíàòà ïîùà è çàïî÷íà äà ãè ÷åòå, äàâàéêè ñè âèä, ÷å íå îáðúùà âíèìàíèå íà ñòàðèÿ ÷îâåê. Òîé íå ìó áåøå ìíîãî ïî âêóñà è çàòîâà ìó ñå èñêàøå ïî íÿêàêúâ íà÷èí äà ãî îòïðàòè. Íî ñòàðèÿò ÷îâåê íå ñå è ïîìðúäâàøå. Ñòîåøå, îáëåãíàò íà òîÿãàòà ñè, è ñå âçèðàøå â Áèëáî, áåç äà ïðîãîâîðè íèòî äóìà, äîêàòî íàé-íàêðàÿ Áèëáî ñå ïî÷óâñòâóâà äîñòà íåóäîáíî è äîðè ìàëêî ñå ÿäîñà.
- Äîáðî óòðî! - êàçà îòíîâî òîé. - Íà íàñ òóê íå íè òðÿáâàò ïðèêëþ÷åíèÿ, áëàãîäàðÿ! Ìîæåòå äà ïîòúðñèòå æåëàåùè íà Õúëìà èëè îòâúä Ðåêàòà. - Ñ òîâà òîé èñêàøå äà ïîêàæå, ÷å ðàçãîâîðúò å ñâúðøèë.
- Êîëêî ìíîãî íåùà èçðàçÿâàø òè ñ åäíî „Äîáðî óòðî"! - êàçà Ãàíäàëô. - Ñåãà èñêàø äà êàæåø, ÷å æåëàåø äà ñå îòúðâåø îò ìåí è ÷å óòðîòî íÿìà äà å äîáðî, äîêàòî íå ñå ìàõíà.
- Ñúâñåì íå, ñúâñåì íå, äðàãè ìè ãîñïîäèíå! Íî ïî÷àêàéòå, âñúùíîñò çíàì ëè âè èìåòî?
- Äà, äà, äðàãè ìè ãîñïîäèíå. Àç çíàì òâîåòî, Áèëáî Áåãèíñ. À è òè çíàåø ìîåòî, íî íå ñè ñïîìíÿø, ÷å å ìîå. Àç ñúì Ãàíäàëô è Ãàíäàëô òîâà ñúì àç! Êàòî ñè ïîìèñëÿ ñàìî, ÷å äîæèâÿõ äà áúäà „äîáðîóòðîñâàí" îò ñèíà íà Áåëàäîíà Òóê, ñÿêàø ñúì äîøúë äà ïðîäàâàì êîï÷åòà ïðåä âðàòàòà ìó!
- Ãàíäàëô? Ãàíäàëô? Ìàé÷èöå! Îíçè ñòðàíñòâóâàù âúëøåáíèê, äåòî áå ïîäàðèë íà Ñòàðèÿ Òóê âúëøåáíèòå äèàìàíòåíè êîï÷åòà çà ðèçà, êîèòî, êàòî ñå çàêîï÷ååõà âåäíúæ, ñå ðàçêîï÷àâàõà ñàìî êîãàòî èì ñå íàðåäåøå? Îíçè, äåòî å ðàçêàçâàë òàêèâà ïðåêðàñíè ïðèêàçêè çà äðàêîíè, çà çëè äóõîâå, çà âåëèêàíè, çà èçáàâëåíèå íà ïðèíöåñè è çà íåî÷àêâàíîòî ùàñòèå, ñïîëåòÿëî çëî÷åñòè ñèðàöè? Ñúùèÿò îíçè, äåòî å èçðàáîòâàë òàêèâà ÷óäåñíè ôîéåðâåðêè! Ñïîìíÿì ñè ãî äîáðå. Ñòàðèÿò Òóê îáèêíîâåíî ãè ïóñêàøå âå÷åðòà ñðåùó Åíüîâäåí. Êàêâà êðàñîòà! Òå ñå èçäèãàõà êàòî îãðîìíè îãíåíè ëèëèè è ñå ïîñèïâàõà íàäîëó êàòî çëàòåí äúæä, îçàðÿâàéêè òúìíèíàòà ïðåç öÿëàòà âå÷åð!
Ñåãà âå÷å âèæäàòå, ÷å ãîñïîäèí Áåãèíñ ñúâñåì íå áåøå òàêà ãðóá è áåç÷óâñòâåí, êàêòî èñêàøå äà ñå ïðåäñòàâè, è ÷å ìíîãî, ìíîãî îáè÷àøå öâåòÿòà.
- Íèìà òè ñè ñúùèÿò îíçè Ãàíäàëô - ïðîäúëæè Áèëáî, - êîéòî å ïîäìàìâàë òîëêîâà ìíîãî êðîòè÷êè è òèõè ìîì÷åòà è ìîìè÷åòà äà ñå âïóñêàò â íàé-ðàçëè÷íè áåçóìíè ïðèêëþ÷åíèÿ? Êàòî ñå çàïî÷íå íàïðèìåð îò êàòåðåíåòî ïî äúðâåòàòà è ñå ñòèãíå äî ãîñòóâàíåòî ïðè ãîðñêèòå äóõîâå èëè ïúê äî ïúòåøåñòâèÿòà ñ êîðàáè êúì íåïîçíàòè áðåãîâå! ×åñòíà äóìà, æèâîòúò å áèë ìíîãî èíòåðåñ... Èñêàì äà êàæà, ÷å åäíî âðåìå òè äîñòà ñè îáúðêâàë íåùàòà ïî òèÿ ìåñòà. Èçâèíÿâàé, íî íå çíàåõ, ÷å âñå îùå ñå çàíèìàâàø ñ ïîäîáíè ðàáîòè.
- ×å ñ êàêâî äðóãî äà ñå çàíèìàâàì? - ïîïèòà âúëøåáíèêúò. - Âñå ïàê ðàäâàì ñå, ÷å ñè ñïîìíÿø íåùè÷êî çà ìåí. Âúâ âñåêè ñëó÷àé ñïîìíÿø ñè ñ óäîâîëñòâèå çà ìîèòå ôîéåðâåðêè, à òîâà ìè äàâà èçâåñòíà íàäåæäà. È îò óâàæåíèå êúì òâîÿ äÿäî, Ñòàðèÿ Òóê, è êúì ãîðêàòà Áåëàäîíà àç ùå òè äàì òîâà, êîåòî ñè ïîèñêà.
- Èçâèíÿâàé, íî àç íå ñúì ïîèñêâàë íèùî.
- Ïîèñêà, ïîèñêà! È òî äâà ïúòè. Çàòîâà ùå ìå èçâèíèø, è òè, íî ùå çàäîâîëÿ æåëàíèåòî òè. Âñúùíîñò ùå îòèäà äîðè îùå ïî-äàëå÷ - ùå òå ïðàòÿ äà ó÷àñòâóâàø â åäíî ïðèêëþ÷åíèå. Íà ìåí ùå ìè áúäå çàáàâíî, íà òåá - ïðèÿòíî, à ïî âñÿêà âåðîÿòíîñò è ïîëåçíî, ñòèãà äà ñå çàâúðíåø çäðàâ è ÷èòàâ.
- Ñúæàëÿâàì, íî àç íå æåëàÿ äà ó÷àñòâóâàì â íèêàêâè ïðèêëþ÷åíèÿ, áëàãîäàðÿ. È íàé-ìàëêî äíåñ. Äîáðî óòðî! Íî, ìîëÿ, çàïîâÿäàé íà ÷àé âèíàãè, êîãàòî ïîæåëàåø! Çàùî íå è óòðå? Åëà óòðå! Äîâèæäàíå! - È ñ òåçè äóìè Áèëáî îáúðíà ãðúá, ìóøíà ñå óïëàøåíî ïðåç êðúãëàòà çåëåíà âðàòà è ÿ çàòâîðè áúðçî, íî íå äîòîëêîâà, ÷å äà èçëåçå íåâúçïèòàíî. Âúëøåáíèöèòå âñå ïàê ñà ñè âúëøåáíèöè.
- Çàùî, ïî äÿâîëèòå, ãî ïîêàíèõ íà ÷àé! - ðå÷å ñè Áèëáî, êàòî âëèçàøå â êóõíåíñêèÿ êèëåð. Òîé ñúâñåì íàñêîðî áåøå çàêóñèë, íî ñè ìèñëåøå, ÷å åäíà-äâå ÷àåíè ñëàäêè è íåùè÷êî çà ïèéâàíå ùÿõà äà ìó ïîìîãíàò äà ñå ñúâçåìå îò ïðåæèâåíèÿ ñòðàõ.
Â òîâà âðåìå Ãàíäàëô âñå îùå ñòîåøå âúí, ïðåä âðàòàòà è òèõî ñå ñìååøå. Ñëåä ìàëêî òîé ïðèñòúïè íàïðåä è ñ îñòðèÿ âðúõ íà æåçúëà ñè íàäðàñêà íÿêàêúâ ñòðàíåí çíàê âúðõó êðàñèâàòà çåëåíà âõîäíà âðàòà íà õîáèòà. Ïîñëå ñè òðúãíà, à Áèëáî, êîéòî äîâúðøâàøå âòîðàòà ñè ñëàäêà, òúêìî â òîçè ìîìåíò ñè ïîìèñëè êàê áëàãîïîëó÷íî ñå áå èçìúêíàë îò ïðåäëàãàíèòå ïðèêëþ÷åíèÿ.
Íà ñëåäíèÿ äåí ïî÷òè áå çàáðàâèë çà Ãàíäàëô. Òîé íå çàïîìíÿøå íåùàòà, îñâåí àêî íå ñè ãè çàïèøåøå â êàëåíäàðà áåëåæíèê íàïðèìåð òàêà: „Ãàíäàëô. ×àé. Ñðÿäà. " À ïðåç â÷åðàøíèÿ äåí áå òâúðäå îáúðêàí, çà äà íàïðàâè ïîäîáíî íåùî.
Ìàëêî ïðåäè ÷àñà çà ÷àé íà âõîäíàòà âðàòà ñå ïîçâúíè ñèëíî è òîãàâà òîé ñè ñïîìíè çà ïîêàíàòà. Âòóðíà ñå äà ñëîæè ÷àéíèêà íà îãúíÿ, äîáàâè îùå åäíà ÷àøêà è åäíà ÷èíèéêà, îùå íÿêîëêî ñëàäêè è èçòè÷à êúì âðàòàòà.
- Ìíîãî ñúæàëÿâàì, ÷å òå íàêàðàõ äà ÷àêàø! - ñå êàíåøå äà êàæå òîé, êîãàòî âèäÿ, ÷å ïðåä íåãî ñúâñåì íå ñòîè Ãàíäàëô, à åäíî äæóäæå ñ äúëãà ñèíÿ áðàäà, ïúõíàòà â çëàòåí êîëàí, ëúñêàâèòå ìó î÷è÷êè ãëåäàõà îêîêîðåíî èçïîä òúìíîçåëåíàòà êà÷óëêà. Âåäíàãà ùîì âðàòàòà ñå îòâîðè, òî ñå âòóðíà âúòðå, ñÿêàø ãî î÷àêâàõà.
Äæóäæåòî çàêà÷è êà÷óëêàòà è íàìåòêàòà ñè íà íàé-áëèçêàòà çàêà÷àëêà è êàòî ñå ïîêëîíè íèñêî, êàçà:
- Äóàëèí, íà òâîèòå óñëóãè!
- Áèëáî Áåãèíñ, íà òâîèòå! - îòâúðíà õîáèòúò, òâúðäå èçíåíàäàí, çà äà çàäàâà êàêâèòî è äà áèëî âúïðîñè â ìîìåíòà. Ïîñëå ñå ïî÷óâñòâóâà íåëîâêî îò íàñòúïèëîòî ìúë÷àíèå è äîáàâè: - Òúêìî ñå êàíåõ äà ïèÿ ÷àé, ìîëÿ, çàïîâÿäàé äà èçïèåø è òè åäíà ÷àøêà çàåäíî ñ ìåí. - Äóìèòå ìó ïðîçâó÷àõà ìîæå áè ìàëêî íåëþáåçíî, ìàêàð äà áÿõà êàçàíè îò ñúðöå. Ïúê è êàê áè ìîãëî äà áúäå äðóãîÿ÷å, êîãàòî åäíî äæóäæå èäâà íåïîêàíåíî â êúùàòà òè è îêà÷âà äðåõèòå ñè â êîðèäîðà, áåç äà êàæå íèòî åäíà äóìà çà îáÿñíåíèå.
Íå áå èçìèíàëî ìíîãî âðåìå, îòêàêòî áÿõà ñåäíàëè êðàé ìàñàòà - âñúùíîñò åäâà áÿõà ñòèãíàëè äî òðåòàòà ñëàäêà, - êîãàòî çâúíåöúò îòíîâî èççâúíÿ, òîçè ïúò îùå ïî-ñèëíî.
- Ìîëÿ äà ìå èçâèíèø - ðå÷å Áèëáî è ñå âòóðíà êúì âðàòàòà.
- Åòî ÷å äîéäå íàé-ïîñëå! - êàíåøå ñå äà êàæå òîé íà Ãàíäàëô òîçè ïúò. Íî ïàê íå áåøå Ãàíäàëô. Âìåñòî íåãî íà âõîäà ñòîåøå åäíî äæóäæå ñ áÿëà áðàäà è àëåíà êà÷óëêà. Òî ñúùî ñå âìúêíà âúòðå, ùîì âðàòàòà ñå îòâîðè, ñÿêàø áå ïîêàíåíî.
- Âèæäàì, ÷å âå÷å ñà çàïî÷íàëè äà ïðèñòèãàò - ðå÷å äæóäæåòî, êàòî çúðíà çàêà÷åíàòà â êîðèäîðà çåëåíà íàìåòêà íà Äóàëèí. Òî îêà÷è ñâîÿòà ðåäîì ñ äðóãàòà è êàòî ñëîæè ðúêà íà ãúðäèòå ñè, êàçà:
- Áàëèí, íà òâîèòå óñëóãè!
- Áëàãîäàðÿ - îòâúðíà Áèëáî, êàòî åäâà ñè ïîå äúõ îò èçíåíàäà. Òîçè îòãîâîð íå áåøå îñîáåíî ïîäõîäÿù, íî äóìèòå „òå âå÷å ñà çàïî÷íàëè äà ïðèñòèãàò" ñòðàøíî ãî áÿõà ñìóòèëè. Òîé îáè÷àøå ãîñòè, íî ïðåäïî÷èòàøå äà ãè ïîçíàâà è äà ãè êàíè ñàì. Èçâåäíúæ ìó ìèíà óæàñíàòà ìèñúë, ÷å ñëàäêèòå ìîæå è äà íå ñòèãíàò è òîãàâà òîé, äîìàêèíúò - à Áèëáî çíàåøå çàäúëæåíèÿòà íà åäèí äîìàêèí è ãè ñïàçâàøå äîðè êîãàòî ìó áåøå íåïðèÿòíî, - íÿìàøå äà õàïíå íèòî åäíà.
- Çàïîâÿäàé äà ïèéíåø ÷àøà ÷àé - óñïÿ äà êàæå òîé, ñëåä êàòî ñè ïîå äúëáîêî äúõ.
- Áèõ ïðåäïî÷åë ìàëêî áèðà, àêî òîâà íÿìà äà òå çàòðóäíè, ëþáåçíè ãîñïîäèíå - êàçà áåëîáðàäèÿò. - À ïèòêà ùå ñè õàïíà ñ óäîâîëñòâèå - ïèòêà ñ êèì, ñòèãà äà òè ñå íàìèðà.
- Íàìèðà ìè ñå, íàìèðà ìè ñå - îòâúðíà Áèëáî, èçíåíàäàí ñàì îò ëþáåçíîñòòà ñè. È òîé ñå çàòè÷à êúì èçáàòà äà íàïúëíè åäíà õàëáà áèðà, à îòòàì - êúì åäèí îò êèëåðèòå, îòêúäåòî èçíåñå, äâå êðàñèâè êðúãëè ïèòêè ñ êèì, êîèòî ñè áå èçïåêúë ñëåäîáåäà ñ íàìåðåíèå äà ñè ãè õàïíå ñëàäêî íà âå÷åðÿ.
Êîãàòî ñå âúðíà, Áàëèí è Äóàëèí ñå ðàçãîâàðÿõà íà ìàñàòà êàòî ñòàðè ïðèÿòåëè (à òå âñúùíîñò áÿõà áðàòÿ). Áèëáî òðúñíà ïðåä òÿõ áèðàòà è ïèòêèòå è òúêìî òîãàâà çâúíåöúò ïàê èççâúíÿ âåäíúæ è îùå âåäíúæ.
„Òîçè ïúò âå÷å ñèãóðíî å Ãàíäàëô" - ïîìèñëè ñè Áèëáî, äîêàòî ïîäòè÷âàøå çàïúõòÿí ïî êîðèäîðà. Íî ïàê íå áåøå Ãàíäàëô, à äâå íîâè äæóäæåòà - è äâåòå ñúñ ñèíè êà÷óëêè, ñðåáúðíè êîëàíè è æúëòè áðàäè. Âñÿêî îò òÿõ íîñåøå òîðáà ñ èíñòðóìåíòè è ïî åäíà ëîïàòà. Òå ñå âòóðíàõà âúòðå, ùîì âðàòàòà ñå îòâîðè, íî Áèëáî âå÷å íèêàê íå ñå ó÷óäè.
- Ñ êàêâî ìîãà äà âè áúäà ïîëåçåí, äðàãè äæóäæåòà? - ïîïèòà òîé.
- Êèëè, íà òâîèòå óñëóãè? - ðå÷å åäíîòî.
- È Ôèëè! - äîáàâè âòîðîòî. È äâåòå åäíîâðåìåííî ñè ñâàëèõà êà÷óëêèòå è ñå ïîêëîíèõà.
- Íà âàøèòå óñëóãè è íà óñëóãèòå íà âàøèòå ñåìåéñòâà! - îòâúðíà Áèëáî, íå çàáðàâÿéêè òîçè ïúò äîáðèòå ñè îáíîñêè.
- Äóàëèí è Áàëèí ñà âå÷å òóê, êàêòî âèæäàì - ðå÷å Êèëè. - Áúðçî äà ñå ïðèñúåäèíÿâàìå è íèå êúì áàíäàòà!
„Áàíäà ëè? - ïîìèñëè ñè ãîñïîäèí Áåãèíñ. - Òàçè äóìà íå ìè õàðåñâà. Òðÿáâà äà ïîñåäíà çà ìèíóòêà, äà ñúáåðà ìèñëèòå ñè è äà ïèéíà íåùî. " - Íî åäâà áå îòïèë ãëúòêà â åäèí úãúë - ÷åòèðèòå äæóäæåòà ñåäÿõà îêîëî ìàñàòà è ñè ãîâîðåõà çà çëàòíè ìèíè, çà ñâàäè ñúñ çëè äóõîâå, çà ñòîðåíè îò äðàêîíè çëèíè è çà ìíîãî äðóãè íåùà, êîèòî òîé íå ðàçáèðàøå, à è íå æåëàåøå äà ðàçáåðå, çàùîòî ìó çâó÷àõà ìíîãî ïðèêëþ÷åíñêè, - êîãàòî „äçúí-äçúí-äçúí-äçúí" çâúíåöúò èççâúíÿ îòíîâî, ñÿêàø íÿêîå íåïîñëóøíî ìîì÷åíöå õîáèò ñå îïèòâàøå äà îòêúñíå êîðäîíà.
- Èìà íÿêîé íà âðàòàòà! - ðå÷å òîé, êàòî ïðèìèãíà.
- È òî íå åäèí, à ÷åòèðèìà, àêî ñå ñúäè ïî çâúíåíåòî - êàçà Ôèëè. - Âïðî÷åì íèå ãè âèäÿõìå îòäàëå÷, êîãàòî èäâàõìå; òå âúðâÿõà çàä íàñ.
Ãîðêèÿò ìàëúê õîáèò ñåäíà â êîðèäîðà, ñêðè ãëàâà â ðúöåòå ñè è âçå äà ñå ïèòà êàêâî âñúùíîñò ñòàâàøå, êàêâî îùå èìàøå äà ñòàâà è äàëè âñè÷êè ùÿõà äà îñòàíàò çà âå÷åðÿ. Â òîçè ìîìåíò çâúíåöúò èççâúíÿ îòíîâî, è òî íàé-ñèëíî îò âñè÷êè ïðåäèøíè ïúòè, è Áèëáî õóêíà êúì âðàòàòà. Íî òàì ñòîÿõà íå ÷åòèðè, à ïåò äæóäæåòà - îùå åäíî ñå áå ïðèñúåäèíèëî êúì îñòàíàëèòå, äîêàòî òîé áå ñåäÿë â êîðèäîðà, îáçåò îò íåäîóìåíèå. È åäâà áå óñïÿë äà çàâúðòè äðúæêàòà íà âðàòàòà, êîãàòî âñè÷êè òå âå÷å áÿõà âúòðå, ïîêëàíÿõà ñå åäíî ïîäèð äðóãî ñ äóìèòå: „Íà òâîèòå óñëóãè". Èìåíàòà èì áÿõà Äîðè, Íîðè, Îðè, Îèí è Ãëîèí. Ìíîãî ñêîðî äâå ïóðïóðíè êà÷óëêè, åäíà ñèâà, åäíà êàôÿâà è åäíà áÿëà óâèñíàõà íà çàêà÷àëêèòå, à íîâîäîøëèòå, ïúõíàëè ãîëåìèòå ñè ðúöå â çëàòíèòå ñè è ñðåáúðíè êîëàíè, ñå óïúòèõà êúì ñòàÿòà, êúäåòî âå÷å ñåäÿõà äðóãèòå. È íàèñòèíà ñúáðà ñå åäíà äîñòà ãîëåìè÷êà „áàíäà". Íÿêîè èñêàõà ñâåòëà áèðà, äðóãè òúìíà, à òðåòè - êàôå. Íèêîé îáà÷å íå ñå îòêàçâàøå îò ñëàäêèòå, òàêà ÷å çà èçâåñòíî âðåìå äîìàêèíúò áåøå ìíîãî çàåò.
Òúêìî áå ñëîæèë åäíà ãîëÿìà êàíà ñ êàôå íà îãíèùåòî, à äæóäæåòàòà áÿõà îìåëè ïèòêèòå ñ êèì è çàïî÷âàõà äà ëàïàò êèôëèòå ñ ìàñëî, êîãàòî ñå ïî÷óêà ñèëíî. Íå ñå ïîçâúíè, à ñå èçäóìêà: äóì, äóì! Íÿêîé óäðÿøå ñ áàñòóí ïî êðàñèâàòà çåëåíà âðàòà.
Áèëáî èçòè÷à ïî êîðèäîðà, ÿäîñàí, îáúðêàí è îáåçïîêîåí - òàêàâà íåïðèÿòíà ñðÿäà òîé íå ïîìíåøå. Îòâîðè ðÿçêî âðàòàòà è âúòðå íàïàäàõà åäíî âúðõó äðóãî íîâè ÷åòèðè äæóäæåòà. À çàä òÿõ, îáëåãíàò íà òîÿãàòà ñè, ñòîåøå è ñå ñìååøå Ãàíäàëô. Òîé çäðàâàòà áå îëþùèë êðàñèâàòà çåëåíà âðàòà; ïðè ÷óêàíåòî áåøå çàëè÷èë è òàéíèÿ çíàê, ïîñòàâåí îò íåãî ïðåäèøíàòà ñóòðèí.
- Ïî-ïîëåêà, ïî-ïîëåêà! - ðå÷å òîé, - Íå å õóáàâî îò òâîÿ ñòðàíà, Áèëáî, äà êàðàø ïðèÿòåëèòå òè äà òå ÷àêàò íà âðàòàòà, à ïîñëå äà ÿ îòâàðÿø êàòî çàïóøàëêà íà áóòèëêà øàìïàíñêî! Çàïîçíàé ñå ñ Áèôóð, Áîôóð, Áîìáóð è íàé-âå÷å ñ Òîðèí!
- Íà òâîèòå óñëóãè! - êàçàõà Áèôóð, Áîôóð è Áîìáóð, çàñòàíàëè â ðåäèöà. Ïîñëå òå îêà÷èõà äâå æúëòè êà÷óëêè, åäíà ñâåòëîçåëåíà, à ñúùî è åäíà íåáåñíîñèíÿ ñ äúëúã ñðåáúðåí ïèñêþë. Ïîñëåäíàòà ïðèíàäëåæåøå íà Òîðèí, åäíî âàæíî è ïðåâàæíî äæóäæå, âñúùíîñò íå äðóã, à ñàìèÿò Òîðèí Äúáîâèÿ ùèò. Òîé áåøå ìíîãî ÿäîñàí, ÷å ñå áå ïðîñíàë âúðõó èçòðèâàëêàòà íà Áèëáî, à Áèôóð, Áîôóð è Áîìáóð ñå áÿõà ñòîâàðèëè îòãîðå ìó - îùå ïîâå÷å, ÷å Áîìáóð áåøå èçâúíðåäíî äåáåë è òåæúê. È êàêúâòî ñè áåøå ãîðäåëèâ, Òîðèí íå êàçà íèùî çà êàêâèòî è äà áèëî „óñëóãè", íî ãîðêèÿò ãîñïîäèí Áåãèíñ òîëêîâà ïúòè ìó ñå èçâèíè, ÷å íàêðàÿ òîé èçñóìòÿ „ìîëÿ, íÿìà çàùî" è ïðåñòàíà äà ñå öóïè.
- Ñåãà âå÷å âñè÷êè ñìå òóê! - êàçà Ãàíäàëô, êàòî ïîãëåäíà ðåäèöàòà îò òðèíàäåñåò êà÷óëêè - êîÿ îò êîÿ ïî-õóáàâè - è ñîáñòâåíàòà ñè øàïêà, îêà÷åíà ðåäîì ñ òÿõ. - Êàêâà âåñåëà êîìïàíèÿ! Íàäÿâàì ñå, ÷å ñòå îñòàâèëè íåùî çà ïèéâàíå è õàïâàíå è çà çàêúñíåëèòå! Êàêâî å òîâà? ×àé? Íå, áëàãîäàðÿ. Çà ìåí áèõ èñêàë äà äîíåñåø ìàëêî ÷åðâåíî âèíî.
- È çà ìåí - ðå÷å Òîðèí.
- È ìàëèíîâ êîíôèòþð, è ÿáúëêîâà ïèòà - ðå÷å Áèôóð.
- È ïàëà÷èíêè, è ñèðåíå - ðå÷å Áîôóð.
- È áàíèöà ñ ìåñî, è ñàëàòà - ðå÷å Áîìáóð.
- È îùå ñëàäêè, è áèðà, è êàôå, àêî íÿìàø íèùî ïðîòèâ - ïðîâèêâàõà ñå îñòàíàëèòå äæóäæåòà ïðåç âðàòàòà.
- Ïðèáàâè è íÿêîëêî ÿéöà, ëþáåçíè ïðèÿòåëþ èçâèêà ïîäèðå ìó Ãàíäàëô, êîãàòî Áèëáî òè÷àøå îáúðêàí îò åäèíèÿ êèëåð êúì äðóãèÿ. - Íå çàáðàâÿé ñòóäåíîòî ïèëå è òóðøèÿòà!
„Òîé, èçãëåæäà, çíàå òîëêîâà äîáðå ñ êàêâè ïðîâèçèè ñà ïúëíè êèëåðèòå ìè, êîëêîòî è àç ñàìèÿò!" - ïîìèñëè ñè ãîñïîäèí Áåãèíñ, êîéòî âå÷å áåøå íàïúëíî îáúðêàí è ñå ïèòàøå îò÷àÿíî äàëè íàñðåä ñîáñòâåíàòà ìó êúùà íå çàïî÷âàøå íÿêàêâî íàé-óæàñíî ïðèêëþ÷åíèå.
Êîãàòî óñïÿ äà íàòðóïà âñè÷êè áóòèëêè, ÷èííè, âèëèöè, ëúæèöè, ÷àøè, áëþäà ñ ÿñòèÿ è êàêâî ëè íå âúðõó îãðîìíèòå òàáëè, òîé âå÷å áåøå òàêà ðàçãîðåùåí è ÿäîñàí, ÷å ëèöåòî ìó ïëàìòåøå îò ðóìåíèíà.
- Êîëêî ñà íàõàëíè è äîñàäíè òåçè äæóäæåòà! - êàçà âèñîêî Áèëáî. - Çàùî íå äîéäàò äà ìè ïîìîãíàò! - È åòî! Î, ÷óäî! Íà âðàòàòà íà êóõíÿòà âå÷å ñòîÿõà Áàëèí è Äóàëèí, à çàä òÿõ - Êèëè è Ôèëè, è ïðåäè òîé äà óñïåå äà èçðå÷å äóìà, òå áÿõà îòíåñëè òàáëèòå è íÿêîëêî ìàñè÷êè â ãîñòíàòà ñòàÿ è áÿõà ïîäðåäèëè âñè÷êî.
Ãàíäàëô ñåäåøå íà÷åëî íà ãðóïàòà, à òðèíàäåñåòòå äæóäæåòà ñå áÿõà íàðåäèëè â êðúã îò äâåòå ìó ñòðàíè; Áèëáî ñè áåøå ïðèäúðïàë åäèí ñòîë äî îãúíÿ è õðóïêàøå íÿêàêúâ áèñêâèò (öåëèÿò ìó ãëàä ñå áå èçïàðèë), êàòî ñå ìú÷åøå äà ñè äàäå âèä, ÷å íàìèðà âñè÷êî òîâà çà ñúâñåì åñòåñòâåíî è ÷å íå âèæäà íèùî ïðèêëþ÷åíñêî â íåãî. Äæóäæåòàòà ÿäÿõà è ÿäÿõà, ãîâîðåõà è ãîâîðåõà, à âðåìåòî ëåòåøå. Íàé-ïîñëå òå îòìåñòèõà ñòîëîâåòå ñè íàçàä è Áèëáî ñòàíà äà ðàçäèãíå ÷èíèèòå è ÷àøèòå.
- Ïðåäïîëàãàì, ÷å âñè÷êè ùå îñòàíåòå çà âå÷åðÿ? - ïîïèòà òîé ñ ëþáåçåí, íî íå îñîáåíî íàñòîé÷èâ òîí.
- Ðàçáèðà ñå - îòâúðíà Òîðèí. - Ùå îñòàíåì íå ñàìî çà âå÷åðÿ, à è ñëåä âå÷åðÿ. Ñ ðàáîòàòà ùå ñå çàëîâèì ïî-êúñíî, ïúðâî, òðÿáâà äà ñè ïîñâèðèì è ïîïååì. À ñåãà âñè÷êî äà ñå ðàçòðåáè!
Òîãàâà äâàíàäåñåòòå äæóäæåòà - Òîðèí, êàòî ïî-âàæåí, îñòàíà äà ðàçãîâàðÿ ñ Ãàíäàëô - ñêî÷èõà íà êðàêà è íàòðóïàõà âñè÷êî íàêóï. Ïîñëå, áåç äà òúðñÿò òàáëè, òðúãíàõà êúì êóõíÿòà, êàòî íîñåõà â ðúêà öåëè êàìàðè ÷èíèè ñ ïî åäíà áóòèëêà îòãîðå, à Áèëáî ïîäòè÷âàøå ïîäèðå èì è ïî÷òè êðåùåøå îò ñòðàõ: „Ìîëÿ, âíèìàâàéòå!" è „Ìîëÿ, íå ñè ïðàâåòå òðóä! Àç ñàì ìîãà äà ñå ñïðàâÿ!" Íî äæóäæåòàòà ñå ïðàâåõà, ÷å íå ãî ÷óâàò, è çàïî÷íàõà äà ïåÿò:

Ùúðáåòå ÷àøè, ïóêàéòå ÷èíèè
è âèëèöè, è íîæîâå êðèâåòå!
Òóé ìðàçè Áèëáî Áåãèíñ, ÷óéòå âèå:
áóòèëêèòå ïî ïîäà ðàçõâúðëåòå!

Ïîêðèâêèòå ìó ñ ìàñëî îìàæåòå,
â êèëåðà ñ ìëÿêî - ïëî÷êèòå èçìèòè,
îãðèçêèòå èç ñïàëíÿòà ïðúñíåòå,
à âèíîòî ðàçëåéòå ïî âðàòèòå!

Ñòðîøåòå âñè÷êè ñúäîâå îò ãëèíà,
íà êúñ÷åòà ãè ñ÷óêàéòå ñ ÷óêàëî!
Õâúðëåòå ïîñëå â õîëíàòà êàìèíà
îòëîìêèòå è âñè÷êî îöåëÿëî!

Òóé ìðàçè Áèëáî Áåãèíñ, ÷óéòå âèå:
äîáðå ïàçåòå ÷àøè è ÷èíèè!

Òå, ðàçáèðà ñå, íå íàïðàâèõà íèòî åäíî îò òåçè óæàñíè íåùà, à ñ áúðçèíàòà íà ñâåòêàâèöà èçìèõà è ïðèáðàõà âñÿêî íåùî, çäðàâî è ÷èòàâî, íà ìÿñòîòî ìó, äîêàòî Áèëáî ïðåç òîâà âðåìå ñå âúðòåøå òó íàñàì, òó íàòàì íàñðåä êóõíÿòà è ñå ìú÷åøå äà âèäè êàêâî ïðàâÿò. Ïîñëå òå ñå âúðíàõà â ãîñòíàòà è çàâàðèõà Òîðèí äà ñè ïóøè ëóëàòà, âäèãíàë êðàêà íà ðåøåòêàòà ïðåä êàìèíàòà. Òîé ïóñêàøå îãðîìíè êîëåëà äèì è êàòî èì êàæåøå íàêúäå äà ïîëåòÿò, òå ïîëèòàõà - íàãîðå â êîìèíà èëè çàä ÷àñîâíèêà íà êàìèíàòà, èëè ïîä ìàñàòà, èëè çàïî÷âàõà äà ñå âúðòÿò â êðúã îêîëî òàâàíà. Íî íàêúäåòî è äà îòèäåõà, òå íå áÿõà äîñòàòú÷íî áúðçè, çà äà óáÿãíàò íà Ãàíäàëô. Ïóê! È òîé èçïðàùàøå åäíî ìàëêî êîëåëöå äèì îò êúñàòà ñè ãëèíåíà ëóëà ïðàâî ïðåç êîëåëöàòà íà Òîðèí. Ïîñëå äèìíèòå êîëåëöà íà Ãàíäàëô ñòàâàõà çåëåíè, âðúùàõà ñå è çàïî÷âàõà äà êðúæàò íàä ãëàâàòà íà âúëøåáíèêà. Âå÷å öÿëî îáëà÷å îò òÿõ ñå áå ñúáðàëî îêîëî íåãî è òîâà ìó ïðèäàâàøå ÷óäíîâàò è çàãàäú÷åí âèä. Áèëáî ñòîåøå è íàáëþäàâàøå áåçìúëâíî - òîé ìíîãî îáè÷àøå äà ïóñêà êîëåëöà îò äèì - è èçâåäíúæ ñå çàñðàìè, êàòî ñè ñïîìíè êîëêî ãîðä ñå áå ÷óâñòâóâàë ïðåäèøíàòà ñóòðèí îò êîëåëöàòà, êîèòî áå ïðàùàë ïî âÿòúðà ïðåç õúëìà.
- À ñåãà ìàëêî ìóçèêà! - ðå÷å Òîðèí. - Èçâàäåòå èíñòðóìåíòèòå!
Êèëè è Ôèëè èçòè÷àõà äî òîðáèòå ñè è äîíåñîõà äâå ìàëêè öèãóëêè; Äîðè, Íîðè è Îðè èçìúêíàõà íÿêúäå èçïîä äðåõèòå ñè ôëåéòè; Áîìáóð äîâëå÷å îò ïðåääâåðèåòî áàðàáàí; Áèôóð è Áîôóð ñúùî èçëÿçîõà è ñå âúðíàõà ñ êëàðíåòè, êîèòî áÿõà îñòàâèëè â ïîäñòàâêàòà çà áàñòóíè. Äóàëèí è Áàëèí êàçàõà:
- Èçâèíåòå, íî íèå îñòàâèõìå íàøèòå èíñòðóìåíòè ïðè âõîäà.
- Òîãàâà äîíåñåòå è ìîÿ - ðå÷å Òîðèí.
Òå ñå âúðíàõà ñ äâå âèîëè, ãîëåìè êîëêîòî ñàìèòå òÿõ, è ñ àðôàòà íà Òîðèí, óâèòà â çåëåí ïëàò. Àðôàòà áåøå êðàñèâà, çëàòíà è ùîì Òîðèí äîêîñíà ñòðóíèòå é, îò íåÿ èçâåäíúæ ñå èçòðúãíà òàêàâà íåæíà è ïðèÿòíà ìóçèêà, ÷å Áèëáî çàáðàâè âñè÷êî äðóãî è ñå ïîíåñå èç òúìíè ïðîñòîðè, ïîä íåïîçíàòè ëóíè, äàëå÷ îòâúä ðåêàòà è ìíîãî äàëå÷ îò ñâîÿòà äóïêà ïîä õúëìà.
Ìðàêúò çàïî÷íà äà ïðîíèêâà â ñòàÿòà ïðåç ìàëêîòî ïðîçîð÷å, êîåòî ãëåäàøå êúì ñêëîíà íà õúëìà; ñâåòëèíàòà íà îãúíÿ áëåùóêàøå - áåøå õëàäíà àïðèëñêà âå÷åð, - à òå ïðîäúëæàâàõà äà ñâèðÿò è ñÿíêàòà íà Ãàíäàëôîâàòà áðàäà ñå ïîëþøâàøå âúðõó ñòåíàòà.
Ìðàêúò èçïúëíè âå÷å öÿëàòà ñòàÿ, îãúíÿò çàãàñíà, ñåíêèòå ñå ñòîïèõà, à òå âñå ñâèðåõà è ñâèðåõà. È èçâåäíúæ, ïðîäúëæàâàéêè äà ñâèðÿò, òå çàïÿõà åäíî ïî åäíî ñ ïëúòíèòå ñè ãëàñîâå, êàêòî ñà ïååëè â äðåâíèòå ñè ïîäçåìíè æèëèùà. Åòî è åäèí îòêúñ îò ïåñåíòà èì, àêî, ðàçáèðà ñå, ìîæåòå äà ñè ÿ ïðåäñòàâèòå êàòî ïåñåí, ïîíåæå íå å ñúïðîâîäåíà îò ìóçèêà.

Êúì ïëàíèíèòå ñ âå÷íàòà ìúãëà,
êúì ïåùåðèòå â ñòàðàòà ñêàëà –
íà áîé çà ïîõèòåíîòî íè çëàòî
â çîðè ùå òðúãíåì ñðåùó ñèëà çëà.

Ñ âúëøåáíè äóìè, ñ óäàðè ïðèïðÿíè
äæóäæåòà íÿêîãà êàòî ñ êàìáàíè
çâúíòÿõà ñ ÷óêîâå â ìåñòà ïîòàéíè
ñðåä ïðîõîäè, â ñêàëèòå ïðîêîïàíè.

Çà äðåâíèòå âëàäåòåëè â ãîðàòà
êîâÿõà íàêèòè îò ÷èñòî çëàòî,
à âìåñòî ïåðëè â äðúæêèòå íà ñàáè
çàêëþ÷âàõà ìîùòà íà ñâåòëèíàòà.

Â îãúðëèöè íàíèçâàõà çâåçäèòå,
îò îãúíÿ íà äðàêîíè èñêðèòå
â êîðîíè ñëàãàõà, à â çëàòíà òåë
ïðåâðúùàõà íà ñëúíöåòî ëú÷èòå.

Êúì ïëàíèíèòå ñ âå÷íàòà ìúãëà,
êúì ïåùåðèòå â ñòàðàòà ñêàëà – 
äà ïðèáåðåì îòíåòîòî íè çëàòî
â çîðè ùå òðúãíåì ñðåùó ñèëà çëà.

Çà ñåáå ñè è àðôè, è áîêàëè
îò çëàòîòî òå áÿõà èçêîâàëè.
Îò õîðàòà è åëôèòå óêðèòè,
íà ÷óäíè ïåñíè áÿõà ñå îòäàëè.

Íî ëþøíàõà ñå êëîíè è ëèñòà,
íà õúëìà âÿòúð èçñâèñòÿ â íîùòà
è â êúðâàâ îãúí ïëàìíàëè äúðâåòà
çàñâåòèõà íà ôàêëè ñ ÿðêîñòòà.

Â äîëà êàìáàíè ÿðîñòíî çàáèõà
è ïîãëåä õîðàòà â íåáåòî âïèõà.
Íà Äðàêîíà ãíåâúò è çëàòà ìîù
êúùÿòà èì íà ïóõ è ïðàõ ðàçáèõà.

Õúëìúò äèìåøå â ëóííà ñâåòëèíà,
äæóäæåòàòà ïðåä ñòðàøíàòà çëèíà
ïîáÿãíàõà, çà äà äî÷àêàò âúí
ñúäáàòà ñè ïîä áëåäàòà ëóíà.

Êúì ïëàíèíèòå ñ âå÷íàòà ìúãëà,
êúì ïåùåðèòå â ñòàðàòà ñêàëà –
äà âçåìåì àðôèòå îò ÷èñòî çëàòî,
â çîðè ùå òðúãíåì ñðåùó ñèëà çëà.

Äîêàòî äæóäæåòàòà ïååõà, Áèëáî óñåòè êàê ó íåãî ñå çàðàæäà êîïíåæ ïî êðàñèâè íåùà, èçìàéñòîðåíè îò ñðú÷íè ðúöå ñ âåùèíà è ÷àðîäåéñòâî - åäèí ñòðàñòåí, íåóäúðæèì êîïíåæ, ïîäîáåí íà êîïíåæà, êîéòî èçãàðÿøå ñúðöàòà íà äæóäæåòàòà. È èçâåäíúæ, â äóøàòà ìó ñå ñúáóäè íåóñòðàøèìîñòòà íà ïðàäÿäîâöèòå ìó Òóê è òîé çàìå÷òà äà îòèäå è âèäè ãîëåìèòå ïëàíèíè, äà ÷óå øåïîòà íà áîðîâåòå è ãðîõîòà íà âîäîïàäèòå, äà áðîäè èç ïåùåðèòå è âìåñòî áàñòóíà ñè äà íîñè ìå÷. Áèëáî ïîãëåäíà íàâúí ïðåç ïðîçîðåöà. Çâåçäèòå áëåñòÿõà âúðõó òúìíîòî íåáå íàä äúðâåòàòà. Çà ìèã òå ìó íàïîìíèõà áëåñòÿùèòå ñêúïîöåííè êàìúíè íà äæóäæåòàòà, ïîãðåáàíè â ìðà÷íèòå ïåùåðè. Âíåçàïíî â ãîðàòà îòâúä ðåêàòà ëóìíàõà ïëàìúöè - íàâÿðíî íÿêîé ïàëåøå îãúí è Áèëáî ñè ïðåäñòàâè êàê õèùíè äðàêîíè ïëÿ÷êîñâàò è îïîæàðÿâàò íåãîâèÿ òèõ è ñïîêîåí õúëì. Ïîáèõà ãî òðúïêè è áúðçî, áúðçî òîé îòíîâî ñè ñòàíà îáèêíîâåíèÿò, êðîòêèÿò ãîñïîäèí Áåãèíñ.
Òîé ñå èçïðàâè ðàçòðåïåðàí. Ïîëîâèíàòà îò ñúçíàíèåòî ìó ãî êàðàøå äà îòèäå è äà äîíåñå åäíà ëàìïà, à äðóãàòà ïîëîâèíà - ñàìî äà ñå ïðåñòîðè, ÷å îòèâà çà ëàìïà, à âñúùíîñò äà ñå ñêðèå â èçáàòà çàä áóðåòî ñ áèðà è äà íå ñå ïîêàçâà, äîêàòî âñè÷êè äæóäæåòà íå ñè îòèäàò. Èçâåäíúæ çàáåëÿçà, ÷å ìóçèêàòà è ïååíåòî ñà ñòèõíàëè, à ãîñòèòå ìó ãî ãëåäàò ñúñ ñâÿòêàùè â ìðàêà î÷è.
- Êúäå îòèâàø? - ïîïèòà Òîðèí ñ òîí, ñ êîéòî èñêàøå äà ïîêàæå, ÷å çíàå êàêâî ñòàâà â ãëàâàòà íà Áèëáî.
- Ìèñëåõ ñè, ÷å ñå íóæäàåòå îò ìàëêî ñâåòëèíà - ðå÷å âèíîâíî Áèëáî.
- Íèå îáè÷àìå ìðàêà - îòâúðíàõà â õîð äæóäæåòàòà. - Çà òàéíèòå äåëà å íóæíà òúìíèíà. Èìà îùå ìíîãî ÷àñîâå äî çàçîðÿâàíåòî.
- Ðàçáèðà ñå! - ðå÷å Áèëáî è áúðçî ïîíå÷è äà ñåäíå, íî íå óëó÷è ñòîëà, ñòðîïîëè ñå âúðõó ðåøåòêàòà ïðåä êàìèíàòà è ñ òðÿñúê ïðåêàòóðè ðúæåíà è ëîïàòêàòà.
- Òèõî! - îáàäè ñå Ãàíäàëô. - Äà ÷óåì êàêâî ùå íè êàæå Òîðèí. È Òîðèí çàãîâîðè.
- Ñëóøàéòå, Ãàíäàëô, äæóäæåòà è òè, Áèëáî Áåãèíñ - îáúðíà ñå òîé êúì ñëóøàòåëèòå ñè. - Äíåñ íèå ñå ñúáðàõìå â êúùàòà íà íàøèÿ ïðèÿòåë, òîçè þíà÷åí õîáèò è äîñòîåí ñúó÷àñòíèê â íàøèÿ çàãîâîð - äàíî êîçèíàòà ïî êðàêàòà ìó íèêîãà äà íå îïàäà è âèíîòî è áèðàòà ìó äà ñà âñå òàêà õóáàâè! - Òîé ñïðÿ äà ñè ïîåìå äúõ è äà ïîëó÷è îò äîìàêèíà îòãîâîð çà ëþáåçíîñòòà ñè, íî ãîðêèÿò Áèëáî èçîáùî íå ðàçáðà ëàñêàòåëñòâîòî. Ñàìî ìúðäàøå óñòíè â æåëàíèåòî ñè äà âúçðàçè, ÷å ãî íàðè÷àò þíà÷àãà è îùå ïî-ëîøî - ñúó÷àñòíèê, íî íå áåøå â ñúñòîÿíèå äà èçäàäå è çâóê, äîòîëêîâà áå çàãóáèë è óìà, è äóìà. È òúé Òîðèí ïðîäúëæè:
- Íèå ñå ñúáðàõìå äà îáñúäèì íàøèòå êðîåæè è íàìåðåíèÿ, íàøèòå ñðåäñòâà è íà÷èíè íà äåéñòâèå, íàøèòå öåëè. Ìàëêî ïðåäè äà ñúìíå, ùå ïîòåãëèì íà äúëãî ïúòåøåñòâèå, îò êîåòî íÿêîè îò íàñ (à ìîæå áè è âñè÷êè, ñ èçêëþ÷åíèå íà íàøèÿ ïðèÿòåë è ñúâåòíèê, èçêóñíèÿ âúëøåáíèê Ãàíäàëô) íÿìà äà ñå çàâúðíàò. Òîâà å åäèí ìíîãî âàæåí ìîìåíò. Ñìÿòàì, ÷å öåëòà íè å äîáðå èçâåñòíà íà âñè÷êè. Íà óâàæàåìèÿ ãîñïîäèí Áåãèíñ, à ìîæå áè è íà åäíî-äâå îò ïî-ìëàäèòå äæóäæåòà (ìèñëÿ, ÷å ùå áúäà ïðàâ, àêî íàçîâà íàïðèìåð Êèëè è Ôèëè) å íåîáõîäèìî äà ñå äàäå èçâåñòíî êðàòêî îáÿñíåíèå çà òî÷íîãî ïîëîæåíèå...
Åòî êàê îáè÷àøå äà ñå èçðàçÿâà Òîðèí. Òîé èìàøå ãîëÿìî ìíåíèå çà ñåáå ñè è àêî ãî áÿõà îñòàâèëè, íàâÿðíî ùåøå äà ïðîäúëæè äà ãîâîðè òàêà, äîêàòî ìó ñå ñâúðøåøå äúõúò, áåç äà êàæå íà íÿêîãî íåùî, êîåòî âå÷å äà íå å èçâåñòíî. Íî òîé áå ãðóáî ïðåêúñíàò. Ãîðêèÿò Áèëáî íå ìîæåøå ïîâå÷å äà èçäúðæà. Ïðè äóìèòå „íÿìà äà ñå çàâúðíàò" òîé óñåòè êàê âúòðå â íåãî çàïî÷âà äà ñå íàäèãà åäèí âèê, êîéòî íå çàêúñíÿ äà ïðîïèùè ïðîíèçèòåëíî êàòî ñâèðêà íà ëîêîìîòèâ, èçëÿçúë îò òóíåë. Äæóäæåòàòà íàñêà÷àõà è ïðåêàòóðèõà ìàñàòà. Åäèíèÿò êðàé íà Ãàíäàëôîâèÿ ìàãè÷åñêè æåçúë ïðèïëàìíà ñ ÿðêà ñèíÿ ñâåòëèíà è âñè÷êè âèäÿõà ãîðêèÿò ìàëúê õîáèò, êîëåíè÷èë íà êèëèì÷åòî ïðåä êàìèíàòà, äà òðåïåðå êàòî ëèñò. Ïîñëå òîé ñå ïðîñòðÿ ïî î÷è íà ïîäà è âçå äà âèêà: „Ïîðàçåí îò ãðúì, ïîðàçåí îò ãðúì!" Äúëãî ïîâòàðÿøå ñàìî òåçè äóìè è äæóäæåòàòà ñå âèäÿõà ïðèíóäåíè, çà äà íå èì ïðå÷è, äà ãî âäèãíàò è îòíåñàò â ñúñåäíàòà ñòàÿ, êúäåòî ãî ïîëîæèõà íà åäíî êàíàïå, îñòàâèõà äî íåãî ÷àøà ñ íÿêàêâî ïèòèå è ñå âúðíàõà äà äîîáñúäÿò ïîòàéíîòî ñè äåëî.
- Íåâúçäúðæàíî ìàëêî ÷îâå÷å! - ðå÷å Ãàíäàëô, êîãàòî íàñÿäàõà îòíîâî. - Ïîíÿêîãà èçïàäà â òàêèâà ñòðàííè íàñòðîåíèÿ, íî èíà÷å ñè ãî áèâà, ìíîãî ñè ãî áèâà - ñâèðåï å êàòî äðàêîí, íà êîãîòî ñà íàñòúïèëè îïàøêàòà.
Àêî ñòå âèæäàëè äðàêîí ñ íàñòúïåíà îïàøêà, ùå ðàçáåðåòå, ÷å äóìèòå íà Ãàíäàëô áèõà ìîãëè äà áúäàò ñàìî åäíî ïîåòè÷åñêî ïðåóâåëè÷åíèå çà êîéòî è äà áèëî õîáèò, òà äîðè è çà ïðà-ïðàâóé÷îòî íà Ñòàðèÿ Òóê - Ðåâÿùèÿ áèê, êîéòî áèë òîëêîâà ãðàìàäåí (çà õîáèò, ðàçáèðà ñå), ÷å ìîæåë äà ïîâäèãíå êîí. Òîé íàïàäíàë ïúë÷èùàòà çëè äóõîâå ïðè ïëàíèíàòà Ãðàì â Áèòêàòà çà çåëåíèòå ïîëÿ è îòñÿêúë ãëàâàòà íà òåõíèÿ öàð Ãîëôèìáóë ñ åäèí óäàð íà äúðâåíàòà ñè òîÿãà. Ãëàâàòà íà öàðÿ ïðåëåòÿëà îêîëî ñòîòèíà ìåòðà âúâ âúçäóõà è íàêðàÿ ïàäíàëà â åäíà çàåøêà äóïêà. Òàêà Ðåâÿùèÿ áèê ñïå÷åëèë áèòêàòà, à çàåäíî ñ òîâà áèëà èçìèñëåíà èãðàòà ãîëô (ïî èìåòî íà íåùàñòíèÿ Ãîëôèìáóë).
Ìåæäóâðåìåííî êðîòêèÿò è ïðîñòîäóøåí ïîòîìúê íà Ðåâÿùèÿ áèê âå÷å áå äîøúë íà ñåáå ñè è êàòî îòïè åäíà ãëúòêà îò ÷àøàòà, ïðîïúëçÿ ïëàõî äî âðàòàòà íà ãîñòíàòà è ÷ó Ãëîèí äà êàçâà:
- Õì! (Èëè íåùî ïîäîáíî íà ñóìòåíå.) Êàê ìèñëèòå, äàëè ùå íè âúðøè ðàáîòà? ×óäåñíî å, ÷å å òúé ñâèðåï, êàêòî êàçâà Ãàíäàëô, íî åäèí òàêúâ âèê â íÿêîé íàïðåãíàò ìîìåíò ùå áúäå äîñòàòú÷åí äà ñúáóäè è äðàêîíà, è âñè÷êèòå ìó ðîäñòâåíèöè, è äà íè ïîãóáè. Àç ìèñëÿ, ÷å â íåãî ñå äîëàâÿøå ïîâå÷å ñòðàõ, îòêîëêîòî íåâúçäúðæàíîñò. Âñúùíîñò, àêî íå áåøå çíàêúò íà âðàòàòà, ùÿõ äà ñìÿòàì, ÷å ñúì ñáúðêàë êúùàòà. Îùå êàòî çúðíàõ äðåáíîòî ÷îâå÷å äà èçñêà÷à çàïúõòÿíî íà ïðàãà, âåäíàãà ñå óñúìíèõ. ×å òî ïîâå÷å ïðèëè÷à íà áàêàëèí, îòêîëêîòî íà ïðîôåñèîíàëåí ðàçáîéíèê!
Â òîçè ìèã Áèëáî çàâúðòÿ äðúæêàòà íà âðàòàòà è âëåçå. Íåóñòðàøèìèÿò äóõ íà ñåìåéñòâî Òóê íàääåëÿ. Òîé èçâåäíúæ ïî÷óâñòâóâà, ÷å å ãîòîâ äà ñå îòêàæå è îò ëåãëîòî ñè, è îò çàêóñêàòà ñè, ñàìî è ñàìî äà ãî ñìÿòàò çà ñâèðåï. À äóìèòå „êàòî çúðíàõ äðåáíîòî ÷îâå÷å äà èçñêà÷à çàïúõòÿíî íà ïðàãà" - äåéñòâèòåëíî ãî íàêàðàõà äà îñâèðåïåå îò ãíÿâ. Ìíîãî ïúòè ñëåä òîâà áëàãîðàçóìèåòî, íàñëåäåíî îò ñåìåéñòâî Áåãèíñ, ãî êàðàøå äà ñúæàëÿâà çà òàçè ñâîÿ ïîñòúïêà è òîé ñè êàçâàøå: „Åõ, Áèëáî, êàêúâ ãëóïàê èçëåçå òè - ñàì ïúõíà êðàêà ñè â êàïàíà".
- Èçâèíåòå ìå - ðå÷å òîé, - ÷å ÷óõ, áåç äà èñêàì, äóìèòå âè. Àç íå ðàçáèðàì çà êàêâî ãîâîðèòå è çà êàêâè ðàçáîéíèöè ñïîìåíàâàòå, íî ðàçáðàõ åäíî (ñ òîâà òîé èñêàøå äà çàùèòè äîñòîéíñòâîòî ñè), à òî å, ÷å âèå ìå ñ÷èòàòå çà íåäîñòîåí. Íî àç ùå âè ïîêàæà êîé ñúì. Íà âðàòàòà ìè íÿìà íèêàêâè çíàöè - áîÿäèñàë ñúì ÿ ñàìî ïðåäè åäíà ñåäìèöà - è ñúì óáåäåí, ÷å íàèñòèíà ñòå ñáúðêàëè êúùàòà. Óñúìíèõ ñå â òîâà îùå êàòî çúðíàõ íåïîçíàòèòå âè ëèöà íà âõîäà. Íî íåêà ïðèåìåì, ÷å íå ñòå ÿ ñáúðêàëè. Êàæåòå ìè êàêâî èñêàòå äà ñòîðÿ è àç ùå ñå ïîñòàðàÿ äà ãî èçâúðøà, äîðè àêî òðÿáâà äà èçâúðâÿ ïúòÿ îò Èçòîê äî Èçòîê è äà ñå ñðàæàâàì ñúñ ñâèðåïèòå çìåéîâå â Ñòðàøíàòà ïóñòèíÿ. Àç èìàì åäèí ïðà-ïðàïðàâóé÷î - Ðåâÿùèÿ áèê...
- Äà, äà, íî òîâà å áèëî ìíîãî îòäàâíà - ïðåêúñíà ãî Ãëîèí. - Àç ãîâîðåõ çà òåá. È îñâåí òîâà òå óâåðÿâàì, ÷å íà âðàòàòà èìàøå çíàê, êàêúâòî îáèêíîâåíî ñå ñëàãà èëè ñå å ñëàãàë ïðè òîçè çàíàÿò, è ñå òúëêóâà òàêà: Ïðîôåñèîíàëåí ðàçáîéíèê òúðñè ïîäõîäÿùà ðàáîòà, ïðèäðóæåíà ñ èíòåðåñíè ïðèêëþ÷åíèÿ è ïðèëè÷íî âúçíàãðàæäåíèå. Àêî ïîâå÷å òè õàðåñâà, âìåñòî ïðîôåñèîíàëåí ðàçáîéíèê ìîæåø äà êàæåø: Îïèòåí Òúðñà÷ íà Ñúêðîâèùà. Íÿêîè ãî êàçâàò è òàêà. Çà íàñ îáà÷å å âñå åäíî, Ãàíäàëô íè ñúîáùè, ÷å èç òèÿ ìåñòà èìà òàêúâ ÷îâåê, êîéòî òúðñè äà ñå çàëîâè íåçàáàâíî çà Ðàáîòà, è ÷å å óãîâîðèë äà ñå ñðåùíåì ñ íåãî òóê òàçè ñðÿäà ïî ÷àåíî âðåìå.
- Ðàçáèðà ñå, ÷å íà âðàòàòà èìà çíàê – íàìåñè ñå Ãàíäàëô. - Àç ñàìèÿò ãî ñëîæèõ. È òî íàïúëíî îñíîâàòåëíî. Âèå ìå ïîìîëèõòå äà âè íàìåðÿ ÷åòèðèíàäåñåòè ÷îâåê çà âàøàòà åêñïåäèöèÿ è àç èçáðàõ Áèëáî Áåãèíñ. Àêî íÿêîé êàæå, ÷å ñúì ñáúðêàë â èçáîðà ñè, ùå ñè îñòàíåòå òðèíàäåñåò íà áðîé è ùå òðÿáâà èëè äà òúðïèòå âñè÷êè íåùàñòèÿ, êîèòî ùå âè íîñè òîâà ÷èñëî, èëè äà ñå ïðèáåðåòå îáðàòíî è äà ïðîäúëæèòå äà êîïàåòå âúãëèùà.
Òîé ïîãëåäíà òàêà ãíåâíî Ãëîèí, ÷å äæóäæåòî ñå ñâè íà ñòîëà ñè; à êîãàòî Áèëáî îòâîðè óñòà äà çàïèòà íåùî, Ãàíäàëô ñå îáúðíà êúì íåãî, èçìåðè ãî íåîäîáðèòåëíî ñ ïîãëåä è òàêà íàåæè ðóíòàâèòå ñè âåæäè, ÷å Áèëáî íå óñåòè êàê ñè çàòâîðè óñòàòà.
- Äà ñìå íàÿñíî! - äîäàäå Ãàíäàëô. - Íèêàêâè ðàçïðàâèè ïîâå÷å! Àç èçáðàõ Áèëáî Áåãèíñ è çà âàñ òîâà òðÿáâà äà å äîñòàòú÷íî. Ùîì êàçâàì, ÷å å Ïðîôåñèîíàëåí ðàçáîéíèê, çíà÷è å Ïðîôåñèîíàëåí ðàçáîéíèê èëè ùå ñòàíå, êîãàòî ìó äîéäå âðåìåòî. Òîé ïðèòåæàâà ìíîãî ïîâå÷å êà÷åñòâà, îòêîëêîòî âèå ìîæåòå äà ñè ïðåäñòàâèòå, è äàëå÷ ïîâå÷å, îòêîëêîòî ñàì òîé ïîäîçèðà. Âèå ùå äîæèâååòå (íàäÿâàì ñå) äà ìè áëàãîäàðèòå. À ñåãà, Áèëáî, ìîì÷åòî ìè, äîíåñè ëàìïàòà, çà äà ïîãëåäíåì åé òîâà òóê!
Ïðè ñâåòëèíàòà íà åäíà ãîëÿìà ëàìïà ñ ÷åðâåí àáàæóð òîé ðàçïðîñòðÿ íà ìàñàòà ïàð÷å ïåðãàìåíò, êîåòî ïðèëè÷àøå íà êàðòà.
- Òîâà ãî å íàïðàâèë Òðîð, äÿäîòî íà Òîðèí - êàçà òîé â îòãîâîð íà ëþáîïèòíèòå âúïðîñè íà äæóäæåòàòà, - è ïðåäñòàâëÿâà ïëàí íà ïëàíèíàòà.
- Íå ñìÿòàì, ÷å ùå íè ïîìîãíå ìíîãî - çàÿâè ïðåíåáðåæèòåëíî Òîðèí, ñëåä êàòî õâúðëè áåãúë ïîãëåä. - Àç äîñòàòú÷íî äîáðå ñè ñïîìíÿì è ïëàíèíàòà, è çåìèòå îêîëî íåÿ - çíàÿ êúäå å òúìíàòà ãîðà, çíàÿ êúäå å è ìúðòâàòà ñòåï, êúäåòî ñå ðàæäàò ãîëåìèòå äðàêîíè.
- Âúðõó ïëàíèíàòà å íàðèñóâàí åäèí ÷åðâåí äðàêîí - êàçà Áàëèí, - íî íÿìà äà íè å òðóäíî äà ãî îòêðèåì è áåç òàçè ðèñóíêà, ñòèãà ñàìî äà ñòèãíåì äîòàì.
- Èìà åäíî íåùî îáà÷å, íà êîåòî âèå íå îáúðíàõòå âíèìàíèå - êàçà âúëøåáíèêúò, - è òîâà å òàéíèÿò âõîä. Âèæäàòå ëè òàçè ðóíè÷åñêà áóêâà íà çàïàäíàòà ñòðàíà è ðúêàòà, êîÿòî ñî÷è îò äðóãèòå ðóíè÷åñêè áóêâè êúì íåÿ? Ñ òîâà å îòáåëÿçàí òàéíèÿò ïðîõîä êúì Ïîäçåìíèòå ãàëåðèè.
- Íÿêîãà ìîæå è äà å áèë òàåí - ðå÷å Òîðèí, - íî ñèãóðíè ëè ñìå, ÷å âñå îùå å òàåí? Ñòàðèÿò Ñìîã æèâåå äîñòàòú÷íî äúëãî òàì, çà äà å óçíàë âñè÷êî, êîåòî èìà äà ñå óçíàâà çà òåçè ïåùåðè.
- È òàêà äà å, òîé íå ìîæå äà ãî èçïîëçóâà âå÷å îò ìíîãî ãîäèíè.
- Çàùî?
- Çàùîòî ïðîõîäúò å ìíîãî ìàëúê. „Åäèí ìåòúð è ïîëîâèíà å âèñîêà âðàòàòà è òðèìà ìîãàò äà ìèíàò ðàìî äî ðàìî'' - êàçâà ðóíè÷åñêîòî ïèñìî, à Ñìîã íå å ìîãúë äà ïðîïúëçè ïðåç äóïêà ñ òàêèâà ðàçìåðè, äîðè êàòî ñúâñåì ìëàä äðàêîí, - êàìî ëè ñåãà, ñëåä êàòî å ïîãúëíàë òîëêîâà ìíîãî äæóäæåòà è õîðà îò äîëèíàòà.
- À íà ìåí äóïêàòà ìè ñå ñòðóâà îãðîìíà - èçïèñóêà Áèëáî (êîéòî íå áåøå âèæäàë äóïêè íà äðàêîíè, à ñàìî äóïêè íà õîáèòè). Òîé îòíîâî áå çàïî÷íàë äà ñå óâëè÷à îò öÿëàòà òàçè èñòîðèÿ è çàáðàâè, ÷å òðÿáâà äà äúðæè óñòàòà ñè çàòâîðåíà. Ìíîãî îáè÷àøå êàðòè è â ïðåääâåðèåòî ñè áåøå îêà÷èë åäíà ãîëÿìà êàðòà íà îêîëíàòà ìåñòíîñò, íà êîÿòî áå îòáåëÿçàë ñ ÷åðâåíî ìàñòèëî âñè÷êèòå ñè ëþáèìè ïúòåêè.
- Êàê ìîæå òàêàâà ãîëÿìà âðàòà äà ñå ïàçè ñêðèòà îò êîãîòî è äà áèëî îñâåí îò äðàêîíà? - ïîïèòà òîé.
Íå çàáðàâÿéòå, ÷å Áèëáî áåøå åäèí ñúâñåì ìúíè÷úê õîáèò.
- Ïî ìíîãî íà÷èíè - îòãîâîðè Ãàíäàëô. - Íî ïî êàêúâ òî÷íî íà÷èí ñå ïàçè ñêðèòà òàçè, íèå íÿìà äà óçíàåì, äîêàòî íå îòèäåì òàì äà âèäèì. Îò êàðòàòà ðàçáèðàì, ÷å ïðîõîäúò å çàòâîðåí ñ âðàòà, íàïðàâåíà òúé, ÷å äà ñå ñëèâà ñúâñåì ñúñ ñêëîíà íà ïëàíèíàòà. Äîêîëêîòî çíàì, îáèêíîâåíî äæóäæåòàòà ïðàâÿò òàéíèòå ñè âðàòè èìåííî ïî òîçè íà÷èí. Íàëè òàêà?
- Òî÷íî òàêà - îòâúðíà Òîðèí.
- Îñâåí òîâà - ïðîäúëæè Ãàíäàëô - çàáðàâèõ äà âè êàæà, ÷å çà âðàòàòà èìà è êëþ÷, åäèí ìúíè÷úê è ìíîãî îñîáåí êëþ÷. Åòî ãî! - È âúëøåáíèêúò ïîäàäå íà Òîðèí åäèí êëþ÷ ñ äúëãà öåâ è ñ íÿêàêâè ñëîæíè äóìè, èçïèñàíè ïî íåãî ñúñ ñðåáðî. - Ïàçè ãî íà ñèãóðíî ìÿñòî!
- Ùå ãî ïàçÿ - ðå÷å Òîðèí, êàòî âçå êëþ÷à, çàêà÷è ãî íà åäíà êðàñèâà âåðèæêà, êîÿòî âèñåøå íà âðàòà ìó, è ãî ñêðè ïîä äðåõàòà ñè. - Âå÷å èìàì èçâåñòíà íàäåæäà. Òåçè íîâèíè ïðîìåíÿò íåùàòà çà äîáðî. Äîñåãà íèå íå çíàåõìå êàêâî òî÷íî äà ïðàâèì. Ñìÿòàõìå äà òðúãíåì íà Èçòîê è äà ñòèãíåì òèõî è ìèðíî äî äúëãîòî åçåðî. Îòòàì âå÷å ùÿõà äà çàïî÷íàò òðóäíîñòèòå.
- Ùå çàïî÷íàò ìíîãî ïðåäè òîâà, àêî èçîáùî ïîçíàâàì ïúòèùàòà êúì èçòîê - íàìåñè ñå Ãàíäàëô.
- Îòòàì áèõìå ìîãëè äà ñå ñïóñíåì ïî òå÷àùàòà ðåêà - ïðîäúëæè Òîðèí, áåç äà îáúðíå âíèìàíèå íà äóìèòå íà Ãàíäàëô - è äà ñòèãíåì äî ðàçâàëèíèòå íà Äåéë - ñòàðèÿ ãðàä â äîëèíàòà, ðàçïîëîæåí â ñúñåäñòâî ñ ïëàíèíàòà. Íî íà íèêîãî îò íàñ íå ñå õàðåñà èäåÿòà äà ìèíåì ïðåç ãëàâíàòà ïîðòà. Ðåêàòà òå÷å ïðàâî ïðåç íåÿ è ïðåç ãîëÿìàòà êàíàðà íà þã îò ïëàíèíàòà, à îòòàì òâúðäå ÷åñòî ìèíàâà è äðàêîíúò - îñâåí àêî íå ñè å ïðîìåíèë íàâèöèòå.
- Òîâà áè áèëî íåáëàãîðàçóìèå - çàáåëÿçà âúëøåáíèêúò, - îñîáåíî áåç ïîìîùòà íà íÿêîé ñìåë âîèí èëè ãåðîé. Îïèòàõ ñå äà íàìåðÿ, íî âîèíèòå ñà çàåòè äà ñå ñðàæàâàò ïîìåæäó ñè â äàëå÷íè çåìè, à ãåðîè ïî òåçè ìåñòà èìà ìàëêî è òðóäíî ìîæåø äà ãè îòêðèåø. Ìå÷îâåòå òóê ñà îáèêíîâåíî èçòúïåíè, áðàäâèòå ñå èçïîëçóâàò ñàìî çà ñå÷åíå íà äúðâåòà, ùèòîâåòå - çà äåòñêè ëþëêè èëè çà ïîõëóïàöè íà ñúäîâå, à äðàêîíèòå ñà íàäàëå÷, íà áåçîïàñíî ðàçñòîÿíèå (çàòîâà ãè ñìÿòàò ñàìî çà ïðèêàçíè ñúùåñòâà). Åòî çàùî àç ñå ñïðÿõ íà êðàæáàòà  - îñîáåíî êàòî ñè ïðèïîìíèõ, ÷å ñúùåñòâóâà ñòðàíè÷íà ïîðòà. Òîãàâà íàìåðèõ ïðîôåñèîíàëíèÿ ðàçáîéíèê, íàøèÿ ìàëúê Áèëáî Áåãèíñ. Òîâà å âñè÷êî, à ñåãà íåêà ïðîäúëæèì ïî-íàòàòúê è ñè ñúñòàâèì ïëàí çà äåéñòâèå.
- Îòëè÷íî - ðå÷å Òîðèí è êàòî ñå îáúðíà ñ ïðåñòîðåíà ëþáåçíîñò êúì Áèëáî, äîäàäå: - Â òàêúâ ñëó÷àé äà ñå íàäÿâàìå, ÷å íàøèÿò ïðîôåñèîíàëåí ðàçáîéíèê ùå íè äàäå íÿêîè ïîëåçíè ñúâåòè è ïðåäëîæåíèÿ.
- Ïðåäè âñè÷êî èñêàì äà çíàì íåùî ïîâå÷å çà òèÿ íåùà - îòãîâîðè Áèëáî, äîñòà ñìóòåí è îáúðêàí âúòðåøíî, íî âñå îùå ðåøåí äà íå ñå ïðåäàâà. Èìàì ïðåäâèä çëàòîòî è äðàêîíà. Êàê å ïîïàäíàëî òîâà çëàòî òàì, íà êîãî ïðèíàäëåæè è òúé íàòàòúê.
- Âèæ òè! - âúçêëèêíà Òîðèí. - Òà íàëè òè äàäîõìå êàðòà? Íèìà íå ÷ó ïåñåíòà íè è ðàçãîâîðà, êîéòî âîäèì âå÷å îò ÷àñîâå?
- È âñå ïàê èñêàì âñè÷êî äà ìè ñå îáÿñíè ïðîñòî è ÿñíî - óïîðèòî íàñòîÿâàøå Áèëáî, êàòî ñè ïðèäàäå âèñîêîìåðåí âèä (êàêúâòî îáèêíîâåíî ñè ïðèäàâàøå ïðåä îíèÿ ïîñåòèòåëè, êîèòî èäâàõà äà èñêàò îò íåãî ïàðà íàçàåì) ñ æåëàíèåòî äà ñå ïðåäñòàâè çà ìúäúð, áëàãîðàçóìåí è âåù, òà äà îïðàâäàå ïðåïîðúêàòà íà Ãàíäàëô. - Áèõ èñêàë ñúùî äà çíàì êàêâè ðèñêîâå ïîåìàì, êàêâè ðàçõîäè ùå íàïðàâÿ, êîëêî âðåìå ùå çàãóáÿ, êàêâî âúçíàãðàæäåíèå ùå ïîëó÷à è òúé íàòàòúê - ñ êîåòî âñúùíîñò èñêàøå äà êàæå: „Êàêâà ïîëçà ùå èìàì îò âñè÷êî òîâà? È ùå ñå âúðíà ëè æèâ è çäðàâ?"
- Å, äîáðå - ñúãëàñè ñå Òîðèí. - Ìíîãî îòäàâíà. êîãàòî äÿäî ìè Òðîð áèë îùå ìëàä, íàøèÿò ðîä áèë ïðîãîíåí îò äàëå÷íèÿ Ñåâåð è ñå ïðåñåëèë ñ öÿëîòî ñè áîãàòñòâî è ñ âñè÷êèòå ñè ñå÷èâà â ïëàíèíàòà, èçîáðàçåíà íà òàçè êàðòà. Ïëàíèíàòà áèëà îòêðèòà îùå îò ìîÿ äàëå÷åí ïðàîòåö, Ñòàðèÿò Òðåéí, íî êàòî ñå íàñòàíèëè òàì, ðîäñòâåíèöèòå ìè ïðîêîïàëè ìèíè è òóíåëè, íàïðàâèëè îáøèðíè ãàëåðèè è ïðîñòîðíè ðàáîòèëíèöè è - äîêîëêîòî ìè å èçâåñòíî - èçêîïàëè ìíîãî çëàòî è ìíîãî ñêúïîöåííè êàìúíè. È òàêà, òå ñòàíàëè èçâúíðåäíî áîãàòè è çíàòíè, à ìîÿò äÿäî áèë èçáðàí çà öàð íà ïëàíèíàòà è ñå ïîëçóâàë ñ ãîëÿìî óâàæåíèå îò ñòðàíà íà ñìúðòíèòå, êîèòî æèâååëè íà þã è ïîñòåïåííî ñå ïðèäâèæâàëè âñå ïî-íàãîðå ïî òå÷àùàòà ðåêà êúì çàêúòàíàòà îò ïëàíèíàòà äîëèíà.
Òîãàâà áåøå ïîñòðîåí ÷åñòèòèÿò äîëèíåí ãðàä Äåéë. Öàðå âèêàõà íà ðàáîòà íàøèòå êîâà÷è è ãè âúçíàãðàæäàâàõà áîãàòî çà ìàéñòîðñòâîòî èì. Áàùè èäâàõà äà íè ìîëÿò äà âçåìåì ñèíîâåòå èì äà ÷èðàêóâàò ïðè íàñ è íè ñå îòïëàùàõà ùåäðî - íàé-âå÷å ñ õðàíà, òúé êàòî íèå íå ñè ïðàâåõìå òðóä ñàìè äà ñè ÿ ïðîèçâåæäàìå èëè äà ÿ òúðñèì. Ùàñòëèâî âðåìå áåøå òîâà. È íàé-áåäíèòå ñðåä íàñ èìàõà äîñòàòú÷íî ïàðè è äà õàð÷àò, è äà äàâàò íàçàåì. Èìàõìå ñâîáîäíî âðåìå äà ìàéñòîðèì êðàñèâè íåùà, åé òúé çà óäîâîëñòâèå, äà íå ãîâîðèì ïúê çà ïðåêðàñíèòå âúëøåáíè èãðà÷êè, ïîäîáíè íà êîèòî äíåñ íå ìîãàò äà ñå íàìåðÿò íèêúäå ïî ñâåòà. È òúé, ïîäçåìèÿòà íà äÿäî ìè ñå íàïúëíèõà ñúñ çëàòî è ñêúïîöåííè êàìúíè, ñ ïðåäìåòè, óêðàñåíè ñ ðåçáà, à ïàçàðúò çà èãðà÷êè â ãðàä Äåéë ñòàíà èñòèíñêî ÷óäî.
Áåç ñúìíåíèå òîâà äîâåäå äðàêîíà ïðè íàñ. Êàêòî çíàåø, äðàêîíèòå êðàäàò çëàòî è ñêúïîöåííîñòè îò õîðàòà, îò ãîðñêèòå äóõîâå, åëôèòå, è îò äæóäæåòàòà - îò âñåêè, ó êîãîòî ãè íàìåðÿò - è ïàçÿò ïëÿ÷êàòà ñè, äîêàòî ñà æèâè (êîåòî îçíà÷àâà çàâèíàãè, àêî íÿêîé íå ãè óáèå), áåç äà èçïîëçóâàò äîðè è åäèí ïèðèí÷åí ïðúñòåí îò íåÿ. Âïðî÷åì òå åäâà ëè ìîãàò äà îòëè÷àò êðàñèâîòî îò ãðîçíîòî, ìàêàð äîáðå äà çíàÿò ñòîéíîñòòà íà âñÿêî íåùî; ïúê è òîëêîâà ñà íåñðú÷íè, ÷å íå ìîãàò äà çàòåãíàò ñàìè äîðè íÿêîÿ ïîðàçõëàáåíà ëþñïà îò áðîíÿòà ñè. Ïî îíîâà âðåìå èìàøå ìíîãî äðàêîíè íà Ñåâåð è çëàòîòî òàì ñòàâàøå âñå ïî-îñêúäíî, ïîíåæå äæóäæåòàòà áÿãàõà íà þã èëè ïúê áèâàõà èçáèâàíè. Äðàêîíèòå ïðåâðúùàõà âñè÷êî â ðàçâàëèíè è ïåïåëèùà è íåùàòà îòèâàõà îò çëå êúì ïî-çëå. Âñðåä âñè÷êè äðàêîíè èìàøå åäèí îñîáåíî àë÷åí, ñèëåí è çúë, íàðå÷åí Ñìîã. Åäèí äåí òîé ïîëåòÿ íà þã. Îòíà÷àëî íèå ÷óõìå íÿêàêúâ ñèëåí øóì, ïîäîáåí íà óðàãàí, êîéòî ñå íîñåøå îò Ñåâåð, à áîðîâèòå äúðâåòà ïî ïëàíèíàòà âçåõà äà ñå ïðåâèâàò è êúðøàò. Âñè÷êè, êîèòî â òîâà âðåìå áÿõìå íàâúí (è àç áÿõ åäèí îò òåçè ùàñòëèâöè, çàùîòî êàòî ìàëúê îáè÷àõ ïðèêëþ÷åíèÿòà, âñå ñêèòàõ îêîëî ïëàíèíàòà è òîâà âñúùíîñò ìè ñïàñè æèâîòà), îùå îòäàëå÷å çàáåëÿçàõìå êàê äðàêîíúò ñå íàñòàíÿâà ñðåä îãíåí ñòúëá íà âúðõà íà íàøàòà ïëàíèíà. Ïîñëå òîé ñå ñïóñíà íàäîëó è êîãàòî äîñòèãíà ãîðèòå, òå ëóìíàõà â ïëàìúöè. Â òîâà âðåìå êàìáàíèòå íà ãðàä Äåéë çàáèõà è áîéöèòå ãðàáíàõà îðúæèåòî ñè. Äæóäæåòàòà ñå âòóðíàõà íàâúí ïðåç ãîëÿìàòà ïîðòà, íî òàì ãè ÷àêàøå äðàêîíúò. Íèòî åäíî îò òÿõ íå ìîæà äà ñå ñïàñè. Ïðèäîøëàòà ðåêà ñå îáâè â èçïàðåíèÿ, íàä Äåéë ñå ñïóñíà ìúãëà è â ìúãëàòà äðàêîíúò íàïàäíà áîéöèòå è ïîãóáè ïî÷òè âñè÷êè - òâúðäå îáè÷àéíà çà îíåçè äíè çëà ó÷àñò. Ñëåä òîâà òîé ñå âúðíà îáðàòíî è ïðîïúëçÿ ïðåç ãëàâíàòà ïîðòà è ðàçîðà âñè÷êè ãàëåðèè, õîäíèöè, òóíåëè, èçáè è æèëèùíè ïîìåùåíèÿ. Íå îñòàâè æèâî íèòî åäíî äæóäæå âúòðå è çàãðàáè âñè÷êèòå íè áîãàòñòâà. Íàâÿðíî çàùîòî òàêúâ å îáè÷àÿò íà äðàêîíèòå - òîé ãè å ñòðóïàë íà îãðîìíà êàìàðà íÿêúäå äúëáîêî ïîä çåìÿòà è ñïè îòãîðå èì êàòî âúðõó ïîñòåëÿ. Ïî-êúñíî òîé âçå íîùåì äà èçïúëçÿâà ïðåç ãîëÿìàòà âðàòà è äà îòèâà â Äåéë; îòìúêâàøå îòòàì õîðà, ãëàâíî äåâîéêè, è ãè èçÿæäàøå, äîêàòî íàêðàÿ îò ãðàäà îñòàíàõà ñàìî ðàçâàëèíèòå - åäíà ÷àñò îò æèòåëèòå ìó áÿõà èçáèòè, à äðóãàòà ïîáÿãíà. Êàêâî ñòàâà òàì ñåãà, íå çíàÿ ñúñ ñèãóðíîñò, íî íå äîïóñêàì äà èìà æèâîò îêîëî ïëàíèíàòà íà ïî-áëèçêî ðàçñòîÿíèå îò äúëãîòî åçåðî.
Ìàëöèíàòà îò íàñ, êîèòî áåäàòà ñâàðè îòâúí, ñåäíàõìå, òèõî çàïëàêàõìå è çàïðîêëèíàõìå Ñìîã. Íî åòî ÷å ñúâñåì íåî÷àêâàíî ïðè íàñ äîéäîõà áàùà ìè è äÿäî ìè - è äâàìàòà ñ îïúðëåíè áðàäè. Òå èçãëåæäàõà ìíîãî ìðà÷íè è íèùî, íå ãîâîðåõà. Êîãàòî ãè ïîïèòàõ êàê ñà ñå èçìúêíàëè, òå ìè êàçàõà äà ñè äúðæà åçèêà çàä çúáèòå è äîïúëíèõà, ÷å åäèí äåí, êîãàòî ìó äîéäå âðåìåòî, ùå óçíàÿ. Ñëåä òîâà ñå ðàçäåëèõìå è âñåêè ñå çàëîâè äà èçêàðâà, êàêòî ìîæå, ïðåõðàíàòà ñè èç îêîëíèòå çåìè. Ïîíÿêîãà èçïàäàõìå äîòàì, ÷å ñå çàåìàõìå ñ êîâàøêà ðàáîòà èëè äîðè êîïàåõìå âúãëèùà. Íî íèêîãà íå çàáðàâèõìå îòêðàäíàòîòî áîãàòñòâî. Äîðè è ñåãà, êîãàòî èìàìå âå÷å íåùè÷êî ñïåñòåíî è íå ìîæåì äà ñå îïëà÷åì, ÷å ñìå áåçèìîòíè - òóê Òîðèí ïîãëåäíà çëàòíàòà âåðèæêà íà âðàòà ñè, - íèå âñå îùå æåëàåì äà ñè âúçâúðíåì çëàòîòî è äà ïðèëîæèì íà äåëî ïðîêëÿòèÿòà íè, îòïðàâåíè êúì Ñìîã - àêî ìîæåì, ðàçáèðà ñå.
×åñòî ñúì ñå ÷óäèë êàê áàùà ìè è äÿäî ìè áÿõà óñïåëè äà èçáÿãàò. Ñåãà ðàçáèðàì, ÷å ñà èìàëè ñâîé òàåí èçõîä, çà êîéòî åäèíñòâåíî òå ñà çíàåëè. Î÷åâèäíî å, ÷å òå ñà íàïðàâèëè òàçè êàðòà è èñêàì äà ðàçáåðà êàê ñå å äîáðàë Ãàíäàëô äî íåÿ è çàùî òÿ íå å ïîïàäíàëà ó ìåí - çàêîííèÿ íàñëåäíèê.
- Àç íå ñúì ñå „äîáðàë" äî íåÿ, òÿ ìè áåøå ïîâåðåíà - îòãîâîðè âúëøåáíèêúò - Àêî ñè ñïîìíÿø, òâîÿò äÿäî Òðîð áå ïîãóáåí â ìèíèòå íà Ìîðèà îò çëèÿ äóõ Àçîã.
- Ïðîêëåòî äà å èìåòî ìó! - ðå÷å Òîðèí.
- À áàùà òè, Òðåéí òðúãíà íàíÿêúäå íà 21 àïðèë ïðåäè ñòî ãîäèíè - ïàäàøå ñå ÷åòâúðòúê - è îòòîãàâà òè íå ñè ãî âèäÿë.
- Âÿðíî å, âÿðíî å - ïîòâúðäè Òîðèí.
- Èìåííî áàùà òè ìè äàäå êàðòàòà, çà äà òè ÿ ïðåäàì. È åäâà ëè èìàø ïðàâî äà ìå óêîðÿâàø, ÷å ÷àê ñåãà - è òúêìî ïî òîçè íà÷èí - òè ÿ ïðåäàâàì, çàùîòî ìè áåøå èçâúíðåäíî òðóäíî äà òå îòêðèÿ. Êîãàòî ìè âðú÷è êàðòàòà, áàùà òè íå ìîæåøå äà ñè ñïîìíè ñîáñòâåíîòî èìå, à êàìî ëè äà ìè êàæå òâîåòî. Çà òîâà ñìÿòàì, ÷å âìåñòî óïðåöè çàñëóæàâàì ïîõâàëè è áëàãîäàðíîñòè! Åòî âçåìè - äîïúëíè òîé, ïîäàâàéêè êàðòàòà íà Òîðèí.
- Âñå ïàê íå ìè ñòàíà ÿñíî... - êàçà Òîðèí è Áèëáî óñåòè, ÷å è òîé áè èñêàë äà êàæå ñúùîòî. Îáÿñíåíèåòî ìó ñå âèäÿ íåçàäîâîëèòåëíî.
- Äÿäî òè - êàçà âúëøåáíèêúò ñ áàâåí è ñêðúáåí ãëàñ - äàë çà ïî-ãîëÿìà ñèãóðíîñò êàðòàòà íà ñèíà ñè, ïðåäè äà çàìèíå çà ìèíèòå â Ìîðèà. Ñëåä êàòî äÿäî òè áèë óáèò, áàùà òè òðúãíàë ñ êàðòàòà äà ñè îïèòà êúñìåòà. Ìíîãî è íàé-ðàçëè÷íè ïðåìåæäèÿ ïðåæèâÿë, íî íå óñïÿë äà ñòèãíå äî ïëàíèíàòà. Ïî-êúñíî - êàê å ïîïàäíàë òàì, íå çíàÿ - àç ãî îòêðèõ çàòâîðåí â òúìíèöèòå íà Íåêðîìàíòà - çëèÿ ìàãüîñíèê.
- À òè êàêâî ïðàâåøå òàì? - ïîïèòà Òîðèí, êàòî ïîòðúïíà, à è âñè÷êè îñòàíàëè äæóäæåòà ïîòðúïíàõà.
- Âàñ òîâà íå âè çàñÿãà. Êàêòî îáèêíîâåíî, òúðñåõ äà îòêðèÿ íÿêîè íåùà, íî çàäà÷àòà ñå îêàçà ìíîãî îïàñíà è òðóäíà. Äîðè àç, Ãàíäàëô, åäâà óñïÿõ äà ñå èçìúêíà. Îïèòàõ ñå äà ñïàñÿ áàùà òè, íî áåøå âå÷å ìíîãî êúñíî - òîé áåøå çàãóáèë óìà ñè è ãîâîðåøå íåñâúðçàíî. Íå ñè ñïîìíÿøå çà íèùî äðóãî îñâåí çà êàðòàòà è êëþ÷à.
- Íèå îòäàâíà ñè ðàç÷èñòèõìå ñìåòêèòå ñúñ çëèòå äóõîâå îò Ìîðèà - ðå÷å Òîðèí. - Âðåìå å äà ïîìèñëèì è çà Íåêðîìàíòà.
- Íå áúäè ãëóïàâ! Òîé å òîëêîâà ìîãúù ïðîòèâíèê, ÷å ùå íàäâèå âñè÷êè äæóäæåòà, ñúáðàíè çàåäíî, àêî èçîáùî å âúçìîæíî äà ñå ñáåðàò îò ÷åòèðèòå êðàèùà íà ñâåòà. Áàùà òè èñêàøå îò òåáå ñàìî åäíî - äà ðàç÷åòåø êàðòàòà è äà èçïîëçóâàø êëþ÷à. Äðàêîíúò è ïëàíèíàòà ñà äîñòàòú÷íî òåæêà çàäà÷à çà òåáå!
- Âèæäàòå ëè, âèæäàòå ëè! - íåâîëíî ðå÷å íà ãëàñ Áèëáî.
- Êàêâî äà âèäèì? - èçâèêàõà âñè÷êè äæóäæåòà â õîð è èçâåäíúæ ñå îáúðíàõà êúì íåãî, à Áèëáî òîëêîâà ñå ñìóòè, ÷å âçå äà ïåëòå÷è.
- Âèæäàòå ëè... èñêàì äà êàæà. . .
- Êàêâî? - ïîïèòàõà òå.
- Èñêàì äà âè êàæà - ïîñúâçå ñå Áèëáî - äà òðúãíåòå íà Èçòîê è òàì äà ïîîãëåäàòå íåùàòà. Â êðàÿ íà êðàèùàòà èìà ñòðàíè÷íà âðàòà, ïúê è äðàêîíèòå, ïðåäïîëàãàì, ïîíÿêîãà çàñïèâàò. Àêî ñåäíåòå íà ïðàãà è ïîóìóâàòå ïî-äúëãî, ñèãóðíî ùå èçìèñëèòå íåùî. Âïðî÷åì, ñòðóâà ìè ñå, ÷å ïðåäîñòàòú÷íî ãîâîðèõìå òàçè âå÷åð. Ðàçáèðàòå êàêâî èñêàì äà êàæà, íàëè? Äîáðå å ñåãà äà ïîäðåìíåì ìàëêî, çà äà ìîæåì óòðå äà ñòàíåì ðàíî. Ùå âè ïîäíåñà ÷óäåñíà çàêóñêà, ïðåäè äà òðúãíåòå.
- Èñêàø äà êàæåø: ïðåäè äà òðúãíåì - îáàäè ñå Òîðèí. - Íàëè òè ñè ïðîôåñèîíàëíèÿò ðàçáîéíèê? È âìåñòî äà íè êàðàø íèå äà ñåäèì íà ïðàãà íà ñòðàíè÷íàòà âðàòà è äà óìóâàìå, ïî-äîáðå ïîóìóâàé òè êàê äà âëåçåì ïðåç íåÿ. À ùî ñå îòíàñÿ äî ïîäðåìâàíåòî è çàêóñêàòà - ñúãëàñåí ñúì. Êîãàòî òðúãâàì. íà ïúò, îáè÷àì äà ïîõàïâàì øåñò ÿéöà ñ øóíêà, íî íå áúðêàíè, à íà î÷è, çàòîâà âíèìàâàé äà îñòàíàò öåëè.
Ñëåä êàòî âñè÷êè ñè ïîðú÷àõà ñúîòâåòíàòà çàêóñêà, áåç äîðè äà êàæàò åäíî „ìîëÿ" (à òîâà ìíîãî ÿäîñà Áèëáî), òå ñòàíàõà. Õîáèòúò èì ïðèñïîñîáè ëåãëà îò ñòîëîâå è êàíàïåòà è êàòî ãè íàñòàíè â ãîñòíèòå ñè ñòàè, ñàì îòèäå è ëåãíà â ìàëêîòî ñè ëåãëî, èçìîðåí è óãðèæåí. Âúâ âñåêè ñëó÷àé íÿìàøå íèêàêâî íàìåðåíèå äà ñòàâà ðàíî è äà èì ïðèãîòâÿ ïðîêëåòèòå çàêóñêè. Ìúæåñòâîòî, íàñëåäåíî îò ïðàäÿäîâöèòå ìó Òóê, çàïî÷âàøå ïîñòåïåííî äà ãî íàïóñêà è òîé íå áåøå âå÷å ñúâñåì ñèãóðåí äàëè íà ñóòðèíòà ùå òðúãíå èçîáùî íà íÿêàêâî ñè ïúòåøåñòâèå.
Êàêòî ñè ëåæåøå â ëåãëîòî, òîé ÷óâàøå îò ñúñåäíàòà è íàé-õóáàâà ñïàëíÿ Òîðèí âñå îùå äà ñè òàíàíèêà:

Êúì ïëàíèíèòå ñ âå÷íàòà ìúãëà,
êúì ïåùåðèòå â ñòàðàòà ñêàëà –
íà áîé çà ïîõèòåíîòî íè çëàòî
â çîðè ùå òðúãíåì ñðåùó ñèëà çëà.

Ñ òàçè ïåñåí, çâó÷àùà â óøèòå ìó, Áèëáî çàñïà è ñúíóâà ìíîãî ìú÷èòåëíè ñúíèùà. Êîãàòî ñå ñúáóäè, âèäÿ, ÷å îòäàâíà ñå áå ðàçñúìíàëî.


2. ÎÂÍÅØÊÎ ÏÅ×ÅÍÎ

Áèëáî ñêî÷è, îáëå÷å õàëàòà ñè è îòèäå â òðàïåçàðèÿòà. Òàì íå íàìåðè íèêîãî, èìàøå ñàìî ñëåäè îò áîãàòà, ïðèãîòâåíà íàáúðçî çàêóñêà. Â ñòàÿòà öàðåøå ïúëåí áåçïîðÿäúê, à â êóõíÿòà áÿõà íàòðóïàíè êàìàðè îò íåèçìèòè ÷èíèè. Ïî÷òè âñè÷êè ñúäîâå áÿõà èçïîëçóâàíè è èçìúðñåíè. Íåïðèÿòíîòî ìèåíå è ÷èñòåíå, êîåòî ìó ïðåäñòîåøå, ãî íàêàðà äà ñå óáåäè, ÷å ãîñòèòå îò ïðåäèøíàòà âå÷åð íå ñà áèëè ñàìî ÷àñò îò ëîøèòå ìó ñúíèùà, êàêòî ñå áå íàäÿâàë. Êàòî ðàçáðà îáà÷å, ÷å òå ñà òðúãíàëè áåç íåãî è áåç äîðè äà ãî ñúáóäÿò (íî è áåç äà ìó áëàãîäàðÿò), Áèëáî ñå ïî÷óâñòâóâà îáëåê÷åí, íî è ìúíè÷êî ðàçî÷àðîâàí, à òîâà ãî èçíåíàäà.
„Íå ñòàâàé ñìåøåí, Áèëáî Áåãèíñ! - ðå÷å ñè òîé. - Êàê ìîæåø äà ìèñëèø çà äðàêîíè è çà äðóãè ÷óäàòè ãëóïîñòè íà òâîÿòà âúçðàñò!" - Òîé ñè ïðåïàñà åäíà ïðåñòèëêà, çàïàëè îãúíÿ, ñòîïëè âîäà è èçìè âñè÷êî. Ïîñëå ñè ïðèãîòâè åäíà ëåêà çàêóñ÷èöà è ÿ èçëàïà â êóõíÿòà, ïðåäè äà ñå çàëîâè ñ ïîäðåæäàíåòî íà òðàïåçàðèÿòà. Ìåæäóâðåìåííî ñëúíöåòî âå÷å áåøå èçãðÿëî, ïúòíàòà âðàòà áåøå îòâîðåíà è ïðåç íåÿ ïîâÿâàøå òîïúë ïðîëåòåí âåòðåö. Áèëáî çàïî÷íà äà ñè ïîäñâèðêâà âèñîêî è ïîëåêà-ëåêà âçå äà çàáðàâÿ ñúáèòèÿòà îò ïðåäíàòà âå÷åð. È òúêìî ñå êàíåøå äà èçëàïà ñëàäêî êðàé ïðîçîðåöà íà òðàïåçàðèÿòà âòîðàòà ñè çàêóñ÷èöà, êîãàòî âëåçå Ãàíäàëô.
- Ñêúïè ìè ïðèÿòåëþ - êàçà òîé, - êîãà íàé-ïîñëå ùå äîéäåø? Íàëè ùÿõòå äà òðúãâàòå ðàíî. À, åòî ÷å â äåñåò è ïîëîâèíà òè ñëàäêî-ñëàäêî ñè çàêóñâàø. Òå òè îñòàâèõà ïîðúêà, çàùîòî íå ìîæåõà äà òå ÷àêàò.
- Êàêâà ïîðúêà? - ïîïèòà èçïëàøåíî ãîðêèÿò Áèëáî.
- È òàç äîáðà! - âúçêëèêíà Ãàíäàëô. - Êàêâî ñòàâà ñ òåá òàçè ñóòðèí? Ìàé íå ñè áúðñàë ïðàõ îò ïîëèöàòà íà êàìèíàòà!
- ×å êàêâî îáùî èìà òîâà ñ ïîðúêàòà? È áåç òóé áÿõ äîñòàòú÷íî çàåò ñ ìèåíåòî íà ñúäîâå ñëåä òîëêîâà ãîñòè.
- Àêî áåøå èçáúðñàë ïðàõòà îò ïîëèöàòà íà êàìèíàòà, ïîä ÷àñîâíèêà ùåøå äà íàìåðèø åé òîâà - êàçà Ãàíäàëô è ïîäàäå íà Áèëáî åäíà áåëåæêà (íàïèñàíà, ðàçáèðà ñå, íà ëèñò îò Áèëáîâèÿ áåëåæíèê).
Åòî êàêâî ïèøåøå â íåÿ:
„Îò Òîðèí è ñúäðóæèå - ÄÎ ÏÐÎÔÅÑÈÎÍÀËÍÈß ÐÀÇÁÎÉÍÈÊ ÁÈËÁÎ
Ñ ïîçäðàâ!
Çà ãîñòîïðèåìñòâîòî òè - íàé-èñêðåíè áëàãîäàðíîñòè, ïðåäëîæåíèåòî äà íè ïîìàãàø êàòî ñïåöèàëèñò ïðèåìàìå ñ ðàäîñò. Óñëîâèÿòà: çàïëàùàíå â áðîé; ðàçìåð - íå ïîâå÷å îò åäíà ÷åòèðèíàäåñåòà îò îáùàòà ïå÷àëáà (àêî èìà òàêàâà); âñè÷êè ïúòíè ðàçíîñêè îñèãóðåíè; ðàçíîñêèòå ïî ïîãðåáåíèåòî ùå ñå ïîåìàò îò íàñ èëè îò íàøèòå ïúëíîìîùíèöè, àêî âúçíèêíå ñëó÷àé è âúïðîñúò íå ñå óðåäè äðóãîÿ÷å.
Ñ÷åòîõìå çà íåíóæíî äà íàðóøàâàìå çàñëóæåíàòà òè ïî÷èâêà è òðúãíàõìå ïî-ðàíî, çà äà íàïðàâèì íóæíèòå ïðèãîòîâëåíèÿ. Ùå î÷àêâàìå óâàæàåìàòà òè ëè÷íîñò â ñòðàíîïðèåìíèöàòà „Çåëåíèÿò äðàêîí", ñåëî Òèõàòà ðåêà, òî÷íî â åäèíàäåñåò.
Ñ íàäåæäàòà, ÷å íÿìà äà çàêúñíååø, èìàìå ÷åñòòà äà îñòàíåì èñêðåíî òâîè Òîðèí è ñúäðóæèå. "
- Èìàø îùå ñàìî äåñåò ìèíóòè. Ùå òðÿáâà äà òè÷àø. - çàáåëÿçà Ãàíäàëô.
- Íî... - ðå÷å Áèëáî.
-Íÿìà âðåìå çà òîâà - ïðåêúñíà ãî âúëøåáíèêúò.
- Íî... - ïîíå÷è îòíîâî äà êàæå íåùî Áèëáî.
- Íèòî ïúê çà òîâà èìà âðåìå! Òðúãâàé âåäíàãà! Äî êðàÿ íà æèâîòà ñè Áèëáî íå ìîæåøå äà ñè ñïîìíè êàê ñå íàìåðè íàâúí áåç øàïêà, áåç áàñòóí è áåç ïàðè - èçîáùî áåç íèòî åäíî îò îíåçè íåùà, êîèòî îáèêíîâåíî âçåìàøå ñúñ ñåáå ñè, êîãàòî èçëèçàøå. Îñòàâÿéêè âòîðàòà ñè çàêóñêà íåäîâúðøåíà è òðàïåçàðèÿòà - ïîëóðàçòðåáåíà, òîé ïúõíà êëþ÷îâåòå ñè â ðúöåòå íà Ãàíäàëô è çàòè÷à íàäîëó ïî ïúòåêàòà òîëêîâà áúðçî, êîëêîòî ìîæåõà äà ãî íîñÿò ïîêðèòèòå ìó ñ êîçèíà êðà÷åòà. Ìèíà ïîêðàé ãîëÿìàòà ìåëíèöà, ïðåêîñè ðåêàòà è ñúñ ñúùàòà ñêîðîñò ïðîäúëæè îùå îêîëî êèëîìåòúð.
- Ïðèñòèãíà â Òèõàòà ðåêà, ñèëíî çàïúõòÿí, òúêìî êîãàòî áèåøå åäèíàäåñåò ÷àñúò, è îòêðè, ÷å áå çàáðàâèë äà ñè âçåìå íîñíà êúðïè÷êà.
- Áðàâî! - âèêíà Áàëèí, êîéòî ñòîåøå íà âðàòàòà íà ñòðàííîïðèåìíèöàòà è ãî ÷àêàøå.
Òúêìî â òîçè ìîìåíò îñòàíàëèòå äæóäæåòà ñå ïîêàçàõà íà çàâîÿ íà ïúòÿ îòêúì ñåëîòî. Òå áÿõà âúçñåäíàëè êîí÷åòà, êîèòî áÿõà îòðóïàíè ñ âñÿêàêúâ áàãàæ - òîðáè, âúðçîïè, ïàêåòè, ïàêåò÷åòà è êàêâè ëè íå äðåáîëèè. Èìàøå è åäíî ñúâñåì ìúíè÷êî êîí÷å, êîåòî î÷åâèäíî áå ïðåäíàçíà÷åíî çà Áèëáî.
- Õàéäå, ìÿòàéòå ñå è äâàìàòà íà êîí÷åòàòà è äà ïîòåãëÿìå! - íàðåäè Òîðèí.
- Ìíîãî ñúæàëÿâàì - ðå÷å Áèëáî, - íî äîéäîõ áåç øàïêà, çàáðàâèõ ñè íîñíàòà êúðïè÷êà è íå âçåõ íèêàêâè ïàðè. Íàìåðèõ áåëåæêàòà âè åäâà â äåñåò è ÷åòèðèäåñåò è ïåò, àêî òðÿáâà äà áúäà òî÷åí.
- Íå å íóæíî äà ñè òîëêîâà òî÷åí - îáàäè ñå Äóàëèí. - À çà êúðïè÷êèòå íå ñå òðåâîæè! Äîêàòî ïîñòèãíåì öåëòà íà íàøåòî ïúòåøåñòâèå, ùå òðÿáâà äà ìèíåø íå ñàìî áåç íîñíà êúðïè÷êà, àìè è áåç ìíîãî äðóãè íåùà. Ùî ñå îòíàñÿ äî øàïêàòà - àç íîñÿ â áàãàæà ñè êàòî çàïàñ åäíà êà÷óëêà è åäíà íàìåòêà.
È òúé, òå ïîòåãëèõà áàâíî îò ñòðàííîïðèåìíèöàòà âúðõó íàòîâàðåíèòå êîí÷åòà ïðåç åäíà ïðåêðàñíà óòðèí òúêìî ïðåäè íà÷àëîòî íà ìåñåö ìàé. Áèëáî ñå áå ïðåìåíèë ñ òúìíîçåëåíà êà÷óëêà (ìàëêî ïîèçáåëÿëà) è òúìíîçåëåíà íàìåòêà, êîèòî Äóàëèí ìó áå çàåë. Òå ìó áÿõà âúçãîëåìè÷êè è â òÿõ òîé èçãëåæäàøå äîñòà ñìåøåí. Êàêâî áè ñè êàçàë áàùà ìó Áúíãî çà íåãî, íå ñìåÿ è äà ïîìèñëÿ. Åäèíñòâåíàòà óòåõà íà õîáèòà áå, ÷å íå ìîæåøå äà ãî ñáúðêàò ñ äæóäæå, òúé êàòî íÿìàøå áðàäà.
Íå áÿõà ÿçäèëè ìíîãî äúëãî, êîãàòî èçâåäíúæ äî òÿõ èçíèêíà Ãàíäàëô, âúçñåäíàë âåëèêîëåïåí áÿë êîí. Òîé íîñåøå ñúñ ñåáå ñè ìíîæåñòâî íîñíè êúðïè÷êè, ëóëàòà íà Áèëáî è òþòþí. Ñëåä òîâà ãðóïàòà ïðîäúëæè ïúòÿ ñè ìíîãî âåñåëî - ïðåç öåëèÿ äåí ñè ðàçêàçâàõà ïðèêàçêè èëè ïååõà ïåñíè, êîèòî ñåêâàõà åäèíñòâåíî, êîãàòî äæóäæåòàòà ñïèðàõà íÿêúäå, çà äà ñå íàõðàíÿò. Òîâà îáà÷å íå ñòàâàøå òàêà ÷åñòî, êàêòî Áèëáî áè æåëàë, íî âñå ïàê òîé çàïî÷âàøå äà ñìÿòà, ÷å ïðèêëþ÷åíèåòî â êðàÿ íà êðàèùàòà íå å ÷àê òîëêîâà ëîøî íåùî.
Îòíà÷àëî ïúòóâàõà ïðåç çåìèòå íà õîáèòèòå - íåîáÿòíà íà øèð è äëúæ ñòðàíà, îáèòàâàíà îò ÷åñòåí íàðîä, ñ õóáàâè ïúòèùà, ñ íÿêîÿ è äðóãà ñòðàííîïðèåìíèöà, òóê è òàì è ñ íÿêîå è äðóãî ìúíè÷êî ÷îâå÷å, òðúãíàëî íàíÿêúäå ïî ðàáîòà. Ïîñëå ñòèãíàõà äî çåìè, ÷èèòî æèòåëè ãîâîðåõà íà íåïîçíàò åçèê è ïååõà ïåñíè, êàêâèòî Áèëáî ÷óâàøå çà ïúðâè ïúò. È ñåãà âå÷å áÿõà íàâëåçëè äàëå÷ íàâúòðå â èçîñòàâåíèòå çåìè, êúäåòî íå áåøå îñòàíàëî íèêàêâî íàñåëåíèå, íÿìàøå ñòðàííîïðèåìíèöè, à ïúòèùàòà ñòàâàõà îò ëîøè ïî-ëîøè. Íåäàëå÷ ïðåä òÿõ ñå èçäèãàõà íàãîðå è íàãîðå ìðà÷íè âúçâèøåíèÿ, ïîêðèòè ñ òúìíè ãîðè. Íà íÿêîè îò òÿõ ñå ñúçèðàõà ñòàðèííè çàìúöè ñúñ çëîâåù âèä, ñÿêàø áÿõà ïîñòðîåíè îò çëîäåè. Âñè÷êî èçãëåæäàøå ïå÷àëíî è íåïðèâåòëèâî, çàùîòî è âðåìåòî âíåçàïíî ñå áå âëîøèëî. Äî òîçè äåí òî áåøå òàêà õóáàâî, êàêòî å îáèêíîâåíî ïðåç ìàé âúâ âåñåëèòå ïðèêàçêè, íî ñåãà ñòàíà ñòóäåíî è âëàæíî. È ïðåäè áÿõà ïðèíóäåíè äà íîùóâàò, êúäåòî ñâàðÿò, íî ïîíå áåøå ñóõî.
- Êàòî ñè ïîìèñëèø ñàìî, ÷å ñêîðî ùå íàñòúïè þíè! - èçìúðìîðè âúçìóòåíî Áèëáî, êàòî øëÿïàøå ïîäèð äðóãèòå ïî åäíà ñèëíî ðàçêàëÿíà ïúòåêà. Áåøå ìèíàëî âðåìåòî çà ÷àé, à îùå îò ñóòðèíòà íåñïèðíî âàëåøå êàòî èç âåäðî. Äúæäúò ñå ñòè÷àøå îò êà÷óëêàòà â î÷èòå ìó, à íàìåòêàòà ìó áåøå íàïîåíà ñ âîäà. Êîí÷åòî ìó áåøå óìîðåíî è ñå ïðåïúâàøå î êàìúíèòå. Âñè÷êè áÿõà íàìðúùåíè è íå èì ñå ãîâîðåøå. „Ñèãóðåí ñúì, ÷å äúæäúò å íàêâàñèë è ñóõèòå äðåõè, è òîðáèòå ñ õðàíàòà - ïîìèñëè ñè Áèëáî. - Äà ãî âçåìàò äÿâîëèòå è ðàçáîéíè÷åñòâîòî, è âñè÷êî, ñâúðçàíî ñ íåãî! Êàê ìè ñå èñêà äà ñúì ñè ó äîìà, â ìîÿòà ïðèÿòíà äóïêà êðàé îãúíÿ, à ÷àéíèêúò äà ìè ïåå!" - È ìíîãî ïúòè îùå òîé ùåøå äà èçêàçâà ìèñëåíî òîâà ñâîå æåëàíèå.
Äæóäæåòàòà íàïðåäâàõà áàâíî, áåç äà ïîãëåæäàò íàçàä è áåç äà îáðúùàò âíèìàíèå íà õîáèòà. Íÿêúäå çàä ñèâèòå îáëàöè ñëúíöåòî íàâÿðíî çàëÿçâàøå, çàùîòî ïðèòúìíÿ òúêìî êîãàòî òå çàïî÷íàõà äà ñå ñïóñêàò íàäîëó êúì äúëáîêàòà äîëèíà, íà ÷èåòî äúíî òå÷åøå ðåêà. Çàäóõà âÿòúð è âúðáèãå, êîèòî ðàñòÿõà ïî äâàòà áðÿãà, çàïî÷íàõà äà ñå îãúâàò è äà ñòåíàò. Ðåêàòà, ïðèäîøëà îò äúæäîâåòå, ñå ñòè÷àøå ñòðåìèòåëíî îò õúëìîâåòå è âúçâèøåíèÿòà íà Ñåâåð, íî çà ùàñòèå ïúòÿò ÿ ïðåêîñÿâàøå ïî åäèí ñòàð êàìåíåí ìîñò.
Íîùòà áåøå ïî÷òè íàñòúïèëà âå÷å, êîãàòî òå ïðåìèíàõà îòâúä. Âÿòúðúò ðàçêúñà ñèâèòå îáëàöè è ãè ïîíåñå íà ïàðöàëè ïî íåáåòî, à èççàä òÿõ, íàä õúëìîâåòå èçïëóâà áëåäàòà ëóíà. Òîãàâà ãðóïàòà ñïðÿ è Òîðèí èçìúðìîðè íåùî çà „âå÷åðÿ è çà ñóõî ìåñòåíöå, êúäåòî áè ìîãëî äà ñå ïîäðåìíå".
È ÷àê ñåãà çàáåëÿçàõà, ÷å Ãàíäàëô ãî íÿìàøå. Ïðåç öåëèÿ ïúò äîòóê òîé áå âúðâÿë ñ òÿõ, áåç äà ñïîìåíàâà äàëè ó÷àñòâóâà â ïðèêëþ÷åíèåòî, èëè ïðîñòî ùå ãè ïðèäðóæàâà äîíÿêúäå. Òîé áåøå ÿë íàé-ìíîãî, áåøå ãîâîðèë íàé-ìíîãî è ñå áåøå ñìÿë íàé-ìíîãî. À ñåãà ÷èñòî è ïðîñòî áå èç÷åçíàë!
- Òúêìî êîãàòî åäèí âúëøåáíèê áè ìîãúë äà áúäå íàé-ïîëåçåí! - èçïúøêàõà Äîðè è Íîðè (è òå êàòî Áèëáî, ñìÿòàõà, ÷å òðÿáâà äà ñå õðàíÿò ðåäîâíî, îáèëíî è ïî-÷åñòî).
Â ïîñëåäíà ñìåòêà ðåøèõà äà ëàãåðóâàò íà ìÿñòîòî, êúäåòî áÿõà ñïðåëè. Íàñòàíèõà ñå ïîä êëîíèòå íà íÿêîëêî ñêóï÷åíè äúðâåòà è ìàêàð òàì äà áåøå ïî-ñóõî, âÿòúðúò ðîíåøå äúæäîâíèòå êàïêè îò ëèñòàòà è òå íåïðèÿòíî êàïåõà îòãîðå èì. À è íÿêàêâà ïðîêëåòèÿ ñÿêàø ñå áå âñåëèëà â îãúíÿ èì. Äæóäæåòàòà ìîãàò äà ïàëÿò îãúí íàâñÿêúäå è ïî÷òè îò âñè÷êî íåçàâèñèìî äàëè äóõà, èëè íå äóõà âÿòúð, íî òàçè íîù âñå íå óñïÿâàõà äà ãî çàïàëÿò. Íå ñå ñïðàâèõà äîðè Îèí è Ãëîèí, êîèòî îñîáåíî äîáðå óìååõà, äà âúðøàò òàçè ðàáîòà.
Ïîñëå ïúê åäíî îò êîí÷åòàòà ñå ïîäïëàøè - åé òúé, îò íèùî, - ïîáÿãíà êàòî óæèëåíî è ïðåäè äà óñïåÿò äà ãî õâàíàò, öîïíà â ðåêàòà. Äîêàòî ãî âàäåõà, Ôèëè è Êèëè åäâà íå ñå óäàâèõà, à âîäàòà îòíåñå öåëèÿ áàãàæ, ñ êîéòî áåøå íàòîâàðåíî êîí÷åòî. Òî íîñåøå ãëàâíî õðàíà, òàêà ÷å çà âå÷åðÿ èì îñòàíà ñúâñåì ìàëêî, à çà çàêóñêà - îùå ïî-ìàëêî.
Âñè÷êè ñåäÿõà ìðà÷íè, ìîêðè è íåäîâîëíè, äîêàòî Îèí è Ãëîèí íàïðàçíî ñå ìú÷åõà äà çàïàëÿò îãúíÿ è ñå êàðàõà ïîìåæäó ñè. Áèëáî òúêìî ðàçìèøëÿâàøå óíèëî, ÷å ïðèêëþ÷åíèÿòà íå ñå ñúñòîÿò ñàìî â ÿçäåíå íà êîí÷åòà ïîä ìàéñêî ñëúíöå, êîãàòî Áàëèí, òåõíèÿò íàáëþäàòåë, èçâèêà:
- Åé òàì èìà ñâåòëèíà!
Íà èçâåñòíî ðàçñòîÿíèå îò òÿõ ñå èçâèñÿâàøå õúëì, îáðàñúë ñ ãúñòà ãîðà. Ïðåç òúìíàòà ãðàìàäà, îò äúðâåòà ïðîçèðàøå ìåêà ÷åðâåíèêàâà ñâåòëèíà, èçëú÷âàíà îò òðåïêàùèòå ïëàìúöè íà ôàêëè.
Ñëåä êàòî ÿ íàáëþäàâàõà èçâåñòíî âðåìå, òå çàïî÷íàõà äà ñïîðÿò. Åäíè êàçâàõà „íå", äðóãè êàçâàõà „äà". Åäíè íàñòîÿâàõà, ÷å òðÿáâà äà îòèäàò è äà âèäÿò êàêâî å òîâà è ÷å âñè÷êî äðóãî ùå áúäå ïî-äîáðî îò îñêúäíà âå÷åðÿ, îùå ïî-îñêúäíà çàêóñêà é íîùóâàíå ñ ìîêðè äðåõè. Äðóãè âúçðàçÿâàõà:
- Òåçè ìåñòà ñà ìàëêî ïîçíàòè è ñà òâúðäå áëèçî äî ïëàíèíèòå. Ïúòíèöè ðÿäêî ìèíàâàò íàñàì, ñòàðèòå êàðòè ñà áåçïîëåçíè - íåùàòà ñà ñå ïðîìåíèëè è ïúòÿò å íåçàùèòåí. Íå ñìå ÷óâàëè äîðè êîé å âëàäåòåëÿò òóê, çàòîâà êîëêîòî ïî-ìàëêî ëþáîïèòñòâî ïðîÿâÿâàìå, òîëêîâà ïî-ìàëêî íåïðèÿòíîñòè ùå ñðåùíåì.
Åäíè óïîðñòâóâàõà:
- Å, äà, íî íèå ñìå ÷åòèðèíàäåñåòèìà. Äðóãè íåãîäóâàõà:
- Êúäå ñå äÿíà Ãàíäàëô òúêìî ñåãà? Íàêðàÿ òàçè çàáåëåæêà ñå ïîäå îò âñè÷êè. Äúæäúò âçå äà ñå èçëèâà ñ äâîéíà ñèëà, à Îèí è Ãëîèí ñå ñáèõà.
Òîâà ðåøè âúïðîñà.
- Â êðàÿ íà êðàèùàòà íàëè âîäèì ïðîôåñèîíàëåí ðàçáîéíèê ñ íàñ - êàçàõà äæóäæåòàòà è òðúãíàõà, êàòî ïîâåäîõà êîí÷åòàòà ñè (ñ íóæíàòà ïðåäïàçëèâîñò) ïî ïîñîêà íà ñâåòëèíàòà. Ñòèãíàõà äî õúëìà è íàâëÿçîõà â ãîðàòà. Çàèçêà÷âàõà ñå íàãîðå ïî ñòðúìíèíàòà, íî íèêúäå íàîêîëî íå ñå âèæäàøå ïúòåêà, êîÿòî äà âîäè êúì êúùà èëè êúì íÿêàêâà äðóãà ñãðàäà. Êîëêîòî è ïðåäïàçëèâî äà ñòúïâàõà äæóäæåòàòà, íàîêîëî ñå íîñåøå ñòðàøíî øóìîëåíå, ñêúðöàíå è ïðàùåíå (à è íåìàëêî êëåòâè è ðóãàòíè), äîêàòî ñå ïðîâèðàõà ìåæäó äúðâåòàòà â íåïðîãëåäíàòà òúìíèíà.
Èçâåäíúæ ÷åðâåíèêàâàòà ñâåòëèíà çàñèÿ ìíîãî ñèëíî ïðåç ñòâîëîâåòå íà áëèçêèòå äúðâåòà.
- Ñåãà. âå÷å èäâà ðåäúò íà ïðîôåñèîíàëíèÿ ðàçáîéíèê - êàçàõà âñè÷êè è ïîãëåäíàõà êúì Áèëáî.
- Òðÿáâà äà îòèäåø è äà ðàçó÷èø êàêâà å òàçè ñâåòëèíà, çàùî å çàïàëåíà è äàëè å íàïúëíî áåçîïàñíà - îáúðíà ñå Òîðèí êúì õîáèòà. - Õàéäå áåãîì, äà òå íÿìà! È àêî âñè÷êî å íàðåä, âúðíè ñå âåäíàãà. Íå å ëè íàðåä, âúðíè ñå, àêî ìîæåø! Àêî íå ìîæåø, èçáóõàé äâà ïúòè êàòî óëóëèöà è âåäíúæ êàòî áóõàë, à íèå ùå ñòîðèì êàêâîòî ìîæåì.
È Áèëáî òðÿáâàøå äà òðúãíå, ïðåäè äà óñïåå äà îáÿñíè, ÷å ìîæå äà áóõà êàòî óëóëèöà èëè áóõàë òîëêîâà, êîëêîòî ìîæå äà ëåòè êàòî ïðèëåï. Âúâ âñåêè ñëó÷àé, õîáèòèòå óìåÿò äà ñå äâèæàò áåçøóìíî â ãîðàòà, ñúâñåì áåçøóìíî. Òå ñå ãîðäåÿò ñ òîâà ñâîå êà÷åñòâî è Áèëáî, äîêàòî ñå áÿõà ïðîìúêâàëè ïðåç ãîðàòà, ñå áåøå ìóñèë ïðåçðèòåëíî íà “ñòðàøíàòà âðÿâà”, êîÿòî âäèãàõà äæóäæåòàòà, ìàêàð ÷å, ñòðóâà ìè ñå, âèå èëè àç íå áèõìå ÷óëè íèùî â òàêàâà âåòðîâèòà íîù, äîðè è àêî ãðóïàòà ìèíåøå íà äâå êðà÷êè îò íàñ.
Ùî ñå îòíàñÿ äî Áèëáî, òîé ñå äâèæåøå òúé áåçøóìíî êúì ñâåòëèíàòà, ÷å äîðè è ìóñòà÷êèòå íà íåâåñòóëêà, íàìèðàùà ñå ñúâñåì íàáëèçî, íå áèõà òðåïíàëè. È, ðàçáèðà ñå, ñòèãíà äî îãúíÿ – çàùîòî òîâà áåøå îãúí – áåç íèêîé äà ãî óñåòè.
È åòî êàêâî âèäÿ:
Òðèìà âåëèêàíè ñåäÿõà êðàé îãðîìåí îãúí îò áóêîâè öåïåíèöè. Òå ïå÷àõà ãîëåìè êúñîâå îâíåøêî íà äúëãè ÷åðâåíè øèøîâå è îáëèçâàõà ñîêà îò ïðúñòèòå ñè. Âúâ âúçäóõà ñå íîñåøå àïåòèòíà ìèðèçìà. Áëèçî äî îãúíÿ èìàøå áóðå ñ áèðà è âåëèêàíèòå ñè íàëèâàõà îò íåãî â ãîëåìè êàíè è ïèåõà îò òÿõ. Òîâà áÿõà òðîëîâå. Äà, íàèñòèíà áÿõà òðîëîâå – âåëèêàíèòå, êîèòî îáèòàâàò õúëìîâåòå è ïåùåðèòå. Äîðè è Áèëáî, ìàêàð äà áå æèâÿë òàêà çàòâîðåíî, ìîæåøå äà ãè ïîçíàå ïî åäðèòå èì, ãðóáè ëèöà, ïî ðúñòà è ïî ôîðìàòà íà êðàêàòà, äà íå ñïîìåíàâàìå ïúê çà åçèêà, íà êîéòî ãîâîðåõà è êîéòî, â íèêàêúâ ñëó÷àé íå ìîæåøå äà ñå íàðå÷å èçèñêàí.
- Â÷åðà îâíåøêî, äíåñêà îâíåøêî, äà ïóêíà àêî è óòðå ïàê íå å îâíåøêî – ðå÷å åäèíèÿò òðîë.
- Îò êîëêî âðåìå íå ñìå õàïâàëè êúñ÷å ÷îâåøêî ìåñî – ðå÷å âòîðèÿò. – Íå ïðîóìÿâàì çàùî, ïî äÿâîëèòå, íà Óéëÿì ìó õðóìíà äà íè äîâëå÷å ïî òèÿ ìåñòà, à íà âñè÷êî îòãîðå è áèðàòà å íà ïðèâúðøâàíå – äîáàâè òðîëúò è áëúñíà Óéëÿì ïî ëàêúòÿ òúêìî, êîãàòî òîé îòïèâàøå ãîëÿìà ãëúòêà îò áèðàòà ñè.
Óéëÿì ñå çàäàâè.
- ß ñè çàòâàðÿé óñòàòà! – çàïëàøèòåëíî ðå÷å òîé, êîãàòî óñïÿ äà ñè ïîåìå äúõ. – Íå ìîæåì äà î÷àêâàìå õîðàòà âå÷íî äà ìèíàâàò îòòóê, çà äà ìîæåòå äà ãè èçÿæäàòå âèå ñ Áúðò. Îòêàêòî ñìå ñëåçëè îò ïëàíèíèòå, äâàìàòà ñ íåãî ñòå èçïëþñêàëè âå÷å ñåëî è ïîëîâèíà. Êàêâî ïîâå÷å èñêàòå? À áåøå âðåìå, êîãàòî ñúì òå ÷óâàë äà êàçâàø: “Áëàãîäàðÿ òè Áèë” – è òî íå çà äðóãî, à çà åäíà âêóñíà, òëúñòà, îâíåøêà ìðúâêà, êàòî òàçè òóê. – Òîé îòõàïà ãîëÿì êúñ îò îâíåøêèÿ áóò, êîéòî ïå÷åøå è èçáúðñà óñòà â ðúêàâà ñè.
Äà, áîÿ ñå, ÷å òðîëîâåòå íàèñòèíà ñå äúðæàò òàêà, äîðè è îíåçè îò òÿõ, êîèòî èìàò ïî åäíà ãëàâà.
Ùîì ÷ó òîâà, êîåòî ñè ãîâîðåõà òðîëîâåòå, Áèëáî ðåøè, ÷å íåçàáàâíî òðÿáâà äà íàïðàâè íåùî: èëè äà ñå âúðíå òèõè÷êî ïðè ïðèÿòåëèòå ñè è äà ãè ïðåäóïðåäè, ÷å íàáëèçî èìà òðèìà îãðîìíè òðîëîâå â ëîøî íàñòðîåíèå, êîèòî ñ óäîâîëñòâèå áèõà ñè ïîõàïíàëè ïå÷åíè äæóäæåòà, à ìîæå áè è íÿêîå êîí÷å çà ðàçíîîáðàçèå, èëè äà èçâúðøè íÿêàêâî ìúíè÷êî ðàçáîéíè÷åñòâî. Åäèí èñòèíñêè è îïèòåí ðàçáîéíèê îò ïðèêàçêèòå, â ñëó÷àÿ, ùåøå äà ïðåáúðêà äæîáîâåòå íà òðîëîâåòå – âèíàãè ñè ñòðóâà äà ãî íàïðàâèø, ñòèãà äà ìîæåø, - äà ãðàáíå îâíåøêîòî òî øèøîâåòå, äà çàäèãíå áèðàòà è äà ñå èçìúêíå íåçàáåëÿçàíî. Äðóã, ïî-ïðàêòè÷åí è ñ ïî-ñëàáî ÷óâñòâî çà ïðîôåñèîíàëíà ÷åñò, íàâÿðíî ùåøå äà ãè ïðîáîäå ñ êàìà, ïðåäè òå äà ñå óñåòÿò. È òîãàâà, îñòàòúêúò îò íîùòà áè ìèíàë ïî-âåñåëî è ïî-ñïîêîéíî.
Áèëáî çíàåøå êàê ñå ïðàâè âñè÷êî òîâà. Òîé áåøå ÷åë çà ìíîãî íåùà, êîèòî íèêîãà íå áåøå âèæäàë, íèòî ïðàâèë, íî ñåãà èçâåäíúæ ñå ïî÷óâñòâóâà ñèëíî èçïëàøåò è îáúðêàí. Èñêàøå ìó ñå äà ñå íàìèðà íà ñòîòèöè êèëîìòðè îòòóê è âñå ïàê… Âñå ïàê íå ìîæåøå äà ñå âúðíå ïðè Òîðèí è ñúäðóæèå ñ ïðàçíè ðúöå. Çàòîâà ñåäåøå â ñÿíêàòà è ñå äâîóìåøå. Îò âñè÷êè âúçìîæíè ðàçáîéíè÷åñòâà, êîèòî ìó ìèíàõà ïðåç óìà, íàé-ëåñíî ìó ñå âèæäàøå äà ïðåáúðêà äæîáîâåòå íà òðîëîâåòå. Åòî çàùî, íàé-íàêðàÿ òîé ïðîïúëçÿ äî åäíî äúðâî, òúêìî çàä ãúðáà íà Óéëÿì.
Áúðò è Òîì áÿõà äî áóðåòî, à Óéëÿì îòíîâî áå íàäèãíàë ñâîÿòà êàíà ñ áèðà. Áèëáî ñúáðà öÿëàòà ñè ñìåëîñò è ïúõíà ìúíè÷êàòà ñè ðúêà â îãðîìíèÿ äæîá íà Óéëÿì. Òàì èìàøå êåñèÿ, êîÿòî íà Áèëáî ñå ñòîðè ãîëÿìà, êîëêîòî òîðáà.
“Õà! – ïîìèñëè ñè Áèëáî, âúîäóøåâåí îò íà÷èíàíèåòî ñè, äîêàòî ÿ èçìúêâàøå ïðåäïàçëèâî. - Äîáðî íà÷àëî!"
Çà ñúæàëåíèå îáà÷å, íå áåøå òàêà! Êåñèèòå íà òðîëîâåòå âèíàãè ìîãàò äà òå âêàðàò â áåäà. Òàêà ñòàíà è ñåãà.
- Åé, êîé ñè òè? - èçïèñóêà êåñèÿòà îùå äîêàòî ñå èçõëóçâàøå îò äæîáà íà òðîëà.
Óèëÿì ìèãîì ñå îáúðíà è ñãðàá÷è Áèëáî çà âðàòà, ïðåäè òîé äà óñïåå äà ñå ñêðèå çàä äúðâîòî.
- Äÿâîë äà ãî âçåìå, Áúðò, âèæ êàêâî ïèïíàõ! - èçâèêà Óèëÿì.
- Êàêâî? - ïîïèòàõà äðóãèòå äâàìà, êàòî ñå ïðèáëèæèõà.
- Äà ïóêíà, àêî çíàÿ! Åé, òè êàêâî ñè?
- Áèëáî Áåãèíñ, ðàç. . . õîáèò - îòâúðíà ãîðêèÿò Áèëáî, êîéòî òðåïåðåøå îò ãëàâà äî ïåòè è ñå ÷óäåøå êàê äà èçáóõà êàòî óëóëèöà èëè áóõàë, ïðåäè äà ãî óäóøàò.
- Ðàçõîáèò ëè? - ðåêîõà òðîëîâåòå ó÷óäåíî. Òå îáèêíîâåíî áàâíî ñõâàùàò è ñà êðàéíî ïîäîçðèòåëíè êúì âñè÷êî, êîåòî íå ïîçíàâàò.
- Êàêâà ðàáîòà èìà âñúùíîñò åäèí ðàçõîáèò ñ ìîÿ äæîá? - âúçêëèêíà Óèëÿì.
- È ìîæå ëè äà ñå ñãîòâè? - ïîïèòà íà ñâîé ðåä Òîì.
- Òðÿáâà äà îïèòàìå - ðå÷å Áúðò è ãðàáíà åäèí øèø.
- Íå ñè ñòðóâà, ùå îñòàíå åäíà õàïêà, ñëåä êàòî ìó îäåðåì êîæàòà è ìó èç÷èñòèì êîñòèòå - îáàäè ñå Óèëÿì, êîéòî âå÷å çäðàâàòà ñå áåøå íàÿë.
- Ìîæå äà ñå íàìåðÿò è äðóãè êàòî íåãî íàîêîëî è òîãàâà ùå ñè ñãîòâèì õóáàâà ãîçáà - çàáåëÿçà Áúðò. - Åé, òè, ïðîêëåò ìàëúê çàåê, ÿ êàæè èìà ëè îùå ìíîãî ìúíè÷åòà, ñêðèòè èç ãîðàòà - îáúðíà ñå òîé êúì Áèëáî è ïîãëåäíà ïîêðèòèòå ìó ñ êîçèíà êðàêà; ïîñëå ãî õâàíà çà ïðúñòèòå íà êðàêàòà è ãî ðàçòúðñè.
- Äà, ìíîãî - ðå÷å Áèëáî, ïðåäè äà ñúîáðàçè, ÷å íå áèâà äà èçäàâà ïðèÿòåëèòå ñè. - Íå, íå, íèòî åäíî - ïîáúðçà âåäíàãà äà îòðå÷å òîé.
- Êàêâî èñêàø äà êàæåø? - ïîïèòà Áúðò, êàòî ãî õâàíà - òîçè ïúò çà êîñàòà - è ãî âäèãíà íàãîðå.
- Òîâà, êîåòî êàçâàì - îòãîâîðè Áèëáî, äèøàéêè òåæêî. - È, ìîëÿ âè, íå ìå ãîòâåòå, ëþáåçíè ãîñïîäà! Àç ñàìèÿò ñúì äîáúð ãîòâà÷ è ùå âè ñâúðøà ïîâå÷å ðàáîòà êàòî ãîòâà÷, îòêîëêîòî êàòî ñãîòâåí. Ùå âè ïðèãîòâÿ ïðåêðàñíà çàêóñêà çà ñóòðèíòà, àêî íå ìå èçëàïàòå çà âå÷åðÿ.
- ß ãî âèæ, ñìåøíèÿ ìó ñàìîõâàëêî! - ðå÷å ñúñ ñíèçõîæäåíèå Óèëÿì. Òîé âå÷å ñå áåøå íàÿë äî ïðåñèòà, à áåøå èçïèë è äîñòà áèðà. - Ñìåøåí, ìàëúê ñàìîõâàëêî! - ïîâòîðè òîé è äîáàâè: - Õàéäå äà ãî ïóñíåì!
- Äîáðå, íî íåêà ïúðâî êàæå êàêâî ñå ðàçáèðà ïîä „ìíîãî" è „íèòî åäíî" - îòâúðíà Áúðò. - Íèêàê íå ìè ñå ùå äà ìè ïðåðåæàò ãúðëîòî, äîêàòî ñïÿ! Àêî ìó ïúõíåì ïðúñòèòå íà êðàêàòà â îãúíÿ, òîé âñè÷êî ùå ñè êàæå!
- Íå ñúì ñúãëàñåí - âúçðàçè Óèëÿì. - Â êðàÿ íà êðàèùàòà àç ãî ïèïíàõ.
- Òè ñè åäèí òëúñò ãëóïàê, Óèëÿì - ðå÷å ìó Áúðò, - êàêòî âå÷å òè ãî êàçàõ âåäíúæ òàçè âå÷åð.
- À òè ïúê ñè ïðîñòàê!
- Òîâà ïîâå÷å íå ñå òúðïè, Áèë Õèãèíñ - îçúáè ñå Áúðò è ñòîâàðè þìðóêà ñè â îêîòî íà Óèëÿì.
Çàïî÷íà ñòðàõîòåí áîé. Áèëáî, êîãîòî Áúðò â ÿäà ñè áå ïóñíàë íà çåìÿòà, áëàãîðàçóìíî ïîáúðçà äà èçïúëçè íàñòðàíè îò êðàêàòà èì, ïðåäè îùå òå äà ñå ñäúðëÿò êàòî êó÷åòà è äà ïî÷íàò äà ñå íàðè÷àò ñ íàé-îñêúðáèòåëíè èìåíà - êîèòî âïðî÷åì íàïúëíî èì ïîäõîæäàõà. Ñêîðî òå ñå âêîï÷èõà åäèí â äðóã, òúðêóëíàõà ñå ïî÷òè äî ñàìèÿ îãúí è âçåõà äà ñå ðèòàò è äà ñå óäðÿò. Òîì ãè çàøèáà ñ åäíà âúðøèíà, çà äà ãè íàêàðà äà ñå îïîìíÿò, íî òîâà îùå ïîâå÷å ãè ðàçÿðè.
Òúêìî ñåãà áåøå ìîìåíòúò Áèëáî äà ñå èçìúêíå.
Íî Áúðò ïðîñòî áåøå ïðåìàçàë êðà÷êàòà ìó â îãðîìíàòà ñè ëàïà è òîé, ãîðêèÿò, íÿìàøå ñèëà äà ñå íàäèãíå, à ìó ñå âèåøå è ñâÿò. Çàòîâà îñòàíà äà ëåæè, äèøàéêè òåæêî, âúí îò êðúãà íà ñâåòëèíàòà.
Â ðàçãàðà íà áîÿ ñå ïîÿâè Áàëèí. Äæóäæåòàòà áÿõà ÷óëè îòäàëå÷ øóìà è ñëåä êàòî ïî÷àêàõà èçâåñòíî âðåìå Áèëáî äà ñå âúðíå èëè äà èçáóõà êàòî áóõàë, çàïúëçÿõà åäíî ïî åäíî, êîëêîòî áå âúçìîæíî ïî-òèõî êúì ñâåòëèíàòà. Ùîì çúðíà Áàëèí, Òîì íàäàäå ñòðàøåí ðåâ. Òðîëîâåòå íàïðàâî íåíàâèæäàò äæóäæåòàòà (àêî íå ñà ñãîòâåíè). Â ìèã Áúðò è Áèë ñïðÿõà äà ñå áèÿò è èçâèêàõà:
- Áúðçî, Òîì, äàé òîðáàòà!
È ïðåäè Áàëèí (êîéòî ñå ÷óäåøå êúäå ëè â öÿëàòà òàçè áúðêîòèÿ ñå íàìèðà Áèëáî) äà ðàçáåðå êàêâî ñòàâà, åäíà òîðáà ñå íàõëóçè íà ãëàâàòà ìó è òîé òóïíà íà çåìÿòà.
- Ïîâå÷å îò ñèãóðåí ñúì, ÷å è äðóãè ùå äîéäàò - âúçêëèêíà ðàäîñòíî Òîì. - Åòî êàêâî îçíà÷àâàëî òîâà „ìíîãî è íèòî åäíî". Íå ðàçõîáèòè, à ìíîãî äæóäæåòà. Ñåãà âå÷å ìè å ÿñíî!
- Ìèñëÿ, ÷å ñè ïðàâ - ðå÷å Áúðò, - çàòîâà íàé-äîáðå å äà ñå äðúïíåì îò ñâåòëèíàòà.
Òàêà è ñòîðèõà. Ñòèñíàëè â ðúöå òîðáèòå, â êîèòî îáèêíîâåíî íîñåõà îâíåøêîòî ìåñî è äðóãàòà ñè ïëÿ÷êà, òå çà÷àêàõà â òúìíèíàòà. È ùîì íÿêîå äæóäæå ñå ïîÿâåøå è ïîãëåäíåøå êúì îãúíÿ, êúì ðàçëåòèòå êàíè è êúì íåäîÿäåíîòî ìåñî - èçâåäíúæ õîï! - íà ãëàâàòà ìó ñå íàõëóçâàøå åäíà òîðáà è ãî ïîâàëÿøå. Ñêîðî Äóàëèí ñå òúðêóëíà äî Áàëèí, Ôèëè äî Êèëè, Äîðè è Íîðè âúðõó Îðè, à Îèí, Ãëîèí, Áèôóð, Áîôóð è Áîìáóð ñå íàìåðèõà âñè÷êèòå çàåäíî íà êàìàðà áëèçî äî îãúíÿ.
- Òîâà ùå èì áúäå çà óðîê - êàçà Òîì, çàùîòî Áèôóð è Áîìáóð ìó áÿõà ñúçäàëè ãîëåìè çàòðóäíåíèÿ è ñå áÿõà áîðèëè êàòî áåñíè, êàêòî ñå áîðÿò îáèêíîâåíî äæóäæåòàòà, êîãàòî íÿêîé èñêà äà ãè õâàíå.
Ïîñëåäåí äîéäå Òîðèí - íî íåãî íå ìîæåõà äà ãî èçíåíàäàò íåïîäãîòâåí. Òîé èäâàøå ñ ïðåä÷óâñòâèåòî, ÷å ñå å ñëó÷èëà áåäà, è íå ìó áåøå íóæíî äà âèäè ïîäàâàùèòå ñå îò òîðáèòå êðàêà íà ïðèÿòåëèòå ñè, çà äà ñå óâåðè, ÷å íå âñè÷êî å íàðåä. Åòî çàùî òîé çàñòàíà ïî-íàäàëå÷ â ñÿíêàòà è êàçà:
- Êàêâî ñå å ñëó÷èëî? Êîé å ïîâàëèë ìîèòå õîðà?
- Òðîëîâåòå - ïðîøåïíà Áèëáî èççàä åäíî äúðâî. Âåëèêàíèòå áÿõà ãî çàáðàâèëè. - Òå ñå êðèÿò â øóáðàöèòå ñ òîðáè â ðúöå - ïîÿñíè òîé.
- Î, òàêà ëè? - ðå÷å Òîðèí è ñêî÷è íàïðåä êúì îãúíÿ, ïðåäè òå äà ñå õâúðëÿò îòãîðå ìó. Ãðàáíà ãîëÿì êëîí è ìóøíà ãîðÿùèÿ ìó êðàé â îêîòî íà Áúðò, ïðåäè òîé äà óñïåå äà îòñêî÷è. Òîâà èçâàäè Áúðò îò áîÿ çà èçâåñòíî âðåìå.
Áèëáî ñúùî íå çàêúñíÿ äà ñå íàìåñè. Òîé ñå îïèòà äà ñãðàá÷è Òîì çà êðàêà - äåáåë êîëêîòî ñòâîëà íà ìëàäî äúðâî, íî ïîëåòÿ êàòî ïóìïàë êúì øóáðàöèòå, êîãàòî Òîì ïîíå÷è äà ðèòíå ñíîï èñêðè â ëèöåòî íà Òîðèí.
Òîðèí îáà÷å íå ìó îñòàíà äëúæåí, öàïàðäîñà ãî ñ êëîíà ïî óñòàòà è ìó èçáè åäèí îò ïðåäíèòå çúáè. Ñàìî êàê èçðåâà îò áîëêà òðîëúò - íå ìîãà äà âè îïèøà. Â òîçè ìîìåíò îáà÷å Óèëÿì ñå ïðèáëèæè èçîòçàä è íàõëóçè åäíà òîðáà âðúç ãëàâàòà íà Òîðèí, êîÿòî ìó ñòèãíà ÷àê äî ïåòèòå. È ñ òîâà áèòêàòà ñâúðøè.
Ñåãà âå÷å âñè÷êè äæóäæåòà áÿõà â êàïàíà - çäðàâî çàâúðçàíè â òîðáèòå, à òðèìàòà ðàçÿðåíè òðîëîâå (åäèí ñ èçãîðåíî îêî è åäèí ñ èçáèò çúá) ñåäÿõà êðàé òÿõ è ñïîðåõà äàëè äà ãè èçïåêàò íà òèõ îãúí, äàëè, äà ãè ñêúëöàò íà ñèòíî è äà ãè ñâàðÿò, èëè äà ñåäíàò åäèí ñëåä äðóã îòãîðå èì è äà ãè ñìà÷êàò íà ïèõòèÿ. À Áèëáî ñ èçïîäðàíà êîæà è èçïîäðàíè äðåõè ñå ñïîòàéâàøå íà âúðõà íà åäèí õðàñò è íå ñìååøå äà ïîìðúäíå îò ñòðàõ äà íå ãî ÷óÿò.
È òî÷íî òîãàâà ñå âúðíà Ãàíäàëô. Íî íèêîé íå ãî âèäÿ. Òðîëîâåòå òúêìî áÿõà ðåøèëè äà èçïåêàò âåäíàãà äæóäæåòàòà, íî äà ãè èçÿäàò ïî-êúñíî - òîâà áåøå ïðåäëîæåíèå íà Áúðò è ñëåä äúëãà ðàçïðàâèÿ äðóãèòå ñå áÿõà ñúãëàñèëè ñ íåãî. 
- Ãëóïàâî å äà ãè ïå÷åì ñåãà, òîâà ùå íè îòíåìå öÿëà íîù - îáàäè ñå åäèí ãëàñ. Áúðò ïîìèñëè, ÷å å ãëàñúò íà Óèëÿì.
- Íå çàïî÷âàé ðàçïðàâèÿòà îòíîâî, Áèë - êàçà òîé, - èíà÷å íàèñòèíà ùå íè îòèäå öÿëàòà íîù.
- Êîé çàïî÷âà ðàçïðàâèÿòà? - èçíåíàäàíî ïîïèòà Óèëÿì, êîéòî ìèñëåøå, ÷å Áúðò áå ïðîãîâîðèë ïðúâ.
- Òè - ðå÷å Áúðò.
- Ëúæåö! - ñîïíà ìó ñå Óèëÿì è ðàçïðàâèÿòà íàèñòèíà çàïî÷íà îòíîâî.
Íàêðàÿ òå ðåøèõà äà ñêúëöàò äæóäæåòàòà íà ñèòíî è äà ãè ñâàðÿò. Çà òàçè öåë äîíåñîõà åäíî ãîëÿìî ÷åðíî ãúðíå è èçâàäèõà íîæîâåòå ñè.
- Ãëóïàâî å äà ãè âàðèì! Íÿìàìå âîäà, à êëàäåíåöúò å íà ìíîãî ïúò îòòóê - ÷ó ñå ïàê åäèí ãëàñ. Áúðò è Óèëÿì ïîìèñëèõà, ÷å ãëàñúò å íà Òîì.
- ß ìëúêâàé! - âèêíàõà òå. - Òàêà íèêîãà íÿìà äà ñâúðøèì ðàáîòà. È àêî ìíîãî çíàåø, ñàì ùå îòèäåø äà äîíåñåø âîäàòà.
- Ìëúêâàé òè! - îçúáè ñå Òîì, êîéòî ìèñëåøå, ÷å òîâà å ãëàñúò íà Óèëÿì. - Êîé ìíîãî çíàå – àç èëè òè?
- Ãëóïàê! - ðå÷å Óèëÿì.
- Òè ñè ãëóïàê! - ðå÷å Òîì.
È òå ïîäíîâèõà îùå ïî-ðàçãîðåùåíî êàâãàòà, äîêàòî íàé-íàêðàÿ ðåøèõà äà ñåäíàò åäèí ïî åäèí âúðõó òîðáèòå è äà ñìàæàò äæóäæåòàòà íà ïèõòèÿ, à äà ãè ñâàðÿò ïî-êúñíî.
- Âúðõó êîãî äà ñåäíåì íàé-íàïðåä? – ïîïèòà åäèí ãëàñ.
- Íàé-äîáðå âúðõó ïîñëåäíèÿ - ðå÷å Áúðò, ÷èåòî îêî Òîðèí áå èçãîðèë. Òîé ñè ïîìèñëè, ÷å Òîì å çàäàë âúïðîñà.
- Çàùî ïèòàø, êàòî ñè îòãîâàðÿø ñàì! – êàçà Òîì. - Ùîì èñêàø äà ñåäíåø âúðõó ïîñëåäíèÿ, ñÿäàé. Íî êîé å òîé?
- Îíçè ñ æúëòèòå ÷îðàïè - îòâúðíà Áúðò.
- Ãëóïîñòè, îíçè ñúñ ñèâèòå - îáàäè ñå ãëàñ ñúùî êàòî Óèëÿìîâèÿ.
- Ñèãóðåí ñúì, ÷å áÿõà æúëòè - âúçðàçè Áúðò.
- Æúëòè áÿõà - ïîòâúðäè Óèëÿì.
- Çàùî òîãàâà òâúðäèø, ÷å ñà áèëè ñèâè? - ÿäîñàíî ïîïèòà Áúðò.
- Íå ñúì êàçâàë òàêîâà íåùî. Òîì ãî êàçà.
- Íå å âÿðíî - îòðå÷å Òîì. - Òè ãî êàçà.
- Äâàìà íà åäèí, çàòîâà çàòâàðÿé ñè óñòàòà! - êðåñíà Áúðò.
- Òè íà êîãî ãè ðàçïðàâÿø òèÿ? - èçðåâà Óèëÿì.
- Õàéäå ñòèãà! - â õîð êàçàõà Òîì è Áúðò. - Íîùòà ïðåâàëÿ è ñêîðî ùå íàñòúïè óòðîòî. Äà ñå çàëàâÿìå çà ðàáîòà!
- Óòðîòî äà âè ñâàðè è äà âè âêàìåíè! - êàçà åäèí ãëàñ, êîéòî ïðèëè÷àøå íà Óèëÿìîâèÿ, íî íå áåøå íåãîâèÿò.
È òî÷íî â òîçè ìîìåíò íåáåòî íàä õúëìà ïðîñâåòëÿ è îò êëîíèòå íà äúðâåòàòà ñå ïîíåñå çâó÷íî ÷óðóëèêàíå. Óèëÿì âå÷å íèêîãà íå ìîæà äà ïðîãîâîðè, çàùîòî ñå âêàìåíè, êàêòî ñå íàâåæäàøå, à Áúðò è Òîì ñå ïðåâúðíàõà â ñêàëè òúêìî êîãàòî ñå îáðúùàõà êúì íåãî. Òàì ñè ñòîÿò ñàìîòíè è äî äíåñ è ñàìî ïòèöèòå êàöàò ïî òÿõ. Çàùîòî òðîëîâåòå, êàêòî ìîæå áè çíàåòå, òðÿáâà äà ñå ñêðèâàò ïîä çåìÿòà, ïðåäè äà å íàñòúïèëî óòðîòî, èíà÷å ñå ïðåâðúùàò â ñêàëàòà, îò êîÿòî ñà íàïðàâåíè, è íèêîãà âå÷å íå ñå ñúæèâÿâàò.
- Îòëè÷íî! - âúçêëèêíà Ãàíäàëô, êàòî ïðèñòúïè èççàä åäíî äúðâî è ïîìîãíà íà Áèëáî äà ñëåçå îò òðúíëèâèÿ õðàñò.
È åäâà ñåãà íà Áèëáî ìó ñòàíà ÿñíî âñè÷êî. Ãëàñúò íà âúëøåáíèêà áå êàðàë òðîëîâåòå äà ñå ïðåïèðàò è äà ñå ðàçïðàâÿò, äîêàòî íàñòúïè óòðîòî è ãè ïîãóáè.
Îñòàâàøå äà ñå ðàçâúðæàò òîðáèòå è äà ñå îñâîáîäÿò äæóäæåòàòà. Òå åäâà íå ñå áÿõà çàäóøèëè âúòðå è áÿõà óæàñíî èçïëàøåíè - çàùîòî, ñúãëàñåòå ñå, ÷å íå å ïðèÿòíî äà ëåæèø çàâúðçàí è äà ÷óâàø ïðåç öÿëîòî âðåìå êàê òðîëîâåòå ñå äâîóìÿò äàëè äà òå èçïåêàò, äàëè äà òå ñìà÷êàò íà ïèõòèÿ, èëè äà òå íàêúëöàò íà ñèòíî. Ïðåäè äà ñå óñïîêîÿò, òå òðÿáâàøå äâà ïúòè äà èçñëóøàò ðàçêàçà íà Áèëáî, çà òîâà, êîåòî ìó ñå áåøå ñëó÷èëî.
- Íå ñè èçáðàë ïîäõîäÿùî âðåìå äà ñå óïðàæíÿâàø â ïðåáúðêâàíå íà äæîáîâå - ðå÷å ñ óêîð Áîìáóð, - ñëåä êàòî íà íàñ íè áÿõà íóæíè ñàìî îãúí è õðàíà.
- À òî÷íî òîâà íå ìîæå äà ñå âçåìå îò òåçè òðîëîâå áåç áîðáà - çàáåëÿçà Ãàíäàëô. - Íî áèëî, êàêâîòî áèëî, ñåãà íå ãóáåòå ïîâå÷å âðåìå. Íÿêúäå íàáëèçî òðÿáâà äà å ïåùåðàòà, â êîÿòî òðîëîâåòå ñå êðèÿò îò ñëúíöåòî. Äîáðå ùå å äà ïîãëåäíåì êàêâî èìà â íåÿ!
Âñè÷êè ñå âòóðíàõà äà òúðñÿò ïåùåðàòà è ñêîðî îòêðèõà ìåæäó äúðâåòàòà îòïå÷àòúöè îò êàìåííèòå áîòóøè íà òðîëîâåòå. Òðúãíàõà ïî ñëåäèòå íàãîðå ïî õúëìà è òå ãè îòâåäîõà äî ãðàìàäíà, ïîëóñêðèòà â øóáðàöèòå êàìåííà âðàòà, êîÿòî î÷åâèäíî âîäåøå êúì íÿêàêâà ïåùåðà. Íî âðàòàòà íå ìîæåøå äà ñå îòâîðè. Òÿ íå ïîìðúäíà äîðè è êîãàòî âñè÷êè ñ îáøè óñèëèÿ çàïî÷íàõà äà ÿ áóòàò, à Ãàíäàëô îïèòâàøå ðàçëè÷íè çàêëèíàíèÿ.
- Äàëè òîâà íÿìà äà ñâúðøè ðàáîòà? - ïîïèòà Áèëáî, êîãàòî âñè÷êè âå÷å áÿõà ìíîãî óìîðåíè è îò÷àÿíè. - Íàìåðèõ ãî íà çåìÿòà, êîãàòî òðîëîâåòå ñå áèåõà. - È òîé ïîäàäå åäèí âúçãîëÿì êëþ÷, êîéòî íà Óèëÿì ñèãóðíî ñå å âèæäàë ñúâñåì ìúíè÷úê, åäâà ëè íå íåçàáåëåæèì. Íàâÿðíî áå ïàäíàë îò äæîáà ìó - çà ùàñòèå, ïðåäè äà ñå âêàìåíè.
- Çàùî íå ñïîìåíà çà íåãî ïî-ðàíî? - âèêíàõà ÿäîñàíè äæóäæåòàòà.
Ãàíäàëô ãðàáíà êëþ÷à è ãî ïúõíà â êëþ÷àëêàòà. Òîãàâà ñ åäèí ñèëåí òëàñúê òå îòêðåõíàõà êàìåííàòà âðàòà è âëÿçîõà âúòðå. Ïî ïîäà ñå âàëÿõà îãëîçãàíè êîñòè, âúçäóõúò áå íàïîåí ñ ïðîòèâíà ìèðèçìà, íî â çàìÿíà íà òîâà ïúê èìàøå â èçîáèëèå õðàíà, íàõâúðëÿíà â áåçïîðÿäúê ïî ðàôòîâåòå è ïî çåìÿòà ñðåä áúðêîòèÿòà îò íàé-ðàçíîîáðàçíà ïëÿ÷êà - êàòî ñå çàïî÷íå îò ïèðèí÷åíèòå êîï÷åòà è ñå ñòèãíå äî ãúðíåòàòà, íàòúïêàíè ñ æúëòèöè. Ïî ñòåíèòå èìàøå îêà÷åíè è ìíîãî äðåõè - íå ïî ðúñòà íà òðîëîâåòå, î÷åâèäíî îñòàíàëè îò æåðòâèòå èì, - à ñðåä òÿõ âèñÿõà è íÿêîëêî ìå÷à ñ ðàçëè÷íà íàïðàâà, ôîðìà è ãîëåìèíà. Äâà îò òÿõ ïðèâëè÷àõà îñîáåíî âíèìàíèåòî ñ êðàñèâèòå ñè íîæíèöè è ñ óêðàñåíèòå ñè ñúñ ñêúïîöåííè êàìúíè äðúæêè.
Ãàíäàëô âçå åäèíèÿ, à Òîðèí - äðóãèÿ. Áèëáî ñè èçáðà åäèí íîæ ñ êîæåí êàëúô. Òîâà, êîåòî íà òðîëîâåòå áå ñëóæèëî çà äæîáíî íîæ÷å, íà õîáèòà ùåøå äà âúðøè ðàáîòà êàòî ñàáÿ.
- Îñòðèåòàòà èì èçãëåæäàò äîáðè - çàáåëÿçà Ãàíäàëô, êàòî ãè èçìúêâàøå äî ïîëîâèíà è ãè ðàçãëåæäàøå ñ ëþáîïèòñòâî. Òå íå ñà èçðàáîòåíè íèòî îò òðîëîâå, íèòî îò ìåñòíè êîâà÷è, íèòî ïî íàøå âðåìå. Åäâà êîãàòî ðàç÷åòåì ðóíè÷åñêèòå áóêâè âúðõó òÿõ, ùå óçíàåì èñòîðèÿòà èì.
- Äà ñå ìàõàìå ÷àñ ïî-ñêîðî îò òàçè ïðîòèâíà ìèðèçìà! - íå ñå ñäúðæà Ôèëè.
È òå áúðçî èçíåñîõà ãúðíåòàòà ñ æúëòèöèòå è îíàçè ÷àñò îò õðàíàòà, êîÿòî èçãëåæäàøå íåäîêîñâàíà è ãîäíà çà ÿäåíå. Èçíåñîõà ñúùî è åäíî áóðå ñ áèðà, ïúëíî äîãîðå. Ïî òîâà âðåìå âå÷å òîëêîâà áÿõà èçãëàäíåëè, ÷å íèêîé è íå ïîìèñëè äà ïðèäèðÿ íà õðàíàòà, íàìåðåíà â óáåæèùåòî íà òðîëîâåòå. Òåõíèòå ñîáñòâåíè ïðîâèçèè áÿõà âå÷å íà ñâúðøâàíå, à ñåãà ðàçïîëàãàõà ñ èçîáèëèå îò õëÿá è ñèðåíå, ñ åäíî áóðå áèðà è ñúñ ñëàíèíà, êîÿòî èçïåêîõà íà äîãàðÿùàòà æàð.
Ñëåä òîâà ñè ëåãíàõà äà ñïÿò, çàùîòî ñå ÷óâñòâóâàõà ìíîãî èçòîùåíè îò íîùíèòå ïðåæèâåëèöè, è ñïàõà ÷àê äî ñëåäîáåäà. Òîãàâà äîâåäîõà êîí÷åòàòà ñè, íàòîâàðèõà íà òÿõ ãúðíåòàòà ñ æúëòèöè è ãè ïðåíåñîõà è çàêîïàõà íà ñêðèøíî ìÿñòî, íåäàëå÷ îò ïúòåêàòà êðàé ðåêàòà, êàòî èçðåêîõà íåìàëêî çàêëèíàíèÿ íàä òÿõ, çà äà íå ãè îòêðèå è âçåìå íÿêîé, äîêàòî òå (àêî èì ñå îòäàäåøå âúçìîæíîñò) ñå âúðíàò îáðàòíî è ñè ãè ïðèáåðàò. Êàòî ñâúðøèõà è òàçè ðàáîòà, îòíîâî âúçñåäíàõà êîí÷åòàòà è áàâíî ïîòåãëèõà ïî ïúòÿ êúì Èçòîê.
- Êúäå áåøå îòèøúë, àêî ìîãà äà ïîïèòàì? - ðå÷å Òîðèí íà Ãàíäàëô, äîêàòî ÿçäåõà ðåäîì.
- Äà ïîãëåäíà êàêâî ñòàâà íàïðåä – îòãîâîðè âúëøåáíèêúò.
- À êàêâî òå äîâåäå îáðàòíî òúêìî íàâðåìå?
- Òîâà, ÷å ïîãëåäíàõ íàçàä.
- Äîáðå, íî íå ìîæåø ëè äà ìè îáÿñíèø ìàëêî ïî-ïîäðîáíî? - ïðîäúëæè Òîðèí.
- Òðúãíàõ äà ïðîó÷à òàéíî ïúòÿ, ïî êîéòî ùå âúðâèì. Ñêîðî òîé ùå ñòàíå îïàñåí è òðóäåí. Îñâåí òîâà èñêàõ è äà ïîïúëíÿ ìàëêèÿ íè çàïàñ îò ïðîâèçèè. Íå áÿõ ñòèãíàë ìíîãî äàëå÷, êîãàòî ñðåùíàõ äâàìà ìîè ïðèÿòåëè îò óåäèíåíàòà äîëèíà.
- Êúäå ñå íàìèðà òÿ?
- Íå ìå ïðåêúñâàé! - ñîïíà ìó ñå Ãàíäàëô. - Ñëåä íÿêîëêî äíè ùå ñòèãíåø òàì, àêî èìàø êúñìåò, è ùå óçíàåø âñè÷êî çà íåÿ. Òà, êàêòî êàçàõ, ñðåùíàõ äâàìà îò õîðàòà íà Åëðîíä. Òå áÿãàõà äà ñå ñïàñÿò îò òðîëîâåòå. Òúêìî îò òÿõ óçíàõ, ÷å òðèìà òðîëîâå ñëåçëè îò ïëàíèíèòå è ñå íàñòàíèëè â ãîðàòà, íåäàëå÷ îò ïúòÿ. Âñè÷êî æèâî îò îêîëíîñòòà ñå èçïëàøèëî è èçáÿãàëî, çàòîâà òå ëîâåëè îò çàñàäà ñëó÷àéíèòå ïúòíèöè.
- Âåäíàãà ðàçáðàõ, ÷å ùå èìàòå íóæäà îò ìåí. Êàòî ïîãëåäíàõ íàçàä, â äàëå÷èíàòà âèäÿõ ñèÿíèå îò îãúí è â ñúùèÿ ìèã òðúãíàõ îáðàòíî. Ñåãà âå÷å çíàåø âñè÷êî. Íî, ìîëÿ òå, ñëåäâàùèÿ ïúò áúäè ïî-ïðåäïàçëèâ, èíà÷å äîíèêúäå íÿìà äà ñòèãíåø!
- Áëàãîäàðÿ òè! - îòâúðíà Òîðèí.


3. ÊÐÀÒÚÊ ÎÒÄÈÕ

Ìàêàð ÷å âðåìåòî ñå ïîäîáðè, òîçè äåí òå íèòî ïÿõà, íèòî ñè ðàçêàçâàõà ïðèêàçêè. Òàêà ìèíàõà è ñëåäâàùèÿò, è ïî-ñëåäâàùèÿò äåí. Ïúòíèöèòå äîáðå ðàçáèðàõà, ÷å îïàñíîñòòà âñå ïîâå÷å ñå ïðèáëèæàâà êúì òÿõ îò âñè÷êè ñòðàíè. Íîùóâàõà ïîä çâåçäèòå, à êîí÷åòàòà èì áÿõà ïî-ñèòè îò òÿõ, çàùîòî òðåâà èìàøå â èçîáèëèå, íî òîðáèòå èì ñ ïðîâèçèè ñå áÿõà ïîèçïðàçíèëè, âúïðåêè ÷å ãè áÿõà íàïúëíèëè îò çàïàñèòå íà òðîëîâåòå. Åäíà ñóòðèí ñòèãíàõà äî íÿêàêâà ðåêà, êîÿòî òå÷åøå, øóìíà è ïåíëèâà, ïî êàìúíàöèòå. Íàìåðèõà áðîä è ÿ ïðåãàçèõà. Îòâúäíèÿò áðÿã áåøå ñòðúìåí è õëúçãàâ. Êîãàòî ãî èçêà÷èõà, âîäåéêè êîí÷åòàòà ñè çà þçäèòå, âèäÿõà, ÷å ãîëåìèòå ïëàíèíè ñúâñåì ñà ñå ïðèáëèæèëè äî òÿõ. Èçãëåæäàøå åäâà ëè íå, ÷å èì îñòàâà ñàìî åäèí äåí ïúò äî ïîäíîæèåòî íà íàé-áëèçêîòî âúçâèøåíèå. Òî ñå èçäèãàøå ìðà÷íî è ñòðàõîâèòî, ìàêàð ÷å êàôÿâèòå ìó ñêëîíîâå áÿõà òóê-òàì îáàãðåíè îò ñëúí÷åâà ñâåòëèíà, à ïî âúðõîâåòå íà ðàçêëîíåíèÿòà ìó áëåñòåøå ñíÿã.
- Òîâà ëè å ïëàíèíàòà? - ïîïèòà áëàãîãîâåéíî Áèëáî, îòâîðèë øèðîêî î÷è. Ïðåç æèâîòà ñè òîé íå áåøå âèæäàë òîëêîâà ãîëÿìî íåùî.
- Ðàçáèðà ñå, ÷å íå! - îòãîâîðè Áàëèí. - Òîâà å ñàìî íà÷àëîòî íà Ìúãëèâèòå ïëàíèíè è íèå ïúðâî ùå òðÿáâà íÿêàê ñè äà ìèíåì ïðåç òÿõ, íàä òÿõ è ïîä òÿõ, çà äà ñòèãíåì íà îòâúäíàòà èì ñòðàíà â Ïóñòèííàòà çåìÿ. Äîðè è îòòàì äî Îïóñòîøåíàòà ïëàíèíà íà Èçòîê, êúäåòî Ñìîã ëåæè âúðõó íàøèòå ñúêðîâèùà è ãè ïàçè, îñòàâà îùå ìíîãî, ìíîãî ïúò.
- Î! - ðå÷å Áèëáî è èçâåäíúæ ñå ïî÷óâñòâóâà Ïî-óìîðåí îò âñÿêîãà. Îòíîâî ñè ñïîìíè - è íå çà ïîñëåäåí ïúò - çà óäîáíîòî ñè êðåñëî ïðåä îãíèùåòî â ñâîÿòà ëþáèìà äíåâíà ñòàÿ â õîáèòîâàòà ñè äóïêà è çà ïååùèÿ ÷àéíèê.
Ñåãà âå÷å Ãàíäàëô òðúãíà íà÷åëî.
- Àêî îáúðêàìå ïúòÿ, ñ íàñ å ñâúðøåíî - ïðåäóïðåäè òîé. - Ïðåäè âñè÷êî ñå íóæäàåì îò õðàíà è îò ñðàâíèòåëíî áåçîïàñíî ìÿñòî çà ïî÷èâêà. Ìíîãî âàæíî å ñúùî äà ñå íàâëåçå â Ìúãëèâèòå ïëàíèíè ïî âåðíèÿ ïúò, èíà÷å ùå ñå èçãóáèòå â òÿõ, ùå òðÿáâà äà ñå âúðíåòå îáðàòíî è äà òðúãíåòå îòíîâî (àêî èçîáùî óñïååòå äà ñå âúðíåòå).
Òå ãî ïîïèòàõà íàêúäå ñå å îòïðàâèë è òîé îòãîâîðè:
- Ñåãà ñå íàìèðàìå òî÷íî íà ãðàíèöàòà íà Ïóñòèíÿòà, êàêòî íÿêîè îò âàñ ìîæå áè çíàÿò. Íÿêúäå ïðåä íàñ ëåæè ñêðèòà êðàñèâàòà Óåäèíåíà äîëèíà, êúäåòî æèâåå Åëðîíä â Ïîñëåäíèÿ óäîáåí äîì. Àç ìó ïðàòèõ âåñò ïî ìîèòå ïðèÿòåëè è ñåãà íè î÷àêâà.
Ñúîáùåíèåòî íà Ãàíäàëô ãè óñïîêîè è îáíàäåæäè, íî íå áåøå òàêà ëåñíî, êàêòî èçãëåæäàøå, äà ñå ñòèãíå äî Óåäèíåíàòà äîëèíà è äà ñå îòêðèå Ïîñëåäíèÿò óäîáåí äîì íà çàïàä îò ïëàíèíèòå. Ïðåä òÿõ ñå ñòåëåøå ïóñòà çåìÿ - íèòî äúðâåòà, íèòî äîë÷èíêè, íèòî áàèð÷èíêè ñå ñðåùàõà ïî íåÿ. Ñàìî åäèí îãðîìåí ñêëîí, öåëèÿò êàôåíèêàâî-æúëò, òóê-òàì ñ ïî íÿêîå òðåâíîçåëåíî èëè ìúõîâî-çåëåíî ïåòíî, êîåòî ñî÷åøå, ÷å íà òîâà ìÿñòî íàâÿðíî èìà âîäà. Ñêëîíúò áàâíî-áàâíî ñå èçäèãàøå íàãîðå, çà äà ñå ñðåùíå ñ ïîäíîæèåòî íà íàé-áëèçêîòî. âúçâèøåíèå.
Óòðèíòà èçìèíà, íàñòúïè ñëåäîáåäúò, íî â öÿëàòà ñìúë÷àíà ïóñòîø íå ñå âèæäàøå íèêàêâà ñëåäà îò æèëèùå. Ïúòíèöèòå çàïî÷íàõà äà ñå òðåâîæàò, çàùîòî ðàçáèðàõà, ÷å êúùàòà ìîæåøå äà ëåæè ñêðèòà ÷àê íÿêúäå ïðè ïëàíèíèòå. Ïðåä êðàêàòà èì èçâåäíúæ çåéâàõà òåñíè êëèñóðè ñúñ ñòðúìíè ñòåíè è òå ñ èçíåíàäà ñúçèðàõà â òÿõ äúðâåòà èëè íÿêîÿ òå÷àùà íà äúíîòî ðåêà. Íà ïúòÿ èì ñå èçïðå÷âàõà è äåðåòà, êîèòî ìîæåõà äà ñå ïðåìèíàò ñ åäèí äúëúã ñêîê, ìàêàð ÷å áÿõà ìíîãî äúëáîêè é ñ ïåíëèâè âîäîïàäè. Ñðåùàõà ñå è òúìíè ïðîëîìè, êîèòî íèòî ìîæåø äà ïðåñêî÷èø, íèòî ìîæåø äà ïðåìèíåø ñ êàòåðåíå. Èìàøå è áëàòà - çåëåíè, ñòðàøíî êðàñèâè íàãëåä, èçïúñòðåíè ñ ÿðêè, âèñîêè öâåòÿ, íî ïîïàäíåøå ëè â òÿõ íÿêîå êîí÷å ñ òîâàðà íà ãúðáà ñè, åäâà ëè ùåøå âå÷å äà ñå èçìúêíå îòòàì.
Ðàçñòîÿíèåòî îò ðå÷íèÿ áðÿã äî ïëàíèíèòå áåøå â äåéñòâèòåëíîñò ìíîãî ïî-ãîëÿìî, îòêîëêîòî ìîæåøå äà ñå ïðåäïîëîæè. Òîâà èçíåíàäà Áèëáî. Åäèíñòâåíàòà ïúòåêà áåøå îòáåëÿçàíà ñ áåëè êàìú÷åòà - íÿêîè òîëêîâà ìúíè÷êè, ÷å åäâà ñå âèæäàõà, äðóãè-ïúê - ïîëóñêðèòè îò ìúõ è ïèðåí.
Áàâíî ñå íàïðåäâàøå ïî òàçè ïúòåêà, ìàêàð äà ãè âîäåøå Ãàíäàëô, êîéòî ÿâíî äîáðå ÿ ïîçíàâàøå. Ãëàâàòà ìó è äúëãàòà ìó áðàäà ñå âúðòÿõà òó íàñàì, òó íàòàì, äîêàòî òîé ñå âçèðàøå çà êàìú÷åòàòà, à îñòàíàëèòå ñå âîäåõà ïî íåãî. Äåíÿò âçå äà ïðåâàëÿ, íî òå íè íàé-ìàëêî íå áÿõà ñå ïðèáëèæèëè äî öåëòà ñè. Âðåìåòî çà ÷àé îòäàâíà áå ìèíàëî, à êàòî ÷å ëè è âðåìåòî çà âå÷åðÿ ñêîðî ùåøå äà íàïðàâè ñúùîòî. Íîùíè ïåïåðóäè çàïúðõàõà íàîêîëî, ñâåòëèíàòà èçáëåäíÿ, à ëóíàòà îùå íå áåøå èçãðÿëà. Êîí÷åòî íà Áèëáî âçå äà ñå ñïúâà â êàìúíè è êîðåíèùà. È òîëêîâà íåî÷àêâàíî ñå íàìåðèõà íà ðúáà íà åäèí ñòðúìåí ñêëîí, ÷å êîíÿò íà Ãàíäàëô åäâà íå ñå ïðåòúðêîëè.
- Åòî ÿ íàé-ïîñëå! - èçâèêà Ãàíäàëô è âñè÷êè ñå ñòðóïàõà îêîëî íåãî. Äîëó, â íèçèíàòà, ñå âèæäàøå åäíà äîëèíà. Øóì îò áúðçîòå÷àùà âîäà â êàìåíèñòî êîðèòî ñå íîñåøå îò äúíîòî. Âúâ âúçäóõà ñå äîëàâÿøå ìèðèñ íà äúðâåòà, à îòâúä ðåêàòà ìúæäóêàøå ñâåòëèíà.
Áèëáî äî êðàÿ íà æèâîòà ñè íå çàáðàâè êàê ñå ïëúçãàõà è õëúçãàõà â ìðàêà ïî ëúêàòóøåùàòà ïúòåêà íàäîëó êúì Óåäèíåíàòà äîëèíà. Êîëêîòî ïî-íèñêî ñëèçàõà, ñòàâàøå âñå ïî-òîïëî, à îò àðîìàòà íà áîðîâåòå íà Áèëáî ìó ñå äîñïà è òîé îò âðåìå íà âðåìå òàêà êëþìàøå, ÷å åäâà íå ïàäàøå îò êîí÷åòî ñè è çàáèâàøå íîñ â øèÿòà ìó.
Íàñòðîåíèåòî íà âñè÷êè ñå ïîâèøè. Áîðîâåòå ñå ñìåíèõà ñ áóêîâå è äúáîâå, à ìðàêúò âå÷å íå ãè ïëàøåøå. Çåëåíèÿò öâÿò íà òðåâàòà áå ñúâñåì èçáëåäíÿë, êîãàòî íàé-ñåòíå èçëÿçîõà íà åäíà îòêðèòà ãîðñêà ïîëÿíà, íåäàëå÷ îò áðåãà íà ðåêàòà.
„Õì! Ìèðèøå ìè íà åëôè!" - ïîìèñëè ñè Áèëáî è ïîãëåäíà íàãîðå êúì áëåùóêàùèòå ñúñ ñèíêàâà ñâåòëèíà çâåçäè. È òúêìî â òîçè ìèã îò äúðâåòàòà ñå ïîíåñå ïåñåí, ïðèäðóæåíà ñúñ çâúíëèâ ñìÿõ:

Î, ùî ëè òúé ñòå çàïúõòÿíè?
Êúäå, êúäå òàêà
ñ òåç êîí÷åòà íåïîäêîâàíè
ïðåç áúðçàòà ðåêà?
Î, òðà-ëà-ëà-ëàëà
òóê â òàçè äîëèíà!

Î, êîé ëè ùå îòêðèå,
êàêâà âè å öåëòà?
Äèìúò íàä êúùàòà ñå âèå
è õëÿáúò å â ïåùòà.
Î, òðà-ëà-ëà-ëàëà
â òàç ÷óäíà äîëèíà!
Õà! Õà!

Î, äå ñòå òðúãíàëè íåõàéíî
ñ ðàçâåòèòå áðàäè?
Òóé íå å çíàéíî, íå å çíàéíî!
È Áèëáî ñ âàñ âúðâè,
È Áàëèí âîäè áðàòà
òóê äîëó â äîëèíàòà.
Ïðåç þíè!
Õà! Õà!

Î, ùå îñòàíåòå ëè ñ íàñ,
èëè íå âè ñå ÷àêà?
È êîí÷åòàòà â òîçè ÷àñ
îáúðêâàò ïúòÿ â ìðàêà.
Äà òðúãíåòå å ñêóêà,
à âåñåëî å òóêà – 
ùå ñëóøàòå äîðè
äî ñëúí÷åâè çîðè
íàé-÷óäíè ïåñíè!
Õà! Õà!

Òàêà ïååõà òå ïðåç ñìÿõ îò äúðâåòàòà. „Âåñåëè áåçñìèñëèöè" - ùå ñè êàæåòå âèå, íî òå è äà ãî óçíàÿò, íÿìà äà ñå ÿäîñàò, à ñàìî îùå ïî-ñèëíî ùå ñå ðàçñìåÿò. Çàùîòî òîâà íàèñòèíà áÿõà åëôè.
Ñêîðî Áèëáî ìîæà äà ãè ðàçëè÷è â ñãúñòÿâàùèÿ ñå ìðàê. Òîé îáè÷àøå åëôèòå, ìàêàð è äà ãè áå âèæäàë ðÿäêî, íî è ìàëêî ñå ïëàøåøå îò òÿõ. À äæóäæåòàòà íå ñå ïîãàæäàò ìíîãî ñ òåçè ñúùåñòâà. Äîðè òàêèâà äîáðè è áëàãîðîäíè äæóäæåòà, êàòî Òîðèí è ïðèÿòåëèòå ìó, ãè ñìÿòàò çà ãëóïàâè (êîåòî å ãëóïàâî äà ñå ïîìèñëè) è ñå äðàçíÿò îò òÿõ, çàùîòî íÿêîè åëôè èì ñå ñìåÿò è ïîäèãðàâàò, è òî íàé-âå÷å íà äúëãèòå áðàäè.
- Õå, õå! - îáàäè ñå åäèí ãëàñ. – Ïîãëåäíåòå ñàìî! Õîáèòúò Áèëáî íà êîí÷å! Àìà ÷å çàáàâíî!
- Äà, óäèâèòåëíî è çàáåëåæèòåëíî!
Ïîñëå òå çàïÿõà äðóãà ïåñåí - ñúùî òàêà âåñåëà, êàòî òàçè, êîÿòî âè ïðåäàäîõ. Êîãàòî ÿ ñâúðøèõà, åäèí âèñîê ìëàä åëô ñå ïîÿâè îòêúì äúðâåòàòà è ñå ïîêëîíè íà Ãàíäàëô è Òîðèí.
- Äîáðå äîøëè â äîëèíàòà! - ðå÷å òîé.
- Áëàãîäàðÿ - îòâúðíà ìàëêî ãðóáè÷êî Òîðèí, äîêàòî Ãàíäàëô âå÷å áåøå ñëÿçúë îò êîíÿ ñè è ðàçãîâàðÿøå âåñåëî ñ åëôèòå.
- Ìàëêî ñòå ñå îòêëîíèëè îò ïúòåêàòà, êîÿòî âîäè ïðåç ðåêàòà êúì êúùàòà îòâúä - ðå÷å åëôúò. - Íèå ùå âè óïúòèì, íî ùå òðÿáâà äà ñëåçåòå îò êîí÷åòàòà è äà ìèíåòå ïî ìîñòà ïåø. Ùå îñòàíåòå ëè çà ìàëêî äà ïîïååòå ñ íàñ, èëè ùå òðúãâàòå âåäíàãà? Òàì âå÷å ïðèãîòâÿò âå÷åðÿòà - äîäàäå òîé. - Ïîäóøâàì ìèðèçìàòà íà äèìà îò îãúíÿ.
Áèëáî áåøå ìíîãî óìîðåí, íî ìó ñå èñêàøå äà îñòàíå çà ìúíè÷êî. Ïåñíèòå íà åëôèòå íå ñà çà èçïóñêàíå, îñîáåíî ïðåç þíè, àêî îáè÷àø òàêèâà ðàáîòè. Èñêàøå ìó ñå ñúùî äà ðàçìåíè è íÿêîëêî äóìè íàñàìå ñ òåçè ÷óäíîâàòè ñúùåñòâà, êîèòî ìó çíàåõà è èìåòî, è âñè÷êî äðóãî çà íåãî, ìàêàð òîé äà íå ñå áåøå ñðåùàë íèêîãà äîñåãà ñ òÿõ. Áåøå ìó èíòåðåñíî äà ÷óå ìíåíèåòî èì çà íåãîâîòî ïðèêëþ÷åíèå. Åëôèòå çíàÿò ìíîãî íåùà - íàó÷àâàò âñè÷êî, êîåòî ñòàâà ïî çåìÿòà, òàêà áúðçî, êàêòî áúðçî òå÷å âîäàòà, à ìîæå áè è ïî-áúðçî.
Äæóäæåòàòà, îáà÷å áÿõà ãëàäíè, èñêàøå èì ñå ïî-ñêîðî äà ñå íàâå÷åðÿò, çàòîâà íå ïîæåëàõà äà îñòàíàò. Ïîòåãëèõà íåçàáàâíî, êàòî âîäåõà êîí÷åòàòà ñè è ñêîðî ñòèãíàõà äî ïúòåêàòà, à îòòàì - è äî áðåãà íà ðåêàòà. Ðåêàòà òå÷åøå áóéíî è ïåíëèâî, êàêòî òåêàò ïëàíèíñêèòå ïîòîöè â ëÿòíà âå÷åð, ñëåä êàòî ñëúíöåòî öÿë äåí å îãðÿâàëî ñíåãà ïî âúðõîâåòå. Êàìåííèÿò ìîñò áåøå áåç ïàðàïåò è ìíîãî òåñåí - òîëêîâà òåñåí, ÷å ïî íåãî ìîæåøå äà ñå äâèæè ñàìî åäíî êîí÷å. Åòî çàùî òå òðÿáâàøå äà ïðåìèíàò ìíîãî ïðåäïàçëèâî, åäèí ïî åäèí, è äà âîäÿò êîí÷åòàòà ñè çà þçäèòå. Åëôèòå áÿõà äîíåñëè íà áðåãà ñèëíè ôåíåðè è äîêàòî ãðóïàòà ïðåìèíàâàøå îòâúä, òå ïååõà âåñåëè ïåñíè.
- Íå òîïè áðàäàòà ñè âúâ âîäàòà, òàòåíöå! - çàêà÷àõà òå Òîðèí, êîéòî ñå áå ïðåâèë è âúðâåøå ïî÷òè íà ÷åòèðè êðàêà. - Äîñòàòú÷íî å äúëãà è áåç äà ÿ íàïîÿâàø.
- Ãëåäàéòå Áèëáî äà íå èçÿäå âñè÷êè ñëàäêè! - ïðîâèêâàõà ñå øåãîâèòî åëôèòå. - Ìíîãî å äåáåë è âå÷å íÿìà äà ìîæå äà ïðåìèíàâà ïðåç êëþ÷àëêè!
- Òèõî, òèõî, äîáðè ñúùåñòâà! È ëåêà íîù! - îáàäè ñå íàêðàÿ Ãàíäàëô, êîéòî âúðâåøå ïîñëåäåí. - Äîëèíèòå èìàò óøè, à ïúê åçèöèòå íà íÿêîè åëôè ñà ïðåêàëåíî áúáðèâè è âåñåëè. Ëåêà íîù!
È òúé, íàé-ïîñëå òå ñòèãíàõà äî Ïîñëåäíèÿ óäîáåí äîì è íàìåðèõà âðàòèòå ìó øèðîêî îòâîðåíè.
Êîëêîòî è äà å ñòðàííî, íî çà ïðèÿòíèòå íåùà è çà ïðèÿòíî ïðåêàðàíîòî âðåìå íÿìà êàêâî òîëêîâà äà ñå ðàçêàçâà, à è íÿìà êàêâî òîëêîâà äà ñå ñëóøà, äîêàòî îò íåïðèÿòíèòå, òðåâîæíèòå è äîðè ñòðàøíè íåùà ìîæå äà ñå ñú÷èíè åäèí äúëúã ðàçêàç, êîéòî äúëãî, äúëãî äà ñå ðàçêàçâà.
È òúé, ïúòíèöèòå ïðåñòîÿõà â òàçè óäîáíà êúùà äîñòà äúëãî âðåìå, áëèçî ÷åòèðèíàäåñåò äíè, è íèêàê íå èì ñå òðúãâàøå. Áèëáî áåøå ãîòîâ äà îñòàíå çàâèíàãè - äîðè è äà èìàøå âúçìîæíîñò, àêî ïîæåëàåøå, äà ñå îçîâå áåçïðåïÿòñòâåíî îáðàòíî â ñâîÿòà äóïêà. È âñå ïàê ìàëêî èìà äà ñå ðàçêàçâà çà òîâà ãîñòóâàíå.
Ñòîïàíèíúò íà êúùàòà áåøå ïðèÿòåë íà åëôèòå. Íåãîâèòå ïðàîòöè ñà áèëè âúçïÿâàíè â ëåãåíäèòå îùå ïðåäè íà÷àëîòî íà Èñòîðèÿòà, ïðåäè âîéíèòå ìåæäó çëèòå äóõîâå è åëôèòå è ïðåäè ïîÿâàòà íà ïúðâèòå ãåðîè íà Ñåâåð. Ïî âðåìåòî íà íàøèÿ ðàçêàç âñå îùå ñå ñðåùàõà íåêîëöèíà òåõíè ïîòîìöè è Åëðîíä, ñòîïàíèíúò íà êúùàòà, áåøå òåõåí ïðåäâîäèòåë. Òîé áåøå áëàãîíðàâåí è êðàñèâ êàòî åëô, ñèëåí êàòî âîèí, ìúäúð êàòî âúëøåáíèê, ïî÷èòàí, êàêòî ñå ïî÷èòà åäèí öàð íà äæóäæåòàòà, è áëàã êàòî ëÿòîòî. Çà íåãî ñå ãîâîðè â ìíîãî ïðèêàçêè, íî ðîëÿòà ìó â ïðèêàçêàòà çà ãîëÿìîòî ïðèêëþ÷åíèå íà Áèëáî å ìàëêà, àëà âàæíà, êàêòî ùå âèäèòå, êîãàòî ñòèãíåì äî êðàÿ. Â êúùàòà ìó ñå æèâååøå ïðåêðàñíî - íåçàâèñèìî äàëè èñêàø äà ñå õðàíèø, äà ñïèø, äà ðàáîòèø, äà ðàçêàçâàø ïðèêàçêè èëè äà ïååø, äà ñè ñåäèø ïðîñòî òàêà è äà ñè ðàçìèøëÿâàø - èëè äà âúðøèø âñè÷êè òåçè ïðèÿòíè íåùà çàåäíî. Íèêàêâè çëèíè íå ñïîëèòàõà äîëèíàòà.
Áèõ èñêàë äà èìàì âðåìå äà âè ðàçêàæà ïîíå íÿêîè îò ïðèêàçêèòå èëè åäíà-äâå îò ïåñíèòå, êîèòî íàøèòå ïúòåøåñòâåíèöè ÷óõà â òàçè êúùà. Ñàìî çà íÿêîëêî äíè âñè÷êè - âêëþ÷èòåëíî è êîí÷åòàòà - ñå îáîäðèõà è ñúáðàõà ñèëè. Äðåõèòå èì áÿõà çàêúðïåíè, ðàíèòå èì - èçëåêóâàíè, íàñòðîåíèåòî èì ñå ïîâèøè è íàäåæäèòå èì ñå âúçâúðíàõà. Òîðáèòå èì áÿõà îòíîâî ïúëíè ñ õðàíà - ëåêà çà íîñåíå, íî äîñòàòú÷íî âêóñíà è ïèòàòåëíà çà ïðåìèíàâàíå íà òðóäíèòå ïëàíèíñêè ïðîõîäè. Ïúðâîíà÷àëíèòå èì íàìåðåíèÿ ñå äîïúëâàõà ñ ìúäðè ñúâåòè. Òàêà èçìèíà âðåìåòî äî íàâå÷åðèåòî íà Åíüîâäåí è òå òðÿáâàøå äà ïîòåãëÿò îòíîâî íà ïúò ñúñ çîðàòà íà ñëåäíèÿ äåí. Åëðîíä óìååøå äà ðàç÷èòà âñè÷êè ðóíè÷åñêè áóêâè. Âå÷åðòà, ïðåäè äà ñå ðàçäåëÿò, òîé ðàçãëåäà ìå÷îâåòå, âçåòè îò ïåùåðàòà íà òðîëîâåòå, è êàçà:
- Òåçè ìå÷îâå íå ñà ìàéñòîðåíè îò òðîëîâå. Òå ñà ñòàðè, ìíîãî ñòàðè, è ñà ïðèíàäëåæàëè íà ìîè ñðîäíèöè - Âåëèêèòå åëôè îò Çàïàä. Èçðàáîòåíè ñà â ãðàä Ãîíäîëèí çà âîéíèòå ñúñ çëèòå äóõîâå. Íàâÿðíî ñà ïîïàäíàëè â ïëÿ÷êà íà íÿêîé äðàêîí èëè çúë äóõ, çàùîòî ïðåäè ìíîãî ãîäèíè äðàêîíè è çëè äóõîâå ðàçðóøèëè òîçè ãðàä. Òâîÿò ìå÷, Òîðèí, å ìíîãî ïðî÷óò è ñ ðóíè÷åñêè áóêâè íà íåãî å íàïèñàíî èìåòî „Îðêðèñò'', êîåòî íà äðåâíèÿ åçèê íà Ãîíäîëèí îçíà÷àâà „Ñåêèðà çà çëè äóõîâå". À íà òâîÿ, Ãàíäàëô, å íàïèñàíî „Ãëàìäðèíã-âðàãîóáèåöà" è å áèë íîñåí îò öàðÿ íà Ãîíäîëèí. Ïàçåòå ãè äîáðå!
- ×óäÿ ñå îòêúäå ëè ñà ãè äîêîïàëè òðîëîâåòå? - êàçà Òîðèí è ïîãëåäíà ìå÷à ñè ñ ïîäíîâåí èíòåðåñ.
- Íå ìîãà äà êàæà ñúñ ñèãóðíîñò - îòãîâîðè Åëðîíä, - íî íå å òðóäíî äà ñå äîñåòèø, ÷å ñà ãè çàãðàáèëè îò äðóãè êðàäöè èëè ïúê ñà ïîïàäíàëè íà îñòàíêèòå íà íÿêîãàøíèòå ãðàáåæè, óêðèòè íÿêúäå â ïëàíèíèòå. ×óâàë ñúì, ÷å âñå îùå èìàëî çàáðàâåíè ñúêðîâèùà â èçîñòàâåíèòå õîäíèöè íà ìèíèòå â Ìîðèà îùå îò âðåìåòî íà âîéíèòå ìåæäó äæóäæåòàòà è çëèòå äóõîâå.
Òîðèí ñå çàìèñëè íàä òåçè äóìè è ñëåä òîâà, ðå÷å:
- Ùå ïàçÿ ñ ÷åñò òîçè ìå÷! È íåêà â áëèçêî âðåìå òîé êîñè îòíîâî çëèòå äóõîâå!
- Äàíî òîâà äà ñå ñáúäíå ñêîðî, îùå â ïëàíèíèòå! - êàçà Åëðîíä è ïîñëå äîáàâè: - À ñåãà äàéòå äà âèäÿ êàðòàòà âè!
Òîé ÿ âçå è äúëãî ÿ ðàçãëåæäà, êàòî êëàòåøå ãëàâà. Åëðîíä íå îäîáðÿâàøå ñëàáîñòòà íà äæóäæåòàòà êúì çëàòîòî, íî ìðàçåøå äðàêîíèòå çàðàäè æåñòîêèòå èì çëî÷èíñòâà. Ñïîìåíúò çà ðàçðóøåíèÿ ãðàä Äåéë, çà âåñåëèòå ìó êàìáàíè è çà îáãîðåëèòå áðåãîâå íà áèñòðàòà Òå÷àùà ðåêà ãî íàòúæè. Íà íåáåòî ãðååøå øèðîêèÿò ïîëóìåñåö íà ëóíàòà. Åëðîíä âäèãíà êàðòàòà ñðåùó áëåäàòà ìó ñâåòëèíà.
- Êàêâî å òîâà? - âúçêëèêíà òîé. - Îñâåí ðóíè÷åñêèòå áóêâè, êîèòî êàçâàò: „Åäèí ìåòúð è ïîëîâèíà å âèñîêà âðàòàòà è òðèìà ìîãàò äà ìèíàò ðàìî äî ðàìî", èìà è ëóííè áóêâè.
- À êàêâè ñà ëóííèòå áóêâè? - ïîïèòà Áèëáî ëþáîïèòíî. Òîé èìàøå ñëàáîñò êúì êàðòèòå, êàêòî âå÷å âè êàçàõ, îáè÷àøå èçêóñíî èçïèñàíèòå ðóíè÷åñêè áóêâè, ìàêàð áóêâèòå, êîèòî òîé ñàìèÿò ïèøåøå, äà áÿõà ìàëêî ðàçêðèâåíè è òúíè÷êè êàòî ïàÿêîâè êðà÷åòà.
- Ëóííèòå áóêâè ñà ïàê ðóíè÷åñêè áóêâè, íî íå ñå âèæäàò âèíàãè, à ñàìî êîãàòî ëóíàòà ãè îñâåòè îò çàäíàòà ñòðàíà. Â öÿëàòà ðàáîòà îáà÷å èìà åäíà äîïúëíèòåëíà òúíêîñò - ëóíàòà òðÿáâà äà å â ñúùîòî ðàçïîëîæåíèå è â ñúùèÿ ñåçîí, êàêòî òîãàâà, êîãàòî ñà áèëè íàïèñàíè áóêâèòå. Òå ñà èçìèñëåíè îò äæóäæåòàòà, êîèòî, ñà ãè èçïèñâàëè ñúñ ñðåáúðíè ïèñöè, êàêòî ùå ïîòâúðäÿò è ïðèÿòåëèòå òè. Ëóííèòå áóêâè íà òàçè êàðòà î÷åâèäíî ñà áèëè íàïèñàíè ìíîãî îòäàâíà, â íàâå÷åðèåòî íà Åíüîâäåí, ïðè ñâåòëèíàòà íà ëóííèÿ ñúðï.
- È êàêâî êàçâàò òå? - ïîïèòàõà â åäèí ãëàñ Ãàíäàëô è Òîðèí, ìîæå áè ìàëêî çàñðàìåíè, ÷å Åëðîíä ïðúâ áå îòêðèë ëóííîòî ïèñìî, ìàêàð äà íå áå èìàëî âúçìîæíîñò òå äà ãî ñòîðÿò äîñåãà, ïúê è äúëãî âðåìå çàíàïðåä íå áèõà ìîãëè äà ãî íàïðàâÿò, àêî ñå ïðîïóñíåøå òîçè ìîìåíò.
- „Çàñòàíè äî ñèâèÿ êàìúê, êîãàòî äðîçäúò çàïåå - çàïî÷íà äà ÷åòå Åëðîíä, - è çàëÿçâàùîòî ñëúíöå â äåíÿ íà Äóðèí ùå îãðåå ñ ïîñëåäíèòå ñè ëú÷è êëþ÷àëêàòà. "
- Äóðèí! Äóðèí! - èçâèêà Òîðèí. - Òîé å áàùàòà íà áàùèòå íà íàé-ñòàðèòå äæóäæåòà - Äúëãîáðàäîâöèòå - è ìîé ïðúâ ïðàîòåö. Àç ñúì íåãîâ ïîòîìúê.
- À êàêâî å òîâà „äåíÿò íà Äóðèí"? – çàïèòà Åëðîíä.
- Ïúðâèÿò äåí îò Íîâàòà ãîäèíà íà äæóäæåòàòà - âçå äà îáÿñíÿâà Òîðèí - å, êàêòî âñè÷êè çíàåòå, ïúðâèÿò äåí îò ïîñëåäíàòà ëóíà íà Åñåíòà. Íèå íàðè÷àìå äåíÿ íà Äóðèí òîçè äåí, êîãàòî ïîñëåäíàòà ëóíà íà Åñåíòà è ñëúíöåòî ñà çàåäíî íà íåáåòî. Àç îáà÷å ñå ñòðàõóâàì, ÷å òîâà íÿìà äà íè ïîìîãíå ìíîãî, çàùîòî â íàøè äíè íèå íå óìååì äà ïîçíàâàìå êîãà íàñòúïâà òîçè ìîìåíò.
- Ùå âèäèì - ðå÷å Ãàíäàëô. - Èìà ëè íàïèñàíî îùå íåùî?
- Íà òàçè ëóíà íèùî ïîâå÷å íå ñå âèæäà - îòâúðíà Åëðîíä.
Ïîñëå âñè÷êè ñëÿçîõà ïðè ðåêàòà, çà äà ñå íàñëàäÿò íà ïåñíèòå è òàíöèòå íà åëôèòå ïî ñëó÷àé Åíüîâäåí.
Ñëåäâàùàòà óòðèí áåøå òàêàâà ñâåæà è ïðèÿòíà, çà êàêâàòî ìîæåøå ñàìî äà ñå ìå÷òàå. Íåáåòî áåøå ñèíüî, áåç íèòî åäíî îáëà÷å ïî íåãî, à ñëúíöåòî òàíöóâàøå ïî âîäàòà. Ñëåä ïðîùàëíèòå ïåñíè êîííèöèòå ïîòåãëèõà áúðçî, ãîòîâè çà íîâèòå ïðèêëþ÷åíèÿ, êîèòî ùÿõà äà ïðåæèâåÿò ïî ïúòÿ ñè, äîêàòî ïðåêîñÿâàò Ìúãëèâèòå ïëàíèíè.


4. ÍÀÄ ÕÚËÌ ÈËÈ ÏÎÄ ÕÚËÌ

Ìíîãî ïúòèùà âîäåõà êúì òåçè ïëàíèíè è ìíîãî ïðîõîäè ãè ïðåñè÷àõà. Íî ïîâå÷åòî îò ïúòèùàòà áÿõà èçìàìíè è âîäåõà êúì íÿêîå ãëóõî ìÿñòî èëè êúì äúëáîêà ïðîïàñò, à â ãîëÿìà ÷àñò îò ïðîõîäèòå äåáíåõà íàé-ðàçëè÷íè ñòðàõîòèè è áåäè. Äæóäæåòàòà è õîáèòúò, íàïúòåíè îò ìúäðèÿ ñúâåò íà Åëðîíä è îò çíàíèÿòà è ïàìåòòà íà Ãàíäàëô, ïîåõà ïî âåðíèÿ ïúò, êúì èñòèíñêèÿ ïðîõîä.
Ñëåä êàòî íàïóñíàõà Ïîñëåäíèÿ óäîáåí äîì è Óåäèíåíàòà äîëèíà, òå äúëãè äíè ñå êà÷âàõà è êà÷âàõà âñå íàãîðå è íàãîðå. Ïúòÿò áåøå òðóäåí è îïàñåí, êðèâîëè÷åù, ïóñò è áåçêðàåí. Êàòî ïîãëåäíåõà íàçàä, âèæäàõà çåìèòå, êîèòî âå÷å áÿõà îñòàíàëè çàä ãúðáà èì. Áèëáî çíàåøå, ÷å äàëå÷, äàëå÷ íà Çàïàä, â áëåäàòà ñèíåâèíà ñå ïðîñòèðà íåãîâàòà ñïîêîéíà è áåçîïàñíà ñòðàíà, êúäåòî áåøå è ìúíè÷êàòà ìó õîáèòîâà äóïêà. Òîé ñèëíî ïîòðåïåðà. Òóê, ãîðå, ñòóäúò ñòàâàøå âñå ïî-ëþò, à âÿòúðúò âèåøå ïðîíèçèòåëíî ñðåä ñêàëèòå. Îò âðåìå íà âðåìå îãðîìíè çàîáëåíè êàìåííè áëîêîâå, îñâîáîäåíè îò ëÿòíîòî ñëúíöå, îãðÿâàëî ëåäîâåòå, ñå ïîíàñÿõà øåìåòíî îò âúðõîâåòå è ïðåìèíàâàõà êðàé ïúòåøåñòâåíèöèòå (êîåòî áåøå âñå ïàê ùàñòëèâî îòúðâàâàíå) èëè íàä ãëàâèòå èì (à òîâà íå âèíàãè ìîæåøå äà çàâúðøè áëàãîïîëó÷íî). Íîùåì âñè÷êè çúçíåõà îò ñòóä è íå ñìååõà äà ðàçãîâàðÿò âèñîêî îò ñòðàõ äà íå ñúáóäÿò åõîòî, çàùîòî òèøèíàòà î÷åâèäíî ìðàçåøå äà áúäå íàðóøàâàíà îò äðóã øóì îñâåí îò ðîìîíà íà âîäàòà, âîÿ íà âÿòúðà è ïóêîòà íà ëîìÿùèòå ñå êàìúíè.
„Ñåãà òàì äîëó å ñðåäàòà íà ëÿòîòî - ìèñëåøå ñè Áèëáî, - êîñÿò ñåíîòî è óñòðîéâàò ãîùàâêè íà îòêðèòî. Êîãàòî âçåìàò äà æúíàò è äà áåðàò êúïèíèòå, íèå åäâà ëè ùå ñìå çàïî÷íàëè äà ñå ñïóñêàìå îò äðóãàòà ñòðàíà. "
Ìèñëèòå íà íåãîâèòå ñïúòíèöè áÿõà íå ïî-ìàëêî ìðà÷íè, ìàêàð ÷å ïðè ñáîãóâàíåòî ñè ñ Åëðîíä â ñâåæàòà ëÿòíà óòðèí âñè÷êè áÿõà èçïúëíåíè ñ íàäåæäà è âåñåëî ãîâîðåõà êàê óñïåøíî ùå ïðåìèíàò ïðåç ïëàíèíèòå è ùå ïðåïóñíàò â ãàëîï èç îòâúäíàòà ñòðàíà. Òå ñå áÿõà íàäÿâàëè, ÷å ùå ñòèãíàò äî òàéíèÿ âõîä êúì Ñàìîòíàòà ïëàíèíà îùå ïî âðåìåòî íà òàçè ïîñëåäíà åñåííà ëóíà, à ìîæå áè è â äåíÿ íà Äóðèí. Ñàìî Ãàíäàëô áå ïîêëàòèë ãëàâà è áå çàìúë÷àë. Äæóäæåòàòà íå áÿõà ìèíàâàëè îòòóê ìíîãî ãîäèíè, íî Ãàíäàëô áåøå ìèíàâàë è çíàåøå, ÷å ãèáåëòà è çëîùàñòèåòî áÿõà ïîêúëíàëè è ïðîöúôòåëè â Ïóñòèííàòà çåìÿ, îòêàêòî äðàêîíèòå áÿõà ïðîãîíèëè è óíèùîæèëè âñè÷êî æèâî è çëèòå äóõîâå òàéíî ñå áÿõà íàñòàíèëè èç òèÿ ìåñòà ñëåä áèòêèòå â ìèíèòå íà Ìîðèà. Äîðè äîáðèòå íà÷èíàíèÿ íà ìúäðè âúëøåáíèöè êàòî Ãàíäàëô è íà äîáðè ïðèÿòåëè êàòî Åëðîíä ïîíÿêîãà ìîãàò äà ñå îáúðêàò, àêî ñè ñå âïóñíàë â îïàñíè ïðèêëþ÷åíèÿ ïðåç Ïóñòèííàòà çåìÿ; à Ãàíäàëô áåøå äîñòàòú÷íî ìúäúð âúëøåáíèê, çà äà çíàå òîâà.
Òîé çíàåøå, ÷å íåùî íåî÷àêâàíî âèíàãè ìîæå äà ñå ñëó÷è, è íå ñìååøå äà ñå íàäÿâà, ÷å ùå ïðåìèíàò áåç ïðåìåæäèÿ òåçè îãðîìíè ïëàíèíè ñ ïóñòè âúðõîâå è äîëèíè, êîèòî íèêîé öàð íå óïðàâëÿâàøå. Òàêà è ñòàíà. Âñè÷êî âúðâåøå äîáðå, äîêàòî åäèí äåí íå ãè çàñòèãíà áóðÿ ñ ãðúìîòåâèöè, âïðî÷åì íåùî ïîâå÷å - áîé íà ãðúìîòåâèöè. Âèå çíàåòå êîëêî ñòðàøíà ìîæå äà áúäå åäíà ãðúìîòåâè÷íà áóðÿ äîëó, â ðàâíèíàòà, èëè â íÿêîÿ ðå÷íà äîëèíà - îñîáåíî êîãàòî äâå ãîëåìè ãðúìîòåâè÷íè áóðè ñå ñðåùíàò è âêîï÷àò åäíà â äðóãà. Îùå ïî-ñòðàøíè ñà ãðúìîòåâèöèòå è ìúëíèèòå â ïëàíèíèòå íîùåì, êîãàòî îò èçòîê è çàïàä ñå çàäàäàò åäíà ñðåùó äðóãà äâå áóðè è çàïî÷íàò äâóáîé. Ìúëíèèòå ñå ðàçáèâàò î âúðõîâåòå, ñêàëèòå ñå ðàçëþëÿâàò, îãëóøèòåëíè òðÿñúöè ðàçäèðàò âúçäóõà è íàõëóâàò ñ òúòåí âúâ âñÿêà ïåùåðà è õðàëóïà, òúìíèíàòà ñå èçïúëâà ñ íåâúîáðàçèì øóì è ñ âíåçàïíè ïðîáëÿñúöè.
Áèëáî íèêîãà íå áåøå âèæäàë, íèòî ïúê ñè áå ïðåäñòàâÿë ïîäîáíî íåùî. Ïúòíèöèòå ñå áÿõà ñïðåëè íà åäíî ñòðúìíî è òÿñíî ìÿñòî. Îò åäíàòà èì ñòðàíà çååøå äúëáîêà ÷åðíà ïðîïàñò, à îò äðóãàòà ñå áåøå íàäâåñèëà îãðîìíà ñêàëà, ïîä êîÿòî òå áÿõà ïîòúðñèëè ïîäñëîí çà ïðåç íîùòà. Áèëáî ëåæåøå ïîä çàâèâêàòà ñè è òðåïåðåøå îò ãëàâà äî ïåòè. Êîë÷åì ðå÷åøå äà íàäíèêíå íàâúí, ïðè ñâåòëèíàòà íà ìúëíèèòå âèæäàøå îòâúä ïðîïàñòòà êàìåííèòå âåëèêàíè, êîèòî ñå çàáàâëÿâàõà, êàòî ñè ïîäõâúðëÿõà ãîëåìè îòëîìêè îò ñêàëè, óëàâÿõà ãè è ãè ìÿòàõà íàäîëó â òúìíèíàòà, êúäåòî òå èëè ñå ðàçäðîáÿâàõà íà ïðàõ ñðåä äúðâåòàòà, èëè ñå ðàçòðîøàâàõà ñ òðÿñúê íà ìàëêè ïàð÷åíöà. Ñëåä òîâà ñå íàäèãíà âÿòúð è çàâàëÿ äúæä. Âÿòúðúò øèáàøå äúæäà è ãðàäóøêàòà âúâ âñè÷êè ïîñîêè, òàêà ÷å è íàäâèñíàëàòà ñêàëà âå÷å íå ìîæåøå äà ãè ïðåäïàçè. Ñêîðî òå áÿõà ìîêðè äî êîñòè, à êîí÷åòàòà èì ñòîÿõà ñ îòïóñíàòè ãëàâè è ñ ïîäâèòè ìåæäó êðàêàòà îïàøêè è îò âðåìå íà âðåìå ïðîöâèëâàõà îò ñòðàõ. Öÿëàòà ïëàíèíà åõòåøå îò ãðúìêèòå êðÿñúöè è êèêîòà íà êàìåííèòå âåëèêàíè.
- Ñåãà âå÷å ñïàñåíèå íÿìà! - çàáåëÿçà Òîðèí ìðà÷íî. - Àêî íå íè îòíåñå âÿòúðúò èëè íå ñå óäàâèì, èëè íå íè ïîðàçè ìúëíèÿ, íÿêîé îò âåëèêàíèòå ùå íè ãðàáíå è ùå íè ðèòíå êàòî ôóòáîëíà òîïêà â íåáåñàòà.
- Å, àêî çíàåø íÿêúäå ïî-äîáðî óáåæèùå, çàâåäè íè òàì! - êàçà Ãàíäàëô. Òîé ñúùî íÿìàøå íàñòðîåíèå è áåøå íåìàëêî îáåçïîêîåí îò âåëèêàíèòå. Ñïîðúò çàâúðøè ñ òîâà, ÷å ïðàòèõà Ôèëè è Êèëè äà ïîòúðñÿò ïî-äîáúð ïîäñëîí. Òå èìàõà ñèëíè î÷è è òúé êàòî áÿõà ñ îêîëî ïåòäåñåò ãîäèíè ïî-ìëàäè îò îñòàíàëèòå äæóäæåòà, îáèêíîâåíî òÿõ èçïîëçóâàõà çà òàêàâà ðàáîòà (çà âñè÷êè áåøå ÿñíî, ÷å å íàïúëíî áåçïîëåçíî äà ïðàùàò Áèëáî.)
- Ùîì èñêàø äà íàìåðèø íåùî, òðÿáâà ñàìî äà ãî òúðñèø - êàçà Òîðèí íà äâåòå ìëàäè äæóäæåòà.
È íàèñòèíà, îáèêíîâåíî îòêðèâàø íåùî, àêî âçåìåø äà òúðñèø, íî òî íå âèíàãè å îíîâà, êîåòî òè òðÿáâà. Òàêà èçëåçå è òîçè ïúò.
Ñêîðî Ôèëè è Êèëè äîïúëçÿõà îáðàòíî, êàòî ñå äúðæàõà çà ñêàëàòà, çà äà íå ãè îòíåñå âÿòúðúò.
- Îòêðèõìå åäíà ñóõà ïåùåðà, íåäàëå÷ îò ñëåäâàùèÿ çàâîé – äîêëàäâàõà òå. – È êîí÷åòà, è âñè÷êî îñòàíàëî ìîæå äà ñå ïîáåðå â íåÿ.
- Âíèìàòåëíî ëè ÿ èçñëåäâàõòå? – ïîïèòà âúëøåáíèêúò, çàùîòî çíàåøå, ÷å òåçè ïåùåðè ðÿäêî áèâàò ïðàçíè.
- Äà, äà! – îòãîâîðèõà òå, ìàêàð çà âñè÷êè äà áåøå ÿñíî, ÷å íå ñà ãî ñòîðèëè, òúé êàòî ñå âúðíàõà òâúðäå áúðçî. – Òÿ íå å ãîëÿìà, íèòî ïúê ïðîäúëæàâà ìíîãî íàâúòðå.
À òîâà èìåííî å íàé-îïàñíîòî ïðè ïåùåðèòå: ïîíÿêîãà íå çíàåø êîëêî íàâúòðå ïðîäúëæàâàò, äàëè çàä òÿõ íÿìà íÿêàêúâ ïðîõîä è êàêâî ìîæå äà òå î÷àêâà òàì. Çà ìîìåíòà, îáà÷å, íîâèíàòà íà Ôèëè è Êèëè ñå ïîñðåùíà ñ ðàäîñò. Âñè÷êè ñòàíàõà è ñå ïðèãîòâèõà äà òðúãíàò. Âÿòúðúò âñå îùå âèåøå, ãðúìîòåâèöèòå ïðîäúëæàâàõà äà å÷àò è äæóäæåòàòà, è êîí÷åòàòà ñ óñèëèå ñå ìúêíåõà íàïðåä. Çà ùàñòèå ïîäñëîíúò íàèñòèíà íå áåøå äàëå÷. Ñêîðî òå ñòèãíàõà äî åäíà îãðîìíà ñêàëà, èçäàäåíà íàä ïúòÿ. Çàä íåÿ, â ñêëîíà íà ïëàíèíàòà, èìàøå íèñúê ñâîä - òîëêîâà íèñúê, ÷å êîí÷åòàòà òðóäíî ìèíàõà ïðåç íåãî åäâà ñëåä êàòî ãè ðàçòîâàðèõà è ðàçñåäëàõà. Äàëå÷ ïî-ïðèÿòíî áå äà ñëóøàø âÿòúðà è äúæäà èççàä ñâîäà, îòêîëêîòî äà ãè óñåùàø âúðõó ñåáå ñè. Òóê íàøèòå ïúòåøåñòâåíèöè ñå ÷óâñòâóâàõà â áåçîïàñíîñò è îò âåëèêàíèòå, è îò òåõíèòå êàìåííè òîïêè. Âúëøåáíèêúò îáà÷å íå èñêàøå äà ñå èçëàãà íà ðèñêîâå. Òîé çàïàëè âúðõà íà æåçúëà ñè – êàêòî áå ñòîðèë òîâà ïðåç åäèí äàëå÷åí äåí â òðàïåçàðèÿòà íà Áèëáî, àêî ñè ñïîìíÿòå, - è ïðè íåãîâàòà ñâåòëèíà òå èçñëåäâàõà ïåùåðàòà îò êðàé äî êðàé.
Òÿ íå áåøå íèòî ìíîãî ãîëÿìà, íèòî ìíîãî ìàëêà è â íåÿ íÿìàøå íèùî ïîäîçðèòåëíî. Ïîäúò é áåøå ñóõ è èìàøå íÿêîëêî ìíîãî óäîáíè êúò÷åòà. Â åäèíèÿ êðàé íà ïåùåðàòà íàñòàíèõà èçïóñêàùèòå ïàðà êîí÷åòà (î÷åâèäíî ìíîãî äîâîëíè îò ïðîìÿíàòà), êîèòî âåäíàãà çàäúâêàõà çîá îò òîðáèòå ñè. Îèí è Ãëîèí èñêàõà äà çàïàëÿò îãúí ïðè âõîäà, çà äà ñå èçñóøàò, íî Ãàíäàëô íå èì ïîçâîëè. Çàòîâà, âñè÷êè ïðîñíàõà ìîêðèòå ñè äðåõè íà ïîäà, èçâàäèõà ñóõè îò òîðáèòå ñè, çàãúðíàõà ñå â çàâèâêèòå ñè, ãðàáíàõà ëóëèòå ñè è âçåõà äà ïóñêàò êîëåëöà îò äèì, êîèòî Ãàíäàëô çà çàáàâëåíèå îáàãðÿøå â ðàçëè÷íè öâåòîâå è ãè ïðàùàøå êúì òàâàíà, êúäåòî òå çàïî÷âàõà äà òàíöóâàò. Ïîñëå ñå ïîäåõà ðàçãîâîðè, áóðÿòà áå çàáðàâåíà è âñåêè çàðàçêàçâà êàêâî ùå íàïðàâè ñúñ ñâîÿ äÿë îò ñúêðîâèùåòî (êîãàòî ãî âçåìàò, à òîâà â ìîìåíòà íå èì ñå ñòðóâàøå òúé íåâúçìîæíî). Íàêðàÿ åäíî ïî åäíî äæóäæåòàòà çàñïàõà. Îòòóê íàòàòúê òå âå÷å íèêîãà íÿìàøå äà èçïîëçóâàò êîí÷åòàòà ñè, âåùèòå ñè, èíñòðóìåíòèòå ñè è âñè÷êè îñòàíàëè äðåáîëèè, êîèòî íîñåõà ñúñ ñåáå ñè.
Ñúùàòà íîù ñå îêàçà, ÷å íå áÿõà âçåëè ìàëêèÿ Áèëáî ñúâñåì íàïðàçíî. Êîé çíàå çàùî, òîé äúëãî âðåìå íå ìîæà äà çàñïè. Êîãàòî íàé-ïîñëå çàñïà, ñúíóâà êðàéíî íåïðèÿòíè ñúíèùà. Ñúíóâà, ÷å íÿêàêâà öåïíàòèíà íà ñòåíàòà â äúíîòî íà ïåùåðàòà ñòàâà âñå ïî-ãîëÿìà è ïî-òîëÿìà, ÷å ñå îòâàðÿ âñå ïî-øèðîêî è ïî-øèðîêî, à òîé áåøå ìíîãî èçïëàøåí, íî íå ìîæåøå íèòî äà èçâèêà, íèòî äà íàïðàâè íåùî äðóãî, îñâåí äà ëåæè è äà íàáëþäàâà. Ïîñëå ïúê, çàñúíóâà, ÷å ïîäúò íà ïåùåðàòà ñå ïðîâàëÿ è òîé ïðîïàäà íàäîëó - è ïàäà, ïàäà, ïàäà êîé çíàå äîêúäå.
È òî÷íî â òîçè ìèã ñå ñåïíà â ñúíÿ ñè, ñúáóäè ñå è ðàçáðà, ÷å ÷àñò îò ñúíóâàíîòî å èñòèíà. Â äúíîòî íà ïåùåðàòà íàèñòèíà ñå áå îòâîðèëà åäíà öåïíàòèíà è ñå áå ïðåâúðíàëà â øèðîê ïðîõîä. Áèëáî óñïÿ äà âèäè êàê îïàøêàòà íà ïîñëåäíîòî êîí÷å èç÷åçâà îò íåãî. Òîé, ðàçáèðà ñå, íàäàäå ñèëåí âèê - òîëêîâà ñèëåí, êîëêîòî åäèí õîáèò ìîæå äà íàäàäå, íî âñå ïàê èçíåíàäâàùî ñèëåí çà ðúñòà ìó.
È â òîçè ìèã îòâñÿêúäå íàñêà÷àõà çëè äóõîâå, ãîëåìè, ãðîçíè çëè äóõîâå - è ìíîãî íà áðîé. Òðÿáâà äà èìàøå íàé-ìàëêî ïî øåñò çà âñÿêî äæóäæå, à äîðè äâàìà è çà Áèëáî. Íàïàäàòåëèòå, ãðàáíàõà æåðòâèòå ñè è ïðåäè òå äà ñå óñåòÿò, ãè ïðåíåñîõà ïðåç ïðîöåïà. Ãàíäàëô îáà÷å íå óñïÿõà äà õâàíàò. È òúêìî òîâà áåøå ïîëçàòà îò âèêà íà Áèëáî. Òîé áå ñúáóäèë âúëøåáíèêà çà ÷àñòèöà îò ñåêóíäàòà è êîãàòî çëèòå äóõîâå ñå ñïóñíàõà äà ãðàáíàò è íåãî, ïåùåðàòà ñå îçàðè îò ñèëåí áëÿñúê, ïîäîáåí íà ìúëíèÿ, äîëîâè ñå ìèðèçìà êàòî íà áàðóò è íåêîëöèíà çëè äóõîâå ïàäíàõà ìúðòâè.
Öåïíàòèíàòà ñå çàòâîðè ñ ùðàêàíå è Áèëáî è äæóäæåòàòà ñå íàìåðèõà îò äðóãàòà é ñòðàíà. Íî êúäå áåøå Ãàíäàëô? Òîâà íèòî ïëåííèöèòå, íèòî çëèòå äóõîâå çíàåõà, íî òå è íå ÷àêàõà ìíîãî, çà äà ðàçáåðàò. Õâàíàõà Áèëáî è äæóäæåòàòà è ãè çàáëúñêàõà íàïðåä. Ïðîõîäè ñå êðúñòîñâàõà è ïðåïëèòàõà âúâ âñè÷êè ïîñîêè, íî çëèòå äóõîâå ñè çíàåõà ïúòÿ òàêà äîáðå, êàêòî âèå çíàåòå âàøèÿ ïúò äî íàé-áëèçêàòà ïîùåíñêà ñòàíöèÿ. À ïúòÿò èì ñå ñïóñêàøå âñå íàäîëó è íàäîëó è âúçäóõúò ñòàâàøå âñå ïî-çàñòîÿë è òåæúê. Çëèòå äóõîâå ñå äúðæàõà ìíîãî ãðóáî, ùèïåõà áåçìèëîñòíî, êèñêàõà ñå è ñå ñìååõà ñ ïðîòèâíèòå ñè, ñìðàçÿâàùè ãëàñîâå. Áèëáî ñå ïî÷óâñòâóâà ïî-íåùàñòåí è îòòîãàâà, êîãàòî òðîëúò ãî áå õâàíàë çà ïðúñòèòå íà êðàêàòà è ãî áå óâèñèë íàäîëó ñ ãëàâàòà. Òîé îòíîâî çàìå÷òà (è íå çà ïîñëåäåí ïúò) çà ïðèÿòíàòà ñè è óäîáíà äóïêà.
Èçâåäíúæ ïðåä òÿõ çàñèÿ íÿêàêâà ÷åðâåíà ñâåòëèíà. Çëèòå äóõîâå âçåõà äà ïåÿò è äà êðÿñêàò, êàòî îòìåðâàõà òàêòà ïî êàìåííèÿ ïîä ñ ïëîñêèòå ñè õîäèëà, è â ñúùîòî âðåìå ðàçòúðñâàõà ïëåííèöèòå ñè

Òðàê, ùðàê - ÷åðíèÿ ïðîöåï!
Ìóø è áîö, ùèï è õàï!
Äîëó, äîëó ïðè çëèòå äóõîâå
òðúãâàéòå ñìåëî, áðàòëåòà!

Òðúñ è òðÿñ, ìóø è õðóï!
×óê è êëåùè! Áèé ãîíã:
äóì è äóì, äîëó ïîä çåìÿòà!
Õà, õà, õà! Íàïðåä, áðàòëåòà!

Ùèï è øëÿï - ïëÿñ ñ êàìøèê!
Áóõ è ôðàñ! Õëåí÷ è âðÿñúê!
Òðóä è òðóä - íèêîé äà íå êëèí÷è!
Çëèòå äóõîâå ùå ïèÿò è ùå ïåÿò
è õîðî ùå âèÿò äîëó ïîä çåìÿòà!
Äîëó, õåé! Íàïðåä, áðàòëåòà!

Ïåñåíòà èì äåéñòâèòåëíî áåøå ñòðàõîâèòà. Ñòåíèòå îòåêâàõà îò òåõíèòå êðÿñúöè è îò îòâðàòèòåëíèÿ èì ñìÿõ. Ñìèñúëúò áåøå ïîâå÷å îò ÿñåí. Çëèòå äóõîâå èçâàäèõà êàìøèöè è çàøèáàõà ïëåííèöèòå ñè - ùèï è øëÿï, - êàðàéêè ãè äà òè÷àò ïðåä òÿõ, êîëêîòî èì äúðæàò êðàêàòà. Íå åäíî è äâå îò äæóäæåòàòà âå÷å õëåí÷åõà è ïèùÿõà, êîãàòî íåíàäåéíî âëåòÿõà â åäíà îáøèðíà ïåùåðà.
Ïåùåðàòà ñå îáëèâàøå â ÷åðâåíà ñâåòëèíà, èçëú÷âàíà îò ãîëÿì îãúí â ñðåäàòà è îò ìíîæåñòâî ôàêëè, îêà÷åíè ïî ñòåíèòå, è áåøå ïúëíà ñúñ çëè äóõîâå. Òå çàïî÷íàõà äà ñå ñìåÿò, äà òðîïàò ñ êðàê è äà ïëÿñêàò ñ ðúöå, êîãàòî äæóäæåòàòà (ãîðêèÿò Áèëáî áåøå íàé-îòçàä è íàé-áëèçêî äî êàìøèöèòå) âëÿçîõà òè÷åøêîì, ãîíåíè îò óäàðèòå íà çëèòå äóõîâå ïàçà÷è. Òóê áÿõà âå÷å è êîí÷åòàòà èì, ñêóï÷åíè â åäèí úãúë, è öåëèÿò èì áàãàæ, êîéòî çëèòå äóõîâå áÿõà óñïåëè äà ðàçòîâàðÿò è ïðåòúðøóâàò, äà ïîìèðèøàò è îïèïàò è äîðè äà ñå ñêàðàò çà íåãî.
Ñòðàõóâàì ñå, ÷å äæóäæåòàòà íàèñòèíà âèæäàõà çà ïîñëåäåí ïúò ñâîèòå ïðåêðàñíè ìàëêè êîí÷åòà, êàêòî è ÿêîòî áÿëî æðåá÷å, êîåòî Åëðîíä áå çàåë íà Ãàíäàëô, òúé êàòî íåãîâèÿò ñîáñòâåí êîí íå áåøå ãîäåí çà ñòðúìíèòå ïëàíèíñêè ïúòåêè. Çàùîòî çëèòå äóõîâå îáè÷àò äà ÿäàò âñÿêàêâè êîíå, êîí÷åòà è ìàãàðåíöà (è ìíîãî äðóãè îòâðàòèòåëíè íåùà) è âúïðåêè òîâà ñà âå÷íî ãëàäíè. Ñåãà îáà÷å ïëåííèöèòå ìèñëåõà ñàìî çà ñåáå ñè. Çëèòå äóõîâå îêîâàõà ðúöåòå èì âúâ âåðèãè çàä ãúðáîâåòå, íàâúðçàõà âñè÷êè çàåäíî íà âúðâîëèöà è ãè ïîâëÿêîõà êúì åäèí îòäàëå÷åí úãúë íà ïåùåðàòà. Ìàëêèÿò Áèëáî ñå âëà÷åøå ïîñëåäåí â ðåäèöàòà.
Òàì, â ñåíêèòå, âúðõó ãîëÿì ïëîñúê êàìúê ñåäåøå îãðîìåí çúë äóõ ñ ãðàìàäíà ãëàâà, çàîáèêîëåí îò ñâèòà çëè äóõîâå, âúîðúæåíè ñúñ ñåêèðè è èçâèòè
ìå÷îâå.
Çëèòå äóõîâå ñà æåñòîêè, çëîíàìåðåíè è ñâèðåïè. Íå óìåÿò è íå îáè÷àò äà èçðàáîòâàò êðàñèâè íåùà, íî ñà ëîâêè è èçîáðåòàòåëíè. Êîãàòî ïîæåëàÿò, ìîãàò äà ïðîêîïàâàò òóíåëè è ìèíè íå ïî-ëîøî è îò íàé-ñðú÷íèòå äæóäæåòà, íî ñà âèíàãè ðàçäúðïàíè è ìðúñíè. ×óêîâå, áðàäâè, ìå÷îâå, êèíæàëè, òúðíîêîïè, êëåùè, à ñúùî è óðåäè çà ìú÷åíèå òå ìàéñòîðÿò îòëè÷íî èëè ïúê, ïî äàäåí îò òÿõ îáðàçåö, êàðàò äà èì ãè ìàéñòîðÿò äðóãè - çàòâîðíèöè èëè ðîáè, îñúäåíè íåïîñèëíî äà ðàáîòÿò, äîêàòî óìðàò îò ëèïñà íà âúçäóõ è ñâåòëèíà. Íàïúëíî âåðîÿòíî å òå äà ñà èçìèñëèëè íÿêîè îò ìàøèíàðèèòå, êîèòî îòòîãàâà íàñàì áåçïîêîÿò ñâåòà, îñîáåíî îíåçè èçêóñíè ïðèñïîñîáëåíèÿ çà èçáèâàíå íà ãîëÿì áðîé õîðà íàâåäíúæ, çàùîòî êîëåëàòà çà ìú÷åíèÿ, äðóãèòå ïîäîáíè óðåäè è åêñïëîçèèòå âèíàãè ñà èì äîñòàâÿëè óäîâîëñòâèå. Îñâåí òîâà çëèòå äóõîâå íå îáè÷àò äà ðàáîòÿò ñúñ ñîáñòâåíèòå ñè ðúöå ïîâå÷å, îòêîëêîòî å íåîáõîäèìî, îáà÷å â îíåçè äàëå÷íè äíè è â îíåçè äèâè ìåñòà îùå íå áÿõà ñòèãíàëè òîëêîâà äàëå÷. Òå íå ìðàçåõà äæóäæåòàòà ïîâå÷å, îòêîëêîòî ìðàçåõà âñåêè äðóã, êîéòî å ÷åñòåí è ïðåóñïÿâàù. Èç íÿêîè ìåñòà çëè äæóäæåòà äîðè ñà ñå ñúþçÿâàëè ñ òÿõ. Íî òå èçïèòâàõà îñîáåíà çëîáà êúì ðîäà íà Òîðèí çàðàäè âîéíàòà, çà êîÿòî âå÷å âè ñïîìåíàõ, íî çà êîÿòî íÿìà ìÿñòî â íàøèÿ ðàçêàç. Âïðî÷åì íà çëèòå äóõîâå èì å áåçðàçëè÷íî êîãî ùå çàëîâÿò, ñòèãà äà óñïåÿò äà íàïðàâÿò òîâà ëîâêî è ïîòàéíî è ïëåííèöèòå äà íå ìîãàò äà ñå îòáðàíÿâàò.
- Êîè ñà òèÿ æàëêè ñúùåñòâà? - ïîïèòà Âåëèêèÿ çúë äóõ.
- Äæóäæåòà è åé òîâà òóê! - îòâúðíà åäèí îò ïàçà÷èòå è òàêà äðúïíà âåðèãàòà íà Áèëáî, ÷å òîé ïîëèòíà íàïðåä è ïàäíà íà êîëåíå. - Ñâàðèõìå ãè äà ñå êðèÿò â íàøàòà Ïðåäíà ãàëåðèÿ.
- Êàêâî îçíà÷àâà òîâà? - îáúðíà ñå Âåëèêèÿ çúë äóõ êúì Òîðèí. - Íåùî íåäîáðî, ñèãóðåí ñúì. Ïðåäïîëàãàì, ÷å ñòå øïèîíèðàëè ëè÷íèòå äåëà íà ìîèòå õîðà! Íÿìà äà ñå èçíåíàäàì, àêî ñå îêàæå, ÷å ñòå êðàäöè, óáèéöè è íàé-âåðîÿòíî - ïðèÿòåëè íà åëôèòå! Õàéäå! Êàêâî èìàø äà êàæåø?
- Òîðèí, äæóäæåòî, íà âàøèòå óñëóãè! - îòâúðíà Òîðèí. - Òîâà áåøå, ðàçáèðà ñå, ñàìî åäíî âåæëèâî óâúðòâàíå. - Íåùàòà, â êîèòî íè ïîäîçèðàòå, èçîáùî íå ñà íè ìèíàâàëè ïðåç óì. Ïðèþòèõìå ñå îò áóðÿòà â ïåùåðàòà êðàé ïúòÿ, êîÿòî íè ñå ñòîðè óäîáíà è ïðàçíà. È òîâà íàèñòèíà áåøå òàêà!
- Õì! - èçñóìòÿ Âåëèêèÿ çúë äóõ. - Òàêà çíà÷è! À ìîãà ëè äà òå ïîïèòàì êàêâî èçîáùî ïðàâåõòå ãîðå, â ïëàíèíèòå, îòêúäå èäâàõòå è êúäå îòèâàõòå? Âñúùíîñò àç èñêàì äà çíàì âñè÷êî çà âàñ. Òîâà, ðàçáèðà ñå, íÿìà äà âè ïîìîãíå ìíîãî, òúé êàòî àç çíàì âå÷å äîñòà íåùà çà òâîèòå õîðà, íî èñêàì äà ÷óÿ èñòèíàòà, èíà÷å âñè÷êî ùå ñâúðøè çëå çà âàñ!
- Òðúãíàëè ñìå íà ãîñòè íà íàøèòå ðîäíèíè, ïëåìåííèöè è ïëåìåííè÷êè, ïúðâè, âòîðè è òðåòè áðàòîâ÷åäè è âñè÷êè îñòàíàëè ïîòîìöè íà íàøèòå äåäè, êîèòî æèâåÿò íà èçòî÷íàòà ñòðàíà íà òåçè íàèñòèíà ãîñòîïðèåìíè ïëàíèíè - èçäúðäîðè Òîðèí, òúé êàòî íå çíàåøå êàêâî äðóãî äà èçìèñëè, à èñòèíàòà î÷åâèäíî ùåøå ñàìî äà èì íàâðåäè.
- Òîé å ëúæåö! Î, íàèñòèíà ñòðàõîòåí ëúæåö! - ïðîâèêíà ñå åäèí îò ïàçà÷èòå. - Íåêîëöèíà îò íàøèòå äðóãàðè áÿõà ïîðàçåíè îò ìúëíèÿ â ïåùåðàòà, êîãàòî ïîâåäîõìå òåçè ñúùåñòâà íàäîëó, è ñåãà ëåæàò ìúðòâè òàì. À íå å äàë îáÿñíåíèå è çà òîâà! - È òîé ïðîòåãíà ìå÷à, êîéòî Òîðèí áå âçåë îò ïåùåðàòà íà òðîëîâåòå.
Êàòî âèäÿ ìå÷à, Âåëèêèÿ çúë äóõ íàäàäå ÿðîñòåí ðåâ, à áîéöèòå ìó çàñêúðöàõà ñúñ çúáè, çàäóìêàõà ïî ùèòîâåòå ñè è çàòðîïàõà ñ êðàêà. Òå âåäíàãà ïîçíàõà ìå÷à. Òîé áå ïîãóáèë ñòîòèöè çëè äóõîâå íà âðåìåòî, êîãàòî åëôèòå îò Ãîíäîëèí ãè áÿõà ïðåñëåäâàëè ïî õúëìîâåòå è ñå áÿõà ñðàæàâàëè ñ òÿõ ïðåä ñòåíèòå íà ãðàäà. Åëôèòå ãî áÿõà íàðåêëè „Îðêðèñò" èëè „Ñåêèðà çà çëè äóõîâå", íî çëèòå äóõîâå ãî íàðè÷àõà ïðîñòî „Ñàòúð". Òå ãî ìðàçåõà, à îùå ïîâå÷å ìðàçåõà îíçè, êîéòî ãî íîñåøå.
- Óáèéöè è ïðèÿòåëè íà åëôèòå! - èçêðåùÿ Âåëèêèÿ çúë äóõ. - Áèéòå ãè! Äåðåòå ãè! Õàïåòå ãè! Òúï÷åòå ãè! Õâúðëåòå ãè â òúìíèòå äóïêè ïðè çìèèòå è íåêà íèêîãà íå âèäÿò ñâåòëèíàòà îòíîâî! - Òîé òàêà ñå áå ðàçÿðèë, ÷å ñêî÷è îò ìÿñòîòî ñè è ñå âòóðíà êúì Òîðèí ñúñ çèíàëà óñòà.
Òî÷íî â òîçè ìèã âñè÷êè ôàêëè â ïåùåðàòà óãàñíàõà, à ãîëåìèÿò îãúí â ñðåäàòà ñå ïðåâúðíà â ñòúëá îò áëåùóêàù ñèí äèì, êîéòî ñå ïîíåñå êúì òàâàíà è îòòàì âúðõó ãëàâèòå íà çëèòå äóõîâå ñå èçñèïàõà ñíîïîâå ïàðåùè áåëè èñêðè.
Âèêîâåòå è êðÿñúöèòå, ïèñúöèòå è êðÿñúöèòå, ñòåíàíèÿòà è ðèäàíèÿòà, õóëèòå è ïðîêëÿòèÿòà, êîèòî ïîñëåäâàõà, íå ìîãàò äà ñå îïèøàò. Äîðè íÿêîëêîñòîòèí äèâè êîòêè è âúëöè, ñëîæåíè äà ñå ïåêàò íà áàâåí îãúí, íå áèõà âäèãíàëè ïî-ãîëÿìà øóìîòåâèöà. Èñêðèòå ïðåãàðÿõà äóïêè â êîæèòå íà çëèòå äóõîâå, à äèìúò, êîéòî ñå ñïóñêàøå îò òàâàíà, áå ñòàíàë òîëêîâà ãúñò, ÷å äîðè è òåõíèòå î÷è íå âèæäàõà íèùî ïðåç íåãî. Ñêîðî òå âçåõà äà ïàäàò åäèí âúðõó äðóã, è äà ñå âàëÿò íà êóï÷èíà ïî ïîäà, çàïî÷íàõà äà õàïÿò, äà ðèòàò è äà ñå áèÿò, ñÿêàø áÿõà îáåçóìåëè.
Èçâåäíúæ åäèí ñâåòåù ñúñ ñîáñòâåíà ñâåòëèíà ìå÷ èçñâèñòÿ âúâ âúçäóõà. Áèëáî ãî âèäÿ êàê ðàçñè÷à Âåëèêèÿ çúë äóõ, êîéòî ñåäåøå âòðåùåí, çàáðàâèë ÿðîñòòà ñè. Âåëèêèÿ çúë äóõ ïàäíà ìúðòúâ, à âîéíèöèòå ìó ñå ðàçáÿãàõà ñúñ ñòðàøíè ïèñúöè â òúìíèíàòà.
Ìå÷úò ñå ïðèáðà îáðàòíî â íîæíèöàòà ñè.
- Òðúãâàéòå ñëåä ìåí íåçàáàâíî! - ðå÷å åäèí òèõ, íî åíåðãè÷åí ãëàñ è ïðåäè Áèëáî äà ðàçáåðå êàêâî áå ñòàíàëî, òîé îòíîâî ïðèïêàøå íà êðàÿ íà âúðâîëèöàòà êîëêîòî ìîæåøå ïî-áúðçî - íàäîëó ïî ðàçíè íåïðîãëåäíè êîðèäîðè. Âèêîâåòå íà çëèòå äóõîâå â ãîëÿìàòà ïåùåðà âñå ïîâå÷å çàãëúõâàõà, à åäíà áëåäà ñâåòëèíà âîäåøå áåãúëöèòå íàïðåä.
- Ïî-áúðçî, ïî-áúðçî! - ïîäâèêíà òèõî ãëàñúò. - Ñêîðî îòíîâî ùå çàïàëÿò ôàêëèòå.
- Ïîëîâèí ìèíóòà ñàìî! - ïîìîëè ñå Äîðè, êîéòî òè÷àøå ïðåäïîñëåäåí ïðåä Áèëáî è áåøå åäíî ìíîãî áëàãîðîäíî è ìèëîñòèâî äæóäæå. Òîé ïîìîãíà íà õîáèòà äà ñå ïîêàòåðè íà ðàìåíåòå ìó - äîêîëêîòî ìîæà ñ îêîâàíèòå ñè ðúöå - è ñëåä òîâà âñè÷êè çàòè÷àõà ïàê. Âåðèãèòå èì äðúí÷àõà, à òå íåâåäíúæ ñå ïðåïúâàõà, òúé êàòî ðúöåòå èì íå áÿõà ñâîáîäíè è íå ìîæåõà äà ñå çàäúðæàò ñ òÿõ. Ñêîðî ñïðÿõà äà òè÷àò - ïî òîâà âðåìå âå÷å òðÿáâà äà áÿõà ñëåçëè â ñàìîòî ñúðöå íà ïëàíèíàòà.
Òîãàâà Ãàíäàëô çàïàëè æåçúëà ñè - çàùîòî ãëàñúò íå ïðèíàäëåæåøå íà íèêîé äðóã, à íà ñàìèÿ Ãàíäàëô. Òîé îòíîâî èçâàäè ìå÷à îò íîæíèöàòà è îòíîâî ìå÷úò çàñèÿ â ìðàêà ñúñ ñâîÿ ñîáñòâåíà ñâåòëèíà. Òîé âèíàãè çàñèÿâàøå òàêà îò ãíÿâ, ùîì çëè äóõîâå ñå ïîÿâÿâàõà îêîëî íåãî. Ñåãà îáà÷å áëåñòåøå ÿðêî êàòî ñèí ïëàìúê îò ðàäîñò, ÷å áå ïîãóáèë âåëèêèÿ ãîñïîäàð íà ïåùåðàòà. Áúðçî è ëåñíî ïðåðÿçà òîé âåðèãèòå è ïëåííèöèòå áÿõà îñâîáîäåíè. Èìåòî íà ìå÷à áåøå Ãëàíäðèíã-Âðàãîóáèåöà, àêî ñè ñïîìíÿòå. À çëèòå äóõîâå ãî íàðè÷àõà ïðîñòî Óáèåöà è ãî ìðàçåõà ïîâå÷å îò Ñàòúðà. Îðêðèñò ñúùî áå ñïàñåí - Ãàíäàëô ãî áå èçìúêíàë íàâðåìå îò ðúöåòå íà åäèí îò îáåçóìåëèòå ïàçà÷è. Âúëøåáíèêúò ìèñëåøå åäíîâðåìåííî çà ìíîãî íåùà è ìàêàð äà íå ìîæåøå äà ïðàâè âñè÷êî, ìîæåøå âñå ïàê äà ïîìîãíå íà ïðèÿòåëèòå ñè, êîãàòî èçïàäíåõà â áåäà.
- Âñè÷êè ëè ñìå òóê? - ïîïèòà òîé, êàòî ïîäàäå ìå÷à íà Òîðèí ñ ïîêëîí. - ×àêàé äà âèäÿ: åäíî - òîâà å Òîðèí, - äâå, òðè, ÷åòèðè, ïåò, øåñò, ñåäåì, îñåì, äåâåò, äåñåò, åäèíàäåñåò - à êúäå ñà Ôèëè è Êèëè? À, åòî ãè - äâàíàäåñåò, òðèíàäåñåò è ãîñïîäèí Áåãèíñ - ÷åòèðèíàäåñåò! Å, õàéäå, ìîæåøå äà áúäå è ïî-çëå, à ìîæåøå äà áúäå è ïî-äîáðå. Íÿìàìå êîí÷åòà, íÿìàìå õðàíà, íå çíàåì êúäå òî÷íî ñå íàìèðàìå è îðäè îò ðàçÿðåíè çëè äóõîâå íè ñëåäâàò ïî ïåòèòå! Íî äà âúðâèì.
È òå òðúãíàõà. Ãàíäàëô ñå îêàçà ïðàâ - îò ïðîõîäèòå, ïðåç êîèòî áÿõà ìèíàëè, âå÷å çàïî÷âàõà äà ñå äî÷óâàò êðÿñúöèòå íà çëèòå äóõîâå. Òîâà ãè ïîäòèêíà äà âúðâÿò ïî-áúðçî, íî ãîðêèÿò Áèëáî åäâà óñïÿâàøå äà ãè äîãîíâà, çàùîòî - óâåðÿâàì âè - äæóäæåòàòà ìîãàò äà ëåòÿò êàòî ñòðåëè, êîãàòî èì ñå íàëîæè. Çàòîâà òå ðåøèõà âñåêè ïîðåä äà ãî íîñè íà ãúðáà ñè.
È âñå ïàê çëèòå äóõîâå ñå äâèæàò ïî-áúðçî îò äæóäæåòàòà, à ïúê òåçè çëè äóõîâå ïîçíàâàõà ïúòÿ ïî-äîáðå îò áåãúëöèòå (òå ñàìè áÿõà ïðîêîïàâàëè ïúòåêèòå) è áÿõà ïîáåñíåëè îò ÿä. Òàêà ÷å, êîëêîòî è äà ñå ñòàðàåõà äæóäæåòàòà, âèêîâåòå è êðÿñúöèòå âñå ïîâå÷å ñå ïðèáëèæàâàõà. Ñêîðî òå âå÷å äî÷óâàõà øëÿïàíåòî íà êðàêàòà íà ïðåñëåäâà÷èòå ñè - ìíîãî è ìíîãî êðàêà, êîèòî ñÿêàø íàáëèæàâàõà èççàä ïîñëåäíèÿ çàâîé. Çàä òÿõ, â äúíîòî íà òóíåëà, ïî êîéòî âúðâÿõà, ñå ñúçèðàøå òðåïêàùàòà ñâåòëèíà íà ôàêëè, à áåãúëöèòå âå÷å ñå ÷óâñòâóâàõà ñìúðòíî óìîðåíè, 
- Çàùî, î, çàùî íàïóñíàõ ìîÿòà õîáèòîâà äóïêà! - õëåí÷åøå ãîðêèÿò Áèëáî, êàòî ïîäñêà÷àøå ñèëíî íà ãúðáà íà Áîìáóð.
- Çàùî, î, çàùî ïîâåäîõìå òîçè íåùàñòåí ìàëúê õîáèò äà òúðñè ñúêðîâèùà! - ðå÷å ãîðêèÿò Áîìáóð, êîéòî áåøå âúçïúëåí è ñå îëþëÿâàøå ñ ìúêà íàïðåä, à ïîòòà, èçáèëà îò ãîðåùèíàòà è îò ñòðàõà, êàïåøå îò íîñà ìó.
Â òîâà âðåìå Ãàíäàëô è Òîðèí èçîñòàíàõà ìàëêî íàçàä è èçâåäíúæ ñâèõà ðÿçêî çàä úãúëà.
- Õàéäå ñåãà, Òîðèíå, âàäè ìå÷à! - èçâèêà Ãàíäàëô.
È Òîðèí ãî èçâàäè, à òîâà íèêàê íå ñå õàðåñà íà çëèòå äóõîâå. Êàêòî ñå áÿõà âòóðíàëè íàïðåä ñ êðÿñúöè, òå èçâåäíúæ ñå îçîâàõà ïðåä Ñåêèðàòà çà çëè äóõîâå è ïðåä Âðàãîóáèåöà, êîèòî ñâåòåõà ñ õëàäíèÿ ñè áëÿñúê è îñëåïÿâàõà èçóìåíèòå èì î÷è. Ïúðâèòå èçòúðâàõà ôàêëèòå ñè è íàäàäîõà ñèëåí ðåâ, ïðåäè äà ïàäíàò ìúðòâè. Ñëåäâàùèòå çàðåâàõà îùå ïî-ñèëíî è õóêíàõà îáðàòíî, êàòî çàñúáàðÿõà îíèÿ, êîèòî áÿõà òè÷àëè ïîäèðå èì. „Ñàòúðà è Óáèåöà!" - ïèùÿõà êàòî îáåçóìåëè òå, áÿãàéêè â áåçðåäèå ïî ïúòÿ, ïî êîéòî áÿõà äîøëè.
Èçìèíà ìíîãî âðåìå, ïðåäè íÿêîé îò òÿõ äà ñå îñìåëè äà íàäçúðíå çàä òîçè úãúë. Äæóäæåòàòà îòäàâíà âå÷å áÿõà ïîòåãëèëè è íàïðåäâàõà ïðåç òúìíèòå ïðîõîäè íà òúìíîòî ïîäçåìíî öàðñòâî. Êîãàòî çëèòå äóõîâå îòêðèõà òîâà, òå èçãàñèõà ôàêëèòå ñè, íàõëóçèõà íà êðàêàòà ñè ìåêè îáóâêè è íàé-áúðçèòå áåãà÷è èçìåæäó òÿõ, êîèòî îñâåí òîâà èìàõà è íàé-îñòúð ñëóõ è íàé-çîðêè î÷è, ñå âïóñíàõà íàïðåä â ìðàêà êàòî íåâåñòóëêè, âäèãàéêè ïî-ìàëêî øóì äîðè è îò ïðèëåïèòå.
Åòî çàùî íèòî Áèëáî, íèòî äæóäæåòàòà, íèòî äîðè è Ãàíäàëô ãè ÷óõà, ÷å ñå ïðèáëèæàâàò. Íèòî ïúê ãè âèäÿõà. Íî çëèòå äóõîâå, êîèòî ãè ãîíåõà áåçøóìíî, ãè âèæäàõà äîáðå, çàùîòî Ãàíäàëô áå îñòàâèë áëåäàòà ñâåòëèíà íà æåçúëà ñè äà ãîðè, çà äà ïîìàãà íà áåãúëöèòå, äîêàòî òå áúðçî ïîäòè÷âàõà íàïðåä.
Âíåçàïíî Äîðè, êîéòî ñåãà âúðâåøå ïîñëåäåí è íîñåøå Áèëáî, óñåòè, ÷å íåùî ãî äðúïâà èçîòçàä â ìðàêà. Òîé èçâèêà è ïàäíà. Õîáèòúò ñå òúðêóëíà îò ðàìåíåòå ìó â íåïðîãëåäíàòà òúìíèíà, óäàðè ãëàâàòà ñè î åäíà òâúðäà ñêàëà è ïîâå÷å íå ïîìíåøå íèùî.


5. ÃÀÒÀÍÊÈ Â ÒÚÌÍÈÍÀÒÀ

Áèëáî îòâîðè î÷è, íî ñå óñúìíè äàëè íàèñòèíà ãè å îòâîðèë, çàùîòî íàîêîëî ìó ñè îñòàíà âñå òàêà òúìíî, êàêòî è ïðåäè, êîãàòî ãè áå äúðæàë çàòâîðåíè. Íàáëèçî íÿìàøå íèêîé. Ìîæåòå äà ñè ïðåäñòàâèòå êàê ñàìî ñå èçïëàøè! Íå ÷óâàøå íèùî, íå âèæäàøå íèùî è íå óñåùàøå íèùî îñâåí êàìåííèÿ ïîä.
Òîé ñå èçïðàâè ìíîãî áàâíî è çàïúëçÿ íà ÷åòèðè êðàêà, äîêàòî íàé-ñåòíå äîêîñíà ñòåíàòà íà ïðîõîäà. Íî íèòî íàãîðå, íèòî íàäîëó ïî íåãî óñïÿ äà îòêðèå íåùî - íÿìàøå è ñëåäà îò çëè äóõîâå èëè îò äæóäæåòà. Ãëàâàòà ìó áå çàìàÿíà è òîé íå ìîæåøå äà ñå îðèåíòèðà çà ïîñîêàòà, â êîÿòî ñå áÿõà äâèæèëè, êîãàòî ïàäíà. Îïðåäåëè ÿ íàñëóêè è äúëãî ïúëçÿ, äîêàòî ðúêàòà ìó âíåçàïíî äîêîñíà íà ïîäà íà ïðîõîäà íåùî ïîäîáíî íà ïðúñòåí îò ñòóäåí ìåòàë. Òîâà áåøå ïîâðàòåí ìîìåíò â æèâîòà íà Áèëáî, íî òîé îùå íå çíàåøå. Ïðèáðà ïðúñòåíà â äæîáà ñè, áåç äà ñå çàìèñëÿ, çàùîòî ñåãà òîé åäâà ëè ìîæåøå äà ìó áúäå îò ïîëçà. Íå ïðîäúëæè íàòàòúê, à ñåäíà íà ñòóäåíèÿ ïîä è äúëãî îñòàíà òàêà, îò÷àÿí è óíèë. Ïðåäñòàâè ñè êàê ñè ïúðæè ÿéöà ñ áåêîí â ñâîÿòà êóõíÿ ó äîìà - çàùîòî íåùî ìó ïîäñêàçâàøå îòâúòðå, ÷å å âðåìå çà õàïâàíå, - íî òîâà ñàìî ãî íàêàðà äà ñå îò÷àå îùå ïîâå÷å.
Íå ìîæåøå äà ðåøè êàêâî äà ïðàâè, íèòî ïúê ìîæåøå äà ñè ïðåäñòàâè êàêâî ñå áå ñëó÷èëî. Çàùî ãî áÿõà èçîñòàâèëè èëè - àêî ãî áÿõà èçîñòàâèëè, - çàùî çëèòå äóõîâå íå ãî áÿõà çàëîâèëè è çàùî òàêà ñèëíî ãî áîëåøå ãëàâàòà. À èñòèíàòà áåøå, ÷å òîé ñå áå òúðêóëíàë â åäèí ìíîãî òúìåí úãúë è áå ëåæàë òàì â áåçñúçíàíèå äúëãî âðåìå.
Ñëåä ìàëêî òîé ïîòúðñè ëóëàòà ñè. Òÿ áåøå îñòàíàëà çäðàâà è òîâà ìàëêî ãî ïîóñïîêîè. Ïîñëå ïîòúðñè òîðáè÷êàòà ñè ñ òþòþí è íàìåðè ìàëêî íà äúíîòî é - òîâà îùå ïîâå÷å ãî óñïîêîè. Íî êîãàòî ïîòúðñè êèáðèòà è íå ãî íàìåðè, âñè÷êèòå ìó íàäåæäè ðóõíàõà. È âñå ïàê ìîæå áè å çà äîáðå, ïîìèñëè ñè Áèëáî, êîãàòî ñå ïîñúâçå îò ðàçî÷àðîâàíèåòî. Ñâåòëèíàòà íà êèáðèòà è ìèðèçìàòà íà òþòþí ìîæåõà äà ìó äîâëåêàò äî ãëàâàòà êàêâè ëè íå áåäè îò òúìíèòå úãëè íà òîâà óæàñíî ìÿñòî. Âúïðåêè òîâà, îáà÷å íå ìîæåøå äà íå ñå ÷óâñòâóâà îáåçñúð÷åí. È êàêòî âçå äà ïðåáúðêâà âñè÷êèòå ñè äæîáîâå îòíîâî è äà îïèïâà ïîäà îêîëî ñåáå ñè çà êèáðèò, ðúêàòà ìó äîêîñíà äðúæêàòà íà ìàëêàòà ìó ñàáÿ, âçåòà îò ïåùåðàòà íà òðîëîâåòå. Òîé ÿ áåøå çàáðàâèë, íî çà ùàñòèå çëèòå äóõîâå íå ÿ áÿõà âèäåëè, çàùîòî Áèëáî ÿ íîñåøå ïîä äðåõèòå ñè.
Ñåãà òîé ÿ èçâàäè. È òÿ çàñèÿ ñ áëåäà ìúæäåëèâà ñâåòëèíà ïðåä î÷èòå ìó.
„Çíà÷è è òÿ å èçêîâàíà îò åëôèòå - ïîìèñëè ñè Áèëáî - è çëèòå äóõîâå íå ñà íèòî ìíîãî áëèçêî, íèòî ìíîãî äàëå÷å." - È íÿêàê ñè ñå óñïîêîè. Ïðåêðàñíî áåøå äà íîñèø ñàáÿ, èçìàéñòîðåíà â Ãîíäîëèí çà âîéíàòà ñúñ çëèòå äóõîâå, çà êîÿòî áÿõà èçïåòè òîëêîâà ìíîãî ïåñíè, à òîé áåøå çàáåëÿçàë ñúùî, ÷å òåçè îðúæèÿ ïëàøåõà ñèëíî çëèòå äóõîâå, êîãàòî ñå ïîÿâÿõà ïðåä òÿõ.
„Äà ñå âúðíà íàçàä - ìèñëåøå ñè Áèëáî, - íÿìà ñìèñúë! Äà òðúãíà âñòðàíè? Îïàñíî å! Äà òðúãíà íàïðåä? Äà, òàêà ùå å íàé-äîáðå! Òðúãâàì!"
È òîé ñå íàäèãíà è çàïðèïêà, êàòî äúðæåøå â åäíàòà ñè ðúêà ìàëêàòà ñàáÿ, íàñî÷åíà íàïðåä, à ñ äðóãàòà îïèïâàøå ñòåíàòà. Ìàëêîòî ìó ñúð÷èöå áèåøå äî ïðúñâàíå.
Ñåãà âå÷å Áèëáî íàèñòèíà áåøå, êàêòî ñå êàçâà, „íàòÿñíî". Íî íå ÷àê òîëêîâà íàòÿñíî, êàêòî áèõìå áèëè àç èëè âèå. Õîáèòèòå íå ñà íàïúëíî êàòî îáèêíîâåíèòå õîðà; äóïêèòå èì ñà ÷èñòè, ñïðåòíàòè, äîáðå ïðîâåòðåíè è ñúâñåì íå ïðèëè÷àò íà îáèòàëèùàòà íà çëèòå äóõîâå, íî òå ïîâå÷å îò íàñ ñà ïðèãîäåíè äà æèâåÿò ïîä çåìÿòà è íå ãóáÿò ëåñíî óñåòà ñè çà ïîñîêà - îñîáåíî êàòî ñà ñå ñâåñòèëè âå÷å îò óäàð ïî ãëàâàòà. Òå ìîãàò ñúùî òàêà äà ñå äâèæàò ñúâñåì òèõî, äà ñå ñêðèâàò ëåñíî è äà ñå ñúâçåìàò áúðçî îò ïàäàíèÿ è íàðàíÿâàíèÿ, íî íàé-âàæíîòî å, ÷å ïðèòåæàâàò ãîëÿì çàïàñ îò ìúäðîñòè è ìúäðè ïîãîâîðêè, êàêâèòî ïîâå÷åòî õîðà íèêîãà íå ñà ÷óâàëè èëè ïúê ñà çàáðàâèëè ìíîãî îòäàâíà.
È âñå ïàê àç íå áèõ æåëàë äà ñúì íà ìÿñòîòî íà ãîñïîäèí Áåãèíñ. Ïðîõîäúò ñÿêàø íÿìàøå êðàé. Áèëáî ðàçáèðàøå åäèíñòâåíî, ÷å òîé âñå îùå ïðîäúëæàâàøå äà ñå ñïóñêà íàäîëó è íå ïðîìåíÿøå ïîñîêàòà ñè, ìàêàð äà ïðàâåøå ïî íÿêîå è äðóãî çàâîé÷å òóê è òàì. Îò âðåìå íà âðåìå ñå ïîÿâÿâàõà è ñòðàíè÷íè ïðîõîäè, êîèòî õîáèòúò ñúçèðàøå ïðè ìúæäóêàíåòî íà ñàáÿòà ñè èëè ïúê ãè îòêðèâàøå, êàòî îïèïâàøå ñ ðúêà ñòåíàòà. Òîé îáà÷å íå èì îáðúùàøå âíèìàíèå è áúðçàøå äà ãè îòìèíå îò ñòðàõ, ÷å çëèòå äóõîâå èëè íÿêàêâè âúîáðàæàåìè ÷åðíè ñúùåñòâà ùå èçñêî÷àò îò òÿõ. Âñå íàïðåä è íàïðåä âúðâåøå Áèëáî è âñå íàäîëó è íàäîëó, áåç äà ÷óâà íÿêàêúâ çâóê îñâåí ïúðõàíåòî íà íÿêîé ïðèëåï îò âðåìå íà âðåìå. Òîçè øóì îòíà÷àëî ãî ñòðÿñêàøå, íî ïîñëå ïîñòåïåííî ñâèêíà ñ íåãî è ïðåñòàíà äà ìó îáðúùà âíèìàíèå. Íå çíàÿ êîëêî âðåìå ïðîäúëæè äà âúðâè òàêà - õåì íå ìó ñå îòèâàøå ïîâå÷å íàïðåä, õåì íå ñìååøå äà ñïðå è çàòîâà âñå âúðâåøå è âúðâåøå, äîêàòî ñå ïðåóìîðè. Ñÿêàø áå èçâúðâÿë öåëèÿ ñëåäâàù äåí è ìàëêî îò ïî-ñëåäâàùèÿ.
Èçâåäíúæ áåç íèêàêâî ïðåäèçâåñòèå òîé íàãàçè âúâ âîäà. Óô, òîëêîâà ëåäåíî ñòóäåíà áåøå òÿ, ÷å ãî íàêàðà äà ñå ñïðå êàòî çàêîâàí. Íå áåøå ñèãóðåí äàëè å ñòèãíàë ñàìî äî íÿêàêâà ëîêâà ñðåä ïúòÿ, èëè äî íÿêàêâà ïîäçåìíà ðåêà, êîÿòî ïðåêîñÿâàøå ïðîõîäà, èëè ïúê äî áðåãà íà íÿêîå äúëáîêî ïîäçåìíî åçåðî. Îñëóøà ñå íàïðåãíàòî è ÷ó ñàìî êàê îò íåâèäèìèÿ òàâàí âúâ âîäàòà äîëó êàïåõà êàïêè - è íèêàêúâ äðóã øóì!
„Çíà÷è å ëîêâà èëè åçåðî, à íå ïîäçåìíà ðåêà" - ïîìèñëè ñè Áèëáî. È âñå ïàê íå ñìååøå äà íàãàçè íàâúòðå ïðè òàêàâà òúìíèíà. Íå çíàåøå äà ïëóâà, à ñè ïðåäñòàâè è îòâðàòèòåëíèòå ñëóçåñòè ñúùåñòâà ñ ãîëåìè, èçïúêíàëè íåçðÿùè î÷è, êîèòî íàâÿðíî ñå ãúð÷åõà âúâ âîäàòà. Èç ëîêâèòå è åçåðàòà â ïëàíèíñêèòå íåäðà ñå ñðåùàò íàé-÷óäíîâàòè æèâîòèíêè - íàïðèìåð ðèáè, ÷èèòî ïðåäöè ñà äîïëóâàëè äîëó êîé çíàå ïðåäè êîëêî ìíîãî, ìíîãî ãîäèíè è íèêîãà âå÷å íå ñà èçïëóâàëè îáðàòíî, à î÷èòå èì ñà ñòàâàëè âñå ïî-ãîëåìè è ïî-ãîëåìè îò óñèëèåòî äà ñå âçèðàò â òúìíèíàòà. Ñðåùàò ñå è äðóãè ñúùåñòâà, äàæå ïî-ëèãàâè è îò ðèáèòå. Â ïðîõîäèòå è ïåùåðèòå íà çëèòå äóõîâå âèíàãè òàéíî æèâåÿò è äðóãè ñúçäàíèÿ, ïðèìúêíàëè ñå îòâúí, çà äà ñå èçòÿãàò òàì íà òúìíî. À íÿêîè îò òåçè ïåùåðè ñà ñúùåñòâóâàëè ìíîãî ãîäèíè ïðåäè èäâàíåòî íà çëèòå äóõîâå, êîèòî ñàìî ñà ãè óãîëåìèëè è ñà ïðîêîïàëè â òÿõ ïðîõîäè, íî èñòèíñêèòå èì ñîáñòâåíèöè ïðîäúëæàâàò äà ñè æèâóðêàò ñïîêîéíî, äà äåáíàò è äóøàò îò ïîòàéíèòå ñè êúò÷åòà.
Äúëáîêî òóê, äîëó, êðàé òúìíàòà âîäà æèâååøå ñòàðèÿò Àì-ãúë - åäíî îò ëèãàâèòå ñúçäàíèÿ. Íå çíàì îòêúäå å äîøúë, íèòî êàêúâ å è êîé å. Òîé ñè å ÷èñòî è ïðîñòî Àì-ãúë - ÷åðåí êàòî ÷åðíèÿ ìðàê, ñ äâå ãîëåìè êðúãëè áåëåçíèêàâè î÷è íà ìúíè÷êîòî ñè ëèöå. Àì-ãúë ñè èìàøå åäíà ìàëêà ëîäêà, ñ êîÿòî ñå ðàçõîæäàøå íàé-ñïîêîéíè÷êî èç åçåðîòî, çàùîòî òîâà íàèñòèíà áåøå åçåðî - øèðîêî, äúëáîêî è ëåäåíî ñòóäåíî. Âìåñòî ñ ãðåáëà òîé ãðåáåøå ñ êðàêàòà ñè, êîèòî ñïóñêàøå îòñòðàíè íà ëîäêàòà, íî òàêà, ÷å íèêîãà íå ñå îáðàçóâàøå íèòî åäíà âúëíè÷êà. Òúðñåøå ñ áåëåçíèêàâèòå ñè ïèõòèåñòè î÷è ñëåïèòå ðèáè è ùîì ãè çúðíåøå, ãè ãðàáâàøå ñ äúëãèòå ñè ïðúñòè ñ áúðçèíàòà íà ñâåòêàâèöà. Òîé îáè÷àøå è ìåñî, à íå ñå îòêàçâàøå è îò çëè äóõîâå, ñòèãà äà ìîæåøå äà ãè äîêîïà. Íî ñàìèÿò Àì-ãúë ìíîãî ñå ïàçåøå äà íå ãî âèäÿò. Ùîì íÿêîé çúë äóõ ñëåçåøå ñàì äîëó ïðè âîäàòà, êîãàòî Àì-ãúë òúðñåøå ïëÿ÷êà, òîé ãî èçäåáâàøå îòêúì ãúðáà è ãî óäóøâàøå. Çëèòå äóõîâå îáà÷å ðÿäêî ñëèçàõà, çàùîòî çíàåõà, ÷å íåùî ïðîòèâíî ñå ñïîòàéâàøå òàì, â ñàìèòå îñíîâè íà ïëàíèíàòà. Ïðåäè ìíîãî ãîäèíè, êîãàòî êîïàåõà ïðîõîäèòå ñè, òå áÿõà ñòèãíàëè äî òîâà åçåðî è áÿõà ðàçáðàëè, ÷å íå ìîãàò äà ïðîäúëæàò íàòàòúê. Çàòîâà ïúòÿò â òàçè ïîñîêà ñâúðøâàøå äîòóê è òå íå íàìèðàõà ñìèñúë äà èäâàò, îñâåí àêî íå ãè ïðàòåøå Âåëèêèÿ çúë äóõ. Ïîíÿêîãà ìó ñå ïðèèñêâàøå äà õàïíå ðèáà è òîé ïðàùàøå íÿêîãî ïðè åçåðîòî, íî ìíîãî ÷åñòî íèòî õàïâàøå ðèáà, íèòî âèæäàøå ïîâå÷å ïðàòåíèêà ñè.
Âñúùíîñò Àì-ãúë æèâååøå âúðõó åäíî õëúçãàâî êàìåííî îñòðîâ÷å â ñðåäàòà íà åçåðîòî. Ñåãà òîé íàáëþäàâàøå Áèëáî îòòàì ñ áåëåçíèêàâèòå ñè, ïîäîáíè íà òåëåñêîï î÷è. Áèëáî íå âèæäàøå Àì-ãúë, íî Àì-ãúë âèæäàøå Áèëáî è ñå ÷óäåøå êàêâî ëè ñúùåñòâî ìîæå äà áúäå òîâà, ùîì íå å çúë äóõ.
Çà äà çàäîâîëè ëþáîïèòñòâîòî ñè, òîé ñå êà÷è íà ëîäêàòà è ïîå êúì Áèëáî, êîéòî ñåäåøå êðàé áðåãà, íàïúëíî îáúðêàí è îò÷àÿí. È åòî ÷å ïðåä íåãî âíåçàïíî èçíèêíà Àì-ãúë è òèõî èçñúñêà:
- Äÿâîë äà ãî âçåìå, ëþáåçíè! Ìàé ùå ïàäíå óãîùåíèå! Âúâ âñåêè ñëó÷àé âêóñíà ìðúâêà èçãëåæäà, àì-ãúë! - È êàòî êàçà àì-ãúë, ïðåãëúòíà çâó÷íî è ãúðëîòî ìó èçàìãúëãîëè. Òàêà áå ïîëó÷èë è èìåòî ñè, ìàêàð òîé ñàìèÿò âèíàãè äà ñå íàðè÷àøå ëþáåçíè.
Áèëáî ïîäñêî÷è óïëàøåíî, êîãàòî ñúñêàíåòî äîñòèãíà äî óøèòå ìó, è èçâåäíúæ ñúçðÿ äâå áåëåçíèêàâè î÷è äà ñå âçèðàò â íåãî.
- Êîé ñè òè? - ïîïèòà õîáèòúò, êàòî íàñî÷è ñàáÿòà ñè íàïðåä.
- Êîé å òîé, ëþáåçíè? - ïðîøåïòÿ Àì-ãúë (êîéòî âèíàãè ñè ãîâîðåøå ñàì íà ñåáå ñè, òúé êàòî íÿìàøå ñ êîãî äðóã äà ðàçãîâàðÿ). È òúêìî òîâà áåøå äîøúë äà ðàçáåðå, åé òúé, îò ëþáîïèòñòâî, çàùîòî â ìîìåíòà íå áåøå ãëàäåí. Â ïðîòèâåí ñëó÷àé ïúðâî ùåøå äà ãðàáè, à ïîñëå äà øåïòè.
- Àç ñúì ãîñïîäèí Áèëáî Áåãèíñ. Çàãóáèõ äæóäæåòàòà, çàãóáèõ è âúëøåáíèêà è ñåãà íå çíàì êúäå ñúì. Íî íè íàé-ìàëêî íå æåëàÿ äà óçíàâàì, ñòèãà äà ìîãà äà ñå èçìúêíà îòòóê.
- Êàêâî äúðæè òîé â ðúöåòå ñè? - ðå÷å Àì-ãúë, êàòî ãëåäàøå ñàáÿòà íåäðóæåëþáíî.
- Ñàáÿ, ñàáÿ, èçðàáîòåíà â Ãîíäîëèí!
- Ñ-ñ-ñ - ðå÷å Àì-ãúë è èçâåäíúæ ñòàíà ìíîãî ó÷òèâ. - Ùå ïîñåäíåì ëè ìàëêî òóê äà ïîáúáðåì ñ íåãî, ëþáåçíè? Òîé ìîæå áè îáè÷à ãàòàíêè?
Àì-ãúë èñêàøå äà ñå ïîêàæå ïðèÿòåëñêè íàñòðîåí, ïîíå çà ìîìåíòà, çà äà ðàçáåðå íåùî ïîâå÷å çà ñàáÿòà, çà õîáèòà è äà óçíàå ñúùî äàëè òîé áåøå íàèñòèíà ñàìè÷úê, äàëè áåøå âêóñåí çà ÿäåíå è äàëè ñàìèÿò òîé áåøå îãëàäíÿë. Ãàòàíêèòå ìó áÿõà íàé-ëþáèìîòî çàáàâëåíèå. Äà ãè çàäàâà è ïîíÿêîãà äà ãè îòãàòâà - òîâà áåøå åäèíñòâåíàòà èãðà, êîÿòî èçîáùî áå èãðàë ñ äðóãèòå ñòðàííè, ïîäîáíè íà íåãî ñúùåñòâà, ìíîãî, ìíîãî îòäàâíà, ïðåäè äà çàãóáè âñè÷êèòå ñè ïðèÿòåëè, ïðåäè äà áúäå ïðîãîíåí è äà ïðîïúëçè ñàì-ñàìè÷úê íàäîëó â òúìíèòå íåäðà íà ïëàíèíàòà.
- Äà, îáè÷àì - îòâúðíà Áèëáî ñ îõîòà, çàùîòî è íà íåãî ìó ñå èñêàøå äà ðàçáåðå íåùî ïîâå÷å çà òîâà ñúùåñòâî - äàëè è òî íàèñòèíà áåøå ñàìî, äàëè áåøå ñâèðåïî è ãëàäíî è äàëè íå áåøå ïðèÿòåë íà çëèòå äóõîâå.
- Ïèòàé ïðúâ òè - ðå÷å òîé, çà äà èìà âðåìå äà íàìèñëè íÿêîÿ ãàòàíêà. È Àì-ãúë èçñúñêà:

Ñ íåâèäèì êîðåí, âïèò äúëáîêî,
òî îò äúðâî å ïî-âèñîêî.
Âúðâè íàãîðå, áåç äà ñïðå,
ìàêàð ÷å íèâãà íå ðàñòå.

- Ëåñíà å! - êàçà Áèëáî. - Ïëàíèíàòà, ñòðóâà ìè ñå.
- Íàèñòèíà ëåñíî ÿ îòãàòíà. Íî ñåãà ùå ñëîæèì îáëîã, ìîé ëþáåçíè. Àêî íèå ïîïèòàìå, à òîé íå îòãîâîðè, íèå ùå ãî èçÿäåì, ìîé ëþáåçíè. Àêî òîé íè ïîïèòà, à íèå íå îòãîâîðèì, òîãàâà íèå ùå íàïðàâèì, êàêâîòî òîé èñêà. Ùå ìó ïîêàæåì ïúòÿ çà íàâúí. Ñúãëàñåí ëè ñè?
- Ñúãëàñåí ñúì! - ïîáúðçà äà îòãîâîðè Áèëáî. ïúê è ñìååøå ëè äà íå ñå ñúãëàñè. Òîé âçå äà ñè íàïðÿãà ìîçúêà, çà äà íàìèñëè ãàòàíêè, êîèòî áèõà ãî ñïàñèëè îò èçÿæäàíå.

Òðèéñåò áåëè êîíÿ â õúëìîâå çåëåíè –
ïúðâî æâàêàò,
ïîñëå òðàêàò
è ñå ñïèðàò óêðîòåíè.

Ñàìî òîâà ìîæà äà èçìèñëè, çàùîòî óìúò ìó áå èçöÿëî çàåò ñ ÿäåíå è èçÿæäàíå. Òàçè ãàòàíêà áåøå åäíà îò íàé-ñòàðèòå è Àì-ãúë çíàåøå îòãîâîðà é íå ïî-çëå îò âàñ.
- Ñòàðà å, ñòàðà å - èçñúñêà òîé. - Òîâà ñà çúáèòå, ëþáåçíè. Íî íèå èìàìå ñàìî øåñò! Ñëåä òîâà òîé çàäàäå âòîðàòà ñè ãàòàíêà:

Áåç ãëàñ, à ðåâå.
Áåç êðèëå ïúðïîðè.
Áåç çúáè ÿäå.
Áåç óñòíè ìúðìîðè.

- Ìèíóòêà ñàìî - èçâèêà Áèëáî, êîéòî âñå îùå ïðîäúëæàâàøå äà ìèñëè çà ÿäåíå è èçÿæäàíå. Çà ùàñòèå íÿêîãà áå ÷óâàë ãàòàíêà, ïîäîáíà íà òàçè, íàïðåãíà ñè ìàëêî óìà è ñå ñåòè çà îòãîâîðà. - Âÿòúðúò, âÿòúðúò, ðàçáèðà ñå - ðå÷å òîé è òîëêîâà áå äîâîëåí, ÷å íà÷àñà èçìèñëè ñâîÿòà ãàòàíêà:

Âåäíúæ åäíî îêî íà ñèíüî ëèöå
ñúçðÿëî äðóãî - íà çåëåíî ëèöå.
Òîâà å ñÿêàø ñúùîòî îêî –
ðåøèëî ïúðâîòî îêî,
íî å íà ïî-íèñêî ìÿñòî,
à íå íà âèñîêî ìÿñòî.

- Ñ-ñ, ñ-ñ, ñ-ñ - ðå÷å Àì-ãúë. Òîé îòäàâíà æèâååøå ïîä çåìÿòà è áåøå ïîçàáðàâèë íÿêîè íåùà îò òîçè ðîä. Ó Áèëáî ñå ñúáóäè íàäåæäàòà, ÷å æàëñîòî ñúùåñòâî íÿìà äà îòãîâîðè, íî Àì-ãúë ñå âúðíà ìíîãî, ìíîãî, ìíîãî ãîäèíè íàçàä â ñïîìåíèòå ñè, ÷àê êúì âðåìåòî, êîãàòî æèâååøå ñ áàáà ñè â åäíà äóïêà íà áðåãà íà åäíà ðåêà. – Ñ-ñ, ñ-ñ-ñ, ëþáåçíè – òîâà îçíà÷àâà “ñëúíöå, îãðÿëî ìàðãàðèòêà”, íàëè òàêà?
Íî òåçè îáèêíîâåíè è ïðîñòè íàäçåìíè ãàòàíêè ãî èçìîðÿâàõà. Òå ìó íàïîìíÿõà è çà äíèòå, êîãàòî íå áåøå òàêà ñàìîòåí, ãíóñåí è æàëúê, è òîâà ãî äðàçíåøå. Îòãîðå íà âñè÷êî - êàðàõà ãî äà èçãëàäíÿâà. Çàòîâà òîçè ïúò òîé çàäàäå åäíà ïî-òðóäíà è ïî-íåïðèÿòíà ãàòàíêà:

Íå ìîæå äà ñå âèæäà, íèòî ñëóøà.
Íå ìîæå äà ñå ïèïíå è ïîäóøè.
Ëåæè ìåæäó çâåçäè, ïîä ïëàíèíèòå,
çàïúëâà ïðàçíè äóïêè â ðàâíèíèòå.
Íàé-ïúðâî èäâà, ïîñëå ñè îòèâà,
æèâîòà ñïèðà è ñìåõà óáèâà.

Çà íåùàñòèå íà Àì-ãúë Áèëáî áåøå ÷óâàë è ïðåäè òàçè ãàòàíêà, à è ñàìèÿò îòãîâîð ãî îáãðúùàøå îò âñè÷êè ñòðàíè.
- Ìðàêúò - îòãîâîðè òîé, áåç äîðè äà ñå ïî÷åøå ïî ãëàâàòà. À è áåç äà ñå çàìèñëè, áúðçî èçðå÷å:

Êóòèÿ áåç ïàíòè, áåç êëþ÷ è êàïàê,
íî çëàòíî áîãàòñòâî òÿ êðèå âñå ïàê.

Èñêàøå äà ïå÷åëè âðåìå, äîêàòî íàìèñëè íÿêîÿ íàèñòèíà òðóäíà ãàòàíêà. Òàçè òîé ñìÿòàøå çà ìíîãî ëåñíà, ìàêàð ÷å íå ÿ áåøå çàäàë ñ îáè÷àéíèòå äóìè. Òÿ îáà÷å ñå îêàçà åäâà ëè íå íåðàçðåøèìà çà Àì-ãúë, êîéòî ñàìî ñúñêàøå è ñúñêàøå, à îòãîâîðúò íå èäâàøå. Îò ÿä òîé âçå äà ïåëòå÷è è äà ïðúñêà ñëþíêè. Ïî åäíî âðåìå Áèëáî èçãóáè òúðïåíèå.
- Å, õàéäå îòãîâàðÿé! - ïîäêàíè òîé ïðîòèâíèêà ñè. - Íå ñòàâà äóìà çà êèïÿù ÷àéíèê, êàêòî, èçãëåæäà, ñè ìèñëèø, àêî ñå ñúäè ïî çâóöèòå, êîèòî èçäàâàø.
- Äàé íè âúçìîæíîñò, äàé íè ìàëêî âúçìîæíîñò, ñ-ñ, ñ-ñ!
- Å - ðå÷å Áèëáî, ñëåä êàòî ìó äàäå äîñòà äúëãà âúçìîæíîñò, - êàêâî ñòàâà ñ îòãîâîðà?
È Àì-ãúë âíåçàïíî ñè ñïîìíè êàê ìíîãî îòäàâíà áå êðàë îò ïòè÷èòå ãíåçäà è êàê áå ñåäÿë ñ áàáà ñè ïîä ðå÷íèÿ áðÿã è ÿ áå ó÷èë... è ÿ áå ó÷èë êàê äà èçñìóêâà... - ßéöåòî! - èçñúñêà Àì-ãúë. - ßéöåòî! - Ïîñëå ïîïèòà:

Óæ æèâî, à íå äèøà.
Îò ñòóä íà ñìúðò ìèðèøå.
Áåç æàæäà ïèå ñòðúâíî.
Õåì â áðîíÿ, õåì áåçøóìíî.

Òîé ñúùî ñìÿòàøå, ÷å òàçè ãàòàíêà å ñòðàøíî ëåñíà, çàùîòî îòãîâîðúò é âå÷íî áå â óìà ìó, íî â ìîìåíòà íå ìîæåøå äà ñè ñïîìíè íåùî ïî-äîáðî - òîëêîâà ñå áå ðàçâúëíóâàë îò ñïîìåíà çà ÿéöàòà. Ãàòàíêàòà îáà÷å ñå îêàçà òðóäíà çà Áèëáî, êîéòî âèíàãè ãëåäàøå - àêî ìîæå - äà íÿìà íèùî îáùî ñ âîäàòà. Ñèãóðåí ñúì, ÷å âèå çíàåòå îòãîâîðà èëè ïúê ìîæåòå äà ãî îòãàòíåòå áåç íèêàêâî óñèëèå, êàêòî ñè ñåäèòå óäîáíî ó äîìà, è íàä ãëàâàòà âè íå âèñè îïàñíîñòòà äà áúäåòå èçÿäåíè, êîÿòî äà âè ïðå÷è äà ìèñëèòå. Áèëáî ñå ïðîêàøëÿ åäèí-äâà ïúòè, çà äà ñè ïðî÷èñòè ãúðëîòî, íî îòãîâîð íå äîéäå.
Ñëåä ìàëêî Àì-ãúë çàïî÷íà äà ñúñêà ñàì íà ñåáå ñè îò óäîâîëñòâèå:
- Ñ-ñ, ñ-ñ, ñëàâíî óãîùåíèå ùå ïàäíå, ëþáåçíè! Ìðúâêàòà èçãëåæäà âêóñíà. Êàê ñëàäêî ùå ñè ÿ õðóïíà! - È âçå äà ñå âçèðà â Áèëáî îò òúìíèíàòà.
- Ñåêóíäà ñàìî - ïîìîëè õîáèòúò ðàçòðåïåðàí. - Íå çàáðàâÿé, ÷å ïðåäè ìàëêî àç òè äàäîõ åäíà ìíîãî äúëãà âúçìîæíîñò.
- Íÿìà âðåìå, òðÿáâà äà ñå áúðçà! - ðå÷å Àì-ãúë è ïîíå÷è äà èçëåçå îò ëîäêàòà ñè è äà ñå õâúðëè âúðõó Áèëáî.
Íî òúêìî ñïóñíà äúëãèÿ ñè öèïåñò êðàê âúâ âîäàòà, åäíà ðèáà èçñêî÷è óïëàøåíî îòòàì è öîïíà âúðõó êðàêà íà Áèëáî.
- Óô, ÷å å ëåäåíà è ïðîòèâíà - ñ ïîãíóñà ðå÷å òîé è èçâåäíúæ ñå ñåòè: - Ðèáàòà! Ðèáàòà! Äà, òúêìî ðèáàòà!
Àì-ãúë îñòàíà ñòðàøíî ðàçî÷àðîâàí, íî Áèëáî ïîáúðçà äà ìó çàäàäå íîâà ãàòàíêà è òîé áå ïðèíóäåí äà ñå ïðèáåðå îáðàòíî â ëîäêàòà, çà äà ïîìèñëè.
„Áåçêðà÷êî ëåæè âúðõó åäíîêðà÷êî. Äî íåãî äâóêðà÷êî ñåäè íà òðèêðà÷êî. ×åòèðèêðà÷êî ïîëó÷àâà ÷àñò îò áåçêðà÷êî."
Ìîìåíòúò íå áåøå ìíîãî ïîäõîäÿù çà òàçè ãàòàíêà, íî Áèëáî íÿìàøå âðåìå çà èçáîð. Àì-ãúë ñèãóðíî ùåøå äà ñå çàòðóäíè ñ îòãîâîðà, àêî íå áÿõà ñïîìåíàëè òîêó-ùî çà ðèáà. Òà êàêâî äðóãî ìîæåøå äà îçíà÷àâà „áåçêðà÷êî", àêî íå òúêìî ðèáà. Îñòàíàëîòî áåøå ñúâñåì ëåñíî.
„Ðèáà íà åäíîêðàêà ìàñè÷êà, êðàé ìàñè÷êàòà ÷îâåê, ñåäíàë íà òðèêðàêî ñòîë÷å, à äî íåãî êîòêà, êîÿòî ÿäå îñòàíêèòå îò ðèáàòà" - åòî êàêúâ áåøå îòãîâîðúò è Àì-ãúë íå çàêúñíÿ äà ãî îòãàòíå. Ñåãà âå÷å òîé ðåøè, ÷å å âðåìå äà çàäàäå íÿêîÿ íàèñòèíà ìíîãî òðóäíà è ñòðàõîâèòà ãàòàíêà. Çàòîâà êàçà:

Ïîãëúùà âñè÷êî â òîçè ñâÿò –
æèâîòíî, ïòèöà, ëèñò è öâÿò.
Ãðèçå ñòîìàíà è æåëÿçî,
â áðàøíî ïðåâðúùà è åëìàçà.
È ãðàä ðóøè, è êðàë óáèâà,
íà ïðàõ è ïëàíèíàòà ñòðèâà.

Ãîðêèÿò Áèëáî ñåäåøå â òúìíîòî è ïðåõâúðëÿøå ïðåç óìà ñè èìåíàòà íà âñè÷êè ñòðàøèëèùà - êàòî ñå ïî÷íå îò âåëèêàíèòå ÷îâåêîÿäöè è ñå ñòèãíå äî íåíàñèòíèòå ëàìè, - çà êîèòî áå ÷åë â ïðèêàçêèòå, íî íèòî åäíî îò òÿõ íå áåøå ïðàâèëî åäíîâðåìåííî âñè÷êè íåùà, ñïîìåíàòè â ãàòàíêàòà. Òîé ÷óâñòâóâàøå, ÷å îòãîâîðúò å ïî-äðóã è ÷å íàâÿðíî ãî çíàå, íî íå ìîæåøå äà ãî îòãàòíå. Îáçå ãî ñòðàõ, à òîâà ìíîãî ïðå÷è íà ìèñëåíåòî. Àì-ãúë ñå èçìúêíà îò ëîäêàòà ñè. Çàìàõíà ñ öèïåñòèòå ñè êðàêà êúì âîäàòà è ñå ïðèáëèæè äî áðåãà. Áèëáî âèæäàøå êàê áåëåçíèêàâèòå ìó î÷è èäâàò âñå ïî-áëèçî äî íåãî. Åçèêúò ìó çàëåïíà çà íåáöåòî. Èñêàøå äà èçâèêà: „Äàé ìè ìàëêî âðåìå! Äàé ìè ìàëêî âðåìå!" - Íî îò óñòàòà ìó ñå èçòðúãíà ñàìî åäèí îò÷àÿí ïèñúê:
- Âðåìå! Âðåìå!
Ñïàñåíèåòî ìó äîéäå ñúâñåì ñëó÷àéíî - çàùîòî òúêìî òîâà áåøå îòãîâîðúò íà ãàòàíêàòà.
Àì-ãúë îòíîâî îñòàíà ðàçî÷àðîâàí, íî ñåãà âå÷å çàïî÷âàøå äà èçïèòâà è ãíÿâ, è äîñàäà îò èãðàòà. Âå÷å áåøå ñòðàøíî îãëàäíÿë è òîçè ïúò íå ñå âúðíà îáðàòíî â ëîäêàòà, à ñåäíà â òúìíèíàòà äî Áèëáî. Îò òîâà Áèëáî òàêà ñå óïëàøè, ÷å çàãóáè óìà è äóìà.
- Âðåìå å äà íè çàäàäå âúïðîñ, ëþáåçíè. Äà, äà, îùå ñàìî åäíè÷úê âúïðîñ - ïîäêàíè ãî Àì-ãúë.
Íî íèìà Áèëáî ìîæåøå äà èçìèñëè íÿêàêúâ âúïðîñ, äîêàòî òîâà ïðîòèâíî, âëàæíî è ëåïêàâî ñúùåñòâî ñåäåøå äî íåãî, ãîòîâî äà ïðîòåãíå õèùíèòå ñè ðúöå?
- Õàéäå, ïèòàé íè! Çàäàé íè âúïðîñ! - îòíîâî ãî ïîäêàíè Àì-ãúë.
Çà äà äîéäå íà ñåáå ñè, Áèëáî ñå îùèïà è ñå ïëåñíà, ñòèñíà ñèëíî äðúæêàòà íà ñàáÿòà ñè è äîðè áðúêíà ñ äðóãàòà ñè ðúêà â äæîáà, êúäåòî íàïèïà ïðúñòåíà, êîéòî áå íàìåðèë â ïðîõîäà, íî âå÷å áå çàáðàâèë.
- Êàêâî èìàì â äæîáà? - èçíåíàäàíî èçâèêà òîé íà ãëàñ, íî Àì-ãúë ïîìèñëè, ÷å òîâà å ãàòàíêà, è ñòðàøíî ñå îáúðêà.
- Íå å ÷åñòíî! Íå å ÷åñòíî! - èçñúñêà òîé. - ×åñòíî ëè å òîâà, ìîé ëþáåçíè, äà íè ïèòà êàêâî èìà â ïðîêëåòîòî ìó ìàëêî äæîá÷å?
Áèëáî èçâåäíúæ ñå îêîïèòè è òúé êàòî íå áåøå íàìèñëèë îùå äðóã âúïðîñ, êîéòî äà çàäàäå íà Àì-ãúë, ïîâòîðè ñ îùå ïî-âèñîê ãëàñ:
- Êàêâî èìàì â äæîáà ñè?
- Ñ-ñ-ñ-ñ - èçñúñêà Àì-ãúë. - Òîé òðÿáâà äà íè äàäå ïðàâî íà òðè îòãîâîðà, ëþáåçíè.
- Äîáðå. Õàéäå, çàïî÷âàé! - îòâúðíà Áèëáî.
- Ðúêà - êàçà Àì-ãúë.
- Íå ïîçíà - ðå÷å Áèëáî, êîéòî çà ùàñòèå òîêó-ùî ñè áåøå èçâàäèë ðúêàòà îò äæîáà. - Îïèòàé ñå îòíîâî!
- Ñ-ñ-ñ-ñ - èçñúñêà Àì-ãúë ðàçÿðåíî. Òîé ïðåõâúðëÿøå íàóì âñè÷êè íåùà, êîèòî íîñåøå â ñâîèòå äæîáîâå: êîñòè îò ðèáè, çúáè îò çëè äóõîâå, ïëåñåíÿñàëè îò âëàãà ðàêîâèíè, ïàð÷åíöå îò êðèëî íà ïðèëåï, åäèí îñòúð êàìúê, çà äà ñè îñòðè íà íåãî çúáèòå, è äðóãè ïîäîáíè áîêëóöè. Òîé ñå ÷óäåøå êàêâî ëè íîñÿò äðóãèòå â ñâîèòå äæîáîâå.
- Íîæ! - ðå÷å Àì-ãúë íàé-íàêðàÿ.
- Ïàê íå ïîçíà! - çàðàäâà ñå Áèëáî, êîéòî áåøå çàãóáèë íîæà ñè ïðåäè âðåìå. - Õàéäå, ïîñëåäåí îïèò!
Ñåãà Àì-ãúë áåøå â ìíîãî ïî-òåæêî ïîëîæåíèå, îòêîëêîòî ïðè ãàòàíêàòà çà ÿéöåòî, êîÿòî Áèëáî ìó áå çàäàë ïðåäè ìàëêî. Òîé ñúñêàøå è ïðúñêàøå ñëþíêè íàîêîëî, îëþëÿâàøå ñå íàïðåä è íàçàä, øëÿïàøå ïî ïîäà ñ êðàêà è ñå ãúð÷åøå êàòî ÷åðâåé, íî íå ñå ðåøàâàøå äà äàäå òðåòèÿ, ïîñëåäåí îòãîâîð, ñòðàõóâàéêè ñå, ÷å ùå çàãóáè îáëîãà.
- Õàéäå! - îáàäè ñå ïàê Áèëáî. - ×àêàì òå! Òîé ñå ìú÷åøå äà èçãëåæäà ñïîêîåí è âåñåë, íî ñúâñåì íå áåøå ñèãóðåí êàê ùå ñâúðøè èãðàòà è äàëè Àì-ãúë íÿìà â êðàÿ íà êðàèùàòà äà îòãàòíå.
- Âðåìåòî èçòå÷å! - çàÿâè òîé.
- Âðúâ èëè íèùî - èçïèñêà Àì-ãúë, êîéòî ñúùî íå ïîñòúïâàøå ÷åñòíî, êàòî äàâàøå äâà îòãîâîðà íàâåäíúæ.
- È äâàòà îòãîâîðà ñà ãðåøíè! - èçâèêà Áèëáî ñ îáëåê÷åíèå, ñêî÷è â ìèã íà êðàêà, îïðÿ ãðúá íà íàé-áëèçêàòà ñòåíà è íàñî÷è íàïðåä ìàëêàòà ñè ñàáÿ. Òîé çíàåøå, ðàçáèðà ñå, ÷å èãðàòà íà ãàòàíêè å ñâåùåíà è ìíîãî, ìíîãî ñòàðà è ÷å äîðè è íàé-çëèòå ñúùåñòâà ñå ñòðàõóâàò äà ñè ñëóæàò ñ èçìàìà, êîãàòî èãðàÿò íà íåÿ. È âñå ïàê íèêàê íå áåøå ñèãóðåí, ÷å ïðîòèâíèêúò ìó â ïîñëåäíà ñìåòêà ùå óäúðæè îáåùàíèåòî ñè. Ìíîãî ëåñíî ìîæåøå äà íàìåðè íÿêàêúâ ïðåäëîã, çà äà ñå îòìåòíå. À íåêà íå çàáðàâÿìå ñúùî, ÷å ïîñëåäíèÿò âúïðîñ - ñïîðåä äðåâíèòå ïðàâèëà íà èãðàòà - íå áåøå èñòèíñêà ãàòàíêà.
Àì-ãúë îáà÷å íå ñå îïèòà äà ãî íàïàäíå âåäíàãà. Òîé áå âèäÿë ñàáÿòà â ðúêàòà íà Áèëáî, çàòîâà ñè ñåäåøå êðîòêî, êàòî ïîòðúïâàøå íåðâíî è ñè øåïíåøå íåùî. Íàêðàÿ Áèëáî íå èçäúðæà.
- Å? - ðå÷å òîé. - Êàêâî ñòàíà ñ îáåùàíèåòî òè? Àç èñêàì äà ñå ìàõíà îòòóê è òè ñè äëúæåí äà ìè ïîêàæåø ïúòÿ.
- Òàêà ëè ñå óãîâîðèõìå, ìîé ëþáåçíè? Äà ïîêàæåì íà ïðîêëåòèÿ ìàëúê Áèëáî ïúòÿ, êîéòî âîäè íàâúí, à? Íî êàêâî èìà òîé â äæîáà ñè, ùîì íå å íèòî âðúâ, íèòî íèùî? Êàêâî å òî, àì-ãúë?
- Òîâà ñè å ìîÿ ðàáîòà - ðå÷å Áèëáî. - À îáåùàíèåòî ñè å îáåùàíèå.
- ß ãî âèæ êîëêî å ãíåâåí è íåòúðïåëèâ, ìîé ëþáåçíè! - èçñúñêà Àì-ãúë. - Íî ùå òðÿáâà äà ïî÷àêà, äà, ùå òðÿáâà äà ïî÷àêà. Íèå íå ìîæåì òàêà ïðèáúðçàíî äà òðúãíåì íàãîðå ïî ïðîõîäèòå. Ïúðâî òðÿáâà äà îòèäåì äà âçåìåì íÿêîè íåùà, êîèòî ùå íè áúäàò íåîáõîäèìè.
- Å, äîáðå, òîãàâà ïîáúðçàé! - êàçà Áèëáî, îáëåê÷åí îò ìèñúëòà, ÷å Àì-ãúë ùå ñå ìàõíå. Òîé ñìÿòàøå, ÷å äóìèòå íà Àì-ãúë ñà ñàìî ïðåäëîã è ÷å ïðîòèâíîòî ñúùåñòâî íÿìà äà ñå âúðíå ïîâå÷å. Êàêâè ãè èçìèñëÿøå Àì-ãúë? Êàêâè ïîëåçíè íåùà ìîæåøå äà äúðæè â òúìíîòî åçåðî?
Íî Áèëáî ñå ëúæåøå. Àì-ãúë ñìÿòàøå äà ñå âúðíå. Áåøå ÿäîñàí è ãëàäåí. À áåøå ñúùî è ïîäúë, è çëîíàìåðåí è ñè èìàøå âå÷å ïëàí.
Íåäàëå÷ ñå íàìèðàøå íåãîâîòî îñòðîâ÷å, çà êîåòî Áèëáî íèùî íå çíàåøå. Òàì Àì-ãúë ñè èìàøå ñêðèâàëèùå, êúäåòî ïàçåøå íÿêîëêî íåíóæíè äðåáîëèè è åäíî ìíîãî êðàñèâî íåùî, ìíîãî êðàñèâî è ìíîãî íåîáèêíîâåíî íåùî - åäèí ïðúñòåí, çëàòåí ïðúñòåí, ñêúïîöåíåí ïðúñòåí!
- Ìîÿò ïîäàðúê çà ðîæäåíèÿ ìè äåí! - øåïòåøå òîé íà ñåáå ñè, êàêòî ÷åñòî ïðàâåøå ïðåç áåçêîíå÷íèòå äíè, ïðåêàðâàíè â ìðàêà. - Åòî êîå íè å íóæíî, äà, åòî êîå!
Ïðúñòåíúò ìó áåøå íóæåí ñåãà, çàùîòî ïðèòåæàâàøå âúëøåáíàòà ñèëà äà ïðàâè íåâèäèì âñåêè, êîéòî ãî íàäåíåøå íà ïðúñòà ñè. Ñàìî ïðè ÿðêà ñëúí÷åâà ñâåòëèíà ìîæåøå äà ñå çàáåëåæè ñÿíêàòà òè - è òî íåÿñíà è ðàçêðèâåíà.
- Ìîÿò ïîäàðúê çà ðîæäåíèÿ ìè äåí! Äåòî ãî ïîëó÷èõìå â äåíÿ, â êîéòî ñå ðîäèõìå, ëþáåçíè. - Òàêà ñè ãîâîðåøå âèíàãè íà ñåáå ñè Àì-ãúë. Íî âñúùíîñò êîé çíàå êàê ñå áåøå äîêîïàë äî òîçè ïîäàðúê ïðåäè ìíîãî ãîäèíè - â äíèòå, êîãàòî òàêèâà ïðúñòåíè å èìàëî âñå îùå â èçîáèëèå ïî ñâåòà? Ìîæå áè äîðè è îíçè, êîéòî ãè å ìàéñòîðèë, íå áè ìîãúë äà êàæå òîâà.
Îòíà÷àëî Àì-ãúë íîñåøå ïðúñòåíà íà ïðúñòà ñè, íî òîâà âçå äà ìó îìðúçâà. Òîãàâà ãî ñêðè â åäíà òàéíà òîðáè÷êà ïîä êîæàòà ñè, îáà÷å ïðúñòåíúò ãî ïðåæóëè è çàòîâà ñåãà îáèêíîâåíî ãî äúðæåøå â åäíà äóïêà íà ìàëêîòî ñè ñêàëíî îñòðîâ÷å è ÷åñòî îòèâàøå äà ãî íàãëåæäà. Ïîíÿêîãà, êîãàòî ñèëíî ìó äîìèëååøå çà íåãî èëè ïúê áèâàøå ìíîãî ãëàäåí, à ìó áå îìðúçíàëî äà ÿäå ðèáà, òîé îòíîâî ãî íàäÿâàøå. Òîãàâà çàïúëçÿâàøå ïî òúìíèòå ïðîõîäè, çà äà òúðñè îòêëîíèëè ñå îò ïúòÿ ñè çëè äóõîâå. À íåðÿäêî ñå îñìåëÿâàøå äà ñå ïîÿâè è íà ìåñòà, êúäåòî ãîðÿõà ôàêëè. Òå ãî êàðàõà äà ïðåìèãâà, à äèìúò èì ìó ãëîæäåøå î÷èòå, íî èíà÷å Àì-ãúë áåøå â ïúëíà áåçîïàñíîñò. Íèêîé íå ìîæåøå äà ãî âèäè, íèêîé íå ìîæåøå äà ãî óñåòè, äîêàòî òîé íå ãî äîêîïàøå ñ äúëãèòå ñè ïðúñòè çà ãúðëîòî. Åäâà ïðåäè íÿêîëêî ÷àñà Àì-ãúë áå èçïîëçóâàë âúëøåáíèÿ ïðúñòåí è áå õâàíàë åäíî ìàëêî çëî äóõ÷å. Ñàìî êàê ïèñêàøå òî! Áÿõà ìó îñòàíàëè åäíà èëè äâå êîñòè çà ãëîçãàíå, íî ñåãà ìó ñå õàïâàøå íåùî ìåêè÷êî.
- Â ïúëíà áåçîïàñíîñò, äà! - øåïíåøå ñè Àì-ãúë. - Òîé íÿìà äà íè âèäè, íàëè, ìîé ëþáåçíè? Íå, òîé íÿìà äà íè âèäè è ïðîêëåòàòà ìó ìàëêà ñàáÿ íÿìà äà ìó ïîñëóæè, íÿìà.
Åòî êàêâî áå íàìèñëèë Àì-ãúë ñúñ ñâîÿ çëîíàìåðåí óì, êîãàòî ñå îòäàëå÷è îò Áèëáî, äîøëÿïà îáðàòíî äî ëîäêàòà ñè è èç÷åçíà â ìðàêà. Áèëáî ïîìèñëè, ÷å ïîâå÷å íÿìà äà ãî âèäè. È âñå ïàê ïî÷àêà ìàëêî, çàùîòî íå çíàåøå êàê äà íàìåðè ñàìè÷úê ïúòÿ íàâúí.
Èçâåäíúæ ÷ó ïèñúê. Òðúïêè ïðîïúëçÿõà ïî ãúðáà ìó. È ïîñëå ÷ó Àì-ãúë äà ïðîêëèíà è íàðåæäà â òúìíèíàòà, íÿêúäå íàáëèçî, îòêúäåòî áå äîëåòÿë è ïèñúêúò. Òîé áåøå íà ñâîåòî îñòðîâ÷å è ðîâåøå òóê è òàì, è òúðñåøå, è ïðåòúðñâàøå, íî íàïðàçíî.
- Êúäå å? Êúäå å? - ÷óâàøå ãî Áèëáî äà êðåùè. - Çàãóáèë ñå å, ëþáåçíè, çàãóáèë, çàãóáèë! Ïðîêëåòè äà ñìå, ÷å ãî îñòàâèõìå äà ñå çàãóáè!
- Êàêâî èìà? - èçâèêà Áèëáî. - Êàêâî ñè çàãóáèë?
- ß íå ìå ïèòàé! - êðåñíà Àì-ãúë. - Íå å òâîÿ ðàáîòà, àì-ãúë! Çàãóáèëî ñå å, àì-ãúë, àì-ãúë, àì-ãúë!
- Àêî ñòàâà âúïðîñ çà òîâà, è àç ñúì ñå çàãóáèë - èçâèêà Áèëáî, - è èñêàì äà ñå îòãóáÿ. Àç ñïå÷åëèõ èãðàòà è òè òðÿáâà äà óäúðæèø íà îáåùàíèåòî ñè. Çàòîâà èäâàé òóê! Åëà è ìå èçâåäè, ïúê ïîñëå ïðîäúëæàâàé òâîåòî òúðñåíå! - Êîëêîòî è íåùàñòåí äà èçãëåæäàøå Àì-ãúë, Áèëáî íå èçïèòâàøå êàï÷èöà ñú÷óâñòâèå êúì íåãî, çàùîòî ïîäîçèðàøå, ÷å îíîâà, êîåòî òîé òàêà íàïðàçíî òúðñåøå, åäâà ëè ùåøå äà äîâåäå äî íåùî äîáðî. - Èäâàé òóê! - èçâèêà òîé ïîâòîðíî.
- Íå, íå îùå, ëþáåçíè! - îòãîâîðè Àì-ãúë. - Íèå òðÿáâà äà ãî ïîòúðñèì, çàùîòî òîé ñå å çàãóáèë, àì-ãúë!
- Íî òè íå îòãîâîðè íà ïîñëåäíèÿ ìè âúïðîñ, à ñè ìè äàë îáåùàíèå - íàñòîÿâàøå Áèëáî.
- Íå ñúì îòãîâîðèë ëè? - ðå÷å Àì-ãúë. Ïîñëå îò ìðàêà âíåçàïíî äîëåòÿ îñòðî èçñúñêâàíå: - Êàêâî èìàø â äæîáà ñè? Êàçâàé! Ïúðâî òðÿáâà äà íè êàæåø!
Àì-ãúë, êîéòî îò ãîäèíè òðåïåðåøå íàä ñâîåòî ñúêðîâèùå è âå÷íî ñå ñòðàõóâàøå íÿêîé äà íå ìó ãî îòêðàäíå, áåøå âå÷å ïî÷òè îòãàòíàë îòãîâîðà. Êîëêîòî äî Áèëáî, òîé íå âèæäàøå îñîáåíà ïðè÷èíà äà íå êàçâà êàêâî èìà â äæîáà ñè, íî öÿëîòî òîâà ïðîòàêàíå ãî ÿäîñâàøå. Â êðàÿ íà êðàèùàòà ñúâñåì ÷åñòíî áåøå ñïå÷åëèë èãðàòà, è òî ïðè óæàñåí ðèñê. Åòî çàùî èçâèêà:
- Îòãîâîðèòå ñà çà îòãàòâàíå, à íå çà êàçâàíå.
- Äà, íî âúïðîñúò òè íå áåøå ÷åñòåí - èçñúñêà Àì-ãúë. - Òîâà èçîáùî íå áåøå ãàòàíêà.
- Å, äîáðå - íàåæåíî îòâúðíà Áèëáî, - ùîì ñòàâà äóìà çà îáèêíîâåíè âúïðîñè, òî àç ïðúâ òè çàäàäîõ âúïðîñ. Êàêâî ñè çàãóáèë? Õàéäå, êàæè!
- Òè êàæè êàêâî èìàø â äæîáà ñè?
Ñúñêàíåòî òîçè ïúò äîëåòÿ òàêà ñèëíî è îñòðî, ÷å Áèëáî ñå îáúðíà êúì ïîñîêàòà, îòêúäåòî òî èäâàøå, è ñ óæàñ âèäÿ äâå ìàëêè ñâåòëè òî÷êè, íàñî÷åíè êúì íåãî. Çàùîòî âñåëåøå ëè ñå âåäíúæ ïîäîçðåíèå ó Àì-ãúë, î÷èòå ìó çàïî÷âàõà äà èçïóñêàò áåëåçíèêàâà ñâåòëèíà.
- Êàêâî ñè çàãóáèë? - íàñòîÿ ïàê Áèëáî. Íî ñåãà âå÷å ñâåòëèíàòà â î÷èòå íà Àì-ãúë áåøå ñòàíàëà ÿðêîçåëåíà è áúðçî-áúðçî ñå ïðèáëèæàâàøå. Àì-ãúë ñå áåøå êà÷èë íà ëîäêàòà ñè è ñ áÿñíà ñêîðîñò ãðåáåøå îáðàòíî êúì òúìíèÿ áðÿã. Â ñúðöåòî ìó êèïåøå òàêàâà ÿðîñò îò çàãóáàòà, ÷å íèêàêâà ñàáÿ âå÷å íå ãî ïëàøåøå.
Áèëáî íå çíàåøå êàêâî áå ðàçÿðèëî òàêà òîâà îòâðàòèòåëíî ñúùåñòâî. Ðàçáèðàøå ñàìî, ÷å âñè÷êî å ñâúðøåíî, ÷å Àì-ãúë áå ðåøèë íà âñÿêà öåíà äà ãî ïîãóáè. È òúêìî íàâðåìå ñå îáúðíà è çàòè÷à ñëåïåøêàòà îáðàòíî íàãîðå êúì òúìíèÿ ïðîõîä.
- Êàêâî èìà òîé â äæîáà ñè? - ÷ó Áèëáî îñòðîòî ñúñêàíå çàä ñåáå ñè è ïëèñúêà íà âîäàòà, êîãàòî Àì-ãúë ñêî÷è îò ëîäêàòà ñè.
- Êàêâî èìàì íàèñòèíà? - ðå÷å ñè Áèëáî, äîêàòî òè÷àøå çàïúõòÿíî è ñå ïðåïúâàøå. Òîé ìóøíà ëÿâàòà ñè ðúêà â äæîáà è óñåòè õëàäèíàòà íà ïðúñòåíà, êîãàòî òîé ñå íàäÿíà ëåêî íà ïîêàçàëåöà ìó.
Ñúñêàíåòî ñå ÷óâàøå âå÷å ñúâñåì áëèçî çàä íåãî. Áèëáî ñå îáúðíà è âèäÿ î÷èòå íà Àì-ãúë äà ñå äâèæàò êàòî ìàëêè çåëåíè ôåíåð÷åòà ïî íàíàãîðíèùåòî. Óæàñåí, òîé ïîíå÷è äà çàòè÷à ïî-áúðçî, íî èçâåäíúæ ïðúñòèòå íà êðàêàòà ìó ñå çàïëåòîõà â íÿêàêâî êîðåíèùå è òîé ñå ïðîñòðÿ ïî î÷è, à ñàáÿòà ìó îñòàíà îòäîëó.
Ñëåä ìèã Àì-ãúë áåøå äî íåãî. Íî ïðåäè Áèëáî äà íàïðàâè êàêâîòî è äà áèëî - äà ñè ïîåìå äúõ, äà ñå èçïðàâè èëè äà ðàçìàõà ñàáÿòà ñè, Àì-ãúë ãî îòìèíà, áåç äà ãî çàáåëåæè, è ïðîäúëæè äà òè÷à íàïðåä, êàòî íå ïðåñòàâàøå äà ïðîêëèíà øåïíåøêîì.
Êàêâî ëè îçíà÷àâàøå òîâà? Àì-ãúë âèæäàøå ìíîãî äîáðå â òúìíîòî. Áèëáî äîëàâÿøå çåëåíîòî ñèÿíèå íà î÷èòå äîðè îòêúì ãúðáà íà òè÷àùèÿ íàïðåä ïðîòèâíèê. Òîé ñå èçïðàâè ñ ìúêà, ïðèáðà â íîæíèöàòà ñàáÿòà ñè, êîÿòî ñåãà ïàê áå çàïî÷íàëà ñëàáî äà ñâåòè, ïîñëå ìíîãî ïðåäïàçëèâî òðúãíà ïîäèð Àì-ãúë. Äðóãî íå ìó îñòàâàøå. Êàêúâ ñìèñúë ùåøå äà èìà äà ñå âðúùà îáðàòíî äî åçåðîòî? Ïî-äîáðå äà ñëåäâà Àì-ãúë, êîéòî ìîæå áè ùåøå, áåç äà èñêà, äà ãî èçâåäå íà íÿêîé èçõîäåí ïúò.
- Ïðîêëÿòèå! Ïðîêëÿòèå! - ñúñêàøå Àì-ãúë. - Ïðîêëåò äà å òîçè Áèëáî! Êúäå èç÷åçíà? Êàêâî èìà â äæîáà ñè? Î, íèå ñå äîñåùàìå, äîñåùàìå ñå, ìîé ëþáåçíè. Òîé ãî å íàìåðèë, äà, íàìåðèë å ìîÿ ïîäàðúê çà ðîæäåíèÿ ìè äåí.
Áèëáî íàîñòðè óøè. Íàé-ïîñëå è òîé çàïî÷âàøå äà ñå äîñåùà. Ïîèçáúðçà ìàëêî è ñå äîáëèæè - äîêîëêîòî ìîæåøå è äîêîëêîòî ñìååøå - äî Àì-ãúë, êîéòî âñå îùå òè÷àøå íàïðåä, áåç äà ñå îáðúùà, è ñàìî âúðòåøå ãëàâà òó íàëÿâî, òó íàäÿñíî – òîâà Áèëáî ðàçáèðàøå ïî áëåäàòà ñâåòëèíà, ïðîáëÿñêâàùà ïî äâåòå ñòåíè íà ïðîõîäà.
- Ïîäàðúêúò ìè çà ðîæäåíèÿ äåí! Ïðîêëÿòèå! Êîãà è êàê ãî çàãóáèõìå, ìîé ëþáåçíè? Êîãà è êàê? Äà, äà, êîãàòî çà ïîñëåäåí ïúò ìèíàõìå îòòóê è êîãàòî èçâèõìå âðàòëåòî íà îíîâà ïðîêëåòî ìàëêî âðåñêàëî. Äà, òî÷íî òàêà! Ïðîêëÿòèå! Òîé ñå å èçõëóçèë îò íàñ ñëåä âñè÷êèòå òèÿ ãîäèíè! È ñåãà ãî íÿìà, àì-ãúë!
Èçâåäíúæ Àì-ãúë ñåäíà íà çåìÿòà è çàïëàêà, êàòî èçäàâàøå íÿêàêúâ ïðîòèâåí çà óõîòî çâóê. Áèëáî ñå îïðÿ è ñå ïðèëåïè êúì åäíà îò ñòåíèòå íà ïðîõîäà. Ñëåä ìàëêî Àì-ãúë ïðåñòàíà äà ïëà÷å è çàãîâîðè, ñÿêàø âîäåøå ñïîð ñàì ñúñ ñåáå ñè:
- Íÿìà ñìèñúë äà ñå âðúùàìå îáðàòíî òàì è äà ãî òúðñèì. Íèå íå ïîìíèì âñè÷êè ìåñòà, êúäåòî ñìå áèëè. Áåçïîëåçíî å. Áèëáî ãî å ïðèáðàë â äæîáà ñè. Äà, òîé, ïðîêëåòíèêúò, ãî å íàìåðèë.
- Òîâà ñà ñàìî äîãàäêè, ìîé ëþáåçíè, ñàìî äîãàäêè. Íå ìîæåì äà ñìå ñèãóðíè, äîêàòî íå íàìåðèì çëîñòîðíèêà è íå ãî íàêàðàìå äà ïðèçíàå. Íî òîé íå ïîäîçèðà ñèëàòà íà òîçè ïîäàðúê è ñàìî ùå ãî òúðêàëÿ â äæîáà ñè. Íå ïîäîçèðà, òàêà ÷å íÿìà äà ñòèãíå äàëå÷. Íàëè ñå å çàáëóäèë è íå ìîæå äà íàìåðè ïúòÿ çà íàâúí? Ïîíå òàêà êàçà.
- Òàêà êàçà, äà, íî òîé å õèòúð. Íå êàçâà êàêâî ìèñëè. Íÿìà äà êàæå è êàêâî èìà â äæîáà ñè. Òîé çíàå. Çíàå ïúòÿ çà íàâúí, ñèãóðíî çíàå ïúòÿ çà íàâúí, êîéòî âîäè êúì òàéíàòà âðàòà. Äà, êúì òàéíàòà âðàòà.
- Íî òàì çëèòå äóõîâå ùå ãî çàëîâÿò. Íÿìà äà óñïåå äà èì ñå èçïëúçíå, ìîé ëþáåçíè.
- Ñ-ñ-ñ, ñ-ñ-ñ, àì-ãúë! Äà, íî àêî ïîäàðúêúò å ó íåãî, çëèòå äóõîâå ùå ìó ãî âçåìàò, àì-ãúë! Òå ùå îòêðèÿò, äà, òå ùå îòêðèÿò êàêâà å ñèëàòà ìó è êàêâî ìîæå òîé äà ïðàâè. Íèå íèêîãà âå÷å íÿìà äà ñìå â áåçîïàñíîñò, íèêîãà, àì-ãúë! Íÿêîé îò çëèòå äóõîâå ùå ãî íàäåíå íà ïðúñòà ñè è íèêîé âå÷å íÿìà äà ãî âèæäà. Òîé ùå å òàì, íî ùå å íåâèäèì. Äîðè è çà íàøèòå îáèãðàíè î÷è! È òîãàâà ùå äîïúëçè ëîâêî è ùå íè õâàíå, àì-ãúë, àì-ãúë!
- Íî ÿ ïî-äîáðå äà ïðåñòàíåì äà äúðäîðèì, àìè äà âúðâèì. Àêî Áèëáî å òðúãíàë ïî òîçè ïúò, ùå ãî íàñòèãíåì è ùå ðàçáåðåì. Íàïðåä! Íå ìîæå äà å îòèøúë äàëå÷. Ñàìî ïî-áúðçî!
Àì-ãúë ñêî÷è è ñå çàòè÷à ñ âñè÷êè ñèëè. Áèëáî ïðèïêàøå ïîäèðå ìó, âñå îùå ïðåäïàçëèâî, íî ñåãà íàé-ìíîãî ãî áåøå ñòðàõ äà íå ñå ñïúíå â íÿêîå êîðåíèùå è ïðè ïàäàíåòî ñè äà âäèãíå øóì. Â ãëàâàòà ìó ñå ãîíåõà êàòî âèõúð íàäåæäàòà è óäèâëåíèåòî. Î÷åâèäíî ïðúñòåíúò áåøå âúëøåáåí è èìàøå ñèëàòà äà òå ïðàâè íåâèäèì! Áèëáî, ðàçáèðà ñå, áå ÷óâàë äà ñå ðàçêàçâà çà ïîäîáíè íåùà â ñòàðè è ïðàñòàðè ïðèêàçêè; íî ìó áåøå òðóäíî äà ïîâÿðâà, ÷å íàèñòèíà áå íàìåðèë íàé-ñëó÷àéíî òî÷íî òàêúâ ïðúñòåí. Íî òîâà áåøå òàêà. Àì-ãúë ñúñ ñâåòåùèòå ñè î÷è áåøå ìèíàë êðàé íåãî íà ïî-ìàëêî îò ìåòúð è íå ãî áåøå çàáåëÿçàë.
È òúé, òå ïðîäúëæàâàõà òè÷åøêîì íàïðåä - Àì-ãúë øëÿïàøå øóìíî ñ êðàêà, ñúñêàøå è ïðîêëèíàøå, à Áèëáî ñòúïâàøå òèõè÷êî, òàêà òèõè÷êî, êàêòî ñàìî õîáèòèòå ìîãàò äà ñòúïâàò. Ñêîðî ñòèãíàõà äî åäíî ìÿñòî â ïðîõîäà, îòêúäåòî çàïî÷âàõà ñòðàíè÷íè êîðèäîðè - ñúùèòå, êîèòî Áèëáî áå çàáåëÿçàë ïðè ñïóñêàíåòî ñè íàäîëó. Àì-ãúë âåäíàãà çàïî÷íà äà ãè áðîè:
- Äà, ïúðâè îòëÿâî. Ïúðâè îòäÿñíî. Âòîðè îòäÿñíî, äà, äà. Âòîðè îòëÿâî. - È òúé íàòàòúê.
Äîêàòî áðîåøå, òîé çàáàâè êðà÷êèòå ñè, âçå äà òðåïåðå è îò íåãî ñå çàñòè÷àõà êàïêè âîäà. Åçåðîòî áåøå îñòàíàëî äàëå÷ íàçàä è Àì-ãúë çàïî÷âàøå äà ñå ñòðàõóâà. Íàîêîëî âå÷å ìîæå áè èìàøå çëè äóõîâå, à òîé ñè áåøå çàãóáèë ïðúñòåíà. Íàé-ïîñëå Àì-ãúë ñå ñïðÿ ïðåä åäíî íèñêî îòâåðñòèå îò ëÿâàòà ñòðàíà.
- Øåñòè îòäÿñíî. Øåñòè îòëÿâî, äà, äà! - ïðîøåïíà òîé. - Òîçè å. Îòòóê å ïúòÿò çà òàéíàòà âðàòà. Òîçè å êîðèäîðúò! - Íàäíèêíà íàâúòðå, íî âåäíàãà ñå îòäðúïíà. - Íèå îáà÷å íå ñìååì äà ïðîäúëæèì íàòàòúê, ìîé ëþáåçíè, íå ñìååì. Òàì èìà çëè äóõîâå. Ìíîãî çëè äóõîâå. Íàäóøâàì ãè îùå îòòóê. Ñ-ñ-ñ-ñ? È êàêâî äà ïðàâèì ñåãà? Ïðîêëåòè äà ñà! Ùå òðÿáâà äà ïî÷àêàìå, ìîé ëþáåçíè, ùå ïî÷àêàìå ìúíè÷êî è ùå âèäèì.
È òúé òå çà÷àêàõà. Íàé-íàêðàÿ Àì-ãúë áå äîâåë Áèëáî äî èçõîäíèÿ êîðèäîð, íî Áèëáî íå ìîæåøå äà ñå äîáåðå äî íåãî, çàùîòî Àì-ãúë ñåäåøå èçãúðáåí òî÷íî ïðåä îòâîðà. Òîé áå ïðîâåñèë ãëàâàòà ñè ìåæäó êîëåíåòå è ÿ ïîëþøâàøå íàñàì-íàòàì, à î÷èòå ìó ïðîñâåòâàõà ñ õëàäåí áëÿñúê.
Áèëáî ñå îòäåëè îò ñòåíàòà - ïî-òèõî äîðè è îò ìèøêà, - íî Àì-ãúë èçâåäíúæ ñå íàäèãíà, âçå äà äóøè è î÷èòå ìó ñòàíàõà çåëåíè. Èçñúñêà òèõî è çàïëàøèòåëíî. Íå âèæäàøå õîáèòà, íî çàñòàíà íàùðåê, çàùîòî òúìíèíàòà áåøå èçîñòðèëà ó íåãî è äðóãè ñåòèâà - ñëóõà è îáîíÿíèåòî. Ïðèêëåêíà íèñêî, ïðîñíà ñå íàïðåä âúðõó ðàçïåðåíèòå ñè äëàíè, ïðîòî÷è ãëàâà è ïî÷òè çàáè íîñ â êàìåííèÿ ïîä. Ïðè ñâåòëèíàòà îò ñîáñòâåíèòå ñè î÷è òîé ñå î÷åðòàâàøå ñàìî êàòî åäíà ÷åðíà ñÿíêà, íî Áèëáî óñåùàøå, ÷å å èçïúíàò êàòî òåòèâà, ãîòîâà äà îòïðàòè ñòðåëàòà.
Áèëáî ñå ñìðúçíà íà ìÿñòîòî ñè è ïî÷òè ñïðÿ äà äèøà. Áåøå îò÷àÿí. Òðÿáâàøå äà ñå èçìúêíå îò òàçè óæàñíà òúìíèíà, äîêàòî âñå îùå ìó áÿõà îñòàíàëè íÿêàêâè ñèëè. Òðÿáâàøå äà ñå áîðè. Òðÿáâàøå äà ïðîíèæå òîâà ãíóñíî ñúùåñòâî, äà ìó èçáîäå î÷èòå, äà ãî-óáèå. Äà ãî óáèå! Íî òîâà íÿìàøå äà áúäå ÷åñòíà áîðáà. Ñåãà òîé áåøå íåâèäèì, à Àì-ãúë íÿìàøå ñàáÿ. Âñúùíîñò Àì-ãúë íå ãî áåøå çàïëàøâàë, ÷å ùå ãî óáèå, íèòî ïúê áå íàïðàâèë îïèò çà òîâà. Òîé áåøå íåùàñòåí, ñàìîòåí, áåçïîìîùåí. Âíåçàïíî ñú÷óâñòâèå, íÿêàêâà æàëîñò, ïðèìåñåíà ñ óæàñ, èçáëèêíà îò ñúðöåòî ìó. Çà ìèã ñè ïðåäñòàâè áåçêðàéíèòå åäíîîáðàçíè äíè - áåç ñâåòëèíà è áåç íàäåæäà çà íåùî ïî-äîáðî, - òâúðäèòå êàìåííè ñòåíè, ñòóäåíèòå ðèáè è âå÷íîòî äåáíåíå è øåïòåíå. Âñè÷êè òåçè ìèñëè ìó ìèíàõà ïðåç óìà çà ÷àñò îò ñåêóíäàòà. Áèëáî ïîòðúïíà. È ïîñëå, ñúâñåì íåî÷àêâàíî, ïàê çà ÷àñò îò ñåêóíäàòà, ñÿêàø îêðèëåí îò íîâè ñèëè è ñìåëîñò, òîé ñêî÷è.
Ñêîêúò ìó íå áåøå ìíîãî âèñîê, íî îïàñåí. Ñêî÷è òî÷íî, íàä ãëàâàòà íà Àì-ãúë - òðè ñòúïêè íàãîðå è ñåäåì íàïðåä, íî òàêà è íå ðàçáðà, ÷å çà ìàëêî íå ñè ðàçáè ÷åðåïà â íèñêèÿ ñâîä íà ïðîõîäà.
Àì-ãúë ñå èçâè íàçàä è ïðîòåãíà ðúöå, êîãàòî õîáèòúò ïðåëèòàøå íàä íåãî, íî âå÷å áåøå êúñíî - óëîâè ñàìî âúçäóõ, à Áèëáî, ñëåä êàòî ïàäíà íà ÿêèòå ñè íîçå, çàòîïóðêà íàäîëó ïî íîâèÿ ïðîõîä. Òîé íå ñå îáúðíà äà âèäè êàêâî ïðàâè Àì-ãúë. Îòíà÷àëî ñúñêàíåòî è ïðîêëÿòèÿòà ìó ãî ãîíåõà ïî ïåòèòå, ïîñëå çàãëúõíàõà. È èçâåäíúæ äî ñëóõà ìó äîñòèãíà ñìðàçÿâàù êðúâòà êðÿñúê, èçïúëíåí ñúñ çëîáà è îò÷àÿíèå. Àì-ãúë áå ïîáåäåí. Òîé íå ñìååøå äà âúðâè ïî-íàòàòúê. Áåøå çàãóáèë: áåøå çàãóáèë ïëÿ÷êàòà ñè, áåøå çàãóáèë è åäèíñòâåíîòî íåùî, çà êîåòî ìèëååøå - âúëøåáíèÿ ïðúñòåí. Êðÿñúêúò èçïëàøè Áèëáî äî ñìúðò, íî âúïðåêè òîâà òîé ïðîäúëæè íàïðåä.
Ñåãà, ñëàá êàòî åõî, íî çàïëàøèòåëåí, ãëàñúò íà Àì-ãúë äîëåòÿ îòíîâî:
- Êðàäåö! Êðàäåö! Êðàäåö! Áèëáî Áåãèíñ! Íèå ãî ìðàçèì, ìðàçèì ãî è ùå ãî ìðàçèì âèíàãè!
Ïîñëå íàñòúïè òèøèíà, íî òÿ ñúùî ñå ñòîðè íà Áèëáî çàñòðàøèòåëíà.
- Àêî çëèòå äóõîâå ñà òîëêîâà íàáëèçî, ÷å ïðîêëåòîòî ñúùåñòâî ãè íàäóøè - êàçà ñè òîé, - òîãàâà òå ñà ÷óëè êðÿñúöèòå è ïðîêëÿòèÿòà ìó. Çàòîâà âíèìàâàé, Áèëáî Áåãèíñ, èíà÷å òîçè ïúò ìîæå äà òå èçâåäå äî îùå ïî-ãîëåìè áåäè!
Ïðîõîäúò áåøå íèñúê è íåðàâåí, íî íå ñúçäàâàøå îñîáåíè òðóäíîñòè íà õîáèòà. Ñàìî íà íÿêîëêî ïúòè - ìàêàð è äà âíèìàâàøå ìíîãî - íàðàíè ãîðêè÷êèòå ñè ïðúñòè â îñòðèòå êàìúíè.
„Âúçíèñúê å çà çëèòå äóõîâå, îñîáåíî çà ïî-âèñîêèòå îò òÿõ" - ïîìèñëè ñè Áèëáî, êîéòî íå çíàåøå, ÷å è íàé-ãîëåìèòå çëè äóõîâå ñå íîñÿò êàòî õàëè, ïðèâåäåíè íèñêî, ïî÷òè îïðåëè ðúöå î çåìÿòà.
Ñêîðî ïðîõîäúò, êîéòî äîñåãà ñå ñïóñêàøå íàäîëó, çàïî÷íà äà ñå èçêà÷âà è ñëåä ìàëêî ñòàíà ñúâñåì ñòðúìåí. Òîâà íàêàðà Áèëáî äà ïîíàìàëè ñêîðîñòòà ñè. Íàé-ñåòíå ñòðúìíèíàòà ñâúðøè, ïðîõîäúò ïðàâåøå çàâîé è îòíîâî ñå ñïóñêàøå íàäîëó. È òàì, â äîëíèÿ êðàé íà êðàòêîòî íàíàäîëíèùå, õîáèòúò ñúçðÿ èççàä çàâîÿ äà ïðîíèêâà ëú÷ ñâåòëèíà. Íå ÷åðâåíà ñâåòëèíà, êàòî îò îãúí èëè îò ôåíåð, à áëåäà ñëúí÷åâà çàðÿ. È Áèëáî ñå çàòè÷à íàïðåä.
Ñ íàé-ãîëÿìà áúðçèíà, ñ êîÿòî ìîæåõà äà ãî íîñÿò êðàêàòà ìó, òîé ñâè çàä ïîñëåäíèÿ çàâîé è èçâåäíúæ ñå îçîâà â åäíî îáøèðíî ïîìåùåíèå, êîåòî - ñëåä öÿëîòî âðåìå, ïðåêàðàíî â ìðàê - ìó ñå ñòîðè îñëåïèòåëíî ñâåòëî. Âñúùíîñò ñàìî ñíîï ñëúí÷åâè ëú÷è ïðîíèêâàõà â íåãî ïðåç åäíà ëåêî îòêðåõíàòà, ãîëÿìà êàìåííà âðàòà.
Áèëáî ïðèìèãíà îò ñâåòëèíàòà è ïîñëå èçâåäíúæ ñúçðÿ çëèòå äóõîâå. Âúîðúæåíè äî çúáè, òå ñåäÿõà ñ èçâàäåíè ìå÷îâå êðàé âðàòàòà è çîðêî ÿ íàáëþäàâàõà; íàáëþäàâàõà ñúùî è ïðîõîäà, êîéòî âîäåøå êúì íåÿ. Áÿõà ðàçâúëíóâàíè, íàïðåãíàòè, ãîòîâè âñåêè ìèã äà íàñêà÷àò.
Òå ãî âèäÿõà, ïðåäè òîé äà ãè âèäè. Äà, âèäÿõà ãî. Äàëè áåøå ñòàíàëî ñëó÷àéíî, èëè ïúê âúëøåáíèÿò ïðåäìåò ñè ïðàâåøå ïîñëåäíàòà øåãà, ïðåäè äà ïðåìèíå âúâ âëàäåíèå íà äðóã ãîñïîäàð, íî ïðúñòåíúò ëèïñâàøå îò ïðúñòà ìó. Ñ ðàäîñòíè âèêîâå çëèòå äóõîâå ñå âòóðíàõà êúì õîáèòà.
Ïðèñòúï íà ñòðàõ è îò÷àÿíèå - êàòî åõî íà Àì-ãúëîâîòî íåùàñòèå - çàâëàäÿ Áèëáî. Çàáðàâÿéêè äîðè äà èçòåãëè ñàáÿòà ñè, òîé ïúõíà ðúöå â äæîáîâåòå ñè. È òàì, â ëåâèÿ äæîá, ëåæåøå ïðúñòåíúò, êîéòî â ìèã ñå íàäÿíà íà ïîêàçàëåöà ìó. Çëèòå äóõîâå ñå ñïðÿõà êàòî çàêîâàíè. Îò ìàëêîòî ÷îâå÷å íå áåøå îñòàíàëà è ñëåäà. Òî áåøå èç÷åçíàëî. È òå çàêðåùÿõà äâà ïúòè ïî-ñèëíî îò ïðåäè, íî âå÷å íå òàêà ðàäîñòíî.
- Êúäå îòèäå? - èçâèêàõà òå.
- Îáðàòíî íàãîðå ïî ïðîõîäà! - îòâðúùàõà íÿêîè.
- Íàñàì! - òâúðäÿõà äðóãè.
- Íàòàì! - îáàæäàõà ñå òðåòè.
- Ïàçåòå âðàòàòà! - èçðåâà ïðåäâîäèòåëÿò èì. Çàïèùÿõà ñâèðêè, çàäðúíêàõà ùèòîâå, çàçâúíòÿõà ìå÷îâå; çëèòå äóõîâå ïðîêëèíàõà è ðóãàåõà, òè÷àéêè íàñàì-íàòàì, áëúñêàõà ñå è ïàäàõà åäèí âúðõó äðóã, îò êîåòî îùå ïîâå÷å ñå ðàçãíåâèõà. Íàñòúïè ñòðàøíà âðÿâà è áúðêîòèÿ.
Áèëáî áåøå ìíîãî óïëàøåí, íî êàòî ðàçáðà êàêâî ñòàâà, áëàãîðàçóìíî ñå ïðîìúêíà çàä åäíî áóðå ñ áèðà, îñòàâåíî çà çëèòå äóõîâå ïàçà÷è, è ïî òîçè íà÷èí èçáÿãíà îïàñíîñòòà äà áúäå áëúñíàò, ñòúïêàí èëè çàëîâåí îïèïîì.
- Òðÿáâà äà ñå äîáåðà äî âðàòàòà, òðÿáâà äà ñå äîáåðà äî âðàòàòà! - ïîâòàðÿøå ñè òîé, íî ìèíà äîñòà âðåìå, ïðåäè äà ñå îñìåëè äà îïèòà. È òîãàâà çàïî÷íà åäíà ñòðàøíà èãðà íà „ñëÿïà áàáà". Ïîìåùåíèåòî áåøå ïúëíî ñ òè÷àùè çëè äóõîâå è ãîðêèÿò ìàëúê õîáèò ïðèïêàøå òó íàñàì, òó íàòàì. Åäèí çúë äóõ ãî ïîâàëè, áåç äà ðàçáåðå â êàêâî ñå å áëúñíàë, è Áèëáî çàïúëçÿ íà ÷åòèðè êðàêà, ïðîìúêíà ñå áëàãîïîëó÷íî ìåæäó êðàêàòà íà ïðåäâîäèòåëÿ, èçïðàâè ñå è ñå çàòè÷à êúì âðàòàòà.
Òÿ âñå îùå ïðîäúëæàâàøå äà áúäå îòêðåõíàòà, íî íÿêîé îò çëèòå äóõîâå ïî÷òè ÿ áåøå ïðèòâîðèë. Áèëáî íàïðåãíà ñèëè, àëà íå ìîæà äà ÿ ïîìðúäíå. Îïèòà ñå äà ñå ïðîìóøè ïðåç öåïíàòèíàòà. Ïðîìúêíà ñå äîíÿêúäå, íî ñå çàêëåùè! Àìè ñåãà! Êîï÷åòàòà íà âðúõíàòà äðåõà ñå áÿõà çàëîñòèëè ìåæäó ðúáà íà âðàòàòà è êàñàòà. Òîé âèæäàøå îòêðèòîòî ïðîñòðàíñòâî íàâúí, ñàìî íÿêîëêî áúðçè êðà÷êè ãî äåëÿõà îò òàçè òÿñíà äîëèíà ìåæäó äâå âèñîêè âúçâèøåíèÿ; ñëúíöåòî èçëåçå èççàä îáëàêà è ÿðêî îñâåòè âðàòàòà îòâúä, íî Áèëáî ñè ñòîåøå çàêëåùåí.
Èçâåäíúæ åäèí îò çëèòå äóõîâå èçâèêà:
- Íà âðàòàòà ïàäà íÿêàêâà ñÿíêà. Èìà íåùî îòâúí!
Áèëáî ïðèìðÿ îò ñòðàõ. Èçâúðòÿ ñå ñ âñå ñèëà è êîï÷åòàòà ñå ðàçõâúð÷àõà ïî âñè÷êè ïîñîêè. Íàé-ïîñëå ñå áåøå îñâîáîäèë è ñúñ ñêúñàíî ïàëòî è æèëåòêà çàïðèïêà êàòî êîçëå íàäîëó ïî ñòúïàëàòà, äîêàòî èçíåíàäàíèòå çëè äóõîâå ñå õâúðëèõà äà ñúáèðàò íà ïðàãà êðàñèâèòå ìó ïèðèí÷åíè êîï÷åòà.
Ðàçáèðà ñå, òå ñêîðî ñå âòóðíàõà äà òúðñÿò, êàòî ñå ïðîâèêâàõà, òþõêàõà è ëóòàõà ìåæäó äúðâåòàòà. Íî òå íå îáè÷àò ñëúíöåòî - îò íåãî êðàêàòà èì çàïî÷âàò äà òðåïåðÿò è ãëàâèòå èì ñå çàìàéâàò. Òàêà ÷å íå ìîæàõà äà íàìåðÿò Áèëáî, êîéòî ñ ïðúñòåíà íà ðúêàòà ïðèòè÷âàøå áúðçî è áåçøóìíî îò ñÿíêàòà íà åäíî äúðâî äî ñÿíêàòà íà äðóãî, êðèåéêè ñå îò ñëúíöåòî. Ñêîðî ñ ïðîêëÿòèÿ íà óñòà çëèòå äóõîâå ñå âúðíàõà îáðàòíî äà ïàçÿò âðàòàòà ñè. Áèëáî ñå áåøå ñïàñèë.


6. ÎÒ ÒÐÚÍ ÒÀ ÍÀ ÃËÎÃ

Áèëáî ñå áå ñïàñèë îò çëèòå äóõîâå, íî íå çíàåøå êúäå ñå íàìèðà. Áåøå çàãóáèë è êà÷óëêà, è íàìåòêà è õðàíà, è êîí÷å, è êîï÷åòàòà ñè, è ïðèÿòåëèòå ñè. Òîé âúðâåøå è âúðâåøå íàïðåä, äîêàòî ñëúíöåòî âçå äà êëîíè íà çàïàä - çàä ïëàíèíèòå. Ñåíêèòå èì ñå ñïóñíàõà íà ïúòÿ íà Áèëáî è òîé ïîãëåäíà íàçàä. Ïîñëå ïîãëåäíà íàïðåä, íî òàì ñå âèæäàõà ñàìî õðåáåòè è ñêëîíîâå, ñíèæàâàùè ñå êúì íèçèíèòå; òóê-òàì ìåæäó äúðâåòàòà ñå ñúçèðàøå íÿêîÿ ïîëÿíêà.
- Ìàé÷èöå! - âúçêëèêíà Áèëáî - èçãëåæäà, ÷å ñúì ñå îçîâàë íàïðàâî íà äðóãàòà ñòðàíà íà Ìúãëèâèòå ïëàíèíè, òî÷íî íà ãðàíèöàòà íà Îòâúäíàòà çåìÿ! Êúäå, î, êúäå ëè ñà Ãàíäàëô è äæóäæåòàòà? Äàíî ñàìî íå ñà âñå îùå â ëàïèòå íà çëèòå äóõîâå!
È òîé ïðîäúëæàâàøå äà âúðâè - èçëåçå îò ìàëêàòà äîëèíà, çàñïóñêà ñå ïî ñêëîíîâåòå îòâúä, íî ïðåç öÿëîòî âðåìå ãî èçìú÷âàøå åäíà ìèñúë. Ïèòàøå ñå äàëè íå òðÿáâà - ñëåä êàòî ïðèòåæàâàøå âúëøåáåí ïðúñòåí - äà ñå âúðíå îáðàòíî â îíåçè óæàñíè, óæàñíè ïðîõîäè è äà ïîòúðñè ïðèÿòåëèòå ñè. È òúêìî ðåøè, ÷å å äëúæåí äà ñå âúðíå - è ñå ïîèçïëàøè îò òîâà, - êîãàòî ÷ó ãëàñîâå.
Áèëáî ñå ñïðÿ è ñå îñëóøà. Íå ìó ñå ñòîðè äà ñà ãëàñîâå íà çëè äóõîâå, çàòîâà ïðåäïàçëèâî ïðîïúëçÿ íàïðåä. Íàìèðàøå ñå íà åäíà êàìåíèñòà, ëúêàòóøåùà ïúòåêà, êîÿòî îòëÿâî áåøå îãðàäåíà îò âèñîêà êàòî ñòåíà ñêàëà, à îòäÿñíî áåøå îòêðèòà è íà ñêëîíà ïîä íåÿ èìàøå äîë÷èíêè, îáðàñëè ñ øóáðàöè è íèñêè äúðâåòà. Òúêìî ïîä øóáðàöèòå íà åäíà îò òåçè äîë÷èíêè ñå âîäåøå ðàçãîâîð.
Áèëáî ïðîïúëçÿ îùå ïî-áëèçî è èçâåäíúæ âèäÿ ìåæäó äâà çàîáëåíè êàìúêà äà ñå íàäèãà ãëàâà ñ ÷åðâåíà êà÷óëêà. Òîâà áåøå Áàëèí, êîéòî ñòîåøå íà ïîñò. Íà õîáèòà ìó èäâàøå äà ïëåñíå ñ ðúöå è äà èçâèêà îò ðàäîñò, íî ñå âúçäúðæà. Òîé âñå îùå íå áåøå ñâàëèë ïðúñòåíà îò ñòðàõ äà íå ñðåùíå íåî÷àêâàíî íåùî îïàñíî è ñåãà âèäÿ, ÷å Áàëèí ãëåäà ïðàâî â íåãî, áåç äà ãî çàáåëÿçâà.
„Êàê ùå ãè èçíåíàäàì" - ìèñëåøå ñè Áèëáî, êàòî ïúëçåøå ñðåä øóáðàöèòå ïî êðàÿ íà äîë÷èíêàòà. Ãàíäàëô âîäåøå ñïîð ñ äæóäæåòàòà. Òå ðàçêàçâàõà êàêâî èì ñå áåøå ñëó÷èëî â ïðîõîäèòå è ñå ÷óäåõà è îáñúæäàõà êàêâî äà ïðàâÿò ïî-íàòàòúê. Âúëøåáíèêúò íàñòîÿâàøå, ÷å íå ìîãàò äà ïðîäúëæàò ïúòåøåñòâèåòî ñè è äà îñòàâÿò Áèëáî â ðúöåòå íà çëèòå äóõîâå, áåç äà ñå îïèòàò äà ðàçáåðàò äàëè å æèâ, èëè ìúðòúâ è áåç äà ñå îïèòàò äà ãî ñïàñÿò. Äæóäæåòàòà âúçðàçÿâàõà.
- Â êðàÿ íà êðàèùàòà òîé å ìîé ïðèÿòåë - êàçà âúëøåáíèêúò - è å åäíî ïðåêðàñíî ìàëêî ÷îâå÷å. Àç ñå ÷óâñòâóâàì îòãîâîðåí çà íåãî è ñå ìîëÿ ñàìî äàíî äà íå ñòå ãî èçãóáèëè çàâèíàãè.
Äæóäæåòàòà èñêàõà äà çíàÿò çàùî èçîáùî ñà ãî âçåëè ñúñ ñåáå ñè, çàùî ñå å îòêëîíèë îò ïðèÿòåëèòå ñè, à íå å âúðâÿë ñ òÿõ è çàùî âúëøåáíèêúò íå å èçáðàë çà òåõåí ïðèäðóæèòåë íÿêîé, êîéòî èìà ïîâå÷å óì â ãëàâàòà ñè.
- Äîñåãà òîé íè å áèë ïîâå÷å â òåæåñò, îòêîëêîòî îò ïîëçà - ðå÷å åäíî îò äæóäæåòàòà. - Àêî ùå òðÿáâà äà ñå âðúùàìå îòíîâî â îíåçè íåíàâèñòíè ïðîõîäè, çà äà ãî òúðñèì, òîãàâà äÿâîëèòå äà ãî âçåìàò, êàçâàì âè.
Ãàíäàëô ìó îòâúðíà ÿäîñàíî:
- Àç ñúì ãî èçáðàë, à àç íå âúðøà íåùà, êîèòî íå ñà îò ïîëçà. Èëè ïîìîãíåòå äà ãî íàìåðèì, èëè ùå ñè îòèäà è ùå âè îñòàâÿ ñàìè äà ñå èçìúêâàòå îò òàçè áúðêîòèÿ. Ñàìî äà ìîæåì äà ãî îòêðèåì, âèå ùå ìè áëàãîäàðèòå ñëåä òîâà. À òè çàùî ãî èçòúðâà, Äîðè?
- È òè ùåøå äà ãî èçòúðâåø - ðå÷å Äîðè, - àêî íÿêîé çúë äóõ òå áåøå ñãðàá÷èë çà êðàêàòà èçîòçàä â ìðàêà, áåøå òå ñïúíàë è òå áå ðèòíàë ñ âñè÷êè ñèëè.
- À çàùî íå ãî âçå îòíîâî?
- Õóáàâà ðàáîòà! È îùå ïèòàø! Ïðè òèÿ ïúë÷èùà îò çëè äóõîâå, äåòî óäðÿõà è õàïåõà êîãîòî ñâàðÿò â òúìíîòî è äîðè ñå ïîâàëÿõà è ðèòàõà åäèí äðóã! Òè åäâà íå ìè îòñå÷å ãëàâàòà ñ òâîÿ Ãëàìäðèíã, à ïúê Òîðèí ðàçìàõâàøå ñâîÿ Îðêðèñò êàòî õàëà âúâ âñè÷êè ïîñîêè! Âíåçàïíî òè ïóñíà åäíà îò òâîèòå çàñëåïÿâàùè ñâåòêàâèöè è íèå âèäÿõìå êàê çëèòå äóõîâå ñå ðàçáÿãàõà ñ ïèñúöè. Òè èçâèêà: „Âñè÷êè äà ìå ñëåäâàò!" è âñè÷êè òðÿáâàøå äà òå ïîñëåäâàìå. Ïîíå ñè ìèñëåõìå, ÷å âñè÷êè ñìå òå ïîñëåäâàëè. Êàêòî äîáðå çíàåø, íÿìàõìå âðåìå äà ñå ïðåáðîèì, äîêàòî íå ñå èçïëúçíàõìå îò ïàçà÷èòå ïðåç òàéíàòà âðàòà è â ïàíè÷åñêè áÿã íå ñå äîáðàõìå äîòóê. È åòî íè ñåãà áåç ðàçáîéíèêà, äÿâîëèòå äà ãî âçåìàò!
- È ðàçáîéíèêúò å íàëèöå! - îáàäè ñå Áèëáî, êàòî ïðèñòúïè ñðåä òÿõ è ñâàëè ïðúñòåíà.
Íå ìîæåòå äà ñè ïðåäñòàâèòå êàê ñàìî ïîäñêî÷èõà âñè÷êè! Ïîñëå ñå ðàçâèêàõà îò èçíåíàäà è ðàäîñò. Ãàíäàëô áåøå íå ïî-ìàëêî èçíåíàäàí îò äðóãèòå, íî âúâ âñåêè ñëó÷àé áå ïî-ðàäîñòåí îò òÿõ. Òîé ïîâèêà Áàëèí è ìó êàçà êàêâî ìèñëè çà ñòðàæ, êîéòî îñòàâÿ íÿêîé äà ìèíå ïîêðàé íåãî, áåç äà âäèãíå òðåâîãà.
Òàçè ñëó÷êà ñïå÷åëè íà Áèëáî óâàæåíèåòî íà äæóäæåòàòà. Àêî òå - âúïðåêè òâúðäåíèÿòà íà Ãàíäàëô - äîñåãà ñå áÿõà ñúìíÿâàëè, ÷å òîé äåéñòâèòåëíî å Ïðîôåñèîíàëåí ðàçáîéíèê, îò òîçè ìèã ñúìíåíèåòî èì ñå ðàçñåÿ. Áàëèí áåøå íàé-ñìàÿí, íî âñè÷êè ïðèçíàõà, ÷å õîáèòúò å äåéñòâóâàë íàèñòèíà ìíîãî ëîâêî.
Áèëáî áåøå òàêà ïîëàñêàí îò ïîõâàëèòå èì, ÷å ìèñëåíî ñå óñìèõâàøå ïîä ìóñòàê, íî íå êàçà íèùî çà ïðúñòåíà; è êîãàòî òå ãî ïîïèòàõà êàê âñúùíîñò å ñòàíàëî âñè÷êî, òîé îòãîâîðè:
- Î, ïðîñòî ïðîïúëçÿõ ïîêðàé íåãî, ñúâñåì ïðåäïàçëèâî è òèõî.
- Çà ïúðâè ïúò ìè ñå ñëó÷âà íåùî äðóãî îñâåí ìèøêà äà ïðîïúëçè òàêà ïðåäïàçëèâî è òèõî ïîä ñàìèÿ ìè íîñ, ÷å àç äà íå ãî óñåòÿ - ðå÷å Áàëèí, - çàòîâà òè ñâàëÿì êà÷óëêà. Òàêà è ñòîðè.
- Áàëèí, íà òâîèòå óñëóãè! - êàçà òîé.
- Òâîé ñëóãà, Áèëáî Áåãèíñ! - îòâúðíà ìó Áèëáî. Ïîñëå äæóäæåòàòà ïîæåëàõà äà óçíàÿò ïîäðîáíîñòè çà ïðèêëþ÷åíèÿòà ìó, ñëåä êàòî ãî áÿõà çàãóáèëè, è òîé ñåäíà è èì ðàçêàçà âñè÷êî - îñâåí çà íàìèðàíåòî íà ïðúñòåíà (çà íåãî ïî-êúñíî - ðåøè Áèëáî). Îñîáåíî èíòåðåñíî èì áåøå äà ñëóøàò çà ñúñòåçàíèåòî ñ ãàòàíêèòå è ïîòðúïíàõà åäíîâðåìåííî, îò óæàñ è âúçõèòà ïðè îïèñàíèåòî íà Àì-ãúë.
- È êàêòî áåøå ñåäíàë äî ìåíå, àç íå ìîæåõ äà èçìèñëÿ ïîâå÷å íèêàêúâ äðóã âúïðîñ - ïðîäúëæàâàøå ðàçêàçà ñè Áèëáî, - çàòîâà ìó êàçàõ: - „Êàêâî èìàì â äæîáà ñè?" Òîé è òðèòå ïúòè íå ïîçíà. Òîãàâà àç êàçàõ: - „Ïîìíèø ëè îáåùàíèåòî ñè? Õàéäå ñåãà äà ìè ïîêàæåø ïúòÿ çà íàâúí!" Íî òîé ñå íàõâúðëè âúðõó ìåí, çà äà ìå óáèå, àç õóêíàõ äà áÿãàì, àëà ñå ïðåïúíàõ è ïàäíàõ, à òîé ìå ïîäìèíà â òúìíîòî. Òîãàâà òðúãíàõ ïîäèðå ìó, çàùîòî ãî ÷óõ äà ñè ãîâîðè ñàì. Òîé ìèñëåøå, ÷å àç âñúùíîñò çíàì ïúòÿ çà íàâúí, è çàòîâà ñå áå âòóðíàë äà ìå òúðñè íàòàì. Ïîñëå ñåäíà ïðåä îòâîðà è àç íå ìîæåõ äà ìèíà. Çàòîâà ãî ïðåñêî÷èõ è òàêà ñå ñïàñèõ îò íåãî, à ñëåä òîâà çàòè÷àõ íàäîëó êúì âðàòàòà.
- Àìè ñòðàæèòå? - ïîïèòàõà äæóäæåòàòà. - Íÿìàøå ëè ñòðàæè?
- Èìàøå. Ðàçáèðà ñå, ÷å èìàøå - è òî ìíîãî, íî àç õèòðî èì ñå èçïëúçíàõ. Çàêëåùèõ ñå îáà÷å íà âðàòàòà, êîÿòî áåøå îòêðåõíàòà ñúâñåì ëåêî, è ñè çàãóáèõ ïîâå÷åòî êîï÷åòà. Íî, òàêà èëè èíà÷å, ñå èçìúêíàõ è åòî ìå òóê - çàâúðøè ðàçêàçà ñè Áèëáî, êàòî ïîãëåäíà òúæíî ñêúñàíèòå ñè äðåõè.
Äæóäæåòàòà ãî ãëåäàõà ñ íàðàñòâàùî óâàæåíèå, äîêàòî òîé ðàçêàçâàøå çà õèòðîòî ñè èçïëúçâàíå, çà ïðåñêà÷àíåòî íà Àì-ãúë è çà ïðîìúêâàíåòî òàêà, ñÿêàø âñè÷êî òîâà íå áåøå íèòî òðóäíî, íèòî îïàñíî.
- Êàêâî âè ðàçïðàâÿõ? - çàñìÿ ñå Ãàíäàëô. - Ãîñïîäèí Áåãèíñ èìà ìíîãî ïîâå÷å êà÷åñòâà, îòêîëêîòî ïðåäïîëàãàòå. - Äîêàòî êàçâàøå òîâà, òîé ïîãëåäíà Áèëáî íÿêàê îñîáåíî èçïîä ðóíòàâèòå ñè âåæäè è õîáèòúò ñå çà÷óäè äàëè òîé íå å îòãàòíàë îíàçè ÷àñò îò ðàçêàçà, êîÿòî íàøèÿò ãåðîé ïðåìúë÷à.
Ïîñëå äîéäå ðåä íà Áèëáî äà çàäàâà âúïðîñè, çàùîòî àêî Ãàíäàëô âå÷å áå îáÿñíèë âñè÷êî íà äæóäæåòàòà, òî õîáèòúò íå ãî áåøå ÷óë. Òîé èñêàøå äà çíàå êàê âúëøåáíèêúò ñå áå ïîÿâèë îòíîâî òî÷íî íàâðåìå è êàêâî ùÿõà äà ïðåäïðèåìàò ñåãà.
Âúëøåáíèêúò - íåêà êàæåì èñòèíàòà - íÿìàøå íèùî ïðîòèâ äà ðàçïðàâè îùå âåäíúæ çà ñâîèòå ïîäâèçè. Çàòîâà îáÿñíè íà Áèëáî, ÷å òîé è Åëðîíä ïðåäâàðèòåëíî ñà çíàåëè, ÷å â òàçè ÷àñò íà ïëàíèíàòà èìà çëè äóõîâå, îáà÷å äî íåîòäàâíà ãëàâíàòà èì âðàòà èçëèçàëà íà äðóã ïðîõîä, ìíîãî ïî-ëåñåí çà ïðåìèíàâàíå, è òå ÷åñòî çàëàâÿëè çàìðúêíàëèòå íàáëèçî ïúòíèöè. Íàâÿðíî ïúòíèöèòå ñà çàïî÷íàëè äà èçáÿãâàò äà ìèíàâàò îòòàì è çàòîâà çëèòå äóõîâå - î÷åâèäíî ñúâñåì íàñêîðî - ñà îòâîðèëè íîâ âõîä òúêìî íà âúðõà íà ïðîõîäà, ïî êîéòî ñå äâèæåëè íàøèòå ïúòåøåñòâåíèöè è êîéòî äîñåãà ñå ñìÿòàë çà íàïúëíî áåçîïàñåí.
- Òðÿáâà äà ïîòúðñÿ íÿêîé äîáúð âåëèêàí è äà ãî ïîìîëÿ äà ãî çàòâîðè îòíîâî - ðå÷å Ãàíäàëô, - èíà÷å ñêîðî íÿìà äà ìîæå èçîáùî äà ñå ìèíàâà ïðåç ïëàíèíèòå.
Êàòî ÷óë âèêà íà Áèëáî, Ãàíäàëô âåäíàãà ðàçáðàë êàêâî ñå å ñëó÷èëî. Ïðè ñâåòëèíàòà íà ñâåòêàâèöàòà ìó, êîÿòî óáèëà çëèòå äóõîâå, õâúðëèëè ñå äà ãî çàëîâÿò, òîé óñïÿë äà ñå ìóøíå ïðåç öåïíàòèíàòà, ìèã ïðåäè òÿ äà ñå çàòâîðè ñ ùðàêàíå. È âúðâÿë ïîäèð ïàçà÷èòå è ïëåííèöèòå, äîêàòî ñòèãíàëè äî ãîëÿìàòà ïåùåðà. Òàì ñåäíàë íàáëèçî è èçìàéñòîðèë íàé-äîáðîòî âúëøåáñòâî, íà êîåòî áèë ñïîñîáåí.
- Ìíîãî òðóäíà ðàáîòà áåøå - êàçà Ãàíäàëô. - È îïàñíà!
Íî íàëè Ãàíäàëô ñå áåøå ó÷èë äà ïðàâè íàé-âå÷å ìàãèè ñ îãúí è ñâåòëèíà (äîðè õîáèòúò íå áåøå çàáðàâèë âúëøåáíèòå ôîéåðâåðêè íà Ñòàðèÿ Òóê, ïóñêàíè ñðåùó Åíüîâäåí)! Îñòàíàëîòî âñè÷êè çíàåì - îñâåí îáñòîÿòåëñòâîòî, ÷å íà Ãàíäàëô ìó å áèëà èçâåñòíà è òàéíàòà âðàòà, êúäåòî Áèëáî ñè çàãóáè êîï÷åòàòà. Âïðî÷åì òÿ áåøå èçâåñòíà íà âñåêè, êîéòî ïîçíàâàøå òàçè ÷àñò íà ïëàíèíèòå, íî áåøå íóæåí èìåííî âúëøåáíèê, êîéòî äà íå ïàäà äóõîì è äà âîäè ïðåç ïðîõîäèòå âúâ âÿðíàòà ïîñîêà.
- Òå íàïðàâèõà òàçè âðàòà ìíîãî, ìíîãî îòäàâíà - ïîÿñíè Ãàíäàëô, - çà äà ìîãàò äà áÿãàò ïðåç íåÿ â ñëó÷àé íà íóæäà èëè ïúê äà èçëèçàò íîùåì èç îêîëíîñòèòå, êúäåòî ïðàâÿò ãîëåìè ïàêîñòè. Âèíàãè ÿ ïàçÿò çîðêî è íèêîé äîñåãà íå å óñïÿë äà ÿ çàëîñòè. À ñëåä òîçè ñëó÷àé ùå ÿ ïàçÿò äâà ïúòè ïî-çîðêî - çàâúðøè âúëøåáíèêúò ñúñ ñìÿõ.
Îñòàíàëèòå ñúùî ñå çàñìÿõà. Áÿõà ïðåòúðïåëè ìíîãî çàãóáè íàèñòèíà, íî ïúê áÿõà óáèëè Âåëèêèÿ Çúë äóõ è ìíîæåñòâî îò âîèíèòå ìó, à íàêðàÿ ñå áÿõà è ñïàñèëè âñè÷êè, òúé ÷å ìîæåøå äîðè äà ñå êàæå, ÷å áÿõà ïîáåäèëè.
Íî âúëøåáíèêúò èì íàïîìíè:
- Ïî÷èíàõìå ñè ìàëêî è ñåãà òðÿáâà äà òðúãâàìå âåäíàãà. Ñòîòèöè îò òÿõ ùå íè ïîäãîíÿò, ùîì ïàäíå íîùòà, à ñåíêèòå âå÷å çàïî÷âàò äà ñå óäúëæàâàò. Çëèòå äóõîâå ìîãàò äà íàäóøàò ñòúïêèòå íè ÷àñîâå è ÷àñîâå, ñëåä êàòî ñìå ìèíàëè îòíÿêúäå. Ïðåäè äà ìðúêíå, òðÿáâà äà ñìå íà êèëîìåòðè îòòóê. Àêî ñå çàäúðæè ÿñíî, ùå èìà è ëóíà, à çà íàñ òîâà ùå áúäå äîáðå äîøëî. Íå ÷å òå ñå ïëàøàò îò ëóíàòà, íî íèå ùå ñå äâèæèì ïî-áúðçî ïðè ñâåòëèíàòà é.
- Î, äà! - êàçà òîé â îòãîâîð íà åäèí äðóã âúïðîñ íà õîáèòà. - Òè ñè èçãóáèë ñëåäèòå íà âðåìåòî â òåçè ïîäçåìíè ïðîõîäè. Äíåñ å ÷åòâúðòúê, à êîãàòî íè çàëîâèõà, áåøå ïîíåäåëåíèê âå÷åð èëè âòîðíèê ïðèçîðè. Îòòîãàâà íèå ñìå èçâúðâåëè êèëîìåòðè è êèëîìåòðè, ìèíàëè ñìå ïðåç ñàìèòå íåäðà íà ïëàíèíèòå è ñåãà ñìå îò äðóãàòà èì ñòðàíà. Ïî òîçè íà÷èí ñïå÷åëèõìå äîñòà âðåìå, íî íå ñå íàìèðàìå íà ìÿñòîòî, êúäåòî ùåøå äà íè èçâåäå íàøèÿò ïðîõîä. Îòèøëè ñìå íà Ñåâåð è ñåãà ïðåä íàñ ëåæè òðóäåí ïúò, à îùå ñìå è ìíîãî âèñîêî. Íî äà âúðâèì!
- Àç ñúì ñòðàøíî ãëàäåí - ïðîñòåíà Áèëáî, êîéòî èçâåäíúæ ñå ñåòè, ÷å íå áåøå ÿë îò ïî-ïðåäíàòà âå÷åð. Ïðåäñòàâÿòå ëè ñè êàêâî îçíà÷àâà òîâà çà åäèí õîáèò? Ñåãà, ñëåä êàòî íàïðåæåíèåòî áå ìèíàëî, òîé óñåùàøå, ÷å ñòîìàõúò ìó å ñúâñåì ïðàçåí è îòïóñíàò êàòî òîðáà, à êðàêàòà ìó ñå îãúâàò.
- Íèùî íå ìîãà äà ñòîðÿ - ðå÷å Ãàíäàëô, - îñâåí àêî òè íå ïîæåëàåø äà ñå âúðíåø íàçàä è äà ïîìîëèø ëþáåçíî çëèòå äóõîâå äà òè äàäàò îáðàòíî êîí÷åòî è áàãàæà.
- Íå, áëàãîäàðÿ! - ðå÷å Áèëáî.
- Â òàêúâ ñëó÷àé òðÿáâà äà ñè ñòåãíåì êîëàíèòå è äà ïîåìàìå ïúòÿ, èíà÷å ùå íè ñãîòâÿò çà âå÷åðÿ, à òîâà ùå áúäå ìíîãî ïî-ëîøî, îòêîëêîòî íèå ñàìèòå äà ñìå áåç âå÷åðÿ.
Äîêàòî âúðâÿõà, Áèëáî âñå ñå îãëåæäàøå íàñòðàíè äà íàìåðè íåùî çà ÿäåíå; êúïèíèòå îáà÷å òîêó-ùî áÿõà çàïî÷íàëè äà öúôòÿò, íÿìàøå è îðåõè, ðàçáèðà ñå, íèòî äîðè ãëîã. Òîé õàïíà ìàëêî êèñåëåö è ñå íàïè ñ ïëàíèíñêà âîäà îò åäèí ïîòîê, êîéòî ïðåñè÷àøå ïúòåêàòà, èçÿäå è òðè äèâè ÿãîäè, êîèòî íàìåðè íà áðåãà íà ïîòîêà, íî òîâà ñúâñåì íå áåøå äîñòàòú÷íî.
Òå âñå âúðâÿõà è âúðâÿõà. Íåðàâíàòà ïúòåêà ñå èçãóáè ñúâñåì. Øóáðàöèòå, âèñîêèòå òðåâè ñðåä çàîáëåíèòå êàìåííè áëîêîâå, ïîëÿíêèòå ñ îïàñàíàòà îò çàéöèòå òðåâà, ìàùåðêàòà è ïåëèíúò, ðèãàíúò è æåëòàêúò – âñè÷êî òîâà èç÷åçíà è ïúòíèöèòå ñå íàìåðèõà íà âúðõà íà åäèí ñòðúìåí ñêëîí, ïîêðèò ñ ïîëîìåíè êàìúíè, îñòàíàëè îò íÿêîãàøíî ñðóòâàíå íà ñêàëè. Êîãàòî çàïî÷íàõà äà ñå ñïóñêàò ïî ñèïåÿ, èçïîä êðàêàòà èì ñå çàòúðêàëÿõà ñèòíè êàìú÷åòà; ñëåä òîâà è ïî-ãîëåìè îòëîìêè çàòðîïîëÿõà íàäîëó, ïîâëè÷àéêè ñúñ ñåáå ñè è äðóãè, êîèòî ñå ïîíàñÿõà ïîäèðå èì. Ñêîðî öåëè ñêàëíè áëîêîâå ïîëåòÿõà ñòðåìãëàâî îò âúðõà è ñå çàðàçáèâàõà ñ òðÿñúê íÿêúäå íàäîëó, âäèãàéêè îáëàöè ïðàõ. Íàêðàÿ öåëèÿò ñêëîí íàä òÿõ è ïîä òÿõ ñÿêàø ñå ðàçäâèæè è òå ñå ïëúçãàõà, ñãóøåíè åäèí â äðóã, âñðåä íÿêàêúâ ñòðàøåí ïîðîé îò ëåòÿùè è ãðîìîëÿùè êàìúíè è êàìú÷åòà.
Ñïàñèõà ãè äúðâåòàòà íà ìàëêàòà áîðîâà ãîðè÷êà â ïîäíîæèåòî íà ñêëîíà, äî êîÿòî íàøèòå ïúòåøåñòâåíèöè íàé-ïîñëå äîñòèãíàõà ñ ïëúçãàíå è êîÿòî ïðåäõîæäàøå ãúñòèòå è òúìíè ëåñîâå â äîëèíèòå ïî-íàäîëó. Íÿêîè ñå çàäúðæàõà çà ñòúáëàòà è ñå óâèñèõà íà ïî-íèñêèòå êëîíè; äðóãè (êàòî ìàëêèÿ õîáèò íàïðèìåð) çàñòàíàõà çàä ñòâîëîâåòå, çà äà ñå îïàçÿò îò ÿðîñòíèÿ óñòðåì íà êàìúíàöèòå. Ñêîðî îïàñíîñòòà ïðåìèíà è ñâëè÷àíåòî ñïðÿ. ×óâàõà ñå ñàìî ãëóõèòå òðÿñúöè íà ðàçáèâàùèòå ñå ãîëåìè êàìåííè áëîêîâå, êîèòî ïîñëåäíè ñå áÿõà îòúðêîëèëè âñðåä ïàïðàòòà è êîðåíèùàòà íà áîðîâåòå äàëå÷ ïîä òÿõ.
- Å, êàê áúðçî ñëÿçîõìå - çàáåëÿçà Ãàíäàëô, - íî è íà çëèòå äóõîâå, êîèòî íè ïðåñëåäâàò, ùå èì áúäå òðóäíè÷êî äà ñå ñïóñíàò áåçøóìíî îòòóê.
- Ñòðàõóâàì ñå îáà÷å - èçìúðìîðè Áîìáóð, - ÷å íÿìà äà èì áúäå òðóäíî äà çàïðàòÿò êàìúíè ïî ãëàâèòå íè.
Äæóäæåòàòà (à ñúùî è Áèëáî) ñå ÷óâñòâóâàõà êàòî ïðåáèòè è ñàìî ðàçòúðêâàõà íàðàíåíèòå ñè è îõëóçåíè êðàêà.
- Ïðàçíè ïðèêàçêè! Òà íàëè íèå îùå ñåãà ùå ñâúðíåì íàñòðàíè îò ñèïåÿ. Íî òðÿáâà äà ïîáúðçàìå! Ïîãëåäíåòå, çäðà÷àâà ñå!
Ñëúíöåòî îòäàâíà áå ïîòúíàëî çàä âúçâèøåíèÿòà. Ñåíêèòå íàîêîëî ñå ñãúñòÿâàõà, ìàêàð ÷å â äàëå÷èíàòà ìåæäó ñòâîëîâåòå è íàä âúðõîâåòå íà äúðâåòàòà, êîèòî ðàñòÿõà ïî-íèñêî, âñå îùå ñå ñúçèðàõà ïîñëåäíèòå îòáëÿñúöè íà ñëúí÷åâèòå ëú÷è. Áåãúëöèòå êóöóêàõà, êîëêîòî ìîæåõà ïî-áúðçî íàäîëó ïî åäíà ñòðúìíà ïúòåêà, îãðàäåíà îò áîðîâè äúðâåòà, êîÿòî ãè âîäåøå âñå íà þã. È òó íàâëèçàõà â ìîðå îò îðëîâà ïàïðàò, ÷èèòî âèñîêè ëèñòà ñå èçäèãàõà äàëå÷ íàä ãëàâàòà íà õîáèòà, òó íàãàçâàõà áåçøóìíî âúðõó êèëèì îò áîðîâè èãëè÷êè. Ãîðñêèÿò ìðàê âñå ïîâå÷å ñå ñãúñòÿâàøå è òèøèíàòà ñòàâàøå âñå ïî-äúëáîêà. Òàçè âå÷åð íÿìàøå âÿòúð, êîéòî äà èçòðúãíå äîðè åäíà âúçäèøêà îò êëîíèòå íà äúðâåòàòà.
- Íóæíî ëè å äà ïðîäúëæàâàìå îùå íàòàòúê? - ïîïèòà Áèëáî, êîãàòî òàêà ñå ñìðà÷è, ÷å òîé âèæäàøå åäèíñòâåíî áðàäàòà íà Òîðèí äà ñå ïîêëàùà êðàé íåãî, à â ìúðòâàòà òèøèíà äèøàíåòî íà äæóäæåòàòà ìó ñå ñòðóâàøå åäâà ëè íå ãðúìîâèòî. - Ïðúñòèòå íà êðàêàòà ìè ñà èçðàíåíè, åäâà ñòúïâàì îò áîëêà, à ñòîìàõúò ìè ñå ëþøêà êàòî ïðàçåí ÷óâàë.
- Îùå ìàëêî - îòâúðíà Ãàíäàëô.
Ñòðóâàøå èì ñå, ÷å áÿõà ïðîäúëæèëè äà âúðâÿò îùå öÿë âåê, êîãàòî èçâåäíúæ ñå îçîâàõà íà åäíà ãîðñêà ïîëÿíà, êúäåòî íå ðàñòåøå íèòî åäíî äúðâî. Ëóíàòà áå èçãðÿëà è îñâåòÿâàøå ïîëÿíàòà. Êîé çíàå çàùî, ìÿñòîòî íå ñå õàðåñà íà íèêîãî, ìàêàð è äà íå ñå çàáåëÿçâàøå íèùî íåðåäíî â íåãî.
È èçâåäíúæ íÿêúäå ïî õúëìà ñå ïîíåñå âîé - òàêúâ ïðîòî÷åí è çëîâåù âîé, ÷å ÷àê òðúïêè äà òå ïîáèÿò. Â îòãîâîð ñå ÷ó äðóã âîé - îòäÿñíî è äîñòà ïî-áëèçî äî ïúòåøåñòâåíèöèòå. Ïîñëå äðóã - îòëÿâî. Òîâà áÿõà âúëöè, êîèòî âèåõà ñðåùó ëóíàòà, âúëöè, êîèòî ñå ñúáèðàõà íà ãëóòíèöà.
Â áëèçîñò äî äóïêàòà íà ãîñïîäèí Áåãèíñ íå æèâååõà âúëöè, íî òîé äîáðå ïîçíàâàøå âîÿ èì, çàùîòî áåøå ÷åë îïèñàíèÿ çà íåãî â ïðèêàçêèòå. Îñâåí òîâà åäèí îò ïî-âúçðàñòíèòå ìó áðàòîâ÷åäè (ïî ëèíèÿ íà ðîäà Òóê), êîéòî áåøå ïúòóâàë ìíîãî, èìàøå îáè÷àé äà íàïîäîáÿâà âîé íà âúëöè, çà äà ïëàøè Áèëáî. Íî âúë÷èÿò âîé â ãîðàòà ïðè ëóííà ñâåòëèíà äîéäå ìíîãî íà Áèëáî. Äîðè è âúëøåáíèòå ïðúñòåíè íå ìîãàò äà òå ñïàñÿò îò âúëöè - îñîáåíî îò îíèÿ êðúâîæàäíè ãëóòíèöè, äåòî æèâåÿò èç íåïðèâåòëèâèòå, ãúìæàùè îò çëè äóõîâå ïëàíèíè, îòâúä ãðàíèöàòà íà Ïóñòèíÿòà, îòêúäåòî çàïî÷âà íåèçâåñòíîòî. Òåçè âúëöè èìàò ïî-îñòðî îáîíÿíèå è îò ñàìèòå çëè äóõîâå, ïúê è íå å íóæíî äà òå âèäÿò, çà äà òå ñõðóñêàò.
- Àìè ñåãà êàêâî ùå ïðàâèì! - èçâèêà Áèëáî. - Èçáÿãàõìå îò çëèòå äóõîâå, çà äà íè ñïèïàò âúëöèòå - äîáàâè òîé è äóìèòå ìó ñòàíàõà ïîñëîâè÷íè, ñ òàçè ðàçëèêà, ÷å êàòî èçïàäíåì â ïîäîáíî çàòðóäíåíî ïîëîæåíèå, ñåãà íèå êàçâàìå: „Îò òðúí òà íà ãëîã".
- Áúðçî ãîðå ïî äúðâåòàòà! - èçêîìàíäóâà Ãàíäàëô è âñè÷êè õóêíàõà êúì äúðâåòàòà, êîèòî ðàñòÿõà îêîëî ãîðñêàòà ïîëÿíà, êàòî òúðñåõà ñðåä òÿõ ïî-íèñêîêëîíåñòè èëè ïúê ïî-òúíêè, çà äà ñå ïîêàòåðÿò ïî-ëåñíî. Äîñåùàòå ñå ñèãóðíî, ÷å òå ñòîðèõà òîâà ñ âúçìîæíî íàé-ãîëÿìà áúðçèíà è ñå èçêàòåðèõà òîëêîâà âèñîêî, êîëêîòî ìîæåõà äà èçäúðæàò êëîíèòå. È íàâÿðíî ùÿõòå äà ñå ðàçñìååòå (îò áåçîïàñíî ðàçñòîÿíèå, ðàçáèðà ñå), àêî áÿõòå âèäåëè äæóäæåòàòà òàêà, êàêòî áÿõà íàêàöàëè ïî äúðâåòàòà ñ ðàçâåòè áðàäè, ïðèëè÷àùè íà íÿêàêâè âäåòèíåíè ñòàðöè, êîèòî ñè èãðàÿò êàòî ìàëêè ìîì÷åíöà. Ôèëè è Êèëè áÿõà íà âúðõà íà åäíà âèñîêà áîðèêà, êîÿòî ïðèëè÷àøå íà îãðîìíà íîâîãîäèøíà åëõà. Äîðè, Íîðè, Îðè, Îèí è Ãëîèí ñå áÿõà íàñòàíèëè óäîáíî íà åäèí ãîëÿì áîð, ÷èèòî êëîíè áÿõà ðàçïîëîæåíè íà ðàâíî ðàçñòîÿíèå åäèí îò äðóã è ñòúð÷àõà êàòî ñïèöè íà êîëåëî. Áèôóð, Áîôóð, Áîìáóð è Òîðèí ñå íàìèðàõà íà äðóã áîð. Äóàëèí è Áàëèí ñå áÿõà ïîêàòåðèëè íà åäíà âèñîêà è ñòðîéíà åëà ñ ðåäêè êëîíè è òúðñåõà ñðåä çåëåíèíàòà íà âúðõà é óäîáíî ìÿñòî çà ñÿäàíå. Ãàíäàëô, ìíîãî ïî-âèñîê îò ñâîèòå ñïúòíèöè, áåøå íàìåðèë äúðâî, ïî êîåòî îñòàíàëèòå íå áèõà ìîãëè äà ñå èçêà÷àò - åäèí ãîëÿì áîð â ñàìèÿ êðàé íà ãîðñêàòà ïîëÿíà. Òîé áåøå íàïúëíî ñêðèò â êëîíèòå, íî êîãàòî íàäíè÷àøå èççàä òÿõ, î÷èòå ìó ïðîáëÿñâàõà íà ëóííàòà ñâåòëèíà.
Àìè Áèëáî? Òîé íå ìîæåøå äà ñå ïîêàòåðè íà íèêîå äúðâî è ïðèòè÷âàøå îò åäèí ñòâîë äî äðóã, êàòî çàåê, çàãóáèë äóïêàòà ñè, êîãàòî êó÷åòî å âå÷å ïî ïåòèòå ìó.
- Òè ïàê çàáðàâè ðàçáîéíèêà! - ðå÷å Íîðè íà Äîðè, êàòî ïîãëåäíà íàäîëó.
- Íå ìîãà âå÷íî äà íîñÿ ðàçáîéíèöè íà ãúðáà ñè! - îòâúðíà Äîðè. - È íàäîëó ïî òóíåëè, è íàãîðå ïî äúðâåòà! Òè çà êàêúâ ìå ñìÿòàø? Çà íîñà÷ ëè?
- Òå ùå ãî èçÿäàò, àêî íå íàïðàâèì íåùî - çàÿâè Òîðèí. Ñåãà âå÷å âîÿò äîëèòàøå îò âñè÷êè ïîñîêè è âñå ïîâå÷å ñå ïðèáëèæàâàøå. - Äîðè! - ïîäâèêíà òîé, çàùîòî Äîðè áåøå ñåäíàë íàé-íèñêî íà íàé-íèñêîòî çà èçêà÷âàíå äúðâî. - Áúðçî ïîìîãíè íà ãîñïîäèí Áåãèíñ äà ñå êà÷è!
Ìàêàð è äà îáè÷àøå äà ìúðìîðè, Äîðè âñúùíîñò áåøå ìíîãî äîáðî äæóäæå. Òîé ñå ñïóñíà äî íàé-äîëíèÿ êëîí è ïðîòåãíà, äîêîëêîòî ìîæåøå, ðúêàòà ñè, íî ãîðêèÿò Áèëáî íå ìîæà äà ÿ ñòèãíå. Òîãàâà Äîðè ñëåçå îò äúðâîòî è ïîìîãíà íà õîáèòà äà ñå ïîêàòåðè è ñåäíå íà ãúðáà ìó.
Òúêìî â òîçè ìèã âúëöèòå íàâëÿçîõà òè÷åøêîì è ñ âîé â ãîðñêàòà ïîëÿíà. È èçâåäíúæ ñòîòèöè î÷è ñå âïåðèõà â Äîðè è Áèëáî. Íî Äîðè íå èçîñòàâè Áèëáî. Òîé èç÷àêà õîáèòúò äà ñå ïðåõâúðëè îò ðàìåíåòå ìó âúðõó êëîíèòå è ÷àê òîãàâà ïîäñêî÷è íàãîðå è ñàìèÿò òîé. È òî÷íî íàâðåìå! Çàùîòî òúêìî â ìèãà, êîãàòî ïîäñêà÷àøå, åäèí âúëê ïîíå÷è äà çàõàïå íàìåòêàòà ìó è åäâà íå ÿ äîêîïà. Ñàìî ñëåä ìèíóòà öÿëàòà ãëóòíèöà ñå ñúáðà îêîëî äúðâîòî, çàñêèìòÿ è åäèí ïî åäèí âúëöèòå âçåõà äà ñå õâúðëÿò íàãîðå ïî ñòâîëà ñúñ ñâÿòêàùè î÷è è ïðîâèñíàëè åçèöè.
Çà ùàñòèå, äîðè è êðúâîæàäíèòå âúëöè, êîèòî æèâåÿò îòâúä Ãðàíèöàòà íà Ïóñòèíÿòà, íå ìîãàò äà ñå êàòåðÿò ïî äúðâåòàòà. Çà èçâåñòíî âðåìå ïúòåøåñòâåíèöèòå áÿõà â áåçîïàñíîñò. Èìàõà êúñìåò è ñ âðåìåòî - áåøå òîïëî è íå äóõàøå íèêàêúâ âÿòúð. Íàèñòèíà äîðè è â õóáàâî âðåìå äúðâåòàòà íå ñà îñîáåíî óäîáíè, àêî òðÿáâà äà ñåäèø äúëãî íà òÿõ, íî ïðåäñòàâåòå ñè êàêâî áè áèëî ïðè ñòóä è âÿòúð, ñ äåáíåùè îòâñÿêúäå âúëöè.
Î÷åâèäíî òàçè ãîðñêà ïîëÿíà ñëóæåøå çà ñáîðèùå íà âúëöèòå. È òå ïðîäúëæàâàõà äà ïðèèæäàò. Ïîñòàâèõà ïàçà÷è ïîä äúðâîòî, íà êîåòî áÿõà Äîðè è Áèëáî, è ñå âïóñíàõà äà äóøàò íàîêîëî. Ñëåä êàòî ïîìèðèñàõà âñè÷êè äúðâåòà, íà êîèòî èìàøå íÿêîé è ïîñòàâèõà ïðè âñÿêî ïî åäèí ïàçà÷, îñòàíàëèòå âúëöè (òðÿáâà äà áÿõà ñòîòèöè) îòèäîõà ñðåä ïîëÿíàòà è ñå ðàçïîëîæèõà â øèðîê êðúã. Â öåíòúðà íà êðúãà çàñòàíà ãîëÿì ñèâ âúëê, êîéòî çàãîâîðè íà äðóãèòå íà òåõíèÿ îòâðàòèòåëåí âúë÷è åçèê. Ãàíäàëô ïîçíàâàøå òîçè åçèê. Áèëáî íå ãî ðàçáèðàøå, íî öåëèÿò ðàçãîâîð ìó çâó÷åøå ñòðàøíî, ñÿêàø ñå îòíàñÿøå ñàìî çà æåñòîêè è çëè äåëà - à âñúùíîñò òàêúâ è áåøå. Îò âðåìå íà âðåìå âñè÷êè âúëöè îò êðúãà îòãîâàðÿõà â åäèí ãëàñ íà ñèâèÿ ñè ãëàâàòàð è òîãàâà ñå íàäèãàøå òàêàâà ñòðàõîâèòà ãëú÷êà, ÷å åäâà íå ñúáàðÿøå õîáèòà îò áîðîâîòî ìó äúðâî.
Ñåãà ùå âè ðàçêàæà êàêâî ÷ó Ãàíäàëô è êàêâî íå ðàçáðà Áèëáî. Êðúâîæàäíèòå âúëöè è çëèòå äóõîâå ÷åñòî ñè ïîìàãàò â çëîíàìåðåíèòå äåëà. Îáèêíîâåíî çëèòå äóõîâå íå ñìåÿò äà ñå îòäàëå÷àâàò ìíîãî îò ñâîèòå ïëàíèíè îñâåí â ñëó÷àèòå, êîãàòî ñà ïîäãîíåíè è òðÿáâà äà ñè òúðñÿò íîâè îáèòàëèùà èëè ïúê ñà òðúãíàëè íà âîéíà (çà êîåòî ñ ðàäîñò ìîãà äà âè ñúîáùÿ, ÷å íå ñå å ñëó÷âàëî îò ìíîãî îòäàâíà). Àëà â îíîâà âðåìå òå èìàõà íàâèêà ïîíÿêîãà äà èçëèçàò íà ëîâèòáà, ãëàâíî çà äà ñå ñíàáäÿò ñ õðàíà è ðîáè, êîèòî äà ðàáîòÿò âìåñòî òÿõ. Òîãàâà îáèêíîâåíî âèêàõà íà ïîìîù çëèòå âúëöè è äåëÿõà ïëÿ÷êàòà ñ òÿõ. Ïîíÿêîãà ÿçäåõà âúëöèòå, êàêòî õîðàòà ÿçäÿò êîíåòå.
Çà òàçè íîù, êàêòî èçãëåæäà, áåøå ïîäãîòâåíà ãîëÿìà ëîâèòáà. Âúëöèòå áÿõà äîøëè äà ñå ñðåùíàò ñúñ çëèòå äóõîâå, íî çëèòå äóõîâå áÿõà çàêúñíåëè. Áåç ñúìíåíèå ïðè÷èíà çà òîâà áåøå ñìúðòòà íà Âåëèêèÿ çúë äóõ, êàêòî è áúðêîòèÿòà, êîÿòî äæóäæåòàòà, Áèëáî è âúëøåáíèêúò èì áÿõà ñúçäàëè ñ áÿãñòâîòî ñè; íàâÿðíî òå îùå ïðîäúëæàâàõà äà ãè òúðñÿò.
Âúïðåêè âñè÷êè îïàñíîñòè, êîèòî çàñòðàøàâàõà òåçè äàëå÷íè ìåñòà, íàïîñëåäúê îò þã ïðèèæäàõà ðåøèòåëíè õîðà, ñå÷àõà äúðâåòàòà è ñè ñòðîÿõà æèëèùà ñðåä ïðåëåñòíèòå ãîðè â äîëèíèòå è ïî ðå÷íèòå áðåãîâå. Áÿõà ñå ñúáðàëè âå÷å äîñòà íà áðîé - ñìåëè è òàêà äîáðå âúîðúæåíè, ÷å äîðè âúëöèòå íå ñìååõà äà ãè íàïàäàò äåíåì èëè ïúê êîãàòî ñà âñè÷êè çàåäíî. Çàòîâà âúëöèòå áÿõà íàìèñëèëè ñ ïîìîùòà íà çëèòå äóõîâå äà íàïàäíàò ïðåç íîùòà íÿêîè îò íàé-áëèçêèòå äî ïëàíèíèòå ñåëà. Àêî òîçè ïëàí ñå îñúùåñòâåøå, äî äðóãèÿ äåí òàì íÿìàøå äà îñòàíå æèâà äóøà. Ùÿõà äà áúäàò èçáèòè ïî÷òè âñè÷êè îáèòàòåëè, îñâåí ìàëöèíàòà, êîèòî çëèòå äóõîâå áèõà óñïåëè äà îïàçÿò îò âúëöèòå, çà äà ãè çàâåäàò êàòî ïëåííèöè â ïåùåðèòå ñè.
Âúëøåáíèêúò ñëóøàøå óæàñåí òîçè ðàçãîâîð íå ñàìî çàðàäè çëî÷åñòèíàòà, êîÿòî î÷àêâàøå ñìåëèòå äúðâàðè, æåíèòå è äåöàòà èì, íî è çàðàäè îïàñíîñòòà, êîÿòî ñåãà çàïëàøâàøå ñàìèÿ íåãî è äðóãàðèòå ìó. Âúëöèòå áÿõà îáúðêàíè è ðàçëþòåíè, ÷å ãè ñâàðâàò íà ñáîðèùåòî. Òå ãè ñìÿòàõà çà ïðèÿòåëè íà äúðâàðèòå, äîøëè äà ãè ïîäñëóøâàò è ïîñëå äà ðàçãëàñÿò íàìåðåíèÿòà èì èç äîëèíèòå, à â òàêúâ ñëó÷àé çëèòå äóõîâå è êðúâîæàäíèòå âúëöè íÿìàøå äà ìîãàò òàêà ëåñíî äà âçåìàò â ïëåí èëè äà ðàçêúñàò âíåçàïíî ñúáóäåíè îò ñúí õîðà, à òðÿáâàøå äà âîäÿò æåñòîêà áèòêà. Çàòîâà âúëöèòå ðåøèõà â íèêàêúâ ñëó÷àé äà íå ïîçâîëÿâàò íà ñïîòàèëèòå ñå ïî äúðâåòàòà ñúùåñòâà äà èçáÿãàò ïîíå äî ñóòðèíòà. Ïúê è ìíîãî ïðåäè òîâà, óñïîêîèòåëíî ñè êàçàõà âúëöèòå, çëèòå äóõîâå ùå ïðèñòèãíàò îò ïëàíèíèòå, à òå ìîãàò äà ñå êàòåðÿò ïî äúðâåòàòà èëè äà ãè ñåêàò.
Ñåãà âå÷å ùå âè ñòàíå ÿñíî çàùî Ãàíäàëô, ìàêàð è äà áåøå âúëøåáíèê, òàêà ñå óïëàøè, äîêàòî ñëóøàøå ñêèìòåíåòî è ðúìæåíåòî íà âúëöèòå. Òîé ìíîãî äîáðå ðàçáèðàøå íà êàêâî ëîøî ìÿñòî áÿõà ïîïàäíàëè ïúòåøåñòâåíèöèòå è ÷å ëåñíî íå ìîæåõà äà ñå îòúðâàò. È âñå ïàê âúëøåáíèêúò íÿìàøå íàìåðåíèå äà îñòàâè êðúâîæàäíèòå æèâîòíè äà âúðøàò çëî÷èíñòâàòà ñè, ìàêàð è äà íå ìîæåøå äà íàïðàâè êîé çíàå êàêâî, êàêòî áå êàöíàë íà äúðâîòî, çàîáèêîëåíî îò âúëöèòå. Òîé ñúáðà âñè÷êè ãîëåìè øèøàðêè îò êëîíèòå íà áîðà, ñëåä òîâà çàïàëè åäíà îò òÿõ ñúñ ñèí ïëàìúê è ÿ çàïîêèòè íàäîëó. Øèøàðêàòà ñúñ ñâèñòåíå ïîëåòÿ êúì ðàçïîëîæåíèòå â êðúã âúëöè. Òÿ óäàðè åäèí îò òÿõ ïî ãúðáà, êîñìàòèÿò ìó êîæóõ ïëàìíà è òîé çàïîäñêà÷à íàïðåä-íàçàä, êàòî ðúìæåøå ñòðàõîâèòî. Ïîñëåäâà âòîðà øèøàðêà, ïîñëå òðåòà - åäíà â ñèíè ïëàìúöè, äðóãà â ÷åðâåíè, òðåòà å çåëåíè. Ùîì äîñòèãíåõà çåìÿòà â ñðåäàòà íà êðúãà, òå èçáóõâàõà è ñå ðàçïèëÿâàõà âúâ âèä íà ïúñòðîöâåòíè èñêðè è äèì. Åäíà îñîáåíî ãîëÿìà øèøàðêà óäàðè ïðåäâîäèòåëÿ ïî ìóöóíàòà. Òîé ïîäñêî÷è îêîëî äåñåò ñòúïêè íàãîðå, à ïîñëå çàòè÷à â êðúãà è îò ñòðàõ è ÿðîñò âçå äà ñå çúáè è õàïå äðóãèòå âúëöè.
Äæóäæåòàòà è Áèëáî çàâèêàõà îò ðàäîñò, à âúëöèòå îòäîëó áåñíååõà ëè áåñíååõà è âðÿâàòà èì ðàçëþëÿ öÿëàòà ãîðà. Òå ïî íà÷àëî ñå ñòðàõóâàõà îò îãúí, à ïúê òîçè îòãîðå íà âñè÷êî áåøå íåîáè÷àåí è çàòîâà - îùå ïî-ñòðàøåí. Ùîì íÿêîÿ èñêðà ïîïàäíåøå âúðõó êîçèíàòà, îïàðâàøå ãè, ðàçãàðÿøå ñå è àêî òå íå óñïååõà áúðçî äà ñå îòúðêàëÿò ïî çåìÿòà, ñêîðî ïëàìâàõà öåëèòå. Íå ñëåä äúëãî öÿëàòà ãîðñêà ïîëÿíà ñå ïîêðè ñ òúðêàëÿùè ñå âúëöè, êîèòî ñå ìú÷åõà äà çàãàñÿò èñêðèòå ïî ãúðáîâåòå ñè; à îíåçè, îò òÿõ, êîèòî âå÷å ïëàìòÿõà öåëèòå, ïðåïóñêàõà ñ âîé íàîêîëî è ïîäïàëâàõà äðóãè, äîêàòî ñîáñòâåíèòå èì äðóãàðè íå ãè ïîäãîíâàõà è òå ñúñ ñêèìòåíå õóêâàõà íàäîëó ïî ñêëîíîâåòå äà òúðñÿò âîäà.
- Ùî, çà âðÿâà ñå âäèãà â ëåñà òàçè âå÷åð? - ðå÷å Öàðÿ íà îðëèòå. Öåëèÿò ÷åðåí, îãðÿí îò ëóííàòà ñâåòëèíà, òîé áåøå êàöíàë íà åäèí óñàìîòåí îñòúð ñêàëåí âðúõ â èçòî÷íèÿ êðàé íà ïëàíèíèòå. - ×óâàì âîé íà âúëöè! Äàëè çëèòå äóõîâå íå ñà òðúãíàëè äà ïàêîñòÿò èç ãîðèòå?
Òîé ñå ïîíåñå âúâ âúçäóõà è â ñúùèÿ ìèã äâàìà îò ñòðàæèòå ìó èçëåòÿõà ñëåä íåãî îò äâåòå ñúñåäíè ñêàëè. Ïòèöèòå çàêðúæèõà ïî íåáåòî è ñå âãëåäàõà â ñáîðèùåòî íà âúëöèòå, êîåòî îò âèñèíèòå èçãëåæäàøå êàòî ìúíè÷êî ïåòúíöå. Öàðÿ íà îðëèòå îò Ìúãëèâèòå ïëàíèíè èìàøå î÷è, êîèòî ìîæåõà äà ãëåäàò ñëúíöåòî, áåç äà ìèãíàò, è äà ñúçèðàò îò êèëîìåòúð âèñî÷èíà è äîðè ïðè ëóííà ñâåòëèíà çàåê, êîéòî áÿãà ïî çåìÿòà. Òàêà ÷å, ìàêàð è äà íå âèæäàøå ñêðèòèòå â äúðâåòàòà ïúòåøåñòâåíèöè, òîé çàáåëÿçâàøå ñóìàòîõàòà ñðåä âúëöèòå è ìúíè÷êèòå îãíåíè ïðîáëÿñúöè è ÷óâàøå âîÿò, è ñêèìòåíåòî, êîèòî ñå íîñåõà ïðèãëóøåíî íÿêúäå äàëå÷ îòäîëó. Âèæäàøå è îñâåòÿâàíèòå îò ëóíàòà êîïèÿ è øëåìîâå íà çëèòå äóõîâå, äîêàòî äúëãèòå ðåäèöè íà òåçè çëîíàìåðåíè ñúùåñòâà èçïúëçÿâàõà îò ïîðòàòà íàäîëó ïî õúëìîâåòå è ñå âèåõà êúì ãîðàòà.
Îáùî âçåòî, îðëèòå íå ñà áëàãîíðàâíè ïòèöè. Ñðåä òÿõ ñå ñðåùàò è ñòðàõëèâè, è æåñòîêè. Íî äðåâíàòà ïîðîäà îðëè îò ñåâåðíèòå ïëàíèíè áÿõà ïòèöè íà ïòèöèòå - ãîðäè, ñèëíè è áëàãîðîäíè. Òå íå îáè÷àõà çëèòå äóõîâå è íå ñå áîÿõà îò òÿõ. Çúðíåõà ëè ãè (à òîâà ñòàâàøå ðÿäêî, çàùîòî îðëèòå íå îáè÷àò äà ÿäàò ïîäîáíè ñúùåñòâà), òå ñå ñòðåëâàõà êúì òÿõ è ñðåä âîé è ïèñúöè ãè ïîäêàðâàõà îáðàòíî êúì ïåùåðèòå èì. Ïî òîçè íà÷èí ñëàãàõà êðàé íà ïîðàçèèòå, êîèòî òå âúðøåõà. Çëèòå äóõîâå ìðàçåõà îðëèòå è ñå ñòðàõóâàõà îò òÿõ, íî íå ìîæåõà äà äîñòèãàò ðàçïîëîæåíèòå èì âúâ âèñèíèòå ãíåçäà, íèòî äà ãè ïðîãîíÿò îò ïëàíèíèòå.
Öàðÿ íà îðëèòå òàçè âå÷åð ãîðåøå îò ëþáîïèòñòâî äà ðàçáåðå êàêâî çëî÷èíñòâî ñå ãîòâè; çàòîâà òîé ïðèçîâà ñâîèòå ñòðàæè ïðè ñåáå ñè è âñè÷êè çàåäíî ïîëåòÿõà îò ïëàíèíèòå. Åäðèòå ïòèöè çàêðúæèõà áàâíî íàäîëó è íàäîëó êúì ñáîðèùåòî íà âúëöèòå, è çëèòå äóõîâå.
È òúêìî íàâðåìå! Çàùîòî òàì ñòàâàõà ñòðàøíè íåùà. Ïëàìíàëèòå âúëöè ñå áÿõà ðàçáÿãàëè èç ãîðàòà è ÿ áÿõà ïîäïàëèëè è íåÿ íà íÿêîëêî ìåñòà. Áåøå ñðåäàòà íà ëÿòîòî è â òàçè èçòî÷íà ÷àñò íà ïëàíèíèòå îòäàâíà íå áå âàëÿë äúæä. Ïîæúëòÿëàòà îðëîâà ïàïðàò, èçïîêúðøåíèòå êëîíè, äåáåëèÿò êèëèì îò áîðîâè èãëè÷êè è èçñúõíàëèòå òóê è òàì äúðâåòà - âñè÷êî òîâà ñêîðî ñå îáâè â ïëàìúöè. Öÿëàòà ãîðñêà ïîëÿíà áå îïàñàíà îò áóøóâàù îãúí. Íî âúëöèòå ïàçà÷è íå íàïóñêàõà ïîñòà ñè ïðè äúðâåòàòà. Ðàçëþòåíè è îçâåðåíè, òå ñêà÷àõà è âèåõà îêîëî ñòâîëîâåòå ñ èçïëåçåíè åçèöè è ïðîêëèíàõà äæóäæåòàòà, à î÷èòå èì ñâÿòêàõà - ÷åðâåíè è ñâèðåïè êàòî ñàìèòå ïëàìúöè.
È èçâåäíúæ ñ êðÿñúöè íàõëóõà òè÷åøêîì çëèòå äóõîâå. Òå ñè áÿõà ïîìèñëèëè, ÷å ñå âîäè áèòêà ñ äúðâàðèòå, íî ñêîðî ðàçáðàõà êàêâî âñúùíîñò ñå áå ñëó÷èëî. Íÿêîè îò òÿõ ñåäíàõà íà çåìÿòà è ñå ðàçñìÿõà. Äðóãè ðàçìàõàõà êîïèÿòà ñè è çàóäðÿõà ñòðåëèòå â ùèòîâåòå. Çëèòå äóõîâå íå ñå ñòðàõóâàõà îò îãúí è áúðçî ñêðîèõà ïëàí, êîéòî èì ñå ñòðóâàøå ìíîãî çàáàâåí.
Åäíè îò òÿõ ñúáðàõà âúëöèòå íàêóï. Äðóãè ñòðóïàõà îðëîâà ïàïðàò è ñú÷êè ïîä äúðâåòàòà. Òðåòè ñå ðàçòè÷àõà íàîêîëî è âçåõà äà òúï÷àò è äà ãàçÿò, äà ãàçÿò è äà òúï÷àò, äîêàòî ïî÷òè âñè÷êè ïëàìúöè áÿõà óãàñåíè - âñè÷êè îñâåí îíåçè, êîèòî áÿõà áëèçî äî äúðâåòàòà ñ ïúòåøåñòâåíèöèòå. Òåçè ïëàìúöè òå ïîäñèëèõà ñ ëèñòà, ñóõè êëîíêè è îðëîâà ïàïðàò. Ñêîðî îáðú÷ îò äèì è îãúí îáãúðíà äæóäæåòàòà - îáðú÷, êîéòî çëèòå äóõîâå íå îñòàâÿõà äà ñå ðàçïðîñòðàíè íàâúí; è òîé áàâíî ñå ñòåñíÿâàøå, äîêàòî ïîäñêà÷àùèòå ïëàìúöè çàáëèçàõà ãîðèâîòî, ñòðóïàíî ïîä äúðâåòàòà.
Î÷èòå íà Áèëáî ñå íàïúëíèõà ñ äèì. Òîé óñåùàøå âå÷å ãîðåùèíàòà íà îãúíÿ è ïðåç äèìíàòà çàâåñà ñúçèðàøå çëèòå äóõîâå, êîèòî ïîäñêà÷àõà â êðúã îêîëî íåãî, êàêòî ïîäñêà÷àò õîðàòà îêîëî åíüîâäåíñêàòà êëàäà. Íà ïî÷åòíî ðàçñòîÿíèå îò âúîðúæåíèòå ñ êîïèÿ è áðàäâè, òàíöóâàùè çëè äóõîâå ñòîÿõà âúëöèòå, êîèòî íàáëþäàâàõà è ÷àêàõà. Áèëáî ÷ó çëèòå äóõîâå äà ïîäõâàùàò åäíà ñòðàøíà ïåñåí:

Ïåòíàéñåò ïòè÷êè â ïåò åëè ñè ñïàëè,
íî îãíåí ëúõ ïåðöàòà èì ïîãàëè!
Àõ, òåçè ñìåøíè ïòè÷êè ñà áåçêðèëè!
Êàêâî äà ïðàâèì ñ òåçè ïòè÷êè ìèëè?
Äà ãè ïå÷åì ëè, èëè ñãîòâèì â ñúä
è òîïëè äà ãè õàïíåì, ùîì óâðàò?

Ñëåä òîâà ñïðÿõà äà ïåÿò è çàâèêàõà:
- Îòëåòåòå, ìàëêè ïòè÷êè! Îòëåòåòå, àêî ìîæåòå! Ñëåçòå äîëó, ìàëêè ïòè÷êè, èíà÷å ùå ñå îïå÷åòå â ãíåçäàòà ñè! Ïåéòå, ïåéòå, ìàëêè ïòè÷êè! Çàùî íå ïååòå?
- Âúðâåòå ñè, ïàëàâè ìîì÷åòà! - ïîäâèêíà â îòãîâîð Ãàíäàëô. - Ñåãà íå å âðåìå çà ãíåçäåíå. À ëîøèòå ìàëêè ìîì÷åòà, êîèòî ñè èãðàÿò ñ îãúí, ãè íàêàçâàò. - Ñ òåçè äóìè òîé èñêàøå äà ãè ÿäîñà è äà èì ïîêàæå, ÷å íå ñå áîè îò òÿõ, àëà âñúùíîñò ñå áîåøå, ìàêàð è äà áåøå âúëøåáíèê. Çëèòå äóõîâå îáà÷å íå ìó îáúðíàõà âíèìàíèå è ïðîäúëæèõà ïåñåíòà ñè:

Ãîðè äúðâî, ãîðè è ïàïðàò!
Ñòîïÿâàé ñå, èçãàðÿé êàòî ôàêëà!
Â íîùòà ñâåùòà ïîäõðàíâà ðàäîñòòà,
õåé, õåé!
Ùå ãè ïå÷åì, ùå ïúðæèì, ùå, ïðåïè÷àìå –
áðàäè äà ïëàìíàò, êîæà äà ñå ïóêà,
äà çàâîíÿò êîñèòå èçãîðåëè,
äà êàïå ìàñ è êîñòè ïî÷åðíåëè
äà ñòàíàò ïðàõ, ïîäåòà
îò âÿòúð êúì íåáåòî -
òóé ÷àêà âè, äæóäæåòà!
Â íîùòà ñâåùòà ïîäõðàíâà ðàäîñòòà.
õà, õåé!
Õà, õà-õà, õåé!
Õà, õîé!

È ïðè òîâà „Õà, õîé!" ïëàìúöèòå çàáëèçàõà äúðâîòî íà Ãàíäàëô. Ñëåä ìèã ñå ðàçïðîñòðÿõà, è êúì äðóãèòå äúðâåòà. Êîðàòà ïëàìíà, íèñêèòå êëîíè çàïðàùÿõà.
Òîãàâà Ãàíäàëô ñå ïîêàòåðè íà âúðõà íà ñâîåòî äúðâî. Íà êðàÿ íà æåçúëà ìó âíåçàïíî áëåñíà ñâåòêàâèöà è òîé ñå ïðèãîòâè äà ñêî÷è ñðåä êîïèÿòà íà çëèòå äóõîâå. Òîâà ùåøå äà äîêàðà ãèáåëòà ìó, ìàêàð ÷å íàâÿðíî ùåøå äà óáèå è ìíîçèíà îò âðàãîâåòå, ïðîôó÷àâàéêè îòãîðå êàòî ìúëíèÿ. Íî òîé íå ñêî÷è. Òúêìî â òîçè ìèã Öàðÿ íà îðëèòå ñå ñòðåëíà íàä íåãî, ãðàáíà ãî ñ íîêòèòå ñè è îòëåòÿ.
Îò ãíÿâ è èçíåíàäà çëèòå äóõîâå íàäàäîõà ñòðàøåí âîé. Íî îùå ïî-âèñîêî èçâèêà Öàðÿ íà îðëèòå, íà êîãîòî Ãàíäàëô ñåãà ãîâîðåøå íåùî. Ãîëåìèòå ïòèöè, êîèòî ãî ñúïðîâîæäàõà, ñå ñòðåëíàõà îáðàòíî íàçàä è ñå ñïóñíàõà íàäîëó êàòî îãðîìíè ÷åðíè ñåíêè. Âúëöèòå çàðúìæàõà è çàñêúðöàõà ñúñ çúáè, çëèòå äóõîâå çàêðåùÿõà è çàòðîïàõà ñ êðàêà îò ÿä, êàòî õâúðëÿõà òåæêèòå ñè êîïèÿ èç âúçäóõà, íî íàïðàçíî. Îðëèòå âðúõëèòàõà îòãîðå, à îò ìîùíèÿ ðàçìàõ íà êðèëåòå èì ñå îáðàçóâàøå ñèëíà âúçäóøíà ñòðóÿ, êîÿòî ïîâàëÿøå íà çåìÿòà çëèòå äóõîâå èëè ãè îòâÿâàøå íàñòðàíè; îñòðèòå îðëîâè íîêòè ñå çàáèâàõà â ëèöàòà íà çëîñòîðíèòå ñúùåñòâà. Ïîñëå åäíà ÷àñò îò ïòèöèòå ëèòíàõà íàä âúðõîâåòå íà äúðâåòàòà è ãðàáíàõà äæóäæåòàòà, êîèòî ñå áÿõà èçêàòåðèëè êîëêîòî ìîæåõà è ñìååõà íàé-âèñîêî.
Ãîðêèÿò Áèëáî çà ìàëêî íå áå èçîñòàâåí îòíîâî! Çà ùàñòèå òîé óñïÿ äà ñå óëîâè çà êðàêàòà íà Äîðè - òúêìî êîãàòî Äîðè îòëèòàøå ïîñëåäåí – è âñè÷êè ñå ïîíåñîõà ïëàâíî íàä ãëú÷êàòà è ïîæàðà. Áèëáî ñå ëþøêàøå âúâ âúçäóõà, à ðúöåòå ìó åäâà íå ñå îòêúñâàõà.
Çëèòå äóõîâå è âúëöèòå ñå ðàçáÿãàõà èç öÿëàòà ãîðà. Íÿêîëêî îðëè îùå ïðîäúëæàâàõà äà êðúæàò è äà ñå ñòðåëêàò íàä áîéíîòî ïîëå. Îãúíÿò îêîëî äúðâåòàòà èçâåäíúæ ïëàìíà íàãîðå, ÷àê äî íàé-âèñîêèòå êëîíè; òå ñå ïîäïàëèõà è çàïðàùÿõà. Íàäèãíà ñå âèõðóøêà îò èñêðè è äèì. Áèëáî ñå áåøå ñïàñèë òúêìî íàâðåìå!
Ñêîðî çàðåâîòî îò ïîæàðà ñå âèæäàøå âå÷å ñúâñåì ñëàáî, êàòî íÿêàêâà ÷åðâåíà ñâåòëèííà âúðõó ÷åðíàòà çåìÿ; ïúòåøåñòâåíèöèòå ñå íîñåõà âèñîêî â íåáåòî è ïðîäúëæàâàõà âñå ïîâå÷å äà ñå èçäèãàò, îïèñâàéêè ìîùíè ïëàâíè êðúãîâå. Óëîâèë ñå çäðàâî çà êðàêàòà íà Äîðè, Áèëáî ñè ìèñëåøå, ÷å çàâèíàãè ùå çàïîìíè òîçè ïîëåò. Òîé ñàìî ïðîñòåíâàøå: „Ðúöåòå ìè, îõ, ðúöåòå ìè!", äîêàòî Äîðè ïúøêàøå: „Ãîðêèòå ìè êðàêà, ãîðêèòå ìè êðàêà!"
Îò ãîëÿìàòà âèñî÷èíà íà Áèëáî îò âðåìå íà âðåìå ìó ñå çàâèâàøå ñâÿò. Ïðåäè, êîãàòî ìó ñå ñëó÷âàøå äà ïîãëåæäà îò âúðõà íà íÿêîÿ ñêàëè÷êà, âèíàãè ìó ïðèìàëÿâàøå; çàòîâà òîé íå îáè÷àøå ñòúëáèòå, äà íå ãîâîðèì ïúê çà äúðâåòàòà (à è íèêîãà íå ìó ñå áå íàëàãàëî äà ñå ñïàñÿâà îò âúëöè). Ìîæåòå äà ñè ïðåäñòàâèòå êàê ìó ñå âúðòåøå ãëàâàòà ñåãà, êàòî ïîãëåæäàøå íàäîëó ïðåç ðàçïåðåíèòå ñè êðàêà è çúðâàøå òúìíèòå çåìè, ðàçïðîñòðåíè ïîä íåãî, íÿêîé ïîñðåáðåí îò ëóíàòà ñêàëåí ñêëîí èëè íÿêîÿ ðåêà ñðåä ðàâíèíàòà.
Áåëåçíèêàâèòå î÷åðòàíèÿ íà ïëàíèíñêèòå âúðõîâå ñå ïðèáëèæàâàõà âñå ïîâå÷å - îãðåíè îò ëóíàòà îñòðèÿ, ùðúêíàëè íàä ÷åðíèòå ñåíêè. Ìàêàð è ñðåä ëÿòî, áåøå ìíîãî ñòóäåíî. Áèëáî çàòâîðè î÷è è âçå äà ñå ïèòà êîëêî ëè âðåìå îùå ùå èçäúðæàò ðúöåòå ìó. Ïîñëå ñè ïðåäñòàâè êàêâî áè ñòàíàëî, àêî íå èçäúðæàò. È ïðîñòî ìó ïðèëîøà.
Ïîëåòúò ñâúðøè òúêìî íàâðåìå - òúêìî ïðåäè ðúöåòå äà ìó èçìåíÿò. Òîé ïóñíà ñ âúçäèøêà êðàêàòà íà Äîðè è ñå òúðêóëíà âúðõó íåðàâíàòà ïîâúðõíîñò íà åäíî îðëîâî ãíåçäî. Îñòàíà äà ëåæè òàì áåçìúëâíî, äîêàòî â ãëàâàòà ìó ñå ñìåñâàõà ïî÷óäàòà, ÷å ñå å ñïàñèë îò ïëàìúöèòå è ñòðàõúò äà íå ïîëåòè îò òîâà òÿñíî ìÿñòî â òúìíèòå áåçäíè îò äâåòå ìó ñòðàíè. ×óâñòâóâàøå ñå ñèëíî îòìàëÿë ñëåä ñòðàøíèòå ïðåìåæäèÿ îò ïîñëåäíèòå òðè äíè, ïðåç êîèòî íà âñè÷êî îòãîðå íå áåøå è õàïâàë ïî÷òè íèùè÷êî, è ñå ÷ó äà êàçâà ãëàñíî:
- Ñåãà âå÷å ñè ïðåäñòàâÿì êàêâî èçïèòâà åäíî ïàð÷å áåêîí, êîãàòî âíåçàïíî ãî èçâàäÿò ñ âèëèöà îò òèãàíà è ãî ñëîæàò îáðàòíî íà ïîëèöàòà!
- Íå, íå ìîæåø äà ñè ïðåäñòàâèø - ÷ó ñå â îòãîâîð ãëàñúò íà Äîðè, - çàùîòî ïàð÷åòî áåêîí çíàå, ÷å ðàíî èëè êúñíî ùå ñå âúðíå ïàê â òèãàíà, à íèå ñå íàäÿâàìå äà íå ñå âúðíåì. Ïúê è îðëèòå íå ñà âèëèöè!
- Î, íå ñà âèëèöè, ðàçáèðà ñå, ÷å íå ñà, ñúâñåì íå èñêàõ äà êàæà òîâà - ðå÷å Áèëáî, êàòî ñåäíà è ïîãëåäíà ðàçòðåâîæåíî êúì îðåëà, êîéòî áåøå êàöíàë íàáëèçî. ×óäåøå ñå êàêâè ëè äðóãè áåçñìèñëèöè áåøå èçäðúíêàë è äàëè îðåëúò íÿìàøå äà ñå îñêúðáè. „Íå áèâà äà îáèæäàø îðåë, êîãàòî ñè ñàìî åäèí ìúíè÷úê õîáèò è ñè ïîïàäíàë â ãíåçäîòî ìó ïðåç íîùòà!" - ïîìèñëè ñè òîé.
Îðåëúò îáà÷å íå ìó îáúðíà íèêàêâî âíèìàíèå, à ñàìî íàîñòðè ÷îâêàòà ñè â åäèí êàìúê è âçå äà ñè ÷èñòè ïåðàòà.
Ñêîðî äîëåòÿ äðóã îðåë.
- Öàðÿ íà îðëèòå çàïîâÿäà äà îòâåäåø ïëåííèöèòå íà Ãîëÿìàòà ñêàëà - èçâèêà òîé è îòëåòÿ îáðàòíî.
Ïúðâèÿò îðåë ãðàáíà Äîðè ñ íîêòèòå ñè è ãî ïîíåñå íàíÿêúäå â òúìíàòà íîù, êàòî îñòàâè Áèëáî ñàì-ñàìè÷úê. Ãîðêèÿò õîáèò òîëêîâà ñå èçïëàøè, ÷å íàìåðè ñèëè ñàìî äà ñå çàïèòà êàêâî ëè áå èìàë ïðåäâèä âåñòèòåëÿò ïîä äóìàòà „ïëåííèöè" è ñè ïðåäñòàâè êàê ãî ðàçêúñâàò êàòî çàåê, êîãàòî äîéäå è íåãîâèÿò ðåä.
Îðåëúò ñå âúðíà, ãðàáíà ãî ñ íîêòèòå ñè çà ÿêàòà íà äðåõàòà è ïîëåòÿ. Òîçè ïúò ëåòÿõà ñúâñåì êðàòêî. Ñêîðî Áèëáî, öåëèÿò ðàçòðåïåðàí îò ñòðàõ, áå ïîëîæåí âúðõó åäíà øèðîêà, èçäàäåíà íàïðåä îò ïëàíèíñêèÿ ñêëîí ïëîñêà ñêàëà. Êúì íåÿ íå âîäåøå íèêàêâà ïúòåêà - äîñòèãàøå ñå ñàìî ñ ëåòåíå, - à îòòóê ìîæåøå äà ñå ñïàñèø åäèíñòâåíî, àêî óñïååø äà ïðåñêî÷èø îáãðàæäàùàòà ÿ ïðîïàñò. Íà òàçè ñêàëà Áèëáî ñâàðè âñè÷êè îñòàíàëè, êîèòî ñåäÿõà åäèí äî äðóã, îáëåãíàëè ãúðáîâåòå íà ïëàíèíñêèÿ ñêëîí. Òóê áåøå è Öàðÿ íà îðëèòå, êîéòî ðàçãîâàðÿøå ñ Ãàíäàëô.
Î÷åâèäíî íå âîäåõà Áèëáî, çà äà áúäå èçÿäåí æèâ. Ëè÷åøå ñè, ÷å âúëøåáíèêúò è ïîâåëèòåëÿò íà îðëèòå ñå ïîçíàâàò è ÷å äîðè ñà â ïðèÿòåëñêè îòíîøåíèÿ. Âñúùíîñò Ãàíäàëô, êîéòî ÷åñòî áå ìèíàâàë ïðåç ïëàíèíèòå, âåäíúæ áå íàïðàâèë óñëóãà íà îðëèòå, êàòî áå èçëåêóâàë ïðåäâîäèòåëÿ èì, ðàíåí îò íå÷èÿ ñòðåëà. Ñåãà âå÷å ùå âè ñòàíå ÿñíî, ÷å äóìàòà „ïëåííèöè" îçíà÷àâàøå ïëåííèöè, îñâîáîäåíè îò âëàñòòà íà çëèòå äóõîâå, à íå ïëåííèöè, çàëîâåíè îò îðëèòå. Äîêàòî ñëóøàøå ðàçãîâîðà ìåæäó Ãàíäàëô è Öàðÿ íà îðëèòå, Áèëáî ðàçáðà, ÷å íàé-ñåòíå íàèñòèíà ùå ñå èçìúêíàò îò óæàñíèòå ïëàíèíè. Äâàìàòà îáñúæäàõà êàê òî÷íî äà áúäàò ïðåíåñåíè äæóäæåòàòà, ñàìèÿò âúëøåáíèê è Áèëáî äîëó â ðàâíèíàòà, îòêúäåòî äà ïðîäúëæàò ñâîåòî ïúòåøåñòâèå.
Öàðÿ íà îðëèòå íå áåøå ñêëîíåí äà ñå ïðåíàñÿò ïúòåøåñòâåíèöèòå äî ìÿñòî, áëèçî äî êîåòî æèâåÿò õîðà.
- Òå ùå íè çàñòðåëÿò ñ ãîëåìèòå ñè ëúêîâå îò òèñîâî äúðâî - ðå÷å òîé, - çàùîòî ùå ïîìèñëÿò, ÷å ñìå òðúãíàëè äà êðàäåì îâöåòå èì. È ïðè äðóã ñëó÷àé áèõà áèëè ïðàâè íàèñòèíà. Íå! Íèå ñå ðàäâàìå, ÷å íàäõèòðèõìå çëèòå äóõîâå è ÷å íè ñå îòäàäå âúçìîæíîñò äà òè ñå îòáëàãîäàðèì, íî íÿìà äà ðèñêóâàìå æèâîòà ñè â þæíèòå ðàâíèíè çàðàäè äæóäæåòàòà.
- Äîáðå - ðå÷å Ãàíäàëô. - Îòâåäåòå íè äîòàì, äîêúäåòî æåëàåòå! Íèå è áåç òîâà âå÷å ñìå âè ìíîãî çàäúëæåíè. À ìåæäóâðåìåííî íåêà òè ñúîáùÿ, ÷å ñìå ñòðàøíî ãëàäíè.
- Àç ñúì ïî÷òè ìúðòúâ îò ãëàä - îáàäè ñå Áèëáî ñ òèõ ãëàñåö, êîéòî íèêîé íå ÷ó.
- Òîâà ëåñíî ùå ñå óðåäè - îòãîâîðè Öàðÿ íà îðëèòå.
Íå ñëåä äúëãî íà ïëîñêàòà ñêàëà âå÷å ãîðåøå áóåí îãúí. Îêîëî íåãî ñå áÿõà íàðåäèëè äæóäæåòàòà è ãîòâåõà, à âúâ âúçäóõà ñå íîñåøå ïðèÿòåí ìèðèñ íà ïå÷åíî. Îðëèòå áÿõà äîíåñëè ñóõè êëîíè çà ãîðèâî, à çà õðàíà - íÿêîëêî çàåêà è åäíà ìàëêà îâöà. Äæóäæåòàòà ñå çàåõà ñ ïðèãîòîâëåíèÿòà, íî Áèëáî ñå ÷óâñòâóâàøå òâúðäå ñëàá, çà äà èì ïîìàãà, à îñâåí òîâà íå áåøå è ìíîãî ëîâúê â îäèðàíåòî íà çàéöè èëè ðÿçàíåòî íà ìåñî, çàùîòî áåøå ñâèêíàë äà ãî ïîëó÷àâà íàïðàâî îò ìåñàðÿ, ãîòîâî çà ãîòâåíå. Ãàíäàëô ñúùî ñè ïîëåãíà, ñëåä êàòî áåøå âçåë ó÷àñòèå â çàïàëâàíåòî íà îãúíÿ, ïîíåæå Îèí è Ãëîèí ñè áÿõà çàãóáèëè êóòèéêèòå ñ îãíèâî (äæóäæåòàòà íå îáè÷àò äà óïîòðåáÿâàò êèáðèò, äîðè è ñåãà).
Ñ òîâà ñâúðøèõà ïðèêëþ÷åíèÿòà â Ìúãëèâèòå ïëàíèíè. Áèëáî ñè íàïúëíè êîðåì÷åòî è îòíîâî ñå ïî÷óâñòâóâà äîáðå, ìàêàð ÷å àêî ìîæåøå äà èçáèðà, áè ïðåäïî÷åë äà ñè õàïíå ôèëèéêà õëÿá, íàìàçàíà ñ ìàñëî, âìåñòî îïå÷åíèòå íà øèø ìðúâêè. Ñåòíå ñå ñâè íà êðàâàé è ñïà òàêà ñëàäêî âúðõó òâúðäàòà ñêàëà, êàêòî íèêîãà íå áå ñïàë â ïóõåíîòî ñè ëåãëî â ìúíè÷êàòà ïðèâåòëèâà äóïêà. Íî öÿëà íîù ñúíóâà ñâîÿ äîì è â ñúíÿ ñè áðîäåøå èç âñè÷êè ñòàè, çà äà òúðñè íåùî, êîåòî íå íàìèðàøå è êîåòî èçîáùî íå çíàåøå êàê èçãëåæäà.


7. ÍÅÎÁÈÊÍÎÂÅÍ ÏÎÄÑËÎÍ

Íà ñëåäíàòà ñóòðèí, Áèëáî ñå ñúáóäè îò ðàííèòå ëú÷è íà ñëúíöåòî, êîåòî ãðååøå ïðàâî â î÷èòå ìó. Òîé ñêî÷è, çà äà âèäè êîëêî å ÷àñúò è äà ñëîæè ÷àéíèêà íà îãúíÿ, íî âåäíàãà îòêðè, ÷å âñúùíîñò íå å óäîìà ñè. Îáåçñúð÷åí, òîé ñåäíà íà çåìÿòà è ñúâñåì áåç ïîëçà çàìå÷òà çà åäíî õóáàâî èçìèâàíå è ñðåñâàíå. Çà çàêóñêà íÿìàøå íèòî ÷àé, íèòî ïðåïå÷åíà ôèëèéêà, íèòî áåêîí, à ñàìî ñòóäåíî îâíåøêî è çàåøêî. Îòãîðå íà âñè÷êî òðÿáâàøå è áúðçî äà ñå ïðèãîòâè îòíîâî çà ïúòåøåñòâóâàíå.
Òîçè ïúò ìó ïîçâîëèõà äà ñå ïîêà÷è íà ãúðáà íà åäèí îðåë è äà ñå õâàíå çäðàâî çà øèÿòà ìó. Âÿòúðúò ñèëíî ãî áðóëåøå è òîé çàòâîðè î÷è. Äæóäæåòàòà øóìíî ñå ñáîãóâàõà ñ îáåùàíèåòî äà ñå îòïëàòÿò íà Öàðÿ íà îðëèòå, êîãàòî ìîãàò è ïåòíàäåñåò ãîëåìè ïòèöè ëèòíàõà îò ïëàíèíñêèÿ ñêëîí. Ñëúíöåòî âñå îùå ãðååøå îò èçòîê. Óòðèíòà áåøå ñòóäåíà, ìúãëè ñå ñòåëåõà íàä äîëèíèòå è êîòëîâèíèòå è îáâèâàõà îñòðèòå ïëàíèíñêè âúðõîâå. Áèëáî îòâîðè åäíîòî ñè îêî, êîëêîòî äà íàäçúðíå ñàìî, è âèäÿ, ÷å ãîëåìèòå ïòèöè âå÷å áÿõà ñå èçäèãíàëè âèñîêî. Çåìÿòà åäâà ñå ñúçèðàøå, à ïëàíèíñêèòå âúçâèøåíèÿ èçîñòàâàõà åäíî ïî åäíî íÿêúäå äàëå÷å íàçàä. Òîé çàòâîðè îòíîâî î÷è è ñå óëîâè ïî-çäðàâî.
- Íå ìå ñòèñêàé òàêà! - èçâèêà îðåëúò. - Íÿìà çàùî äà òðåïåðåø îò ñòðàõ êàòî çàåê, ìàêàð è äà ïðèëè÷àø íà òàêúâ. Óòðèíòà å ïðåêðàñíà è äóõà ëåê âåòðåö. Íèìà èìà íåùî ïî-õóáàâî îò ëåòåíåòî?
Íà Áèëáî ìó ñå èñêàøå äà êàæå: „Äà, èìà. Åäíà òîïëà áàíÿ è ïîâòîðíà çàêóñ÷èöà íà ìîðàâàòà" - íî ðåøè, ÷å å ïî-äîáðå äà íå êàçâà íèùî è äà ïîîòñëàáè ìàëêî ïðåãðúäêàòà ñè.
Ñëåä èçâåñòíî âðåìå - ìàêàð è îò òàêàâà âèñî÷èíà - îðëèòå íàâÿðíî ñúçðÿõà öåëòà, êúì êîÿòî ñå áÿõà îòïðàâèëè, çàùîòî çàïî÷íàõà äà îïèñâàò øèðîêè êðúãîâå è äà ñå ñïóñêàò íàäîëó. Ñïóñêàíåòî ïðîäúëæè äúëãî è Áèëáî íàé-ñåòíå ðåøè äà îòâîðè î÷è. Çåìÿòà áåøå âå÷å ñúâñåì áëèçî, âèæäàõà ñå äúðâåòà, êîèòî ïðèëè÷àõà íà äúáîâå è áðÿñòîâå, ïðîñòîðíè, ïîêðèòè ñ òðåâà ðàâíèíè è åäèí ïîòîê, êîéòî òå÷åøå ïðåç ñðåäàòà èì. Îãðîìíà ñêàëà, ïî÷òè êàòî êàìåíåí õúëì, èçíèêâàøå íàé-íåî÷àêâàíî èçïîä çåìÿòà òúêìî íà ïúòÿ íà ðåêàòà è ÿ ðàçêëîíÿâàøå. Òÿ èçãëåæäàøå êàòî ïîñëåäíà îñòàíêà îò äàëå÷íèòå ïëàíèíè, çàïîêèòåíà ñÿêàø êèëîìåòðè íàâúòðå â ðàâíèíàòà îò íÿêîé âåëèêàí íà âåëèêàíèòå.
Åäèí ïî åäèí îðëèòå ñå ñòðåëíàõà áúðçî êúì òàçè ñêàëà è îñòàâèõà ïúòíèöèòå ñè íà íåÿ.
- Íà äîáúð ïúò! - èçâèêàõà òå. - È íàêúäåòî è äà ïúòóâàòå, íåêà íàêðàÿ áëàãîïîëó÷íî ñå çàâúðíåòå â ãíåçäàòà ñè! - Òîâà áåøå ó÷òèâîòî ïîæåëàíèå, ïðèåòî äà ñå èçêàçâà ìåæäó îðëèòå.
- È íåêà âÿòúðúò ïîä âàøèòå êðèëà âè îòíåñå òàì, êúäåòî ïëóâàò ñëúíöåòî è ëóíàòà! - îòâúðíà Ãàíäàëô, êîéòî çíàåøå êàê òî÷íî ïîäîáàâà äà ñå îòãîâîðè.
È òúé, òå ñå ðàçäåëèõà. Ñëåä âðåìå Öàðÿ íà îðëèòå ñòàíà Öàð íà âñè÷êè ïòèöè è âçå äà íîñè çëàòíà êîðîíà íà ãëàâàòà, à íåãîâèòå ïåòíàäåñåò ãëàâíîêîìàíäóâàùè - çëàòíè îãúðëèöè íà øèèòå ñè (íàïðàâåíè îò çëàòîòî, êîåòî äæóäæåòàòà èì ïîäàðèõà), íî Áèëáî íèêîãà âå÷å íå ãè âèäÿ - îñâåí äàëå÷ ãîðå âúâ âèñèíèòå ïî âðåìå íà áèòêàòà íà Ïåòòå àðìèè. Íî òúé êàòî òàçè áèòêà ñå ðàçèãðàâà â êðàÿ íà íàøèÿ ðàçêàç, çàñåãà íÿìà äà êàçâàìå íèùî ïîâå÷å çà íåÿ.
Íà âúðõà íà òîçè ñêàëåí õúëì èìàøå åäíà ãëàäêà ïëîùàäêà, îò êîÿòî òðúãâàøå äîáðå óòúïêàíà ñòúïàëîâèäíà ïúòåêà. Òÿ âîäåøå äîëó êúì ðåêàòà, à ïðåç ðåêàòà èìàøå áðîä îò ãîëåìè ïëîñêè êàìúíè, ïî êîÿòî ñå ñòèãàøå äî îáðàñëèÿ â òðåâà áðÿã. Íà êðàÿ íà ïúòåêàòà, áëèçî äî áðîäà îò ïëîñêè êàìúíè, èìàøå ìàëêà ïåùåðà (çàêúòàíà è ïîêðèòà ñ ðå÷íè êàìú÷åòà). È òúêìî â íåÿ ñå ñúáðàõà ïúòåøåñòâåíèöèòå, çà äà îáñúäÿò êàêâî ïðåäñòîè äà ñå ïðàâè.
- Ìîåòî æåëàíèå áåøå äà ïðåâåäà âñè÷êè âè çäðàâè è ÷èòàâè (àêî å âúçìîæíî) ïðåç ïëàíèíèòå - ðå÷å âúëøåáíèêúò. - È åòî ÷å ñåãà áëàãîäàðåíèå íà äîáðîòî ðúêîâîäñòâî è íà áëàãîñêëîííîñòòà íà ñúäáàòà òîâà å ñòîðåíî. Âñúùíîñò íèå ñå íàìèðàìå äàëå÷ ïî íà èçòîê îò ìÿñòîòî, äî êîåòî âúçíàìåðÿâàõ äà âè ñúïðîâîæäàì. Â êðàÿ íà êðàèùàòà òîâà ïðèêëþ÷åíèå ñè å âàøå, à íå ìîå. Ùå âè íàâåñòÿ îòíîâî, ïðåäè òî äà å çàâúðøèëî, à ìåæäóâðåìåííî èìàì äðóãà íåîòëîæíà ðàáîòà, êîÿòî òðÿáâà äà ñâúðøà.
Äæóäæåòàòà àõíàõà è äîáèõà ïå÷àëåí âèä, à Áèëáî ñå ðàçïëàêà. Òå âå÷å áÿõà çàïî÷íàëè äà ñè ìèñëÿò, ÷å Ãàíäàëô ùå ãè ñúïðîâîæäà äî êðàÿ è ÷å âèíàãè ùå áúäå ñ òÿõ, çà äà èì ïîìàãà â òðóäíè ìèãîâå.
- Àç íÿìà äà èç÷åçíà âåäíàãà - óñïîêîè ãè Ãàíäàëô. - Ùå îñòàíà ñ âàñ îùå äåí-äâà. Ìîæå áè ùå óñïåÿ äà âè ïîìîãíà äà èçëåçåòå îò ñåãàøíîòî ñè çàòðóäíåíèå, íî è àç ñàìèÿò ñå íóæäàÿ îò ìàëêî ïîìîù. Îñòàíàõìå áåç õðàíà, áåç íóæíèòå íè âåùè è áåç êîí÷åòà çà ÿçäåíå, à âèå è íå çíàåòå êúäå ñå íàìèðàòå. Òîâà ïîíå ìîãà äà âè êàæà. Âèå ñòå âñå îùå íà íÿêîëêî êèëîìåòðà íà ñåâåð îò ïúòåêàòà, ïî êîÿòî òðÿáâàøå äà âúðâèì, àêî íå áÿõìå íàïóñíàëè òàêà íàáúðçî ïëàíèíñêèÿ ïðîõîä. Èç òèÿ ìåñòà èìà ìàëêî îáèòàòåëè - îñâåí àêî íå ñà ïðèäîøëè, îòêàêòî ìèíàâàõ çà ïîñëåäåí ïúò íàñàì ïðåäè íÿêîëêî ãîäèíè. Íî àç ïîçíàâàì åäíîãî, êîéòî æèâåå íàáëèçî. Òîé èìåííî íàïðàâè ñòúïàëàòà íà ãîëÿìàòà ñêàëà - Ðàâíîñêàë, êàêòî, ñòðóâà ìè ñå, ÿ íàðè÷à. Òîé íå èäâà ÷åñòî òóê, îñîáåíî ïðåç äåíÿ, òúé ÷å íÿìà ñìèñúë äà ãî ÷àêàìå, ïúê è å îïàñíî äà ñå çàñòîÿâàìå. Çàòîâà íàé-ðàçóìíî ùå å äà îòèäåì äà ãî íàìåðèì. È àêî ñðåùàòà íè ñ íåãî ìèíå äîáðå, ìèñëÿ, ÷å ùå âè íàïóñíà è ùå âè ïîæåëàÿ êàòî îðëèòå: „Äîáúð ïúò, íàêúäåòî è äà îòèâàòå!"
Äæóäæåòàòà âçåõà äà ãî ìîëÿò äà íå ãè íàïóñêà. Îáåùàâàõà ìó çëàòî, ñðåáðî è ñêúïîöåííè êàìúíè îò ñúêðîâèùåòî, êîåòî äðàêîíúò ïàçåøå, íî òîé íå ñêëîíè.
- Íå íàñòîÿâàéòå, íå íàñòîÿâàéòå! À ùî ñå îòíàñÿ äî äðàêîíîâîòî çëàòî, ìèñëÿ, ÷å ñúì çàñëóæèë âå÷å ÷àñò îò íåãî, àêî èçîáùî ñè ãî âúçâúðíåòå.
Íàêðàÿ òå ñïðÿõà äà ãî ìîëÿò. Ñúáëÿêîõà ñè äðåõèòå è ñå èçêúïàõà â ðåêàòà, êîÿòî ïðè áðîäà òå÷åøå ïëèòêà è áèñòðà âúðõó êàìåíèñòîòî ñè äúíî. Êîãàòî ñå èçñóøèõà íà æàðêîòî ñëúíöå, òå ñå ïî÷óâñòâóâàõà îáîäðåíè, ìàêàð âñå îùå äà èçïèòâàõà ëåêî îãîð÷åíèå, à ñúùî è ëåê ãëàä. Ñêîðî ñëåä òîâà ïðåêîñèõà ðåêàòà (Áèëáî ïðåíåñîõà íà ãðúá) è òðúãíàõà ïðåç âèñîêàòà çåëåíà òðåâà ïîêðàé ðåäèöè îò êè÷åñòè äúáîâå è âèñîêè áðÿñòîâå.
- À çàùî ÿ íàðè÷àò Ðàâíîñêàë? - çàïèòà Áèëáî, äîêàòî âúðâåøå ðåäîì ñ âúëøåáíèêà.
- Òîâà íàèìåíîâàíèå Òîé ñàì ñè ãî å èçìèñëèë. Òàêà íàðè÷à âñè÷êè ïîäîáíè íåùà - ðàâíîñêàëè. À òàçè ñêàëà òóê å Ðàâíîñêàëúò, çàùîòî ñå íàìèðà áëèçî äî äîìà ìó è òîé äîáðå ÿ ïîçíàâà.
- Êîé ÿ íàðè÷à? Êîé ÿ ïîçíàâà?
- Îíçè, çà êîãîòî âè ñïîìåíàõ - åäíà ìíîãî èçâåñòíà ëè÷íîñò. Òðÿáâà äà ñå äúðæèòå ó÷òèâî, êîãàòî âè çàïîçíàâàì ñ íåãî. Íÿìà äà âè ïðåäñòàâÿ âñè÷êè íàâåäíúæ, à äâàìà ïî äâàìà è âèå ùå âíèìàâàòå äà íå ãî ÿäîñàòå, çàùîòî òîãàâà êîé çíàå êàêâî ìîæå äà ñå ñëó÷è. ßäîñà ëè ñå âåäíúæ, ñòàâà ñòðàøåí. Êîãàòî ìó ñå óãîäè îáà÷å, å ìíîãî äîáúð. Âúâ âñåêè ñëó÷àé, òðÿáâà äà çíàåòå, ÷å ëåñíî ñå ÿäîñâà.
Êàòî ãî ÷óõà äà îáÿñíÿâà âñè÷êî òîâà íà Áèëáî, äæóäæåòàòà ñå ñòðóïàõà îêîëî âúëøåáíèêà.
- Ïðè íåãî ëè íè âîäèø ñåãà? - ïîïèòàõà òå. -Íå ìîæåø ëè äà íè çàâåäåø ïðè äðóã, êîéòî äà íå å òàêà ãíåâëèâ? Çàùî íå íè îáÿñíèø ïî-ÿñíî? – è òúé íàòàòúê.
- Äà, ïðè íåãî âè âîäÿ! Íå, íå ìîãà! Îáÿñíèõ âè âñè÷êî ñúâñåì òî÷íî - îòâúðíà âúëøåáíèêúò ìàëêî òðîñíàòî. - Òðÿáâà äà âè êàæà îùå, ÷å èìåòî ìó å Áåîðí. Ìíîãî å ñèëåí è å êîæîñìåíÿ÷.
- Êîæóõàð ëè? Äåòî íàðè÷à ãîëåìèòå çàéöè, „çàé÷åíöà", êàòî ïðåäñòàâÿ êîæèòå èì çà êàòåðè÷è, íàëè? - ïîïèòà Áèëáî.
- Ùî çà áåçñìèñëèöè? Ðàçáèðà ñå, ÷å íå! - ñîïíà ñå Ãàíäàëô. - Ìîëÿ òå, íå ñòàâàé ãëóïàê Áèëáî, è â èìåòî íà âñè÷êè ÷óäåñà, äîêàòî íå ñå îòäàëå÷èì ïîíå íà ñòîòèíà êèëîìåòðà îò êúùàòà ìó, íå ñïîìåíàâàé îòíîâî äóìàòà „êîæóõàð", íèòî ïúê íåùî, íàïðàâåíî îò êîæà - áèëî ïåëåðèíà, áèëî ÿêà èëè äðóãî òàêîâà! Òîé å êîæîñìåíÿ÷. Ñìåíÿ ñè êîæàòà - ïîíÿêîãà å ãðàìàäíà ÷åðíà ìå÷êà, äðóã ïúò å åäúð è ñèëåí ÷åðíîêîñ ÷îâåê ñ ãîëåìè ðúöå è áóéíà áðàäà. Ïîâå÷å îò òîâà íå ìîãà äà âè êàæà, íî ñìÿòàì, ÷å è òî òðÿáâà äà âè å äîñòàòú÷íî. Íÿêîè ðàçïðàâÿò, ÷å ïðîèçõîæäàë îò ãîëåìèòå ìå÷êè, êîèòî ñà æèâåëè â äðåâíè âðåìåíà èç ïëàíèíèòå ïðåäè èäâàíåòî íà âåëèêàíèòå. Äðóãè òâúðäÿò, ÷å å ïîòîìúê íà ïúðâèòå õîðà, îáèòàâàëè òåçè ìåñòà, ïðåäè Ñìîã äà äîéäå îò Ñåâåð è ïðåäè çëèòå äóõîâå äà ñå çàñåëÿò â òóêàøíèòå ïåùåðè. Àç ñàìèÿò íå çíàì òîâà ñúñ ñèãóðíîñò, íî ïîñëåäíîòî ïðåäëîæåíèå ìè ñå ñòðóâà ïî-âÿðíî. À òîé íå å îò òåçè, íà êîèòî ìîæåø äà çàäàâàø âúïðîñè.
Âúâ âñåêè ñëó÷àé Òîé íå å ïîä âëèÿíèåòî íà íèêàêâà ìàãèÿ, îñâåí íà ñâîÿòà ñîáñòâåíà. Æèâåå, â ãîëÿìà äúðâåíà êúùà ñðåä äúáîâà ãîðà è êàòî õîðàòà îòãëåæäà ðîãàò äîáèòúê è êîíå, êîèòî ñà íå ïî-ìàëêî ÷óäíîâàòè îò ñàìèÿ íåãî. Òå ìó ïðèñëóæâàò è òîé ðàçãîâàðÿ ñ òÿõ. Íå ãè èçïîëçóâà çà õðàíà, íèòî ïúê ëîâè è ÿäå äèâè æèâîòíè. Ïðèòåæàâà ìíîæåñòâî êîøåðè ñ ãîëåìè ñâèðåïè ï÷åëè è ñå õðàíè ãëàâíî ñ ìëÿêî è ìåä. È ñúùî êàòî ìå÷êà êðúñòîñâà íàäëúæ è øèð. Âåäíúæ ãî âèäÿõ äà ñåäè ñàì-ñàìè÷úê ïðåç íîùòà íà Ðàâíîñêàëà, âïåðèë î÷è â ëóíàòà, êîÿòî çàëÿçâàøå çàä Ìúãëèâèòå ïëàíèíè, è ãî ÷óõ êàê èçðåâà íà åçèêà íà ìå÷êèòå:
„Ùå äîéäå äåíÿò, êîãàòî òå ùå çàãèíàò, è àç ùå ñå âúðíà îòíîâî òàì!" Åòî çàùî ìèñëÿ, ÷å ïðîèçõîæäà îò ïëàíèíèòå.
Ñåãà Áèëáî è äæóäæåòàòà èìàõà âúðõó êàêâî äà ðàçìèøëÿâàò è ïðåñòàíàõà äà çàäàâàò âúïðîñè. Ïðåäñòîåøå èì âñå îùå äúëúã ïúò. Èçêà÷âàõà ñå áàâíî ïî õúëìîâå è ñå ñïóñêàõà íàäîëó ïðåç äîëèíè. Ñòàíà ìíîãî ãîðåùî. Îò âðåìå íà âðåìå ïúòíèöèòå ñå ñïèðàõà ïîä äúðâåòàòà, çà äà ñè ïî÷èíàò, è òîãàâà Áèëáî óñåùàøå òàêúâ ãëàä, ÷å áåøå ãîòîâ äà çàõðóñêà è æúëúäè, íî çà ñúæàëåíèå òå îùå íå áÿõà äîñòàòú÷íî óçðåëè è íå ñå ðîíåõà ïî çåìÿòà.
Íÿêúäå ïîäèð îáÿä îò äâåòå ñòðàíè íà ïúòÿ çàïî÷íàõà äà ñå ðåäÿò îáøèðíè ïîëÿíè ñ öâåòÿ, òàêà ïîäáðàíè ïî âèäîâå, ñÿêàø íÿêîé ãè áåøå çàñàæäàë. Íàé-ìíîãî ñå ñðåùàøå äåòåëèíàòà – îãðîìíè ïðîñòðàíñòâà áÿõà ïîêðèòè ñ âèîëåòîâà äåòåëèíà, ÷åðâåíà äåòåëèíà, ðîçîâà äåòåëèíà è íèñêîñòåáëåíà áÿëà äåòåëèíà ñ ìèðèñ íà ìåä. Âúâ âúçäóõà ñå íîñåøå ñèëíî æóæåíå è áðúì÷åíå. Âúâ âñè÷êè ïîñîêè ïðåëèòàõà ðàáîòëèâè ï÷åëè. È òî êàêâè ï÷åëè! Áèëáî íèêîãà íå áåøå âèæäàë òàêèâà.
„Àêî íÿêîÿ îò òÿõ ìå óæèëè - ìèñëåøå ñè òîé, - òàêà ùå ñå ïîäóÿ, ÷å ùå ñòàíà äâîéíî ïî-ãîëÿì."
Ï÷åëèòå áÿõà ïî-ãîëåìè îò ñòúðøåëè, à òúðòåèòå - îò ÷îâåøêè ïàëåö. Æúëòèòå èâè÷êè, êîèòî îïàñâàõà ÷åðíèòå èì òåëöà, ãðååõà êàòî çëàòî.
- Ïðèáëèæàâàìå - îáàäè ñå Ãàíäàëô. - Íàâëèçàìå âå÷å â ï÷åëíèòå ïàñèùà.
Ñêîðî ïúòíèöèòå ñòèãíàõà äî åäèí ïîÿñ îò âèñîêè è ìíîãî ñòàðè äúáîâå, à ñëåä òîâà - è äî åäèí æèâ ïëåò îò òðúíêè, ïðåç êîéòî íèòî ñå âèæäàøå íåùî, íèòî íÿêîé ìîæåøå äà ñå ïðîâðå.
- Íàé-äîáðå ùå å äà ïî÷àêàòå òóê - êàçà âúëøåáíèêúò íà äæóäæåòàòà. - Êîãàòî âè ïîâèêàì èëè âè ïîäñâèðíà, òðúãíåòå ñëåä ìåí - ñåãà ùå âèäèòå îòêúäå ùå ìèíà. Íî ñàìî ïî äâîéêè, íå çàáðàâÿéòå, è òî ïðåç ïåò ìèíóòè. Áîìáóð å âúçïúëåí, òàêà ÷å ùå ìèíå çà äâàìà. Íàé-óìåñòíî å äà äîéäå ïîñëåäåí è ñàì. Äà òðúãâàìå, ãîñïîäèí Áåãèíñ! Òóê íÿêúäå òðÿáâà äà èìà ïîðòà. - È ñ òåçè äóìè Ãàíäàëô ïîå ïîêðàé æèâèÿ ïëåò, ñëåäâàí îò èçïëàøåíèÿ õîáèò.
Ñêîðî äâàìàòà ñòèãíàõà äî åäíà øèðîêà è âèñîêà äúðâåíà ïîðòà, îòâúä êîÿòî ñå âèæäàõà ãðàäèíè, íÿêîëêî íèñêè, íàïðàâåíè îò íåîäÿëàíè òðóïè ïîñòðîéêè ñúñ ñëàìåíè ïîêðèâè, ïëåâíèöè, îáîðè, íàâåñè è åäíà äúëãà è íèñêà äúðâåíà êúùà. Îò âúòðåøíàòà ñòðàíà íà äåáåëèÿ æèâ ïëåò ñå ðåäÿõà êîøåðè ñúñ çàêðúãëåíè êàòî êàìáàíêè ïîêðèâè îò ñëàìà. Äâîðúò ñå îãëàñÿøå îò æóæåíåòî íà èñïîëèíñêèòå ï÷åëè, êîèòî ïðåëèòàõà íàïðåä-íàçàä èëè ïúëçÿõà íàâúí-íàâúòðå îò êîøåðèòå.
Âúëøåáíèêúò è Áèëáî ïîáóòíàõà ïîðòàòà, êîÿòî ñå îòâîðè ñúñ ñêúðöàíå, è òðúãíàõà ïî øèðîêàòà ïúòåêà êúì êúùàòà. Íÿêîëêî êîíÿ ñ ëúñêàâà è äîáðå ïðèãëàäåíà êîçèíà èçïðèïêàõà ïðåç òðåâàòà è ñå âçðÿõà â íîâîäîøëèòå ñ óìíèòå ñè î÷è; ïîñëå õóêíàõà â ãàëîï êúì ïîñòðîéêèòå.
- Îòèäîõà äà ìó êàæàò, ÷å ïðèñòèãàò íåïîçíàòè - ðå÷å Ãàíäàëô.
Ñêîðî âúëøåáíèêúò è ñïúòíèêúò ìó ñòèãíàõà äî åäèí âúòðåøåí äâîð, çàòâîðåí ìåæäó êúùàòà è äâåòå é ïðîäúëãîâàòè êðèëà. Â ñðåäàòà íà äâîðà ëåæåøå åäèí îãðîìåí îòñå÷åí äúá, à îêàñòðåíèòå ìó êëîíè áÿõà ðàçõâúðëÿíè íàîêîëî. Áëèçî äî äúáà áåøå çàñòàíàë åäúð ÷îâåê ñ ãúñòà ÷åðíà áðàäà è êîñà, ñ ãîëåìè ðúöå è êðàêà ñ ÿêè ìóñêóëè, îáëå÷åí â øèðîêà âúëíåíà äðåõà áåç ðúêàâè, äúëãà äî êîëåíåòå. Îáëÿãàøå ñå íà ãîëÿìà áðàäâà, à êîíåòå áÿõà çàñòàíàëè äî íåãî, ñ îïðåíè íà ðàìåíåòå ìó ìóöóíè.
- Àõà! Åòî ãè! - îáúðíà ñå ìúæúò êúì êîíåòå. - Íå èçãëåæäàò îïàñíè. Ìîæåòå äà ñè âúðâèòå! - Ñåòíå ñå çàñìÿ ãðúìêî, îñòàâè áðàäâàòà íà çåìÿòà è òðúãíà íàïðåä.
- Êîè ñòå âèå è êàêâî æåëàåòå? - ïîïèòà òîé ñ ðÿçúê òîí, êàòî ñå èçïðàâè ïðåä ïîñåòèòåëèòå.
Áåøå ìíîãî ïî-âèñîê îò Ãàíäàëô, à ùî ñå îòíàñÿ äî Áèëáî, òîé ñïîêîéíî ìîæåøå äà ìèíå ìåæäó êðàêàòà ìó, áåç äà äîêîñíå ñ ãëàâà ðåñíèòå íà êàôÿâàòà ìó äðåõà.
- Àç ñúì Ãàíäàëô - ðå÷å âúëøåáíèêúò.
- Íèêîãà íå ñúì ÷óâàë çà íåãî - èçìúðìîðè ÷åðíîáðàäèÿò. - À òîâà ìàëêî ÷îâå÷å êàêâî å? - ïîïèòà òîé, êàòî ñå íàâåäå è èçãëåäà íàìðúùåíî Áèëáî èçïîä ÷åðíèòå ñè ðóíòàâè âåæäè.
- Òîâà å ãîñïîäèí Áåãèíñ, õîáèò îò èçâåñòåí ðîä, óâàæàâàí è ïî÷èòàí - ïîÿñíè Ãàíäàëô.
Áèëáî ñå ïîêëîíè. Ñúæàëÿâàøå, ÷å íÿìà øàïêà, êîÿòî äà ñâàëè, è ñèëíî ñå ñìóùàâàøå çàðàäè ëèïñâàùèòå êîï÷åòà.
- Àç ñàìèÿò ñúì âúëøåáíèê - ïðîäúëæè Ãàíäàëô - è ñúì ÷óâàë çà òåá, ìàêàð òè äà íå ñè ÷óâàë çà ìåíå. Ìîæå áè ïîçíàâàø îáà÷å ìîÿ áðàòîâ÷åä Ðàäàãàñò, êîéòî æèâåå äî þæíèÿ êðàé íà Íåïðîãëåäíàòà ãîðà?
- Äà, òîé ñå ïîëçóâà ñ äîáðî èìå ñðåä âúëøåáíèöèòå, ñòðóâà ìè ñå. Ñðåùàë ñúì ãî ïîíÿêîãà - îòâúðíà Áåîðí. - Ñåãà âå÷å çíàì êîé ñè èëè êîéòî òâúðäèø, ÷å ñè. Íî êàæè êàêâî æåëàåø?
- Äà ñè ïðèçíàÿ, íèå ñè çàãóáèõìå âåùèòå è ïî÷òè çàãóáèõìå ïúòÿ, çàòîâà ñåãà èìàìå êðàéíà íóæäà îò ïîìîù èëè ïîíå îò ñúâåò. Íà âñè÷êî îòãîðå ïðåæèâÿõìå è ãîëåìè íåïðèÿòíîñòè, ñúñ çëèòå äóõîâå îò ïëàíèíèòå.
- Ñúñ çëèòå äóõîâå ëè? - ðå÷å åäðèÿò ÷îâåê ñ ïî-ìåê òîí. - È ñòå ïðåæèâåëè ãîëåìè íåïðèÿòíîñòè, òàêà ëè? À êàêâî òúðñåõòå ïðè òÿõ?
- Íå ñìå òúðñèëè íèùî ïðè òÿõ. Òå íè èçäåáíàõà åäíà íîù â ïðîõîäà, ïðåç êîéòî òðÿáâàøå äà ìèíåì. Íèå áÿõìå òðúãíàëè íàñàì îò çåìèòå íà çàïàä, íî òîâà å äúëãà èñòîðèÿ.
- Òîãàâà ïî-äîáðå âëåçòå âúòðå è ìè ðàçêàæåòå íåùî îò íåÿ, àêî òîâà íÿìà äà îòíåìå öÿë äåí - ðå÷å ÷îâåêúò è ãè ïîâåäå ïðåç äâîðà êúì òúìíàòà âðàòà íà êúùàòà. Òå ãî ïîñëåäâàõà è ïîïàäíàõà â åäíî ïðîñòîðíî ïîìåùåíèå ñ îãíèùå â ñðåäàòà. Ìàêàð äà áåøå ëÿòî, â îãíèùåòî ãîðåøå îãúí, à äèìúò ñå âèåøå íàãîðå êúì îïóøåíèòå ãðåäè è ñå ñòðåìåøå äà èçëåçå íàâúí ïðåç åäèí îòâîð íà ïîêðèâà. Ïîñåòèòåëèòå ïðåêîñèõà òîâà ìðà÷íî ïîìåùåíèå, îñâåòÿâàíî åäèíñòâåíî îò îãúíÿ è îò îòâîðà íà òàâàíà, ìèíàõà ïðåç åäíà ìàëêà âðàòà è ñå îçîâàõà íà íåùî êàòî âåðàíäà, ñêîâàíà îò äúðâåíè òàëïè è ïîäïðÿíà íà äúðâåíè äèðåöè. Âåðàíäàòà ãëåäàøå íà þã è çàëÿçâàùîòî ñëúíöå âñå îùå ÿ îãðÿâàøå êîñî ñ òîïëèòå ñè è ÿðêè ëú÷è, êîèòî ïîêðèâàõà ñ ïîçëàòà è ïúëíàòà ñ öâåòÿ ãðàäèíà, ñòèãàùà äî ñàìèòå ñòúïàëà.
Òå ñåäíàõà íà äúðâåíè ïåéêè è Ãàíäàëô çàïî÷íà ñâîÿ ðàçêàç, à Áèëáî, ëþëååéêè êðàêà, âçå äà ðàçãëåæäà öâåòÿòà è äà ñå ÷óäè êàêâè ëè èìåíà íîñÿò, òúé êàòî íèêîãà íå áåøå âèæäàë ïîíå ïîëîâèíàòà îò òÿõ.
- Âúðâÿõ ïðåç ïëàíèíèòå, ñ åäèí ïðèÿòåë... èëè äâàìà... - ïîäå âúëøåáíèêúò.
- Èëè äâàìà? Ïúê àç âèæäàì ñàìî åäèí, è òî ñúâñåì ìúíè÷úê - ïðåêúñíà ãî Áåîðí.
- Å, äà ñè ïðèçíàÿ èñòèíàòà, íå èñêàõ äà èäâàìå âñè÷êè çàåäíî è äà òå áåçïîêîèì, ïðåäè äà ðàçáåðà äàëè íÿìàø íÿêàêâà ðàáîòà. Àêî ñè ñúãëàñåí, ìîãà äà ïîäñâèðíà.
- Õàéäå, ïîäñâèðíè!
Ãàíäàëô èçñâèðè îñòðî è ïðîäúëæèòåëíî è âåäíàãà èççàä êúùàòà íà ãðàäèíñêàòà ïúòåêà ñå ïîÿâèõà Òîðèí è Äîðè è íèñêî ñå ïîêëîíèõà.
- Êàêòî âèæäàì, èñêàë ñè äà êàæåø „åäèí èëè òðèìà" - çàáåëÿçà Áåîðí. - Íî òåçè íå ñà õîáèòè, à äæóäæåòà!
- Òîðèí Äúáîâèÿ ùèò, íà òâîèòå óñëóãè! Äîðè, íà òâîèòå óñëóãè! - ïðåäñòàâèõà ñå åäíî ïîäèð äðóãî äâåòå äæóäæåòà è îòíîâî ñå ïîêëîíèõà.
- Âàøèòå óñëóãè íå ñà ìè íóæíè, áëàãîäàðÿ âè - ðå÷å Áåîðí. - Ïî-ñêîðî âèå ñå íóæäàåòå îò ìîèòå. Àç ìíîãî, ìíîãî íå îáè÷àì äæóäæåòàòà, íî àêî å âÿðíî, ÷å òè ñè Òîðèí (ñèí íà Òðåéí è âíóê íà Òðîð, ñòðóâà ìè ñå) è ÷å äðóãàðÿò òè å ïîðÿäú÷åí, àêî å âÿðíî, ÷å ñòå íåïðèÿòåëè íà çëèòå äóõîâå è íå ñòå äîøëè äà çëîñòîðíè÷èòå èç ìîèòå çåìè... Âñúùíîñò çà êàêâî ñòå äîøëè?
- Òå îòèâàò äà ïîñåòÿò çåìÿòà íà äåäèòå ñè íà èçòîê, îòâúä Íåïðîãëåäíàòà ãîðà - íàìåñè ñå Ãàíäàëô - è ïî åäíà ñëó÷àéíîñò ïîïàäíàõìå â òâîèòå âëàäåíèÿ. Òúêìî ïðåìèíàâàõìå ïðåç Ãëàâíèÿ ïðîõîä, êîéòî òðÿáâàøå äà íè èçâåäå äî ïúòÿ íà þã îò òâîèòå çåìè, êîãàòî íè íàïàäíàõà çëèòå äóõîâå - êàêòî ñå êàíåõ äà òè ðàçêàæà...
- Äîáðå äå, õàéäå, ðàçêàçâàé! - ðå÷å Áåîðí, êîéòî ïî íà÷àëî íå áåøå ìíîãî âåæëèâ.
- Áóøóâàøå ñòðàøíà áóðÿ; êàìåííèòå âåëèêàíè áÿõà íàèçëåçëè è ìÿòàõà îãðîìíè êàìúíè; íà âúðõà íà ïðîõîäà ñå ïîäñëîíèõìå â åäíà ïåùåðà - õîáèòúò, àç è îùå íåêîëöèíà äðóãàðè...
- Íèìà äâàìàòà ãè íàðè÷àø íåêîëöèíà?
- Î, íå. Âïðî÷åì òå áÿõà ïîâå÷å îò äâàìà.
- À êúäå ñà òå? Óáèõà ëè ãè, èçÿäîõà ëè ãè, èëè ñå ïðèáðàõà ó äîìà ñè?
- Î, íå. Ïðîñòî íå äîéäîõà âñè÷êè, êîãàòî èçñâèðèõ. Îò ñòåñíåíèå, ïðåäïîëàãàì. Íàëè ðàçáèðàø, ñòðàõóâàìå ñå, ÷å ñìå ïîâå÷êî è ùå òè äîñàäèì.
- Õàéäå, èçñâèðè îòíîâî! Ùîì ñúì çàïî÷íàë âåäíúæ äà ïðèåìàì ãîñòè, áåç çíà÷åíèå å äàëè ùå ñà åäèí èëè äâàìà ïîâå÷å - èçðúìæà Áåîðí.
Ãàíäàëô èçñâèðè îòíîâî, íî Íîðè è Îðè ñå ïîÿâèõà îùå ïðåäè òîé äà áå ñïðÿë; àêî ñè ñïîìíÿòå, âúëøåáíèêúò èì áå ïîðú÷àë äà èäâàò ïî äâîéêè íà âñåêè ïåò ìèíóòè.
- Åé! - èçâèêà Áåîðí. - Àìè âèå ìíîãî, áúðçî äîéäîõòå. Êúäå ñå êðèåõòå? Õàéäå êàçâàéòå, ìàëêè ÷îâå÷åòà!
- Íîðè, íà òâîèòå óñëóãè! Îðè, íà... - çàïî÷íàõà òå, íî Áåîðí ãè ïðåêúñíà:
- Áëàãîäàðÿ! Êîãàòî ìè ïîòðÿáâà óñëóãàòà âè, ñàì ùå ñè ÿ ïîèñêàì. À ñåãà ñÿäàéòå è äà ïðîäúëæàâàìå ñ ðàçêàçà, çàùîòî ùå ñòàíå âðåìå çà âå÷åðÿ, ïðåäè äà ìó å äîøúë êðàÿò.
- Êîãàòî çàñïàõìå - ïîäå îòíîâî Ãàíäàëô, - â äúíîòî íà ïåùåðàòà ñå îòâîðè åäíà öåïíàòèíà, îò íåÿ èçñêî÷èõà çëè äóõîâå, ãðàáíàõà õîáèòà, äæóäæåòàòà è ãðóïàòà êîí÷åòà...
- Ãðóïà êîí÷åòà ëè? Àìà âèå èëè ñòå ïúòóâàù öèðê, èëè ñòå íîñèëè ìíîãî âåùè, èëè ïúê òè èìàø íàâèêà äà êàçâàø âìåñòî øåñòèìà - ãðóïà!
- Î, íå! Âñúùíîñò êîí÷åòàòà áÿõà ïîâå÷å îò øåñò, çàùîòî è íèå áÿõìå ïîâå÷å îò øåñòèìà... à, åòî ÷å èäàò îùå äâàìà!
Òúêìî â òîçè ìèã ñå ïîÿâèõà Áàëèí è Äóàëèí è òúé íèñêî ñå ïîêëîíèõà, ÷å áðàäèòå èì ïîìåòîõà çåìÿòà. Îòíà÷àëî Áåîðí ñå íàìðúùè, íî äâåòå äæóäæåòà, â ñòàðàíèåòî ñè äà ñå ïîêàæàò ó÷òèâè, ïðîäúëæèõà òîëêîâà äúëãî äà êëèìàò ñ ãëàâè, äà ñå íàâåæäàò è êëàíÿò è äà ðàçìàõâàò êà÷óëêèòå ñè (êàêòî äæóäæåòàòà óìåÿò), ÷å íàé-íàêðàÿ òîé ñïðÿ äà ñå ìðúùè è èçáóõíà â ñìÿõ - çàùîòî òå íàèñòèíà áÿõà ñìåøíè.
- Ãðóïà? Íå, òðóïà - êàçà Áåîðí, - ÷óäåñíà òðóïà îò êîìåäèàíòè! Õàéäå, âåñåëè ìîì÷åòà, êàçâàéòå ñè èìåíàòà! Çàñåãà íå æåëàÿ óñëóãèòå âè, èñêàì ñàìî äà ÷óÿ èìåíàòà âè. À ñëåä òîâà ñïðåòå äà ñå êëàòóøêàòå è ñÿäàéòå!
- Áàëèí è Äóàëèí - îòãîâîðèõà òå, áåç è äà ïîìèñëÿò äà ñå îáèäÿò, è òóïíàõà íà çåìÿòà ñ êðàéíî èçóìåí âèä.
- À ñåãà ïðîäúëæàâàé! - îáúðíà ñå Áåîðí êúì âúëøåáíèêà.
- Äîêúäå áÿõ ñòèãíàë? Î, äà - ìåí îáà÷å íå ìîæàõà äà ãðàáíàò. Àç óáèõ åäèí-äâàìà çëè äóõà ñúñ ñâåòêàâèöèòå ñè...
- Ìíîãî äîáðå! - èçðúìæà Áåîðí. - Çíà÷è, âñå ïàê èìà ïîëçà äà ñè âúëøåáíèê.
-... è óñïÿõ äà ñå ìóøíà ïðåç öåïíàòèíàòà, ïðåäè òÿ äà ñå çàòâîðè. Ïîñëåäâàõ îñòàíàëèòå äî ïðåòúïêàíàòà ñúñ çëè äóõîâå ãîëÿìà ïåùåðà. Òàì áåøå è Âåëèêèÿ çúë äóõ ñ òðèäåñåò èëè ÷åòèðèäåñåò âúîðúæåíè ñòðàæè. Ïîìèñëèõ ñè: „Äîðè äà íå áÿõà îêîâàíè âúâ âåðèãè, êàêâî ìîãàò äà íàïðàâÿò äóçèíà ñðåùó òàêîâà ìíîæåñòâî?"
- Äóçèíà ëè? Çà ïúðâè ïúò ÷óâàì îñåì äà ïðàâÿò äóçèíà. Èëè èìà è äðóãè äæóäæåòà, êîèòî îùå íå ñà ñå ïîÿâèëè?
- Å, äà, èìà îùå äâàìà - Ôèëè è Êèëè, ñòðóâà ìè ñå - êàçà Ãàíäàëô è òúêìî òîãàâà âúïðîñíèòå äâå äæóäæåòà ñå èçòúïàí÷èõà ïðåä òÿõ, óñìèõíàõà ñå è âçåõà äà ñå êëàíÿò.
- Äîñòàòú÷íî - ñïðÿ ãè Áåîðí. - Ñÿäàéòå è ìúë÷åòå! À òè, Ãàíäàëô, ïðîäúëæàâàé!
È Ãàíäàëô ïîäå îòíîâî ðàçêàçà ñè, äîêàòî ñòèãíà äî ìîìåíòà íà áèòêàòà â òúìíîòî, áÿãñòâîòî ïðåç òàéíàòà âðàòà è òðåâîãàòà èì, êîãàòî óñòàíîâèëè, ÷å ãîñïîäèí Áåãèíñ ñå å çàãóáèë.
- Ïðåáðîèõìå ñå è îòêðèõìå, ÷å õîáèòúò ãî íÿìà. Áÿõìå îñòàíàëè ñàìî ÷åòèðèíàäåñåòèìà.
- ×åòèðèíàäåñåòèìà ëè? Çà ïúðâè ïúò ÷óâàì, ÷å äåñåò áåç åäíî ïðàâè ÷åòèðèíàäåñåò. Íàâÿðíî èñêàø äà êàæåø äåâåòèìà èëè ïúê îùå íå ñè ìè ðàçêðèë âñúùíîñò êîëêî ñòå íà áðîé.
- Äà, äà, òè îùå íå ñè âèäÿë Îèí è Ãëîèí. À, åòî ãè è òÿõ. Íàäÿâàì ñå, ÷å ùå èì ïðîñòèø, çàãäåòî òå áåçïîêîÿò.
- Íåêà èäâàò âñè÷êè! Ïî-áúðçî! Õàéäå, çàïîâÿäàéòå è âèå äâàìàòà è ñÿäàéòå äîëó! Íî ñëóøàé, Ãàíäàëô, äîðè è ñåãà òóê ñòå ñàìî òè, äåñåò äæóäæåòà è õîáèòúò, êîéòî ñå å áèë çàãóáèë. Òîâà ïðàâè åäèíàäåñåò ïëþñ åäèí èçãóáåí, à íå ÷åòèðèíàäåñåò, îñâåí àêî âúëøåáíèöèòå áðîÿò ïî-äðóãîÿ÷å. Íî ñåãà, ìîëÿ òå, ïðîäúëæàâàé ðàçêàçà.
Áåîðí íå èñêàøå äà ñè ïðèçíàå îòêðèòî, íî ðàçêàçúò ÿâíî áå çàïî÷íàë äà ãî óâëè÷à. Íàëè ðàçáèðàòå, íÿêîãà òîé áå ïîçíàâàë òî÷íî òàçè ÷àñò îò ïëàíèíèòå, êîÿòî Ãàíäàëô îïèñâàøå. Òîé êèìàøå è ðúìæåøå, äîêàòî ñëóøàøå çà ïîâòîðíàòà ïîÿâà íà Áèëáî, çà ñïóñêàíåòî èì ïî ñèïåÿ è çà îáñàäàòà íà âúëöèòå â ãîðàòà.
Êîãàòî Ãàíäàëô ñòèãíà äî ìîìåíòà íà ïîêàòåðâàíåòî èì ïî äúðâåòàòà, Áåîðí ñòàíà, çàêðà÷è íàïðåä-íàçàä è èçìúðìîðè:
- Çàùî íå áÿõ àç òàì! Òîãàâà òå ùÿõà äà ñâèäÿò íåùî ïîâå÷å îò ôîéåðâåðêè!
- Å - ðå÷å Ãàíäàëô, ðàäîñòåí, ÷å ðàçêàçúò ìó å ñðåùíàë òàêúâ áëàãîñêëîíåí ïðèåì, - ñòîðèõ êàêâîòî ìîæàõ. Íèå âèñÿõìå ïî äúðâåòàòà, âúëöèòå ïîä íàñ áåñíååõà, ãîðàòà íà ìåñòà âå÷å ïëàìòåøå, êîãàòî çëèòå äóõîâå ñëÿçîõà îò ïëàíèíèòå è íè îòêðèõà. Çàêðåùÿõà îò ðàäîñò è çà äà íè ñå ïîäèãðàÿò, çàïÿõà åäíà ïåñåí: Ïåòíàéñåò ïòè÷êè â ïåò åëè...
- Î, íåáåñà! - èçðåâà Áåîðí. - Ñàìî íå êàçâàé, ÷å çëèòå äóõîâå íå çíàÿò äà áðîÿò! Çíàÿò è îùå êàê? Çíàÿò ìíîãî äîáðå, ÷å äâàíàéñåò íå å ïåòíàéñåò.
- È àç ãî çíàÿ. Îñòàâàò îùå Áèôóð è Áîôóð, êîèòî íå ïîñìÿõ äà òè ïðåäñòàâÿ äîñåãà. Íî åòî ãè è òÿõ.
È Áèôóð è Áîôóð ñå ïîÿâèõà.
- È ìåí! - çàäúõàíî ñå îáàäè è Áîìáóð, êîéòî ïúõòåøå çàä òÿõ. Òîé ñè áåøå ïúëåí íàèñòèíà, íî ñåãà áåøå è ìíîãî ÿäîñàí, ÷å ãî áÿõà îñòàâèëè ïîñëåäåí. Çàòîâà íå áå èç÷àêàë îïðåäåëåíèòå ïåò ìèíóòè, à áå òðúãíàë âåäíàãà ñëåä äðóãèòå äâàìà.
- Å, âå÷å ñòå ïåòíàäåñåòèìà. È òúé êàòî çëèòå äóõîâå óìåÿò äà áðîÿò, âÿðâàì, ÷å íàèñòèíà ñòå áèëè òîëêîâà è ïî äúðâåòàòà. À ñåãà ìîæåì äà èçñëóøàìå ðàçêàçà äîêðàé áåç ïîâå÷å ïðåêúñâàíèÿ.
Áèëáî ðàçáðà êîëêî õèòðî áåøå ïîñòúïèë Ãàíäàëô. Ïðåêúñâàíèÿòà ñàìî áÿõà çàñèëâàëè èíòåðåñà íà Áåîðí êúì ðàçêàçà, à æåëàíèåòî ìó äà ãî ÷óå äîêðàé ãî áå âúçïðÿëî äà ïðîãîíè îùå íà÷àñà äæóäæåòàòà êàòî ñúìíèòåëíè ñêèòíèöè. Òîé íå îáè÷àøå äà ïðèåìà ãîñòè â ñâîÿ äîì. Èìàøå ñàìî íåêîëöèíà ïðèÿòåëè, êîèòî îáà÷å æèâååõà ìíîãî äàëå÷, íî äîðè è òÿõ íå êàíåøå ïî ïîâå÷å îò äâàìà íàâåäíúæ. À ñåãà áå îñòàâèë ïåòíàéñåò íåïîçíàòè äà ñå ðàçïîëîæàò íà âåðàíäàòà ìó!
Äîêàòî Ãàíäàëô ñòèãíà äî êðàÿ íà ñâîÿ ðàçêàç, äîêàòî ðàçïðàâè êàê îðëèòå ãè áÿõà ñïàñèëè è êàê ãè áÿõà ïðåíåñëè äî Ðàâíîñêàë, ñëúíöåòî çàëåçå çàä îñòðèòå âúðõîâå íà Ìúãëèâèòå ïëàíèíè è ñåíêèòå â ãðàäèíàòà íà Áåîðí ñå óäúëæèõà.
- ×óäåñåí ðàçêàç! - ðå÷å òîé. - Íàé-äîáðèÿò, êîéòî ñúì ÷óâàë îò äúëãî âðåìå íàñàì. Àêî âñè÷êè ñêèòíèöè óìååõà äà ìè ðàçêàçâàò ïî åäíà òîëêîâà õóáàâà èñòîðèÿ, ìîæå áè ùÿõà äà ñå ðàäâàò ïî-÷åñòî íà ãîñòîïðèåìñòâîòî ìè. Íå å ÷óäíî è äà ñòå ÿ èçìèñëèëè, íî è òàêà äà å, çàñëóæàâàòå åäíà âå÷åðÿ çà íåÿ. Õàéäå ñåãà äà ïîõàïíåì íåùî!
- Ñ óäîâîëñòâèå! - îòãîâîðèõà ïúòíèöèòå â åäèí ãëàñ. - È ìíîãî òè áëàãîäàðèì!
Ãîëÿìîòî ïîìåùåíèå ñåãà âå÷å áåøå ñúâñåì òúìíî. Áåîðí ïëåñíà ñ ðúöå è âúòðå äîòè÷àõà ÷åòèðè êðàñèâè áåëè êîí÷åòà è íÿêîëêî ãîëåìè ñèâè õðúòêè. Äîìàêèíúò èì êàçà íåùî íà íÿêàêúâ íåðàçáèðàåì åçèê, ñúñòàâåí îò æèâîòèíñêè çâóöè. Òå èçëÿçîõà è ñå âúðíàõà ñ ôàêëè â óñòà; çàïàëèõà ãè îò îãúíÿ è ãè ïúõíàõà â åäíè íèñêî ðàçïîëîæåíè õàëêè âúðõó ïîäïîðíèòå ñòúëáîâå îêîëî îãíèùåòî. Êîãàòî ïîæåëàåõà, êó÷åòàòà ìîæåõà äà ñå èçïðàâÿò íà çàäíèòå ñè êðàêà è äà ïðåíàñÿò ðàçíè íåùà ñ ïðåäíèòå. Òå áúðçî ïðèìúêíàõà îòêúì ñòåíèòå äåáåëè äúñêè è äúðâåíè ìàãàðåíöà è ãè íàðåäèõà áëèçî äî îãúíÿ.
Òîãàâà ñå ÷ó áëååíå è â ïîìåùåíèåòî âëÿçîõà íÿêîëêî ñíåæíîáåëè îâöå, âîäåíè îò ãîëÿì ñìîëèñòî-÷åðåí îâåí. Åäíà îò òÿõ íîñåøå áÿëà ïîêðèâêà ñ èçáðîäèðàíè ïî êðàèùàòà æèâîòèíñêè ôèãóðè; äðóãèòå êðåïÿõà íà ãúðáîâåòå ñè òàáëè, îòðóïàíè ñ áîêàëè, äúðâåíè ïàíèöè, íîæîâå è äúðâåíè ëúæèöè, êîèòî êó÷åòàòà ãðàáíàõà è áúðçî íàðåäèõà âúðõó ñãëîáåíèòå îò ìàãàðåíöà ìàñè. Òåçè ìàñè áÿõà ñúâñåì íèñêè - òîëêîâà íèñêè, ÷å äîðè è Áèëáî íå áè ìîãúë äà ñåäíå óäîáíî. Äî ìàñèòå åäíî îò êîí÷åòàòà ïðèòåãëè äâà íèñêè ñòîëà ñ äåáåëè, êúñè êðà÷åòà è ñåäàëêè îò ïàïóð - òå áÿõà ïðåäíàçíà÷åíè çà Ãàíäàëô è Òîðèí. Íà äðóãèÿ êðàé êîí÷åòî íàãëàñè ñúùî òàêúâ ãîëÿì ÷åðåí ñòîë è çà Áåîðí (íà êîéòî òîé ñå ðàçïîëîæè è ïðîñòðÿ äúëãèòå ñè êðàêà ïîä ìàñàòà). Òîâà áÿõà âñè÷êèòå ñòîëîâå â ïîìåùåíèåòî - íèñêè, êàêòî è ìàñèòå, íàâÿðíî çàðàäè óäîáñòâîòî íà ÷óäíîâàòèòå æèâîòíè, êîèòî ïðèñëóæâàõà. À íà êàêâî ñåäíàõà îñòàíàëèòå? È òå íå áÿõà çàáðàâåíè. Äðóãèòå òðè êîí÷åòà äîòúðêàëÿõà çà òÿõ ïúíîâå, çàêðúãëåíè êàòî áàðàáàíè, èçãëàäåíè è ïîëèðàíè, è äîñòàòú÷íî íèñêè äîðè è çà Áèëáî. È òúé, ñêîðî âñè÷êè áÿõà íàñÿäàëè âå÷å îêîëî òðàïåçàòà íà Áåîðí â ïðîñòîðíîòî ïîìåùåíèå, êîåòî îò ãîäèíè íå áåøå âèæäàëî òîëêîâà ìíîãî ãîñòè.
Òóê ïúòåøåñòâåíèöèòå ñå íàõðàíèõà òàêà, êàêòî íå áÿõà ñå õðàíèëè îò íàïóñêàíåòî íà Ïîñëåäíèÿ äîì íà çàïàä è ðàçäÿëàòà ñ Åëðîíä. Ñâåòëèíàòà íà îãúíÿ è íà ôàêëèòå ïîòðåïâàøå è ãè îçàðÿâàøå, à íà ìàñàòà ìúæäóêàõà è äâå âèñîêè ÷åðâåíè ñâåùè îò ï÷åëåí âîñúê. Ïðåç öÿëîòî âðåìå, äîêàòî âå÷åðÿõà, Áåîðí èì ðàçêàçâàøå ñ ïëúòíèÿ ñè ãðúìîâèò ãëàñ çà ïóñòèòå çåìè îòñàì ïëàíèíèòå è íàé-âå÷å çà íÿêàêúâ òúìåí è îïàñåí ëåñ, êîéòî ñå ïðîñòèðàë äàëå÷ íà ñåâåð è íà þã; íàìèðàë ñå íà åäèí äåí óñèëåí õîä è ïðåïðå÷âàë ïúòÿ èì íà èçòîê. Âñúùíîñò ñòàâàøå äóìà çà ñòðàõîâèòàòà Íåïðîãëåäíà ãîðà.
Äæóäæåòàòà ñëóøàõà è ïîêëàùàõà áðàäè, çàùîòî çíàåõà, ÷å ñêîðî òðÿáâà äà íàâëÿçàò â òàçè ñòðàøíà ãîðà è ÷å ñëåä ïðåìèíàâàíåòî íà ïëàíèíèòå òîâà å íàé-îïàñíîòî ïðåïÿòñòâèå, êîåòî èì ïðåäñòîåøå äà ïðåîäîëåÿò, ïðåäè äà ñòèãíàò äî Äðàêîíîâàòà êðåïîñò. Ñëåä êàòî ñå íàâå÷åðÿõà, äæóäæåòàòà çàïî÷íàõà äà ñè ðàçêàçâàò ïðèêàçêè, íî íà Áåîðí ñÿêàø ìó ñå äîäðÿìà è òîé ïðåñòàíà äà ãè ñëóøà. Òå ãîâîðåõà íàé-âå÷å çà çëàòî è ñðåáðî, çà ñêúïîöåííè êàìúíè è çà êðàñîòèòå, êîèòî ìîæåë äà ñúçäàäå êîâàøêèÿò çàíàÿò. Áåîðí îáà÷å ÿâíî íå ñå èíòåðåñóâàøå îò ïîäîáíè íåùà. Â íåãîâèÿ äîì íÿìàøå íèêàêâè çëàòíè èëè ñðåáúðíè ïðåäìåòè è îñâåí íîæîâåòå èçîáùî íå ñå âèæäàøå íèùî äðóãî, íàïðàâåíî îò ìåòàë.
Äúëãî ñåäÿõà ãîñòèòå íà ìàñàòà íàä äúðâåíèòå ñè áîêàëè ñ ìåäîâèíà. Âúí ïàäíà ÷åðíà íîù. Îãúíÿò áå ïîäñèëåí ñ íîâè öåïåíèöè è ìàêàð ÷å ôàêëèòå áÿõà óãàñåíè, òå ïðîäúëæàâàõà äà ñòîÿò íà ñâåòëèíàòà íà òàíöóâàùèòå ïëàìúöè îò îãíèùåòî. Äúðâåíèòå ñòúëáîâå íà êúùàòà ñå âúçïðàâÿõà çàä ãúðáîâåòå èì êàòî äúðâåòà â ãîðà. Äàëè áåøå íÿêàêâà ìàãèÿ, èëè íå, íî íà Áèëáî ìó ñå ñòîðè, ÷å îòêúì ïîêðèâíèòå ãðåäè äî÷óâà áóõàíåòî íà áóõàë è çâóê, ïîäîáåí íà øóìîëåíåòî íà âÿòúð ñðåä êëîíè. Ïî åäíî âðåìå ãëàñîâåòå íà äæóäæåòàòà ñòàíàõà íÿêàê äàëå÷íè è òîé çàäðÿìà; íî èçâåäíúæ íÿêàêúâ øóì ãî ñúáóäè.
Ãîëÿìàòà âðàòà áå èçñêúðöàëà è ñå áå çàòðúøíàëà. Áåîðí ãî íÿìàøå. Íàñÿäàëè ñ êðúñòîñàíè êðàêà íà ïîäà êðàé îãúíÿ, äæóäæåòàòà ïîäåõà ïåñåí. Íÿêîè îò íåéíèòå êóïëåòè áÿõà êàòî òåçè, êîèòî ùå ïðî÷åòåòå ïî-íàäîëó, íî îñâåí òÿõ èìàøå îùå ìíîãî äðóãè è ïååíåòî ïðîäúëæè äúëãî.

Â ñòåïòà ëóä âÿòúð áðóëåøå çåìÿòà,
íî ëèñò äîðè íå òðåïâàøå â ãîðàòà.
È íîù, è äåí íà ñåíêè ïëúòíè â ïëåí,
ïîòàéíè òâàðè ïúïëåõà â òúìàòà.

Íî âÿòúðúò ïðåìèíà ïëàíèíàòà,
íàõâúðëè ñå êàòî âðúç áðÿã âúëíàòà,
ëèñòà îò êëîíè ÿðîñòíî çàðîíè
è ñêîðî ñ öÿë êèëèì ïîêðè òðåâàòà.

Íà èçòîê ñåòíå õâúðëè ñâîÿ áÿñ –
â ãîðàòà ñòèõíà âñåêè øóì òîãàç,
íî îñòðî ïðîåõòÿ è çàñâèñòÿ
â òðåñàâèùåòî íåãîâèÿò ãëàñ.

Òðåâè, òðúñòèêè ñòåíåõà ïðåâèòè,
à âÿòúðúò áó÷åøå ñòðàõîâèòî
íàä áëàòíèòå âúëíè, ïîä âèñèíè,
îò òåæêè ÷åðíè îáëàöè çàêðèòè.

Óäàðè ÿðîñòíî âðúç Ïëàíèíàòà,
äå äðàêîíúò ëåæåøå ïîä ñêàëàòà
ñðåä ñðèíàò êàìúíàê, ïîòúíàë â ìðàê,
ñðåä äèì, ïîíåñúë ñå êúì íåáåñàòà.

Íàêðàé îñòàâè òîé çåìÿ, ãîðè, 
â ìîðåòî ÷åðíî íà íîùòà ñå ñêðè, 
îòíåñå è ëóíà, è ñâåòëèíà, 
çâåçäèòå ïðúñíà â õèëÿäè èñêðè.

Áèëáî îòíîâî çàêëþìà. Òîãàâà Ãàíäàëô ñå èçïðàâè.
- Çà íàñ å âðåìå âå÷å äà ñïèì - êàçà òîé. - Çà íàñ, íî íå è çà Áåîðí, ñòðóâà ìè ñå. Òóê, â êúùàòà, ñìå â áåçîïàñíîñò, íî âè ïðåäóïðåæäàâàì äà íå çàáðàâÿòå êàêâî ïîðú÷à Áåîðí, ïðåäè äà íè îñòàâè: äà íå èçëèçàòå íàâúí, äîêàòî ñëúíöåòî íå èçãðåå, èíà÷å ùå ïîãèíåòå.
Áèëáî çàáåëÿçà, ÷å â åäèíèÿ êðàé íà ïîìåùåíèåòî âúðõó íåùî êàòî íàð, ðàçïîëîæåí ìåæäó äúðâåíèòå ñòúëáîâå è âúíøíàòà ñòåíà, áÿõà íàãëàñåíè ïîñòåëè. Çà Áèëáî îïðåäåëèõà åäíî ñëàìåíî äþøå÷å è âúëíåíè çàâèâêè. Òîé ñ óäîâîëñòâèå ñå ñãóøè â òÿõ, ìàêàð äà áåøå ëÿòî. Îãúíÿò äîãàðÿøå è òîé çàñïà. Íî ïðåç íîùòà ñå ñúáóäè. Â îãíèùåòî òëååõà íÿêîëêî âúãëåíà. Äæóäæåòàòà è Ãàíäàëô ñïÿõà äúëáîêî, àêî ñå ñúäåøå ïî äèøàíåòî èì. Èçäèãíàëàòà ñå âèñîêî ëóíà íàäíè÷àøå ïðåç îòâîðà íà ïîêðèâà è õâúðëÿøå íà ïîäà ñðåáðèñòî ïåòíî.
Îòâúí ñå ÷óâàøå ðúìæåíå è ïúõòåíå, ñÿêàø íÿêàêâè ãîëåìè æèâîòíè ñå áîðè÷êàõà ïðåä âðàòàòà. Áèëáî ñå çà÷óäè êàêâî ìîæå äà å òîâà - äàëè íå áåøå Áåîðí, ïðèåë îáðàçà íà ìå÷êà, è äàëè íÿìàøå äà âëåçå âúòðå è äà ãè óáèå. Ìàëêîòî ÷îâå÷å ñå ïúõíà ïîä çàâèâêèòå, çàâè ñå ïðåçãëàâà è îòíîâî çàñïà âúïðåêè ñòðàõîâåòå ñè.
Óòðîòî áåøå íàñòúïèëî âå÷å, êîãàòî Áèëáî ñå ñúáóäè. Åäíî îò äæóäæåòàòà ñå áå ñïúíàëî â íåãî è ñå áå òúðêóëíàëî ñ òúï óäàð íà ïîäà. Òîâà áåøå Áîìáóð, êîéòî ñèïåøå ÿäîâèòè äóìè ñðåùó õîáèòà òúêìî êîãàòî Áèëáî îòâîðè î÷è.
- Ñòàâàé, ëåíèâåöî - ðå÷å Áîìáóð, - èíà÷å çà òåá íÿìà äà îñòàíå çàêóñêà. Áèëáî ñêî÷è.
- Çàêóñêà ëè? - èçâèêà òîé. - Êúäå å çàêóñêàòà?
- Ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò íåÿ å âå÷å â íàñ - îòãîâîðèõà äðóãèòå äæóäæåòà, êîèòî ñå ñóåòÿõà íàñàì-íàòàì èç ïîìåùåíèåòî, - à îñòàòúêúò å íà âåðàíäàòà. Îòêàê èçãðÿ ñëúíöåòî, òúðñèì Áåîðí, íî îò íåãî íèêúäå íÿìà è ñëåäà. Êàòî èçëÿçîõìå íà âåðàíäàòà îáà÷å, âèäÿõìå, ÷å çàêóñêàòà âå÷å íè ÷àêà.
- À êúäå å Ãàíäàëô? - ïîïèòà Áèëáî è ñå âòóðíà áúðçî äà òúðñè íåùî çà ÿäåíå.
- Î, íÿêúäå íàîêîëî - îòãîâîðèõà äæóäæåòàòà. Ïðåç öåëèÿ äåí îáà÷å Áèëáî íå çúðíà âúëøåáíèêà. Åäâà ïðåäè çàëåç ñëúíöå Ãàíäàëô âëåçå â îãðîìíîòî ïîìåùåíèå ñ îãíèùåòî, êúäåòî Áèëáî è äæóäæåòàòà âå÷åðÿõà, îáñëóæâàíè îò ÷óäíîâàòèòå æèâîòíè íà Áåîðí, êîèòî ñå áÿõà ãðèæèëè çà òÿõ è ïðåç äåíÿ. Áåîðí íå ñå áåøå ïîÿâÿâàë îò ïðåäèøíàòà âå÷åð è òîâà çàïî÷âàøå äà òðåâîæè ãîñòèòå.
- Êúäå å íàøèÿò äîìàêèí è êúäå áåøå òè ïðåç öåëèÿ äåí? - èçâèêàõà âñè÷êè â åäèí ãëàñ.
- Ùå âè îòãîâîðÿ íà âúïðîñèòå ïîðåä, íî ñëåä êàòî ñå íàâå÷åðÿì. Íå ñúì ñëàãàë çàëúê â óñòàòà ñè îò ñóòðèíòà.
Íàé-ïîñëå Ãàíäàëô áóòíà íàñòðàíà ÷èíèÿòà è ÷àøàòà ñè - áåøå èçÿë äâà öåëè õëÿáà (è ìíîãî ìàñëî è ñìåòàíà) è áåøå èçïèë íàé-ìàëêî åäèí ëèòúð ìåäîâèíà - è èçâàäè ëóëàòà ñè.
- Íàé-íàïðåä ùå îòãîâîðÿ íà âòîðèÿ âúïðîñ - ðå÷å òîé, - íî ñëåä òîâà âúçêëèêíà: - Î, êàêâî ÷óäåñíî ìÿñòî çà äèìíè êîëåëöà! - È äúëãî âðåìå äæóäæåòàòà íå ÷óõà îò íåãî íèòî äóìà, çàùîòî òîé ñå çàå äà ïóñêà êîëåëöà äèì, êàòî èì ïðîìåíÿøå òó ôîðìàòà, òó öâåòà, à òå ñå ãîíåõà îêîëî äúðâåíèòå ñòúëáîâå è íàé-íàêðàÿ èçëèòàõà ïðåç îòâîðà íà òàâàíà. Òðÿáâà äà å áèëî äîñòà ëþáîïèòíî äà ñå íàáëþäàâà êàê ïðåç ïîêðèâà èçõâðúêâàò åäíî ñëåä äðóãî çåëåíè, ñèíè, ÷åðâåíè, ñðåáðèñòîñèâè, æúëòè è áåëè êîëåëöà äèì; íÿêîè ãîëåìè, äðóãè ìàëêè; ìàëêèòå ñå ïðîìóøâàõà ïðåç ãîëåìèòå, ñúåäèíÿâàõà ñå â îñìîðêè è îòëèòàõà êàòî ÿòî ïòèöè â ïðîñòîðà.
- Âúðâÿõ ïî ìå÷è ñëåäè - êàçà íàé-ïîñëå Ãàíäàëô. - Ìèíàëàòà íîù îòâúí òðÿáâà äà ñå å ñúñòîÿë èñòèíñêè ìå÷è ñáîð. Ñêîðî ðàçáðàõ, ÷å âñè÷êèòå äèðè íå ìîæå äà ñà îò Áåîðí - áÿõà ìíîãî è îñâåí òîâà èìàõà ðàçëè÷íà ãîëåìèíà. Êàêòî ìè ñå ñòðóâà, èìàëî å è ìàëêè, è ãîëåìè, è ñðåäíè, è ãèãàíòñêè ìå÷êè è ñà òàíöóâàëè îò ìðàê äî çîðè. Ñúáèðàëè ñà ñå òóê îò âñè÷êè ïîñîêè îñâåí îò çàïàä - îòêúì ðåêàòà è ïëàíèíèòå. Â òàçè ïîñîêà âîäåõà ñàìî åäíè ñëåäè, è òî âñå íàòàòúê è íàòàòúê, áåç äà ñå âðúùàò. Ñïîäèðèõ ãè äî Ðàâíîñêàëà. Òàì òå èç÷åçâàõà â ðåêàòà, íî âîäàòà îòâúä ñêàëàòà áåøå ìíîãî äúëáîêà è ñòóäåíà, çà äà ÿ ïðåìèíà. Àêî ñè ñïîìíÿòå, îò îòñàìíèÿ áðÿã å ëåñíî äà ñå ñòèãíå äî Ðàâíîñêàëà, íî îò äðóãàòà ìó ñòðàíà èìà åäíà èçäàäåíà êàíàðà, îêîëî êîÿòî ñå îáðàçóâà ñèëåí âîäîâúðòåæ. Òðÿáâàøå äà âúðâÿ ñ êèëîìåòðè, äîêàòî îòêðèÿ ìÿñòî, êúäåòî ðåêàòà ñòàâà øèðîêà è ïëèòêà, çà äà ìîãà äà ÿ ïðåãàçÿ èëè ïðåïëóâàì, à ïîñëå äà èçìèíà îùå òîëêîâà êèëîìåòðè îáðàòíî, çà äà ñòèãíà îòíîâî ñëåäèòå. Ìåæäóâðåìåííî âå÷å áåøå ñòàíàëî êúñíî äà âúðâÿ ïîäèð òÿõ ïî-íàòàòúê. Òå âîäåõà ïðàâî êúì áîðîâàòà ãîðà, â êîÿòî íèå òàêà âåñåëî ïðåêàðàõìå ïðåäíàòà âå÷åð â êîìïàíèÿòà íà çëèòå âúëöè. À ñ òîâà ñìÿòàì, ÷å îòãîâîðèõ è íà ïúðâèÿ âè âúïðîñ - äîäàäå Ãàíäàëô è ïîñëå äúëãî âðåìå îñòàíà ìúë÷àëèâ.
Áèëáî ðåøè, ÷å å îòãàòíàë ìèñúëòà íà âúëøåáíèêà.
- Êàêâî ùå ïðàâèì, àêî Òîé äîâåäå òóê âñè÷êè âúëöè è çëè äóõîâå? - èçâèêà õîáèòúò. - Òå ùå íè èçëîâÿò è ùå íè óáèÿò! À òè êàçâàøå, ÷å òîé íå èì áèë ïðèÿòåë.
- Äà, òàêà êàçâàõ. À òè íå ñòàâàé ãëóïàâ! È íàé-äîáðå å äà ñè ëåãíåø, çàùîòî òàêà òè ñå ñïè, ÷å äîðè íå ìîæåø äà ìèñëèø.
Áèëáî íàèñòèíà ñå ÷óâñòâóâàøå äîñòà îòïàäíàë è òúé êàòî íÿìàøå êàêâî äðóãî äà ïðàâè, âçå, ÷å ñè ëåãíà; äîêàòî äæóäæåòàòà ïååõà ïåñíèòå ñè, òîé ïðîäúëæàâàøå äà ñè ìèñëè çà Áåîðí; íàêðàÿ ñúíÿò ãî íàäâè è òîé çàñïà. Çàñïà è çàñúíóâà, ÷å ïðè ëóííàòà ñâåòëèíà ñòîòèöè ÷åðíè ìå÷êè òàíöóâàò â êðúã âúí íà äâîðà íÿêàêúâ áàâåí òàíö. Ñåòíå ñå ñúáóäè; âñè÷êè îñòàíàëè áÿõà âå÷å çàñïàëè, à òîé îòíîâî ÷ó ñúùîòî äðàñêàíå, áîðè÷êàíå, ñóìòåíå è ðúìæåíå, êàêòî ïðåäèøíàòà íîù.
Íà äðóãàòà ñóòðèí ãè ñúáóäè ñàìèÿò Áåîðí.
- Çíà÷è, îùå ñòå òóêà! - ïðîâèêíà ñå òîé. Ãðàáíà Áèëáî è ñå çàñìÿ. - Êàêòî âèæäàì, íå ñòå èçÿäåíè íèòî îò âúëöè, íèòî îò çëè äóõîâå, íèòî îò ìå÷êè - äîäàäå ÷åðíîáðàäèÿò ìúæ è òóïíà Áèëáî ïî êîðåìà. - Îò ìåäà è õëÿáà ìàëêîòî çàé÷å âçå äà ñòàâà õóáàâî è îõðàíåíî. - È îòíîâî ñå çàñìÿ. - Íî õàéäå ñåãà äà ñè ïîõàïíåì!
Âñè÷êè ñåäíàõà äà çàêóñâàò ñ Áåîðí. Çà ðàçëèêà îò ïðåäè ñåãà òîé áåøå ìíîãî âåñåë. Íàìèðàøå ñå â òàêîâà äîáðî íàñòðîåíèå, ÷å ãè ðàçñìèâàøå äî åäèí ñúñ çàáàâíèòå èñòîðèè, êîèòî ðàçêàçâàøå. Íå ãè îñòàâè äúëãî äà ñå ÷óäÿò íèòî êúäå å áèë, íèòî çàùî ñå äúðæè òàêà äðóæåëþáíî ñ òÿõ, à ñàì íàáúðçî èì ðàçïðàâè âñè÷êî.
Ïðåêîñèë ðåêàòà è îòèøúë ïðàâî ãîðå â ïëàíèíèòå - ïðåäñòàâåòå ñè ñàìî êîëêî áúðçî ñå å äâèæèë, ïîä îáðàçà íà ìå÷êà, ðàçáèðà ñå. Îáãîðÿëàòà âúë÷à ïîëÿíà ãî íàêàðàëà äà ñå óáåäè, ÷å ÷àñò îò ðàçêàçà íà Ãàíäàëô å âÿðíà. Ïîñëå îòêðèë è äðóãè äîêàçàòåëñòâà - çàëîâèë åäèí âúëê è åäèí çúë äóõ, êîèòî ñå ñêèòàëè çàáëóäåíè èç ãîðàòà. Îò òÿõ íàó÷èë, ÷å çëèòå äóõîâå è âúëöèòå îùå ïðîäúëæàâàëè äà òúðñÿò äæóäæåòàòà. Òå áèëè ñòðàøíî ðàçãíåâåíè çàðàäè ñìúðòòà íà Âåëèêèÿ çúë äóõ, çàðàäè èçãîðåíàòà ìóöóíà íà ïðåäâîäèòåëÿ íà âúëöèòå è çàðàäè ãèáåëòà íà òîëêîâà ìíîãî íåãîâè õðàáðè âîèíè, êîÿòî Ãàíäàëô áå ïðè÷èíèë ñ îãíåíèòå ñè øèøàðêè. Çàëîâåíèòå çëîñòîðíèöè ìó ðàçêàçàëè ñàìî òîëêîç, êîãàòî ãè íàñèëèë, íî òîé ïðåäïîëàãàë, ÷å ñå ïîäãîòâÿëè íîâè çëî÷èíñòâà è ÷å çëèòå äóõîâå ñå êàíåëè äà ñëÿçàò ñ öÿëàòà ñè àðìèÿ è ñ ïîìîùíèöèòå ñè âúëöè êúì çåìèòå â ïîäíîæèåòî íà ïëàíèíèòå, çà äà òüðñÿò äæóäæåòàòà èëè äà ñè îòìúñòÿò íà æèâååùèòå òàì, êîèòî ñïîðåä òÿõ ñà èì äàëè ïîäñëîí.
- Ðàçêàçúò âè áåøå ìíîãî õóáàâ - çàêëþ÷è Áåîðí, - íî ñåãà ãî õàðåñâàì îùå ïîâå÷å, çàùîòî ñå óáåäèõ, ÷å å âåðåí. Òðÿáâà äà ìè ïðîñòèòå, ÷å ñå óñúìíèõ â íåãî, íî è âèå äà æèâååõòå òúé áëèçî äî Íåïðîãëåäíàòà ãîðà, íÿìàøå äà âÿðâàòå íà íèêîãî îñâåí íà îíçè, êîãîòî ïîçíàâàòå òîëêîâà äîáðå, êîëêîòî áðàò ñè, ÷å äîðè è ïî-äîáðå. Òàêà èëè èíà÷å, ìîãà äà âè óâåðÿ, ÷å áúðçàõ ñ âñè÷êè ñèëè êúì êúùàòà, çà äà âèäÿ äàëè ñòå çäðàâè è ÷èòàâè è äà âè ïîìîãíà ñ êàêâîòî ìîãà. Îòñåãà íàòàòúê ñè ïðîìåíÿì ìíåíèåòî çà äæóäæåòàòà. Äà óáèÿò Âåëèêèÿ çúë äóõ. Äà óáèÿò Âåëèêèÿ çúë äóõ - ðå÷å íàêðàÿ íà ñåáå ñè Áåîðí è ãðúìêî ñå çàñìÿ.
- À êàêâî íàïðàâè ñúñ çëèÿ äóõ è ñ âúëêà? - íå ñå ñäúðæà äà íå ïîïèòà Áèëáî.
- Åëàòå è âèæòå! - îòâúðíà Áåîðí è âñè÷êè ãî ïîñëåäâàõà âúí îò êúùàòà.
Ãëàâàòà íà çëèÿ äóõ ñòúð÷åøå íàáó÷åíà ïðåä ïîðòàòà, à êîæàòà íà âúëêà áåøå ðàçïúíàòà íà åäíî äúðâî íåäàëå÷ îò íåÿ. Áåîðí íàèñòèíà áåøå áåçïîùàäåí ïðîòèâíèê. Ñåãà îáà÷å òîé áåøå òåõåí ïðèÿòåë è Ãàíäàëô ðåøè, ÷å ùå å íàé-ðàçóìíî äà ìó ðàçêàæå öÿëàòà èñòîðèÿ è äà ìó ðàçêðèå öåëòà íà ïúòåøåñòâèåòî, çà äà ìîãàò äæóäæåòàòà äà ïîëó÷àò êîëêîòî å âúçìîæíî ïî-ãîëÿìà ïîìîù îò íåãî.
È åòî êàêâî îáåùà äà íàïðàâè çà òÿõ Áåîðí. Çà ïúòóâàíåòî èì äî ãîðàòà äà îñèãóðè êîí÷åòà çà âñåêè åäèí è ãîëÿì êîí çà Ãàíäàëô; êîí÷åòàòà äà íàòîâàðè ñ õðàíà, êîÿòî äà èì ñòèãíå çà ñåäìèöè, àêî ÿ ðàçïðåäåëÿò ïåñòåëèâî, è òÿ äà å â òàêúâ âèä, ÷å äà ñå íîñè ëåñíî: îðåõè, áðàøíî, çàïå÷àòàíè ãúðíåòà ñúñ ñóøåíè ïëîäîâå, äåëâè îò ÷åðâåíà ãëèíà, ïúëíè ñ ìåä, è äâîéíî ïðåïå÷åíè ñëàäêè, ïîäõîäÿùè çà òàêîâà ïúòåøåñòâèå, çàùîòî ñà õåì òðàéíè, õåì äîñòà õðàíèòåëíè. Íàïðàâàòà íà òåçè ñëàäêè áåøå åäíà îò òàéíèòå íà Áåîðí; â òÿõ, åñòåñòâåíî èìàøå ìåä, êàêòî â ïîâå÷åòî õðàíè, êîèòî òîé óïîòðåáÿâàøå, áÿõà ïðèÿòíè íà âêóñ, íî òå êàðàõà äà îæàäíÿâàø. Âîäà, êàçà èì Áåîðí, íå áèëî íóæíî äà âçåìàò çà ïðåõîäà äî ãîðàòà, çàùîòî ïî ïúòÿ ñè ùåëè äà ñðåùíàò ìíîæåñòâî ïîòîöè è èçâîðè.
- Ïðåêîñÿâàíåòî íà ñàìàòà Íåïðîãëåäíà ãîðà îáà÷å ùå áúäå îïàñíî è òðóäíî - ïðåäóïðåäè ãè Áåîðí. - Â íåÿ íå ñå íàìèðà ëåñíî íèòî âîäà, íèòî õðàíà. Âðåìåòî íà îðåõèòå îùå íå å äîøëî (ìàêàð ÷å òî ìîæå äà ìèíå è îòìèíå, ïðåäè âèå äà èçëåçåòå îò äðóãàòà ñòðàíà), à òå ñà åäèíñòâåíîòî íåùî, ãîäíî çà ÿäåíå, êîåòî ðàñòå òàì. Îñòàíàëèòå áóðåíàöè ñà îïàñíè è èìàò ñòðàíåí è íåïðèÿòåí âêóñ. Àç ùå âè ñíàáäÿ ñ êîæåíè ìåõîâå çà âîäà, ùå âè äàì è ëúêîâå è ñòðåëè, íî ñå áîÿ, ÷å äîðè è äà íàìåðèòå íåùî - áèëî çà ÿäåíå, áèëî çà ïèåíå - â Íåïðîãëåäíàòà ãîðà òî åäâà ëè ùå áúäå áåçîïàñíî. Çíàÿ, ÷å íà åäíî ìÿñòî ïúòÿò ñå ïðåñè÷à îò åäèí ïîòîê - ÷åðåí íà öâÿò è áóåí. Íå áèâà íèòî äà ïèåòå îò âîäàòà ìó, íèòî äà ñå êúïåòå â íåÿ, çàùîòî ñúì ÷óâàë, ÷å òîé å îìàãüîñàí è òå ïðàâè ñúíëèâ è áåçïàìåòåí. È îùå íåùî: ñðåä òúìíèòå ñåíêè íà òîçè ëåñ íå ùå ìîæåòå äà çàñòðåëÿòå íèùî - áèëî òî ãîäíî èëè íåãîäíî çà ÿäåíå, - áåç äà ñå îòêëîíèòå îò ïúòÿ. À òîâà íå áèâà äà ïðàâèòå ïî êàêâàòî è äà áèëî ïðè÷èíà. Åòî ñúâåòèòå, êîèòî èñêàõ äà âè äàì. Â ïðåäåëèòå íà ãîðàòà íå áèõ ìîãúë äà âè ïîìîãíà. Ùå òðÿáâà äà ðàç÷èòàòå íà ùàñòèåòî ñè, íà ñìåëîñòòà ñè è íà õðàíàòà, ñ êîÿòî ùå âè ñíàáäÿ. Ìíîãî âè ìîëÿ îáà÷å, êàòî ñòèãíåòå äî ãîðàòà, äà ìè èçïðàòèòå êîí÷åòàòà îáðàòíî. À ñåãà âè ïîæåëàâàì óñïåõ. Çíàéòå, ÷å àêî âè ñå ñëó÷è îòíîâî äà ìèíàâàòå ïî òîçè ïúò, êúùàòà ìè ùå áúäå âèíàãè îòâîðåíà çà âàñ.
Ãîñòèòå, ðàçáèðà ñå, áëàãîäàðèõà íà ñòîïàíèíà ñ ìíîãî ïîêëîíè è ñ âåæëèâè ðàçìàõâàíèÿ íà êà÷óëêèòå, êàêòî è ñ ìíîãî „íà òâîèòå óñëóãè, î, ñòîïàíèíî íà äúðâåíèÿ äîì!"
Ìðà÷íèòå äóìè íà Áåîðí îáà÷å îáåçñúð÷èõà äæóäæåòàòà è òå îñúçíàõà, ÷å ïðèêëþ÷åíèåòî, â êîåòî ñå áÿõà âïóñíàëè, ùåøå äà áúäå äàëå÷ ïî-îïàñíî, îòêîëêîòî ñè ãî áÿõà ïðåäñòàâÿëè îòíà÷àëî. Ïðåäñòîÿõà èì îùå áåçáðîé ïðåìåæäèÿ ïî ïúòÿ, îò êîèòî íå ñå çíàåøå êàê ùÿõà äà ñå èçìúêíàò, à íàêðàÿ ãè ÷àêàøå îãíåäèøàùèÿò äðàêîí.
Öÿëàòà ñóòðèí òå ïðåêàðàõà â ïðèãîòîâëåíèÿ.
- Ìàëêî ñëåä ïëàäíå ñåäíàõà äà ïîõàïíàò çà ïîñëåäåí ïúò ñ Áåîðí. Ñëåä òîâà âúçñåäíàõà êîí÷åòàòà, êîèòî òîé èì áåøå çàåë, è êàòî ñå ñáîãóâàõà ñ íåãî, áúðçî ñå èçíèçàõà ïðåç ïîðòàòà.
Ùîì ñå íàìåðèõà âúí îò âèñîêèÿ æèâ ïëåò, êîéòî îãðàæäàøå çåìèòå íà Áåîðí, òå ïîåõà íà ñåâåð, à ïîñëå ñå íàñî÷èõà íà ñåâåðîçàïàä. Âñëóøâàéêè ñå â íåãîâèÿ ñúâåò, òå ñå îòêàçàõà äà ñëåäâàò ãëàâíèÿ ïúò çà ãîðàòà íà þã îò âëàäåíèÿòà ìó. Àêî áÿõà âúðâåëè ïðåç ïëàíèíñêèÿ ïðîõîä, ïúòÿò ùåøå äà ãè îòâåäå äî åäèí ïîòîê, êîéòî ñå ñúåäèíÿâàøå ñ ãîëÿìàòà ðåêà íà íÿêîëêî êèëîìåòðà þæíî îò Ðàâíîñêàëà. Òî÷íî íà òîâà ìÿñòî èìàøå áðîä, êîéòî òå áèõà ìîãëè äà ïðåìèíàò, àêî íå áÿõà çàãóáèëè êîí÷åòàòà ñè; îòâúä ðåêàòà òðúãâàøå ïúòåêà êúì îêðàéíèíèòå íà ãîðàòà è èçëèçàøå òúêìî ïðè íà÷àëîòî íà ñòàðèÿ ãîðñêè ïúò. Áåîðí îáà÷å ãè áåøå ïðåäóïðåäèë, ÷å â ïîñëåäíî âðåìå íàòàì ÷åñòî ñå íàâúðòàëè çëè äóõîâå. Ñàìèÿò ïúò, êàêòî ñå ãîâîðåëî, áèë öåëèÿò îáðàñúë ñ áóðåíàöè è áèë íàïúëíî çàíåìàðåí â èçòî÷íèÿ ñè êðàé, à íà ìíîãî ìåñòà ñå ïðåñè÷àë è îò íåïðîõîäèìè òðåñàâèùà. Íå áèëî áåç çíà÷åíèå è òîâà, ÷å èçëèçàë äîñòà ïî íà þã îò Îïóñòîøåíàòà ïëàíèíà, à îòòàì äî öåëòà èì îñòàâàë äúëúã è òðóäåí ïðåõîä â ñåâåðíà ïîñîêà. Íàèñòèíà, íà ñåâåð îò Ðàâíîñêàëà Íåïðîãëåäíàòà ãîðà ñå äîáëèæàâàëà äî èçòî÷íèÿ áðÿã íà Ãîëÿìàòà ðåêà, êîåòî îçíà÷àâàëî, ÷å è Ìúãëèâèòå ïëàíèíè ñúùî ñå äîáëèæàâàëè îò äðóãàòà é ñòðàíà, íî âúïðåêè òîâà Áåîðí ãè ñúâåòâàë äà ïîåìàò èìåííî íàòàì, çàùîòî íà íÿêîëêî äíè ïúò ñåâåðíî îò Ðàâíîñêàëà èìàëî íÿêàêâî ìÿñòî, îòêúäåòî òðúãâàë åäèí ìàëêî èçâåñòåí ïúò, êîéòî ïðåêîñÿâàë Íåïðîãëåäíàòà ãîðà è âîäåë ïðàâî êúì Îïóñòîøåíàòà ïëàíèíà.
- Çëèòå äóõîâå - áå êàçàë Áåîðí - íÿìà äà ïîñìåÿò äà ïðåêîñÿò Ãîëÿìàòà ðåêà íà ïî-ìàëêî îò ñòîòèíà êèëîìåòðà ñåâåðíî îò Ðàâíîñêàëà, íèòî ïúê äà äîáëèæàò ìîÿòà êúùà - êîÿòî äîáðå ñå ïàçè íîùåì, - íî íà âàøå ìÿñòî àç áèõ ÿçäèë ïî-áúðçè÷êî, çàùîòî, àêî ðåøàò äà çàïî÷íàò ëîâèòáàòà ñêîðî, òå ùå ïðåìèíàò ðåêàòà íà þã è ùå çàâàðäÿò çäðàâî îêðàéíèíèòå íà ãîðàòà, çà äà âè ïðåñåêàò ïúòÿ. À íå çàáðàâÿéòå, ÷å âúëöèòå òè÷àò ïî-áúðçî îò êîí÷åòàòà. È âñå ïàê íàé-áåçîïàñíî ùå å äà òðúãíåòå èìåííî íà ñåâåð. Ïî òîçè íà÷èí ùå ñå äîáëèæèòå íàèñòèíà äî òåõíèòå ñâúðòàëèùà, íî òå íàé-ìàëêî îò âñè÷êî áèõà î÷àêâàëè òîâà è ùå òðÿáâà äúëãî äà êðúñòîñâàò, çà äà âè ñòèãíàò. À ñåãà ñ âñè÷êè ñèëè - õîä íàïðåä!
Åòî çàùî òå ñå íîñåõà ìúë÷àëèâî â ãàëîï ïî ìåêàòà çàòðåâåíà çåìÿ. Îò ëÿâàòà èì ñòðàíà ñå âúçïðàâÿõà ìðà÷íî ïëàíèíèòå, à îáðàñëàòà ñ äúðâåòà ðå÷íà èâèöà â äàëå÷èíàòà ñå âèæäàøå âñå ïî-ÿñíî è ïî-ÿñíî. Êîãàòî ïîòåãëÿõà, ñëúíöåòî åäâà áå ñâúðíàëî íà çàïàä è äî âå÷åðòà îáëèâàøå ñ ïîçëàòà âñè÷êî íàîêîëî èì. Êúùàòà íà Áåîðí áåøå âå÷å îñòàíàëà íà êèëîìåòðè çàä òÿõ, ìðà÷íèòå èì ìèñëè çà ïðåñëåäâàùèòå ãè çëè äóõîâå è çà ïðåäñòîÿùîòî ïúòóâàíå ïðåç Íåïðîãëåäíàòà ãîðà çàïî÷íàõà äà ñå ïîðàçñåéâàò è òå ïîäõâàíàõà ðàçãîâîðè è ïåñíè. Âå÷åðòà, êîãàòî ìðàêúò çàïî÷íà äà ñå ñïóñêà è ïëàíèíñêèòå âúðõîâå çàïëàìòÿõà ïîä ëú÷èòå íà çàëÿçâàùîòî ñëúíöå, ïúòíèöèòå ñå ðàçïîëîæèõà íà ëàãåð è ïîñòàâèõà ñòðàæà. Ïîâå÷åòî îò òÿõ ñïàõà íåñïîêîéíî, èçìú÷âàíè îò ëîøè ñúíèùà, â êîèòî íåâåäíúæ ÷óâàõà âîÿ íà ðàçëþòåíèòå âúëöè è êðÿñúöèòå íà çëè äóõîâå.
Ñëåäâàùîòî óòðî áå ÿñíî è ïðîõëàäíî. Íàä çåìÿòà ïëóâàøå ëåêà áÿëà ìúãëà, ñÿêàø áå åñåí, âúçäóõúò áåøå ñòóäåí. Ñêîðî îáà÷å ñëúíöåòî èçãðÿ, èçòîêúò ïîðîçîâÿ è äîêàòî ñåíêèòå áÿõà îùå äúëãè, ïúòíèöèòå ïîòåãëèõà îòíîâî. Òàêà òå ÿçäèõà îùå äâà äíè è ïðåç öÿëîòî âðåìå âèæäàõà êðàé ñåáå ñè ñàìî òðåâà, öâåòÿ, ïòèöè, ïðúñíàòè òóê-òàì äúðâåòà, à ïîíÿêîãà è ìàëêè ñòàäà åëåíè, êîèòî ïàñÿõà èëè ïëàäíóâàõà íà ñÿíêà. Îò âðåìå íà âðåìå Áèëáî çúðâàøå ðàçêëîíåíèòå ðîãà íà íÿêîé åëåí (êîèòî îòíà÷àëî ñìÿòàøå çà èçñúõíàëè êëîíè íà äúðâåòà) äà ñå ïîäàâàò íàä âèñîêàòà òðåâà.
Íà òðåòàòà âå÷åð òå íå ñïðÿõà äà ëàãåðóâàò ïðè ïàäàíåòî íà ìðàêà, à ïðîäúëæèõà äà ÿçäÿò è ïðåç íîùòà íà ëóííà ñâåòëèíà, çàùîòî Áåîðí èì áåøå êàçàë, ÷å òðÿáâà äà ñòèãíàò äî ãîðàòà ðàíî íà ÷åòâúðòèÿ äåí. Äîêàòî ñâåòëèíàòà èçáëåäíÿâàøå, íà Áèëáî ìó ñå ñòîðè, ÷å âèæäà òó îòëÿâî, òó îòäÿñíî íåÿñíèòå î÷åðòàíèÿ íà îãðîìíà ìå÷êà, êîÿòî ñå ïðîìúêâàøå äåáíåøêîì â ñúùàòà ïîñîêà ñ òÿõ. Êîãàòî ñå îñìåëè äà ñïîìåíå çà òîâà ïðåä Ãàíäàëô, âúëøåáíèêúò ñàìî ðå÷å:
- Øò! Íå îáðúùàé âíèìàíèå!
Íà äðóãèÿ äåí ïîòåãëèõà ïðåäè çàçîðÿâàíå, ìàêàð äà áÿõà äðåìíàëè ñúâñåì çà êðàòêî ïðåç íîùòà. Êàòî ïðîñâåòëÿ, çúðíàõà ãîðàòà; òÿ òó ñå ïðèáëèæàâàøå íàñðåùà èì, ñÿêàø èñêàøå äà ãè ïîñðåùíå, òó ñå ñïèðàøå è ãè ÷àêàøå, âúçïðàâåíà êàòî íÿêàêâà òúìíà, íåïðîíèöàåìà ñòåíà. Ìåñòíîñòòà ñòàíà íåðàâíà è íà Áèëáî ìó ñå ñòðóâàøå, ÷å ãè å îáãúðíàëà íÿêàêâà îñîáåíà òèøèíà. Íå ñå ÷óâàøå âå÷å ÷åñòî ïòè÷à ïåñåí. Íå ñå âèæäàõà åëåíè, à äîðè è çàéöè. Ñëåäîáåäà ñòèãíàõà îêðàéíèíèòå íà Íåïðîãëåäíàòà ãîðà è ñïðÿõà äà ñè ïî÷èíàò ïîä ãîëåìèòå íàäâèñíàëè êëîíè íà íàé-âúíøíèòå é äúðâåòà. Ñòâîëîâåòå èì áÿõà äåáåëè è ÷âîðåñòè, êëîíèòå - îïëåòåíè, à ëèñòàòà - òúìíè è äëúãíåñòè. Îêîëî äúðâåòàòà ðàñòåøå áðúøëÿí è ñå âëå÷åøå ïî çåìÿòà.
- Åòî ÿ è Íåïðîãëåäíàòà ãîðà! - ðå÷å Ãàíäàëô. - Íàé-îáøèðíàòà ñðåä ãîðèòå íà ñåâåðíèÿ ñâÿò. Íàäÿâàì ñå, ÷å âèäúò é âè õàðåñâà! À ñåãà òðÿáâà äà âúðíåòå îáðàòíî ïðåêðàñíèòå êîí÷åòà, êîèòî âè äàäîõà, â çàåì.
Äæóäæåòàòà áÿõà ãîòîâè äà âúçðîïòàÿò ñðåùó òîâà, íî âúëøåáíèêúò ãè âðàçóìè.
- Íå âúðøåòå ãëóïîñòè! - ñìúìðè ãè òîé. - Áåîðí ñúâñåì íå å òàêà äàëå÷å, êàêòî ñè ìèñëèòå. Íà âñÿêà öåíà òðÿáâà äà óäúðæèòå íà îáåùàíèåòî ñè, çàùîòî òîé å äîáúð ïðèÿòåë, íî è îïàñåí ïðîòèâíèê. Î÷èòå íà ãîñïîäèí Áåãèíñ ñà ïî-çîðêè îò âàøèòå, ùîì íå ñòå âèäåëè ãîëÿìàòà ìå÷êà, êîÿòî ñå äâèæåøå óñïîðåäíî ñ íàñ âñÿêà âå÷åð, êàòî ñå ñïóñíåøå ìðàê, èëè ïúê íàáëþäàâàøå îòäàëå÷ ëàãåðà íè íà ëóííàòà ñâåòëèíà. È òî íå ñàìî çà äà âè ïðåäïàçâà èëè óïúòâà, àêî ñáúðêàòå ïúòÿ, à è çà äà áäè íàä êîí÷åòàòà. Áåîðí å íàñòðîåí ïðèÿòåëñêè êúì âàñ, íî îáè÷à æèâîòíèòå ñè êàòî ñâîè äåöà. Âèå äîðè íå ïðîóìÿâàòå êàêâî áëàãîäåÿíèå âè ñòîðè òîé, êàòî âè ïîçâîëè äà ÿçäèòå êîí÷åòàòà ìó òîëêîâà íàäàëå÷ è òàêà áúðçî, íèòî ïúê êàêâî ùå âè ñå ñëó÷è, àêî ñå îïèòàòå äà ãè âçåìåòå ñ âàñ â ãîðàòà.
- Àìè ãîëåìèÿ êîí? - ïîïèòà Òîðèí. - Òè íå ñïîìåíà íèùî çà íåãîâîòî âðúùàíå.
- Íå ñïîìåíàõ, çàùîòî íÿìà äà ãî âðúùàì.
- À òâîåòî îáåùàíèå?
- Ùå ãî ñïàçÿ. Àç íÿìà äà âúðíà êîíÿ îáðàòíî, çàùîòî ñàì ùå ãî ÿçäÿ.
Òîãàâà äæóäæåòàòà ðàçáðàõà, ÷å Ãàíäàëô ñå êàíè äà ãè íàïóñíå ïðåä ñàìàòà ãîðà, è òîâà ãè îáåçñúð÷è. Íî êàêòî è äà ãî óãîâàðÿõà, òîé íå ïðîìåíè ðåøåíèåòî ñè.
- Ïðåäóïðåäèõ âè îùå êîãàòî ñëÿçîõìå íà Ðàâíîñêàëà - êàçà âúëøåáíèêúò. - Èçëèøíî å äà ìå óáåæäàâàòå. Êàêòî âå÷å âè ñïîìåíàõ, èìàì íåîòëîæíà ðàáîòà íà þã. Äîðè ìàëêî ïîçàêúñíÿõ çà íåÿ, äîêàòî ñå ãðèæåõ çà âàñ. Âúçìîæíî å äà ñå âèäèì îòíîâî, ïðåäè ïðèêëþ÷åíèåòî âè äà å ïðèâúðøèëî, íî å âúçìîæíî è äà íå ñå âèäèì. Òîâà çàâèñè îò êúñìåòà âè, îò õðàáðîñòòà âè è îò áëàãîðàçóìèåòî âè. Îñòàâÿì ãîñïîäèí Áåãèíñ ñ âàñ. Êàçàë ñúì âè è ïðåäè, ÷å òîé ïðèòåæàâà ìíîãî ïîâå÷å êà÷åñòâà, îòêîëêîòî âèå ïðåäïîëàãàòå, íî ñêîðî ùå ìîæåòå ñàìè äà ñå óâåðèòå â òîâà. Ãîðå ãëàâàòà, Áèëáî, è íå áúäè òàêà êèñåë! Ãîðå ãëàâèòå, Òîðèí è ñúäðóæèå! Â êðàÿ íà êðàèùàòà òîâà ïðèêëþ÷åíèå ñè å âàøå. Ìèñëåòå çà ñúêðîâèùåòî, êîåòî âè î÷àêâà, è çàáðàâåòå ãîðàòà è äðàêîíà, ïîíå äî óòðå ñóòðèíòà.
Íà ñëåäâàùîòî óòðî Ãàíäàëô èì ïîâòîðè âñè÷êèòå ñè íàñòàâëåíèÿ. Íå îñòàâàøå âå÷å äðóãî, îñâåí äà íàïúëíÿò ìåõîâåòå ñè ñ âîäà îò áèñòðèÿ èçâîð, êîéòî îòêðèõà ïðåä ñàìàòà ãîðà, è äà ðàçòîâàðÿò êîí÷åòàòà. Ðàçïðåäåëèõà ñè áàãàæà ïî ðàâíî, ìàêàð íà Áèëáî äà ìó ñå ñòðóâàøå, ÷å íåãîâèÿò äÿë å íàé-òåæúê è íèêàê äà íå ãî ðàäâàøå ìèñúëòà, ÷å ùå ïðèïêà êèëîìåòðè íàðåä ñ òîçè òîâàð íà ãúðáà.
- Íå ñå áåçïîêîé! - ðå÷å Òîðèí. - Ñúâñåì ñêîðî áàãàæúò òè ùå ïî÷íå äà îëåêâà. Íÿìà äà ìèíå ìíîãî âðåìå, ñòðóâà ìè ñå, êîãàòî õðàíàòà íè òàêà ùå íàìàëåå, ÷å ùå ñúæàëÿâàìå, çàãäåòî òîðáèòå íè íå ñà ïî-òåæêè.
Íàêðàÿ ïúòíèöèòå ñå ñáîãóâàõà ñ êîí÷åòàòà è ãè íàñî÷èõà êúì äîìà èì. Æèâîòíèòå ïðèïíàõà ðàäîñòíî, ÿâíî äîâîëíè, ÷å îáðúùàò ãðúá íà çëîâåùàòà ãîðà. Áèëáî áå ãîòîâ äà ñå çàêúëíå, ÷å äîêàòî òå ñå îòäàëå÷àâàõà, íåùî, ïðèëè÷íî íà ìå÷êà, ñå îòäåëè îò ñÿíêàòà íà äúðâåòàòà è òðúãíà ïîäèðå èì.
Ñåãà äîéäå ðåä äà ñå ñáîãóâàò è ñ Ãàíäàëô. Ìðà÷åí è óãðèæåí, Áèëáî ñåäåøå íà çåìÿòà è ìå÷òàåøå äà ñå íàìèðà íà âèñîêèÿ êîí äî âúëøåáíèêà. Ñëåä çàêóñêà (è òî ìíîãî îñêúäíà) òîé áå íàäçúðíàë çà ìàëêî â ãîðàòà; ìàêàð äà áåøå ñóòðèí, òàì öàðóâàøå ñðåäíîùåí ìðàê è ìúðòâà òèøèíà.
- Èìàø ÷óâñòâîòî, ÷å îòâñÿêúäå òå äåáíàò è íàáëþäàâàò! - ñè áå ðåêúë Áèëáî.
- Äîâèæäàíå! - îáúðíà ñå Ãàíäàëô êúì Òîðèí. - Äîâèæäàíå íà âñè÷êè äîâèæäàíå! Ïúòÿò âè ïðåç ãîðàòà âúðâè âñå íàïðàâî, íå ñå îòêëîíÿâàéòå âñòðàíè! Îòêëîíèòå ëè ñå, ïîâå÷å îò ñèãóðíî å, ÷å íèêîãà âå÷å íÿìà äà ãî íàìåðèòå è íèêîãà íÿìà äà èçëåçåòå îò Íåïðîãëåäíàòà ãîðà. Â òàêúâ ñëó÷àé, ñòðóâà ìè ñå, íèòî àç, íèòî êîéòî è äà áèëî äðóã ùå âè âèäè îòíîâî.
- Òðÿáâà ëè èçîáùî äà ìèíàâàìå ïðåç ãîðàòà? - èçïúøêà Áèëáî.
- Äà - îòãîâîðè âúëøåáíèêúò, - àêî èñêàø äà èçëåçåø îò äðóãàòà é ñòðàíà! Èëè òðÿáâà äà ìèíåø ïðåç íåÿ, èëè äà ñå îòêàæåø îò ïðèêëþ÷åíèåòî. Íî àç íÿìà äà òè ïîçâîëÿ äà ñå èçìúêíåø òúêìî ñåãà, ãîñïîäèí Áåãèíñ! Ñðàì ìå å çàðàäè òåá, ùîì ìîæåø äà ïîìèñëèø òàêîâà íåùî. Òà íàëè òè ùå ñå ãðèæèø çà äæóäæåòàòà âìåñòî ìåí - äîáàâè Ãàíäàëô è ñå ðàçñìÿ.
- Íå! Íå! - âçå äà îòðè÷à Áèëáî. - Ñúâñåì íå èñêàõ äà êàæà òîâà. Ïðîñòî ïîïèòàõ äàëè íÿìà íÿêîé îáèêîëåí ïúò.
- Èìà, ñòèãà äà æåëàåòå äà èçâúðâèòå äâåñòà êèëîìåòðà íà ñåâåð èëè äâà ïúòè ïî òîëêîç íà þã. Íî ïàê íÿìà äà íàìåðèòå áåçîïàñåí ïúò. Áåçîïàñíè ïúòèùà â òàçè ÷àñò íà ñâåòà íÿìà. Íå çàáðàâÿéòå, ÷å ñåãà ñå íàìèðàòå îòâúä Ãðàíèöàòà íà ïóñòèíÿòà è ìîãàò äà âè ñå ñëó÷âàò êàêâè ëè íå áåäè. Ïðåäè äà óñïååòå äà çàîáèêîëèòå Íåïðîãëåäíàòà ãîðà îò ñåâåð, ùå ñå íàìåðèòå ñðåä ñêëîíîâåòå íà Ñèâèòå ïëàíèíè, à òå ïðîñòî ãúìæàò îò íàé-âñåâúçìîæíè çëè äóõîâå. Ïðåäè äà óñïååòå ïúê äà ÿ çàîáèêîëèòå îò þã, ùå ïîïàäíåòå âúâ âëàäåíèÿòà íà Íåêðîìàíòà. Äîðè è íà òåá, Áèëáî, íå å íóæíî äà ðàçêàçâàì êàêâî ïðåäñòàâëÿâà òîçè çúë ìàãüîñíèê. Íå âè ñúâåòâàì äà ñå äîáëèæàâàòå äî ìåñòàòà, êîèòî ñå ñúçèðàò îò çëîâåùàòà ìó êóëà! Çàòîâà äðúæòå ñå çà òîçè ãîðñêè ïúò, íå ïàäàéòå äóõîì, íå ãóáåòå íàäåæäà çà óñïåõ è àêî èìàòå êúñìåò, ìîæå áè åäèí äåí ùå èçëåçåòå îò äðóãàòà ñòðàíà íà ãîðàòà, ùå âèäèòå ïðåä íîçåòå ñè Äúëãèòå áëàòà, à îòâúä òÿõ, âèñîêî íà èçòîê - Îïóñòîøåíàòà ïëàíèíà, êúäåòî æèâåå ìèëèÿò ñòàð Ñìîã, êîéòî, íàäÿâàì ñå, íå âè î÷àêâà!
- Ìíîãî íè óñïîêîè, íÿìà ùî! - ñúðäèòî ðå÷å Òîðèí. - Õàéäå, äîâèæäàíå! Ùîì íÿìà äà èäâàø ñ íàñ, ïî-äîáðå ñè âúðâè, áåç äà íè ïëàøèø ïîâå÷å.
- Äîáðå, äîáðå, äîâèæäàíå! - êàçà Ãàíäàëô, îáúðíà êîíÿ ñè è ïðåïóñíà íà çàïàä. Íî íå ìîæà äà ñå ñäúðæè äà íå èì äàäå åäèí ïîñëåäåí ñúâåò. Ïðåäè äà ñå îòäàëå÷è äîòîëêîâà, ÷å äà íå ìîãàò äà ãî ÷óÿò, òîé ñå îáúðíà, ñáðà ðúöå íà ôóíèÿ ïðåä óñòàòà ñè è ñå ïðîâèêíà. Ãëàñúò ìó äîñòèãíà ñúâñåì ñëàáî äî òÿõ.
- Äîâèæäàíå! Áúäåòå ðàçóìíè, ïàçåòå ñå è íå ñå îòêëîíÿâàéòå îò ïúòÿ!
Ñëåä òîâà òîé ïðåïóñíà íàïðåä è ñêîðî ñå èçãóáè îò î÷èòå èì.
-	Äîâèæäàíå, äîâèæäàíå è ïî-áúðçî ñå ìàõàé! - èçìúðìîðèõà ÿäîâèòî äæóäæåòàòà, êîèòî áÿõà ñèëíî îáåçñúð÷åíè îò çàìèíàâàíåòî íà Ãàíäàëô. Ñåãà çàïî÷âàøå íàé-îïàñíàòà ÷àñò îò ïúòåøåñòâèåòî. Âñè÷êè íàðàìèõà òåæêèòå òîðáè è ìåõîâåòå ñ âîäà, êîèòî èì ñå ïîëàãàõà, îáúðíàõà ãðúá íà ñãðåíèòå îò ñëúíöåòî ïðîñòîðè è ïîòúíàõà â ëåñà.


8. ÏÅÏÅÐÓÄÈ È ÏÀßÖÈ

Ïúòíèöèòå âúðâÿõà â ðåäèöà ïî åäèí. Â íà÷àëîòî íà ïúòåêàòà èìàøå íåùî êàòî ñâîä, êîéòî âîäåøå êúì òúìåí òóíåë. Ñâîäúò áåøå îáðàçóâàí îò ïðåïëåòåíèòå êëîíè íà äâå ãðàìàäíè, ïðèâåäåíè åäíî êúì äðóãî äúðâåòà. Òå áÿõà òîëêîâà ñòàðè è òàêà çàäóøåíè îò áðúøëÿí è ëèøåè, ÷å ïî òÿõ áÿõà îñòàíàëè ñàìî ïî íÿêîëêî ïî÷åðíåëè ëèñòà. Ñàìàòà ïúòåêà áåøå ìíîãî òÿñíà è ëúêàòóøåøå ìåæäó ñòâîëîâåòå.
Ñêîðî ñâåòëèíàòà, êîÿòî ïðîíèêâàøå ïðåç ñâîäà â íà÷àëîòî íà ïúòåêàòà, îñòàíà äà ñå âèæäà ñàìî êàòî íÿêàêâà ìàëêà áÿëà òî÷êà äàëå÷ íàçàä, à òèøèíàòà áåøå òàêà äúëáîêà, ÷å ñòúïêèòå èì ïðîñòî êúíòÿõà è äúðâåòàòà ñÿêàø ñå ïðèâåæäàõà íàäîëó, çà äà ãè ñëóøàò.
Êîãàòî î÷èòå èì ïîñâèêíàõà ñ ïîëóìðàêà, òå çàïî÷íàõà äà ñå âçèðàò â ñìúòíèòå òúìíîçåëåíè ñåíêè îò äâåòå ñòðàíè íà ïúòåêàòà. Ïîíÿêîãà òúíè÷úê ñëúí÷åâ ëú÷, óñïÿë äà íàìåðè ïðîëóêà ìåæäó ëèñòàòà è äà ñå ïðîìúêíå ïðåç îïëåòåíèòå êëîíè è âåéêè, ñå èçïðå÷âàøå ïðåä òÿõ, ïðîçðà÷åí è ñèÿåí. Òîâà îáà÷å ñå ñëó÷âàøå ðÿäêî è ñêîðî ñúâñåì ïðåñòàíà äà ñå ñëó÷âà.
Â ëåñà ñå ñðåùàõà ÷åðíè êàòåðèöè. Ñ îñòðèòå ñè î÷è Áèëáî ãè çúðâàøå êàê ïðîôó÷àâàò ïðåç ïúòåêàòà è ñå ñêðèâàò çàä ñòâîëîâåòå íà äúðâåòàòà. ×óâàõà ñå è ðàçíè ñòðàííè çâóöè - ñóìòåíå, øóì îò áúðçî ïðåìèíàâàíå è øìóãâàíå â õðàñòèòå èëè ñðåä ëèñòàòà, îòðóïàíè íà ìåñòà â áåçêðàéíî äåáåëà ïîêðèâêà âúðõó çåìÿòà. Áèëáî îáà÷å íå ìîæåøå äà âèäè êîé ïðè÷èíÿâàøå òåçè øóìîâå. Íî îò âñè÷êî íàé-ïðîòèâíè áÿõà ïàÿæèíèòå: ÷åðíè, ãúñòè, ñ íåîáèêíîâåíî äåáåëè íèøêè, ÷åñòî ðàçïðîñòðåíè îò åäíî äúðâî äî äðóãî èëè çàïëåòåíè â äîëíèòå êëîíè îò äâåòå èì ñòðàíè. Ïîðàäè íÿêàêâà ìàãèÿ îáà÷å èëè ïúê ïîðàäè íÿêàêâà äðóãà, íåîáÿñíèìà ïðè÷èíà íàä ñàìàòà ïúòåêà íÿìàøå ïàÿæèíè.
Ñêîðî ïúòíèöèòå òàêà ñèëíî íàìðàçèõà ãîðàòà, êàêòî áÿõà íàìðàçèëè è òóíåëèòå íà çëèòå äóõîâå. Òÿ ñÿêàø íÿìàøå êðàé, à òå âúðâÿõà íåñïèðíî, æàäíè äà çúðíàò ñëúíöåòî è íåáåñàòà è äà óñåòÿò ïîëúõà íà âÿòúðà ïî ëèöàòà ñè. Òóê, ïîä ãîðñêèÿ ïîêðèâ, âúçäóõúò íå ïîìðúäâàøå; áåøå çàñòîÿë, òúìåí è äóøåí. Äîðè è äæóäæåòàòà, êîèòî áÿõà ñâèêíàëè äà ïðîêîïàâàò òóíåëè è ïîíÿêîãà äúëãî æèâååõà, áåç äà çúðíàò ñëúí÷åâà ñâåòëèíà, ñåãà äèøàõà ñ óñèëèå. À êàêâî äà êàæåì ïúê çà õîáèòà, êîéòî - ìàêàð è äà îáè÷àøå óäîáíàòà ñè è ñïðåòíàòà äóïêà - âèíàãè ïðåäïî÷èòàøå äà ïðåêàðâà ëåòíèòå äíè íà îòêðèòî! Ñåãà òîé íàïðàâî ÷óâñòâóâàøå, ÷å áàâíî ñå çàäóøàâà.
Íîùåì áåøå îùå ïî-ëîøî. Ñòàâàøå òúìíî êàòî â ðîã, òîëêîâà òúìíî, ÷å íå ñå âèæäàøå íèùî. Áèëáî ðàçìàõâàøå ðúêà ïîä ñàìèÿ ñè íîñ, íî íå ÿ âèæäàøå. Âïðî÷åì íÿìà äà áúäå âÿðíî, àêî êàæåì, ÷å ñúâñåì íèùî íå ñå âèæäàøå - âèæäàõà ñå ñàìî íÿêàêâè î÷è. Âñè÷êè ñïÿõà, ïëúòíî ñãóøåíè åäèí â äðóã, êàòî ñå ðåäóâàõà äà ñòîÿò íà ïîñò. Êîãàòî èäâàøå ðåäúò íà Áèëáî, òîé çàïî÷âàøå äà âèæäà ðàçíè îòáëÿñúöè â òúìíèíàòà íàîêîëî: ïîíÿêîãà ÷èôò æúëòè, ÷åðâåíè èëè çåëåíè î÷è ñå âòðåí÷âàõà â íåãî ñúâñåì îòáëèçî, ïîñëå áàâíî ñå îòäàëå÷àâàõà è èç÷åçâàõà è áàâíî ïðîáëÿñâàõà îòíîâî íà äðóãî ìÿñòî. Íåðÿäêî òå ãî ñòðåëêàõà îò íàäâèñíàëèòå íàä íåãî êëîíè è òîãàâà òîé ñå èçïëàøâàøå äî ñìúðò. Íàé-ïðîòèâíè îò âñè÷êè ìó áÿõà îáà÷å åäíè áåëåçíèêàâè èçïúêíàëè î÷è.
„Î÷è íà íàñåêîìè - ìèñëåøå ñè òîé, - à íå íà æèâîòíè, ñàìî ÷å íà äîñòà ãîëåìè íàñåêîìè."
Ìàêàð è äà íå áåøå ìíîãî ñòóäåíî, îòíà÷àëî íîùåì ïàëåõà îãúí, íî ñêîðî ñå îòêàçàõà, çàùîòî òîé ïðèâëè÷àøå ñòîòèöè è ñòîòèöè î÷è îêîëî òÿõ. Íî ñàìî î÷è, òúé êàòî ñúùåñòâàòà, íà êîèòî òå ïðèíàäëåæàõà, ñòàðàòåëíî ñå ïàçåõà äà íå ñå ïîêàçâàò íà òðåïêàùàòà ñâåòëèíà íà ïëàìúöèòå. Îùå ïî-ëîøî áåøå, ÷å îãúíÿò ïðèâëè÷àøå è õèëÿäè òúìíîñèâè è ÷åðíè íîùíè ïåïåðóäè - íÿêîè îò òÿõ ãîëåìè êîëêîòî þìðóê, - êîèòî ïúðõàõà è áðúìêàõà îêîëî óøèòå èì. Íå ñå òúðïÿõà è îãðîìíèòå ÷åðíè ïðèëåïè. Çàòîâà ïðåñòàíàõà äà ïàëÿò îãúí è ñåäÿõà è äðåìåõà öÿëà íîù â áåçìåðíàòà, òðåâîæíà òúìíèíà.
Íà Áèëáî ìó ñå ñòðóâàøå, ÷å òîâà ïðîäúëæàâà öÿëà âå÷íîñò. Íà âñè÷êî îòãîðå òîé áåøå è âèíàãè ãëàäåí, çàùîòî ñå õðàíåõà êðàéíî ïåñòåëèâî. Äíèòå ñå íèæåõà åäèí ñëåä äðóã, à ãîðàòà ñè îñòàâàøå âñå ñúùàòà è òå çàïî÷íàõà âå÷å äà ñå áåçïîêîÿò. Çàïàñèòå èì îò õðàíà íå áÿõà íåèç÷åðïàåìè è âñúùíîñò âå÷å ñå ïðèâúðøâàõà. Îïèòàõà ñå äà ñòðåëÿò ïî êàòåðèöè è ñëåä êàòî ïîõàáèõà ìíîãî ñòðåëè, óñïÿõà äà ñâàëÿò åäíà òî÷íî íà ïúòåêàòà. Êîãàòî ÿ îïåêîõà îáà÷å, òÿ èìàøå òàêúâ îòâðàòèòåëåí âêóñ, ÷å ñå îòêàçàõà äà ñòðåëÿò è ïî êàòåðèöè. Ìú÷åøå ãè è æàæäà, çàùîòî âîäàòà èì ñúùî íå áåøå â èçîáèëèå, à ïðåç öÿëîòî âðåìå íå áÿõà ñðåùíàëè íèòî åäèí èçâîð, íèòî ïîòîê.
Òàêîâà áåøå ïîëîæåíèåòî èì, êîãàòî åäèí äåí íà ïúòÿ èì ñå èçïðå÷è ðåêà. Òÿ òå÷åøå áúðçî è óñòðåìåíî, íî íå áåøå ìíîãî øèðîêà è âîäèòå é áÿõà ÷åðíè - èëè ïîíå òàêà èçãëåæäàõà â ìðàêà. Çà ùàñòèå Áåîðí ãè áå ïðåäóïðåäèë çà íåÿ, èíà÷å òå ùÿõà äà óòîëÿò æàæäàòà ñè íåçàâèñèìî îò öâåòà é, à ùÿõà è äà íàïúëíÿò íÿêîè îò èçïðàçíåíèòå âå÷å ìåõîâå. Ñåãà îáà÷å òå ñàìî ìèñëåõà êàê äà ÿ ïðåìèíàò, áåç äà ñå èçìîêðÿò. Íÿêîãà íàä ðåêàòà áå èìàëî ìîñò, êîéòî ÿâíî áå èçãíèë è ñå áå ïðîäúíèë. Áÿõà îñòàíàëè äà ñòúð÷àò ñàìî èçïî÷óïåíèòå ìó ïîäïîðè. Áèëáî êîëåíè÷è íà áðåãà, âçðÿ ñå íàïðåä è èçâèêà:
- Íà îòñðåùíèÿ áðÿã èìà ëîäêà! Åõ, çàùî íå å òóê!
- Êàêâî å ñïîðåä òåá ðàçñòîÿíèåòî äîòàì? - ïîïèòà Òîðèí, çàùîòî äæóäæåòàòà âå÷å ñå áÿõà óâåðèëè, ÷å î÷èòå íà Áèëáî ñà ïî-ñèëíè îò òåõíèòå.
- Íå å ãîëÿìî. Íÿìà ïîâå÷å îò äåñåò-äâàíàäåñåò ìåòðà.
- Äåñåò-äâàíàäåñåò? Àç ïúê ìèñëåõ, ÷å å ïîíå òðèäåñåò. Î÷èòå ìè íå âèæäàò âå÷å òàêà äîáðå, êàêòî âèæäàõà ïðåäè ñòî ãîäèíè. È âñå ïàê äâàíàäåñåò ìåòðà íå ñà ìàëêî. Íå ìîæåì äà ãè ïðåñêî÷èì, íèòî ïúê ìîæåì äà ñè ïîçâîëèì äà ãè ïðåãàçèì èëè ïðåïëóâàìå.
- Íÿêîé îò âàñ óìåå ëè äà ìÿòà âúæå?
- Êàêâà ïîëçà îò òîâà? Ëîäêàòà ñèãóðíî å çàâúðçàíà, òàêà ÷å íÿìà äà óñïååì äà ÿ ïðèòåãëèì äîðè è äà ÿ çàêà÷èì ñ êóêàòà, â êîåòî âñúùíîñò ñå ñúìíÿâàì.
- Ñòðóâà ìè ñå, ÷å íå å çàâúðçàíà - ðå÷å Áèëáî, - ìàêàð ÷å íå ìîãà äà áúäà ñèãóðåí ïðè òàçè ñâåòëèíà. Âñå ïàê èçãëåæäà, ÷å å ñàìî ïðèäúðïàíà íà áðåãà, êîéòî íà òîâà ìÿñòî å íèñúê, òúé êàòî ïúòåêàòà òî÷íî òàì ñå ñïóñêà êúì âîäàòà.
- Äîðè å íàé-ñèëåí, íî Ôèëè å íàé-ìëàä è î÷èòå ìó âñå îùå íå ñà çàïî÷íàëè äà îòñëàáâàò êàòî íàøèòå - ðå÷å Òîðèí. - Ôèëè, åëà òóê è ñå îïèòàé äà âèäèø ëîäêàòà, çà êîÿòî ãîâîðè ãîñïîäèí Áåãèíñ.
È äîêàòî Ôèëè ñå âçèðàøå, çà äà îïðåäåëè òî÷íî ïîñîêàòà, äðóãèòå ïðèãîòâèõà âúæåòî. Äæóäæåòàòà íîñåõà ñúñ ñåáå ñè íÿêîëêî âúæåòà è íàêðàÿ íà íàé-äúëãîòî çàâúðçàõà åäíà îò ãîëåìèòå æåëåçíè êóêè, êîèòî èçïîëçóâàõà, çà äà ïðèêà÷àò òîâàðèòå ñè çà ïðåçðàìåííèòå ðåìúöè. Ôèëè âçå âúæåòî â ðúêà, çàëþëÿ ãî è ãî ìåòíà ïðåç ðåêàòà. Òî îáà÷å öîïíà âúâ âîäàòà.
- Íå ñå çàñèëè äîñòàòú÷íî - çàáåëÿçà Áèëáî, êîéòî ñå âçèðàøå íàïðåä. - Àêî ãî áåøå ìåòíàë íÿêîëêî ñòúïêè ïî-íàòàòúê, ùåøå òî÷íî äà óìåðèø ëîäêàòà. Îïèòàé ñå îòíîâî. Íå äîïóñêàì ìàãèÿòà äà å òîëêîâà ñèëíà, ÷å äà òå õâàíå, àêî ñàìî äîêîñíåø ÷àñò îò ìîêðîòî âúæå.
Ôèëè îáà÷å äîñòà êîëåáëèâî ïîäõâàíà êóêàòà, ñëåä êàòî ÿ èçòåãëè íà áðåãà. Âòîðèÿ ïúò ÿ çàïîêèòè ïî-ñèëíî.
- Ñòîé! - èçâèêà Áèëáî. - Ñåãà ÿ ìåòíà ïðàâî â øóáðàöèòå îò äðóãàòà ñòðàíà. - Çàïî÷íè äà òåãëèø áàâíî. - È Ôèëè çàòåãëè áàâíî âúæåòî êúì ñåáå ñè. Ñëåä ìàëêî Áèëáî ïàê ñå îáàäè: - Âíèìàòåëíî! Êóêàòà å âå÷å äî ñàìàòà ëîäêà; äà ñå íàäÿâàìå, ÷å ùå ñå çàêà÷è.
È íàèñòèíà ñå çàêà÷è. Âúæåòî ñå îïúíà, Ôèëè íàïðåãíà âñè÷êè ñèëè, íî íàïðàçíî. Íà ïîìîù ìó ñå ïðèòå÷è Êèëè, à ñëåä íåãî è Îèí è Ãëîèí. Âñè÷êè çàäúðïàõà çàäðóæíî è èçâåäíúæ ïàäíàõà ïî ãðúá. Áèëáî îáà÷å áåøå íàùðåê, óëîâè âúæåòî è ñ åäíà ïðú÷êà îòêëîíè ìàëêàòà ÷åðíà ëîäêà, êîÿòî áå ïîëåòÿëà ñòðåìèòåëíî ïðåç ïîòîêà êúì òÿõ.
- Ïîìîù! - èçâèêà òîé è Áàëèí óñïÿ íàâðåìå äà õâàíå ëîäêàòà, ïðåäè òå÷åíèåòî äà ÿ îòíåñå.
- Áèëà å âúðçàíà âñå ïàê - çàáåëÿçà òîé, êàòî ðàçãëåæäàøå îñòàòúêà îò âåðèãàòà, êîéòî âñå îùå âèñåøå è ñå ïîêëàùàøå îòñòðàíè íà ëîäêàòà. - Ëè÷è ñè, ÷å ÿêî ñòå äúðïàëè, ìîì÷åòà. Çà ùàñòèå íàøåòî âúæå èçëåçå ïî-çäðàâî.
- Êîé ùå ïðåìèíå ïðúâ? - ïîïèòà Áèëáî.
- Àç - îòãîâîðè Òîðèí, - à çàåäíî ñ ìåí è òè, Ôèëè è Áàëèí. Ïîâå÷å îò òîâà ëîäêàòà íå ìîæå äà ïîáåðå. Ïîñëå ùå äîéäàò Êèëè, Îèí, Ãëîèí è Äîðè. Ñëåä òÿõ Îðè è Íîðè, Áèôóð è Áîôóð. Ïîñëåäíè ùå ïðåìèíàò Äóàëèí è Áîìáóð.
- Âñå àç ñúì ïîñëåäåí, à òîâà íå ìè å ïðèÿòíî - ðå÷å Áîìáóð. - Äíåñ å ðåä íà íÿêîé äðóã.
- Äà íå ñè ñå óãîÿâàë òîëêîâà! Ùîì ñè íàé-äåáåë, ùå òðÿáâà äà ïðåêîñèø ðåêàòà ïîñëåäåí ñ íàé-ñëàáè÷êèÿ îò íàñ. È íå ñè ïîçâîëÿâàé äà âúçðàçÿâàø ñðåùó çàïîâåäèòå, çàùîòî ùå òè ñå ñëó÷è íåùî ëîøî.
- Àìè êàòî íÿìàìå ãðåáëà, êàê ùå ïðèäâèæèì ëîäêàòà äî äðóãèÿ áðÿã? - ïîïèòà Áèëáî.
- Äàéòå ìè äðóãî âúæå ñ êóêà íà êðàÿ - ðå÷å Ôèëè.
Äàäîõà ìó äðóãî âúæå ñ êóêà è òîé ãî ìåòíà êîëêîòî ìîæà ïî-âèñîêî. Òúé êàòî òî íå öîïíà âúâ âîäàòà, äæóäæåòàòà ðàçáðàõà, ÷å íàâÿðíî ñå å çàêà÷èëî â êëîíèòå íà íÿêîå äúðâî.
- Õàéäå, íà êîéòî ìó å ðåä, äà ñå êà÷âà - îáàäè ñå îòíîâî Ôèëè. - Åäèí îò íàñ ùå òåãëè âúæåòî, êîåòî ñå çàêà÷è íà äúðâîòî îò äðóãàòà ñòðàíà, à äðóã ïúê ùå òðÿáâà äà äúðæè êóêàòà íà ïúðâîòî âúæå è êîãàòî ñòèãíåì áëàãîïîëó÷íî íà äðóãèÿ áðÿã, ùå ÿ çàêà÷è çà ëîäêàòà, çà äà ìîãàò îñòàíàëèòå äà ÿ èçäúðïàò îáðàòíî.
Ïî òîçè íà÷èí ñêîðî âñè÷êè ïðåìèíàõà óñïåøíî ïðåç îìàãüîñàíàòà ðåêà è ñå îçîâàõà íà îòñðåùíèÿ áðÿã. Äóàëèí òúêìî ñå ïîêàòåðâàøå ïî íåãî ñ íàâèòî íà ðúêàòà ñè âúæå, à Áîìáóð (êîéòî ïðîäúëæàâàøå äà ìúðìîðè) ñå êàíåøå äà ãî ïîñëåäâà, êîãàòî ñå ñëó÷è íåùî ëîøî. ×ó ñå áúðç òðîïîò íà êîïèòà ïî ãîðñêàòà ïúòåêà. Îò ìðàêà èçâåäíúæ ñå ïîÿâèõà î÷åðòàíèÿòà íà ïðåïóñêàù åëåí. Òîé âðúõëåòÿ ïðàâî âúðõó äæóäæåòàòà, ñúáîðè ãè è ñå çàñèëè çà ñêîê. Ñêî÷è âèñîêî, áåç äà äîêîñíå âîäàòà, íî íå ìîæà äà äîñòèãíå íåâðåäèì äî äðóãèÿ áðÿã.
Îò âñè÷êè äæóäæåòà åäèíñòâåí Òîðèí óñïÿ äà ñå çàäúðæè íà êðàêà è äà íå çàãóáè óìà è äóìà. Îùå ïðè ñëèçàíåòî ñè íà áðåãà òîé áå îïúíàë ëúêà ñè è ãî áå çàðåäèë ñúñ ñòðåëà, çà äà å ãîòîâ â ñëó÷àé, ÷å ñå ïîÿâè íÿêîé ñêðèò ïàçà÷ íà ëîäêàòà. Ñåãà òîé çàïðàòè áúðçî è óâåðåíî ñòðåëàòà â ëèòíàëîòî âúâ âúçäóõà æèâîòíî. Êîãàòî ñòúïè íà áðåãà, åëåíúò ñå îëþëÿ. Ñåíêèòå ãî ïîãúëíàõà, íî äæóäæåòàòà ÷óõà êàê ñòúïêèòå îò êîïèòàòà ìó ñòàíàõà íåñèãóðíè è çàãëúõíàõà.
Ïðåäè äà óñïåÿò äà èçðàçÿò ãëàñíî ðàäîñòòà ñè îò ñïîëó÷ëèâèÿ èçñòðåë, Áèëáî íàäàäå òàêúâ ñòðàøåí âèê, ÷å ïðîãîíè îò ãëàâèòå èì âñè÷êè ìå÷òè çà ïå÷åíî åëåíñêî ìåñî.
- Áîìáóð ïàäíà âúâ âîäàòà! Áîìáóð ñå äàâè! - âçå äà êðåùè òîé.
È çà íåùàñòèå òîâà áåøå âÿðíî. Áîìáóð âå÷å áåøå ñòúïèë ñ åäèíèÿ ñè êðàê íà áðåãà, êîãàòî åëåíúò áå âðúõëåòÿë îòãîðå ìó è ãî áå ïîâàëèë. Ïàäàéêè, Áîìáóð áå îòáëúñíàë ëîäêàòà ñ òÿëîòî ñè, à ñàì áå öàìáóðíàë â ÷åðíàòà âîäà, áåç äà óñïåå äà ñå çàäúðæè çà õëúçãàâèòå êîðåíèùà ïî áðåãà. Ëîäêàòà ñå áå èçâúðòÿëà áàâíî è áå èç÷åçíàëà.
Êà÷óëêàòà ìó âñå îùå ñå ïîäàâàøå íàä âîäàòà, êîãàòî èçïëàøåíèòå ìó äðóãàðè èçòè÷àõà äî áðåãà. Òå áúðçî õâúðëèõà åäíî âúæå ñ êóêà êúì íåãî, òîé ñå óëîâè çà âúæåòî è òàêà ãî èçòåãëèõà íà ñóõî. Áåøå ñå èçìîêðèë îò ãëàâà äî ïåòè, ðàçáèðà ñå, íî òîâà ñúâñåì íå áåøå íàé-ëîøîòî. Êîãàòî ãî ïîëîæèõà íà çåìÿòà, òîé âå÷å ñïåøå äúëáîêî, ñòèñêàéêè òúé çäðàâî âúæåòî â ðúêà, ÷å íå ìîæåõà äà ãî èçòðúãíàò. Êàêòî è äà ñå ìú÷åõà äà ãî ñúáóäÿò, Áîìáóð ïðîäúëæàâàøå äà ñïè.
Âñè÷êè ñòîÿõà îùå íàäâåñåíè íàä íåãî, ïðîêëèíàõà ëîøèÿ ñè êúñìåò è íåäîäÿëàíîñòòà íà Áîìáóð è îïëàêâàõà çàãóáàòà íà ëîäêàòà, ñ êîÿòî áèõà ìîãëè äà îòèäàò äî äðóãèÿ áðÿã è äà ïîòúðñÿò åëåíà, êîãàòî èçâåäíúæ äîëîâèõà íåÿñíèòå çâóöè íà ðîã â ãîðàòà è äàëå÷åí ëàé íà êó÷åòà, êîèòî ñÿêàø ïðåñëåäâàõà äèâå÷. Òîâà íàêàðà ïúòåøåñòâåíèöèòå äà ñå ñìúë÷àò è äà íàïðåãíàò ñëóõ; ñåâåðíî îò ïúòåêàòà ñå íîñåøå øóì êàòî îò ãîëÿì ëîâ, ñàìî ÷å íèùî íå ñå âèæäàøå.
Òàêà ñåäÿõà òå äúëãî âðåìå, áåç äà ñìåÿò äà ïîìðúäíàò. Áîìáóð ïðîäúëæàâàøå äà ñïè, à íà ïúëíîòî ìó ëèöå ñèÿåøå óñìèâêà, ñÿêàø âå÷å íè íàé-ìàëêî íå ãî áåçïîêîÿõà ãðèæèòå, êîèòî èçìú÷âàõà îñòàíàëèòå. Èçâåäíúæ íà ïúòåêàòà èçñêî÷èõà åäíà ñúðíà è ïîäèð íåÿ íÿêîëêî ìëàäè åëåí÷åòà, òîëêîâà ñíåæíîáåëè, êîëêîòî áå ÷åðåí ïîÿâèëèÿò ñå ïðåäè òîâà åëåí. Æèâîòíèòå ñå áåëååõà ïðèìàìëèâî â ïîëóìðàêà è ïðåäè Òîðèí äà óñïåå äà èçâèêà, òðè îò äæóäæåòàòà ñêî÷èõà íà êðàêà è èçñòðåëÿõà ïî åäíà ñòðåëà îò ëúêîâåòå ñè. Íèêîé îáà÷å íå óëó÷è öåëòà ñè. Ñúðíàòà è åëåí÷åòàòà ñå îáúðíàõà è èç÷åçíàõà ñðåä äúðâåòàòà òàêà áåçøóìíî, êàêòî ñå áÿõà ïîÿâèëè, è äæóäæåòàòà íàïðàçíî ïðîäúëæàâàõà äà ïóñêàò ñòðåëè ñëåä òÿõ.
- Ñïðåòå! Ñïðåòå! - èçêðåùÿ Òîðèí, íî âå÷å áåøå êúñíî. Èçãëàäíåëèòå äæóäæåòà áÿõà èçõàáèëè ïîñëåäíèòå ñè ñòðåëè è ñåãà ëúêîâåòå, êîèòî Áåîðí èì áå äàë, ñòàâàõà íåíóæíè.
Ìðà÷íî óíèíèå âëàäååøå ãðóïàòà òàçè íîù. Òî íàðàñòâàøå âñå ïîâå÷å è ïîâå÷å ïðåç ñëåäâàùèòå äíè. Âÿðíî å, ÷å áÿõà ïðåìèíàëè áëàãîïîëó÷íî ïðåç îìàãüîñàíàòà ðåêà, íî ïúòåêàòà îòâúä íåÿ ïðîäúëæàâàøå äà ñå âèå è ëúêàòóøè áåçðåäíî, êàêòî ïðåäè, è â ãîðàòà íå ñå çàáåëÿçâàøå íèêàêâà ïðîìÿíà. Àêî ÿ ïîçíàâàõà îáà÷å ìàëêî ïî-äîáðå è àêî ñå áÿõà îïèòàëè äà ðàçãàäàÿò ñìèñúëà íà äàëå÷íèÿ ëîâ è ïîÿâàòà íà ñúðíàòà ñ åëåí÷åòàòà íà ïúòåêàòà, ùÿõà äà ðàçáåðàò, ÷å íàé-ñåòíå ïðèáëèæàâàò èçòî÷íèÿ êðàé íà ëåñà è, ÷å àêî íå ñå ïîääàäàò íà ñòðàõà è îò÷àÿíèåòî, ñêîðî ùå èçëåçíàò íà ìåñòà, êúäåòî äúðâåòàòà çàïî÷âàò äà ðåäåÿò è ñëúíöåòî îòíîâî ïðîñâåòâà.
Òå îáà÷å íå çíàåõà òîâà. Íà âñè÷êî îòãîðå áÿõà ïðèíóäåíè äà íîñÿò òåæêîòî òÿëî íà Áîìáóð. Ðåäóâàõà ñå ïî ÷åòèðèìà, çà äà èçïúëíÿâàò òîâà èçòîùèòåëíî çàäúëæåíèå, à îñòàíàëèòå ïîåìàõà íà ãúðáà ñè òîâàðà íà íîñà÷èòå. Àêî òîðáèòå èì ïðåç ïîñëåäíèòå íÿêîëêî äíè íå áÿõà îëåêíàëè ñúâñåì, ñèãóðíî íÿìàøå äà óñïåÿò äà ñå ñïðàâÿò. Íî êàêâà æàëêà çàìÿíà áåøå ñïÿùèÿò è óõèëåí Áîìáóð íà åäíè ïúëíè ñ õðàíà òîðáè, êîëêîòî è òåæêè äà áúäåõà òå! Ñëåä íÿêîëêî äíè âå÷å íÿìàõà ïî÷òè íèùî çà ÿäåíå, íèòî ïúê çà ïèåíå. Â ãîðàòà íå ðàñòåøå íèùî, êîåòî áè ìîãëî äà èì ïîñëóæè çà õðàíà - âèæäàõà ñàìî ãúáè è òðåâè ñ áåëåçíèêàâè ëèñòà è íåïðèÿòíà ìèðèçìà.
×åòèðè äíè ñëåä ïðåìèíàâàíåòî íà îìàãüîñàíàòà ðåêà ïúòíèöèòå ñòèãíàõà äî åäíî ìÿñòî â ãîðàòà, êúäåòî ïîâå÷åòî îò äúðâåòàòà áÿõà áóêîâè. Îòíà÷àëî èçòîùåíèòå äæóäæåòà áÿõà ãîòîâè äà ñå çàðàäâàò íà ïðîìÿíàòà, çàùîòî òóê âå÷å íÿìàøå õðàñòàëàöè è ìðàêúò íå áåøå òàêà ãúñò. Îò äâåòå ñòðàíè íà ïúòåêàòà ñå ïðîöåæäàøå ñëàáà çåëåíèêàâà âèäåëèíà. Íî òàçè âèäåëèíà ñàìî ðàçêðèâàøå áåçêðàéíèòå ðåäèöè îò èçïðàâåíè ñèâè ñòâîëîâå, íàïîìíÿùè êîëîíèòå íà íÿêîå îãðîìíî ïîëóîñâåòåíî ïîäçåìèå. Óñåùàøå ñå ïîëúõúò íà âÿòúð è ñå äî÷óâàøå çâóêúò ìó, íî òîé áåøå íÿêàê òúæåí. Íÿêîëêî ëèñòà ñå îòðîíèõà ñ øóìîëåíå îò êëîíèòå è èì íàïîìíèõà, ÷å îòâúí íàáëèæàâàøå åñåí. Êðàêàòà èì ðàçïèëÿâàõà ñóõèòå ëèñòà íà áåçáðîé äðóãè åñåíè, èçäóõàíè ñëó÷àéíî âúðõó ïúòåêàòà îòêúì äåáåëèòå ÷åðâåíè êèëèìè íà ãîðàòà.
Áîìáóð ïðîäúëæàâàøå äà ñïè è íîñà÷èòå ìó áÿõà âå÷å êðàéíî óìîðåíè. Îò âðåìå íà âðåìå ÷óâàõà îáåçïîêîèòåëåí ñìÿõ â äàëå÷èíàòà. ×óâàõà è ïåñíè. Ñìåõúò áåøå çâúíúê è ïðèÿòåí - ÿâíî íå áå ñìÿõ íà çëè äóõîâå. Ïåñíèòå ñúùî áÿõà õóáàâè è ìåëîäè÷íè, íî çâó÷àõà íÿêàê òàéíñòâåíî è ïðè÷óäëèâî. Òîâà áåçïîêîåøå äæóäæåòàòà è òå ñ ïîñëåäíè ñèëè áúðçàõà äà ñå ìàõíàò îò òèÿ ìåñòà.
Äâà äíè ïî-êúñíî ïúòåêàòà âçå äà ñå ñïóñêà è íå ñëåä äúëãî èçòîùåíèòå ïúòíèöè ñå îçîâàõà â åäíà äîëèíà, ïî÷òè öÿëàòà îáðàñëà ñ îãðîìíè äúáîâå.
- Íÿìà ëè êðàé òàçè ïðîêëåòà ãîðà? - ðå÷å Òîðèí. - Íÿêîé òðÿáâà äà ñå êà÷è íà åäíî äúðâî, äà ñå îïèòà äà ïðîâðå ãëàâà ïðåç ëèñòíèÿ ïîêðèâ è äà ïîãëåäíå íàîêîëî. Äîáðå å äà èçáåðåì çà öåëòà íàé-âèñîêîòî äúðâî êðàé ïúòåêàòà.
Ðàçáèðà ñå, òîçè „íÿêîé" ñå îêàçà Áèëáî. Èçáîðúò ïàäíà íà íåãî, çàùîòî, çà äà áúäåøå îò ïîëçà êàòåðåíåòî, „ðàçóçíàâà÷úò" òðÿáâàøå äà ïðîâðå ãëàâà ïðåç âðúõíèòå ëèñòà, ñ äðóãè äóìè - äà áúäå òúé ëåê, ÷å äà ñå ïîêàòåðè ïî íàé-ãîðíèòå è íàé-êðåõêèòå êëîíè. Ãîðêèÿò ãîñïîäèí Áåãèíñ íÿìàøå ãîëÿì îïèò â êàòåðåíåòî ïî äúðâåòà, íî äæóäæåòàòà, áåç äà ÷àêàò, ãî êà÷èõà íà íàé-íèñêèòå êëîíè íà åäèí âúçïðàâåí äî ñàìàòà ïúòåêà èñïîëèíñêè äúá è òîé, ùå íå ùå, çàïúëçÿ íàãîðå. Ñ ìúêà ñè ïðîáèâàøå ïúò ïðåç çàïëåòåíèòå âåéêè, êîèòî íåïðåñòàííî ãî øèáàõà ïî î÷èòå. Öåëèÿò ñå íàçåëåíè è îìúðñè îò êîðàòà íà ãîëåìèòå ñòàðè êëîíè. Íà íÿêîëêî ïúòè ñå ïîäõëúçíà, íî óñïÿ äà ñå çàäúðæè íàâðåìå; è íàé-íàêðàÿ, ñëåä êàòî äúëãî ñå ìú÷è äà èçïúïëè ïî åäíà ãëàäêà ÷àñò íà ñòâîëà, êúäåòî íÿìàøå óäîáíè çà ñòúïâàíå ìåñòà, ñòèãíà äî âúðõà. Ïðåç öÿëîòî âðåìå, äîêàòî ñå êàòåðåøå îáà÷å, ñè ìèñëåøå äàëè íà äúðâîòî íÿìà ïàÿöè è êàê ùå ñëåçå îòíîâî äîëó (îñâåí ÷ðåç ïàäàíå).
Ùîì ïðîìóøè ãëàâà ïðåç ëèñòíèÿ ïîêðèâ, ñúçðÿ ïàÿöèòå. Òå îáà÷å áÿõà ìàëêè - ñ îáèêíîâåíà ãîëåìèíà - è áÿõà çàåòè ñ ëîâ íà ïåïåðóäè. Áèëáî áå çàñëåïåí îò ñâåòëèíàòà. ×óâàøå, ÷å äæóäæåòàòà ìó ïîäâèêâàò îòäîëó, íî íå ìîæåøå äà èì îòãîâîðè; ñàìî ñå äúðæåøå çäðàâî äà íå ïàäíå è ïðåìèãâàøå. Ñëúí÷åâèòå ëú÷è ñèÿåõà òàêà ñèëíî, ÷å ìèíà äîñòà âðåìå, ïðåäè õðàáðèÿò „ñúãëåäâà÷" äà ïðèâèêíå ñ áëÿñúêà èì. Êîãàòî íàé-ïîñëå ìîæà äà ïîãëåäíå, âèäÿ, ÷å ñå íàìèðà â ñðåäàòà íà îãðîìíî òúìíîçåëåíî ìîðå, íàáðàçäåíî òóê-òàìå îò âÿòúðà; à íàä ìîðåòî ïúðõàõà ñòîòèöè ïåïåðóäè. Òðÿáâàøå äà ñå î÷àêâà, ÷å ùå ñà îò âèäà „ëèëàâà àïàòóðà", äåòî îáè÷àò äà æèâåÿò ïî âúðõîâåòå íà äúáîâåòå, íî òåçè ñúâñåì íå áÿõà ëèëàâè, à ÷åðíè, íàïðàâåíè ñÿêàø îò ÷åðíî êàäèôå è áåç íèêàêâè øàðêè ïî òÿõ.
Áèëáî äúëãî ãëåäà „÷åðíèòå àïàòóðè", êàòî ñå íàñëàæäàâàøå íà ïîëúõà íà áðèçà, êîéòî ãî ãàëåøå ïî êîñèòå è ïî ëèöåòî. Âèêîâåòå íà äæóäæåòàòà îáà÷å, êîèòî îò íåòúðïåíèå âå÷å òðîïàõà ñ êðàêà, ìó ïðèïîìíèõà çà êàêâî âñúùíîñò ñå áå èçêà÷èë íà äúðâîòî. Êàðòèíàòà íå áåøå ðàäîñòíà. Êîëêîòî è äà ñå âãëåæäàøå, ëèñòíèÿò ïîêðèâ íà äúðâåòàòà íÿìàøå êðàé â íèêîÿ ïîñîêà. Äóøàòà íà Áèëáî, êîÿòî ñå áå ñãðÿëà îò ñëúíöåòî è îò ïîëúõà íà áðèçà, îòíîâî èçñòèíà: êàêâà âåñò ùåøå äà çàíåñå äîëó?
Âñúùíîñò, êàêòî âå÷å âè êàçàõ, íàøèòå ïúòåøåñòâåíèöè ïî÷òè áÿõà íàáëèæèëè êðàÿ íà ãîðàòà. Áèëáî îáà÷å íå ìîæà äà ðàçáåðå òîâà, çàùîòî äúáúò, íà êîéòî ñå áå ïîêàòåðèë, ðàñòåøå â íàé-íèñêàòà ÷àñò íà åäíà ïðîñòîðíà ïàäèíà, ïîäîáíà íà èñïîëèíñêà ïàíèöà, òúé ÷å äúðâåòàòà, êîèòî ïîêðèâàõà ïîëåãàòèòå é ñêàòîâå, îáðàçóâàõà îêîëîâðúñò íåùî êàòî ñòåíà è ïðå÷åõà äà ñå âèäè êàêâî èìà îòâúä.
Åòî çàùî Áèëáî íèùî íå âèäÿ è ñå ñïóñíà äîëó íàïúëíî îò÷àÿí. Íàé-ñåòíå ñòúïè îòíîâî íà òâúðäà çåìÿ, öåëèÿò èçïîäðàñêàí, ðàçòðåâîæåí è îáåçñúð÷åí, à â òúìíèíàòà î÷èòå ìó íå âèæäàõà íèùî. Íîâèíàòà, êîÿòî äîíåñå, îáåçñúð÷è îñòàíàëèòå íå ïî-ìàëêî îò íåãî.
- Ãîðàòà ïðîäúëæàâà áåçêðàéíî âúâ âñè÷êè ïîñîêè!
- Êàêâî ùå ïðàâèì òîãàâà? Êàêúâ ñìèñúë èìàøå äà èçïðàùàìå õîáèòà? - èçâèêàõà äæóäæåòàòà, ñÿêàø çà òîâà áåøå âèíîâåí ñàìèÿò Áèëáî.
Íå îáúðíàõà íèêàêâî âíèìàíèå íà ðàçêàçà ìó çà ïåïåðóäèòå, à êîãàòî âçå äà èì ðàçïðàâÿ çà ïðèÿòíèÿ áðèç, ñàìî ïîâå÷å ñå ÿäîñàõà, çàùîòî áÿõà òâúðäå òåæêè, çà äà ñå ïîêàòåðÿò è äà óñåòÿò ïîëúõà ìó.
Òàçè âå÷åð ïúòíèöèòå èçÿäîõà ïîñëåäíèòå îñòàòúöè îò õðàíàòà ñè, à êîãàòî ñå ñúáóäèõà íà äðóãàòà ñóòðèí, ïúðâîòî íåùî, êîåòî îòêðèõà, áå, ÷å ñà ñòðàøíî ãëàäíè, à âòîðîòî - ÷å âàëè äúæä è òóê-òàìå ïî ãîðñêàòà ïúòåêà ïðîêàïâàò ãîëåìè òåæêè êàïêè. Äúæäúò ñàìî èì íàïîìíè, ÷å îñâåí ãëàä ãè èçìú÷âàøå è æàæäà, êîÿòî òîé çà ñúæàëåíèå íå ìîæåøå äà óòîëè - íèìà å âúçìîæíî äà óãàñèø íàáèðàíàòà îò äíè æàæäà, êàòî çàñòàíåø ïîä ãèãàíòñêèòå äúáîâå è çà÷àêàø íÿêîÿ êàïêà äà ïîïàäíå ñëó÷àéíî íà åçèêà òè? Ìúíè÷êî óñïîêîåíèå èì äîíåñå ñàìî íåî÷àêâàíîòî ñúáóæäàíå íà Áîìáóð.
Òîé îòâîðè î÷è, ñåäíà è âçå äà ñå ïî÷åñâà ïî ãëàâàòà. Íå ìîæåøå äà ïðîóìåå êúäå ñå íàìèðà è çàùî å òîëêîâà ãëàäåí - áåøå çàáðàâèë âñè÷êî, êîåòî ñå áå ñëó÷èëî îò ìîìåíòà íà òðúãâàíåòî èì ïðåç îíàçè äàëå÷íà ìàéñêà óòðèí. Ïîñëåäíîòî íåùî, êîåòî ïîìíåøå, áå ãîñòóâàíåòî â äîìà íà õîáèòà è äðóãàðèòå ìó òðóäíî ãî íàêàðàõà äà ïîâÿðâà íà ðàçêàçà èì çà ìíîæåñòâîòî ïðåìåæäèÿ, êîèòî áÿõà ïðåæèâåëè îòòîãàâà.
Êîãàòî ÷ó, ÷å íÿìà íèùî çà ÿäåíå, Áîìáóð ñå ðàçïëàêà, çàùîòî ñå ÷óâñòâóâàøå òîëêîâà ñëàá, ÷å ÷àê êðàêàòà ìó ñå îãúâàõà.
- Çàùî ëè èçîáùî ñå ñúáóäèõ? - ïðîñòåíà òîé. - Ñúíóâàõ òàêèâà õóáàâè ñúíèùà! Âúðâÿõ èç åäíà ãîðà, ìíîãî ïðèëè÷íà íà òàçè, ñàìî ÷å îñâåòåíà îò ôàêëè, îêà÷åíè ïî äúðâåòàòà. Îò êëîíèòå âèñÿõà ëàìïè, à íà çåìÿòà ãîðÿõà îãíüîâå - ïîäãîòâÿøå ñå áîãàòî ïèðøåñòâî. Íà÷åëî ñåäåøå åäèí ãîðñêè öàð ñ êîðîíà îò ëèñòà, ïååõà ñå âåñåëè ïåñíè, à êàêâî èìàøå çà ÿäåíå è çà ïèåíå - íå ìîãà íèòî äà âè èçáðîÿ, íèòî äà âè îïèøà.
- Èçëèøíî å è äà ñå îïèòâàø - ñðÿçà ãî Òîðèí. - Âñúùíîñò, àêî íå ìîæåø äà ãîâîðèø çà äðóãî, ïî-äîáðå ìúë÷è. È áåç òîâà âå÷å äîñòàòú÷íî íè äîñàäè. Àêî íå ñå áåøå ñúáóäèë, ùåøå äà ñå íàëîæè äà òå îñòàâèì äà ñè ñúíóâàø ãëóïàâèòå ñúíèùà â ãîðàòà. Íå ìèñëè, ÷å ñè ëåê çà íîñåíå, ìàêàð è ñåäìèöè íàðåä äà ñè ñå õðàíèë îñêúäíî.
Ñåãà íå èì îñòàâàøå äðóãî, îñâåí äà ïðèñòåãíàò êîëàíèòå îêîëî ïðàçíèòå ñè ñòîìàñè, äà ìåòíàò ïðàçíèòå ñè òîðáè íà ãðúá è äà ïîåìàò îòíîâî ïî ïúòåêàòà, áåç äà ñà ñèãóðíè äàëè íÿìà äà óìðàò îò ãëàä, ïðåäè äà ñòèãíàò êðàÿ íà ãîðàòà. Òàêà âúðâÿõà öÿë äåí, áàâíî è ñ óñèëèå, à Áîìáóð ïðîäúëæàâàøå äà õëåí÷è, ÷å êðàêàòà ìó íå ìîãàò äà ãî íîñÿò è ÷å ìó ñå èñêàëî îòíîâî äà ëåãíå è äà çàñïè.
- Íèêàêâî ëÿãàíå! - êàðàõà ìó ñå äðóãèòå. - Íåêà è òâîèòå êðàêà ñå ïîðàçäâèæàò ìàëêî, íèå òå íîñèõìå äîñòàòú÷íî äúëãî.
Ïî åäíî âðåìå îáà÷å òîé çàÿâè, ÷å íÿìà äà ïðèñòúïè è êðà÷êà ïîâå÷å íàïðåä, è ñå ïðîñòðÿ íà çåìÿòà.
- Âèå âúðâåòå, ùîì èñêàòå - ðå÷å Áîìáóð. - Àç ïúê ùå ïîëåãíà òóê äà ïîñïÿ è íàñúí ùå ïîõàïíà íåùè÷êî îò îíîâà ïèðøåñòâî, ùîì íÿìà êàêâî äà õàïíà íàÿâå. È ñå íàäÿâàì íèêîãà âå÷å äà íå ñå ñúáóäÿ.
Òúêìî â òîçè ìîìåíò Áàëèí, êîéòî âúðâåøå íàé-íàïðåä, èçâèêà:
- Êàêâî áåøå òîâà? Ñòîðè ìè ñå, ÷å âèäÿõ íÿêàêâà ñâåòëèíà äà ïîòðåïâà â ãîðàòà.
Âñè÷êè ñå âçðÿõà íàïðåãíàòî è âèäÿõà äàëå÷ ïðåä òÿõ íÿêàêâà ÷åðâåíà ñâåòëèíêà äà ïîòðåïâà â ìðàêà; ïîñëå äî íåÿ èçíèêíàõà îùå åäíà è îùå åäíà. Äîðè Áîìáóð ñå èçïðàâè è èçíåìîùåëèòå ñòðàííèöè çàáúðçàõà íàòàòúê, áåç äà ãè å ãðèæà äàëè òàì íÿìà äà ñâàðÿò òðîëîâå èëè çëè äóõîâå. Ñâåòëèíêèòå ïðîäúëæàâàõà äà ïîòðåïâàò îò ëÿâàòà ñòðàíà íà ïúòåêàòà è êîãàòî íàé-íàêðàÿ ïúòíèöèòå ñå èçðàâíèõà ñ òÿõ, ðàçáðàõà, ÷å ïîä äúðâåòàòà íàèñòèíà ãîðÿò ôàêëè è îãíüîâå, íî íå íà ïúòåêàòà, à äàëå÷ íàâúòðå â ëåñà.
- Èçãëåæäà, ÷å ìîèòå ñúíèùà ñå ñáúäâàò - ðå÷å Áîìáóð, äîêàòî ñå òúòðåøå çàïúõòÿíî ñëåä äðóãàðèòå ñè. Èñêàøå ìó ñå äà ñå çàòè÷à ïðåç ãîðàòà ïðàâî êúì ñâåòëèíàòà. Äðóãàðèòå ìó îáà÷å íå áÿõà çàáðàâèëè ïðåäóïðåæäåíèÿòà íà âúëøåáíèêà è Áåîðí è ãî âúçïðÿõà.
- Çà êàêâî íè å ïèðøåñòâî, àêî íÿìà äà ñå èçìúêíåì æèâè îò íåãî - ñêàðà ìó ñå Òîðèí.
- È ñ ïèðøåñòâî, è áåç ïèðøåñòâî íà íàñ íå íè îñòàâà îùå ìíîãî äúëãî äà æèâååì - îòâúðíà Áîìáóð è Áèëáî íàïúëíî ñå ñúãëàñè ñ íåãî.
Ïîâåäå ñå äúëãà è ðàçãîðåùåíà ðàçïðà, äîêàòî íàé-íàêðàÿ ðåøèõà äà ïðàòÿò äâàìà ðàçóçíàâà÷è, êîèòî äà äîïúëçÿò áëèçî äî ñâåòëèíèòå è äà ïðîó÷àò ïîëîæåíèåòî. Òîãàâà ïúê âúçíèêíà íîâ ñïîð - êîãî äà ïðàòÿò, çàùîòî íèêîé íå æåëàåøå äà ñå èçëàãà íà îïàñíîñòòà äà ñå çàãóáè è íèêîãà ïîâå÷å äà íå íàìåðè ïðèÿòåëèòå ñè. Áîìáóð íåñïèðíî èì îïèñâàøå âêóñíèòå ëàêîìñòâà, êîèòî - ñïîðåä ñúíÿ ìó - áèëè íàðåäåíè íà ãîðñêàòà òðàïåçà, è íàé-ñåòíå ãëàäúò ñè êàçà äóìàòà. Ïðåäóïðåæäåíèÿòà áÿõà çàáðàâåíè è òå âñè÷êè çàåäíî íàïóñíàõà ïúòåêàòà è íàâëÿçîõà â ãîðàòà.
Ñëåä äúëãî ïúëçåíå äåáíåøêîì ñòèãíàõà äî åäíî îòêðèòî ìÿñòî, êúäåòî äúáîâåòå áÿõà ïîâàëåíè è çåìÿòà èçðàâíåíà, è íàäíèêíàõà èççàä ñòâîëîâåòå íà äúðâåòàòà. Òàì áÿõà ñúáðàíè ìíîæåñòâî ñúùåñòâà, ïðèëè÷íè íà åëôè, îáëå÷åíè âñè÷êè â çåëåíî è êàôÿâî. Òå áÿõà íàñÿäàëè âúðõó ïðîðÿçàíè ïúíîâå, íàðåäåíè â øèðîê êðúã. Â ñðåäàòà íà êðúãà ãîðåøå îãúí, à ïî îêîëíèòå äúðâåòà áÿõà îêà÷åíè ôàêëè. Íî íàé-ñèëíî âïå÷àòëåíèå íà äæóäæåòàòà íàïðàâè òîâà, ÷å òåçè ñúùåñòâà ÿäÿõà, ïèåõà è ñå ñìååõà âåñåëî.
Ìèðèñúò íà ïå÷åíî ìåñî áåøå òàêà èçêóñèòåëåí, ÷å áåç äà èç÷àêàò äà ñå ïîñúâåòâàò ïîìåæäó ñè, âñè÷êè ñå èçïðàâèõà è ñå âòóðíàõà íàïðåä ñ íàìåðåíèåòî äà ñè èçïðîñÿò ìàëêî õðàíà. Íî ùîì ïúðâèÿò îò òÿõ èçëåçå íà îòêðèòîòî ìÿñòî, âñè÷êè ñâåòëèíè óãàñíàõà ñÿêàø ìàãè÷åñêè. Íÿêîé ðèòíà îãúíÿ è òîé ñå ïðåâúðíà â ðîé áëÿñêàâè èñêðè, êîèòî ñå ïðúñíàõà íàãîðå è èç÷åçíàõà. Íàñòúïè òàêúâ íåïðîãëåäåí ìðàê, ÷å íàøèòå èçñòðàäàëè ãåðîè äúëãî âðåìå íå ìîæàõà äà ñå íàìåðÿò. Ëóòàõà ñå ñëåïåøêîì â òúìíîòî, ïðåïúâàõà ñå â äúíåðè, áëúñêàõà ñå â ñòâîëîâå è òàêà âèêàõà è êðåùÿõà, ÷å íàâÿðíî ðàçáóäèõà âñè÷êî æèâî â ãîðàòà íà êèëîìåòðè íàîêîëî. Íàé-íàêðàÿ óñïÿõà äà ñå ñúáåðàò íàêóï è äà ñå ïðåáðîÿò îïèïîì. Ìåæäóâðåìåííî, ðàçáèðà ñå, íàïúëíî áÿõà çàáðàâèëè â êàêâà ïîñîêà ñå íàìèðàøå ïúòåêàòà, à òîâà îçíà÷àâàøå, ÷å ñà ñå çàãóáèëè - ïîíå äî íàñòúïâàíåòî íà óòðîòî.
Íå èì îñòàâàøå äðóãî, îñâåí äà ñå íàñòàíÿò çà íîùóâàíå òàì, êúäåòî áÿõà. Íå ñå îñìåëèõà äîðè äà ïîòúðñÿò ïî çåìÿòà îñòàòúöè îò õðàíà, ñòðàõóâàéêè ñå äà íå ñå çàãóáÿò îòíîâî. Íå áåøå ìèíàëî ìíîãî âðåìå, îòêàêòî ñè áÿõà ëåãíàëè - à Áèëáî òúêìî çàäðÿìâàøå, - êîãàòî Äîðè, êîéòî ïðúâ òðÿáâàøå äà äåæóðè, èçøåïòÿ:
- Ñâåòëèíêèòå ñå ïîÿâÿâàò îòíîâî è ñà ìíîãî ïîâå÷å, îòêîëêîòî ïðåäè.
Âñè÷êè íàñêà÷àõà. È íàèñòèíà íåäàëå÷ ïðåä òÿõ ïîòðåïâàõà ãîëÿì áðîé ñâåòëèíêè, à ãëàñîâåòå è ñìåõúò ñå ÷óâàõà ñúâñåì ÿñíî. Ïúòåøåñòâåíèöèòå çàïúëçÿõà íàòàòúê â ðåäèöà ïî åäèí, êàòî âñåêè ñå äúðæåøå çà ðàìîòî íà äðóãàðÿ ïðåä íåãî. Êîãàòî íàáëèæèõà, Òîðèí êàçà:
- Òîçè ïúò íèêîé äà íå ñå âòóðâà íàïðåä! È íèêîé äà íå èçëèçà îò ïðèêðèòèåòî ñè, äîêàòî àç íå êàæà. Ïúðâî ùå èçïðàòèì ãîñïîäèí Áåãèíñ ñàì äà ðàçãîâàðÿ ñ òÿõ. Òå íÿìà äà ñå óïëàøàò îò íåãî (Àìè àç îò òÿõ? - ïîìèñëè ñè Áèëáî), à ñå íàäÿâàì, ÷å íÿìà äà ìó ñòîðÿò è íèùî ëîøî.
Êîãàòî ñúâñåì íàáëèæèõà êðúãà îò ñâåòëèíè, Òîðèí èçâåäíúæ èçáóòà Áèëáî íàïðåä è òîé, ãîðêè÷êèÿò, ïðåäè äà èìà âðåìå äà íàäåíå ïðúñòåíà, çàëèòíà è ñå îçîâà ñðåä ÿðêèÿ áëÿñúê íà îãúíÿ è ôàêëèòå. È ïàê íàïðàçíî! Îòíîâî èçãàñíàõà âñè÷êè ñâåòëèíè è íàñòúïè íåïðîãëåäåí ìðàê.
Àêî ïðåäèøíèÿ ïúò èì áå òðóäíî äà ñå ñúáåðàò, ñåãà èì áåøå äâîéíî ïî-òðóäíî. À îò Áèëáî ïðîñòî íÿìàøå è ñëåäà. Êîëêîòî è äà ñå áðîÿõà, âñå èçëèçàõà òðèíàäåñåò. Çàïî÷íàõà äà ñå ïðîâèêâàò: „Áèëáî Áåãèíñ! Áèëáî! Åé òè, ïðîêëåò õîáèò! Õåé, õîáèò, êúäå ñè?" - íî îòãîâîð íå èäâàøå.
Âå÷å áÿõà çàãóáèëè íàäåæäà, êîãàòî Äîðè ãî îòêðè íàé-ñëó÷àéíî. Â òúìíèíàòà òîé ñå ñïúíà â íåùî, êîåòî îòíà÷àëî âçå çà ïúí, íî ïîñëå ðàçáðà, ÷å âñúùíîñò å Áèëáî, êîéòî ñïåøå äúëáîêî, ñâèò íà êðàâàé. Äúëãî òðÿáâàøå äà ãî ðàçòúðñâàò, çà äà ãî ñúáóäÿò, è êîãàòî íàé-íàêðàÿ óñïÿõà, íà Áèëáî íèêàê íå ìó ñòàíà ïðèÿòíî.
- Ñúíóâàõ òàêúâ ïðåêðàñåí ñúí! - èçìúðìîðè òîé. - Òúêìî ñå áÿõ íàñòàíèë ïðåä åäíà áîãàòà òðàïåçà.
- Àìè ñåãà! È òîé ñå ðàçáîëÿ îò áîëåñòòà íà Áîìáóð! - âúçêëèêíàõà äæóäæåòàòà. - Ïî-äîáðå íå íè ðàçïðàâÿé çà íèêàêâè òðàïåçè. Ùîì ãè âèæäàø ñàìî íàñúí, îò òÿõ ïîëçà íÿìà, ïúê è íèå íå ìîæåì äà ãè ñïîäåëèì ñ òåá.
- Ïî-õóáàâè òðàïåçè â òîâà ïðîêëåòî ìÿñòî íå ìîãà äà íàìåðÿ - îòãîâîðè Áèëáî, ëåãíàë êðàé äæóäæåòàòà, è ïàê ñå îïèòà äà çàñïè è äà çàñúíóâà ñúùèÿ ñúí.
Ñâåòëèíèòå îáà÷å ñå ïîÿâèõà îòíîâî â ãîðàòà. Ïî-êúñíî, êîãàòî íîùòà âå÷å ïðåâàëÿøå, Êèëè, êîéòî ñòîåøå íà ïîñò, äîéäå è ãè ñúáóäè ñ äóìèòå:
- Íåäàëå÷ îòòóê ñå ïîÿâè ñúùèíñêî ñèÿíèå - ñÿêàø ìàãè÷åñêè èçâåäíúæ ïëàìíàõà ñòîòèöè ôàêëè è ìíîæåñòâî îãíüîâå. ×óéòå ïåñíèòå è çâóöèòå íà àðôèòå!
Ñëåä êàòî ïîëåæàõà è ïîñëóøàõà èçâåñòíî âðåìå, äæóäæåòàòà ðàçáðàõà, ÷å íå ìîãàò äà óñòîÿò íà æåëàíèåòî äà ñå äîáëèæàò è îùå âåäíúæ äà ïîòúðñÿò ïîìîù. Îòíîâî ñêî÷èõà âñè÷êè, íî òîçè ïúò îïèòúò çàâúðøè ïàãóáíî. Ïèðøåñòâîòî, êîåòî ñåãà âèäÿõà, áåøå ïî-áîãàòî è ïî-ïèùíî îò ïðåäèøíèòå. Íà÷åëî íà ìíîãîáðîéíèòå ïèðóâàùè ñåäåøå ãîðñêè öàð ñ êîðîíà îò ëèñòà âúðõó çëàòèñòèòå ñè êîñè - òàêà, êàêòî Áîìáóð ãî áå ñúíóâàë. Åëôèòå ñè ïîäàâàõà îò ðúêà íà ðúêà, ïðåç îãíüîâåòå, áîêàëè, íÿêîè ñâèðåõà íà àðôè, äðóãè ïååõà. Â ëúñêàâèòå èì êîñè áÿõà âïëåòåíè öâåòÿ: çåëåíè è áåëè ñêúïîöåííè êàìúíè ïðîñâåòâàõà ïî ÿêèòå è ïîÿñèòå èì, à îò ëèöàòà è îò ïåñíèòå èì ëúõàøå ðàäîñò. Çâó÷íè, ÿñíè è ìåëîäè÷íè áÿõà òåçè ïåñíè è Òîðèí ïðèñòúïè ñðåä èçïúëíèòåëèòå èì.
Â ìèã íàñòàíà ìúðòâà òèøèíà. Ñâåòëèíàòà óãàñíà. Îãíüîâåòå ñå ïðåâúðíàõà â ÷åðíè ñòúëáîâå äèì, êîèòî ñå ïîíåñîõà íàãîðå. Ïåïåë è ñàæäè çàñëåïèõà î÷èòå íà äæóäæåòàòà è ãîðàòà îòíîâî ñå èçïúëíè ñ îò÷àÿíèòå èì âèêîâå.
Áèëáî çàòè÷à â êðúã (êàêòî ìó ñå ñòðóâàøå) è çàâèêà, áåç äà ñïèðà: „Äîðè, Íîðè, Îðè, Îèí, Ãëîèí, Ôèëè, Êèëè, Áîìáóð, Áèôóð, Áîôóð, Äóàëèí, Áàëèí, Òîðèí Äúáîâèÿ ùèò", à â ñúùîòî âðåìå äðóãè ñúùåñòâà, êîèòî òîé íå ìîæåøå äà âèäè è äà äîêîñíå, âúðøåõà ñúùîòî êðàé íåãî (êàòî äîáàâÿõà êúì îñòàíàëèòå èìåíà è „Áèëáî"). Âèêîâåòå íà äðóãèòå îáà÷å ïîñòåïåííî ñå îòäàëå÷èõà è çàïî÷íàõà äà ñå ÷óâàò ñúâñåì ñëàáî; â åäèí ìèã íà Áèëáî ñå ñòîðè, ÷å òå ñå ïðåâúðíàõà âúâ âèêîâå çà ïîìîù, ïîñëå öåëèÿ øóì ñòèõíà è òîé îñòàíà ñàì â äúëáîêèÿ ìðàê è ïúëíàòà òèøèíà.
Çà õîáèòà òîâà áåøå åäèí îò íàé-çëî÷åñòèòå ìîìåíòè â öÿëîòî ïðèêëþ÷åíèå. Ñêîðî îáà÷å òîé ðåøè, ÷å å áåçñìèñëåíî äà ñå îïèòâà äà ïðàâè êàêâîòî è äà áèëî, ïðåäè äà íàñòúïè óòðîòî, à ñ íåãî - è îñêúäíàòà ãîðñêà ñâåòëèíà. È íàèñòèíà êàêúâ ñìèñúë èìàøå äà ñå ëóòà ñëåïåøêîì è äà ñå èçìîðÿâà, ñëåä êàòî íå ðàç÷èòàøå íà íèêàêâà çàêóñêà, êîÿòî áè ìó âúçâúðíàëà ñèëèòå. Åòî çàùî òîé ñåäíà, îïðÿ ãðúá íà åäíî äúðâî è íå çà ïîñëåäåí ïúò çàìå÷òà çà äàëå÷íàòà ñè è óäîáíà õîáèòîâà äóïêà è çà ïúëíèòå é êèëåðè. Áåøå ñå óíåñúë â ïðèÿòíè ìèñëè çà ïúðæåíè ÿéöà ñ áåêîí è çà ïðåïå÷åíè ôèëèéêè ñ ìàñëî, êîãàòî óñåòè, ÷å íåùî ãî äîêîñâà. Íåùî êàòî äåáåëà, ëåïêàâà âðúâ ïðåïàñà ëÿâàòà ìó ðúêà è êîãàòî òîé ñå îïèòà äà ñå ðàçäâèæè, îòêðè, ÷å êðàêàòà ìó ñà îìîòàíè ñúñ ñúùîòî íåùî, òàêà ÷å ùîì ïîíå÷è äà ñòàíå, ïàäíà.
Òîãàâà ãîëåìèÿò ïàÿê, êîéòî ãî áå îìîòàâàë, äîêàòî òîé ñå áå óíàñÿë â ìå÷òè, ãî èçäåáíà îòêúì ãúðáà è ñå õâúðëè îòãîðå ìó. Áèëáî âèæäàøå ñàìî î÷è÷êèòå íà îòâðàòèòåëíîòî ñúùåñòâî, íî óñåùàøå êîñìàòèòå êðàêà, ñ êîèòî òî ñå ìú÷åøå äà ãî âïðèì÷è â ãíóñíèòå ñè íèøêè. Çà ùàñòèå õîáèòúò áå äîøúë íà ñåáå ñè òúêìî íàâðåìå, çàùîòî ñàìî ñëåä íÿêîëêî ìèãà íå áè ìîãúë èçîáùî äà ñå ïîìðúäíå. Áèëáî ïîâåäå îò÷àÿíà áîðáà, çà äà ñå îñâîáîäè. Îòíà÷àëî óäðÿøå ïàÿêà ñ ãîëè ðúöå, à ïàÿêúò ïúê ñå îïèòâàøå äà ìó ïóñíå îòðîâà, çà äà ãî óñìèðè, êàêòî ïðàâÿò ìàëêèòå ïàÿ÷åòà ñ ìóõèòå. Ïîñëå îáà÷å ñå ñåòè çà ñàáÿòà ñè è ÿ èçòåãëè. Òîãàâà ïàÿêúò îòñêî÷è íàçàä è Áèëáî èìà âðåìå äà ïðåðåæå íèøêèòå îò êðàêàòà ñè è äà ãè îñâîáîäè. Ñåãà âå÷å áåøå íåãîâ ðåä äà íàïàäà. Ïàÿêúò î÷åâèäíî íå áåøå ñðåùàë ñúùåñòâà, êîèòî íîñÿò òàêèâà îïàñíè æèëà ñúñ ñåáå ñè, èíà÷å ùåøå äà ïîáúðçà äà èçáÿãà. Áèëáî ñå íàõâúðëè îòãîðå ìó, ïðåäè òîé äà óñïåå äà ñå ñêðèå, è ãî óäàðè ñúñ ñàáÿòà ïðàâî ïî î÷èòå. Êîâàðíàòà ãàäèíêà îáåçóìÿ, çàïîäñêà÷à, çàòàíöóâà è çàãúð÷è êîñìàòèòå ñè êðàêà. Ñ âòîðèÿ óäàð Áèëáî óáè ïàÿêà, ïîñëå òîé ñàìèÿò ñå îòïóñíà íà çåìÿòà è äúëãî îñòàíà äà ëåæè áåç÷óâñòâåí.
Êîãàòî äîéäå íà ñåáå ñè, îêîëî íåãî âå÷å ñå ïðîöåæäàøå îáè÷àéíàòà ìúæäåëèâà ñèâêàâà ñâåòëèíà íà ãîðñêèÿ äåí. Ïàÿêúò ëåæåøå ìúðòúâ íàáëèçî, à öÿëàòà ñàáÿ áåøå èçöàïàíà ñ íåùî ÷åðíî. Òîâà, ÷å áåøå óáèë ãèãàíòñêèÿ ïàÿê ñúâñåì ñàìè÷úê â ìðàêà - áåç ïîìîùòà íà âúëøåáíèêà, íà äæóäæåòàòà èëè íà êîãîòî è äà áèëî äðóã, - áå îò ãîëÿìî çíà÷åíèå çà ãîñïîäèí Áåãèíñ. È äîêàòî áúðøåøå ñàáÿòà ñè â òðåâàòà è ÿ ïðèáèðàøå â íîæíèöàòà, òîé ñå ïî÷óâñòâóâà ïðåîáðàçåí, ñÿêàø âúïðåêè ïðàçíèÿ ñè ñòîìàõ áå äîáèë íîâè ñèëè è ñìåëîñò.
- Àç ùå òè äàì èìå - ðå÷å òîé íà ñàáÿòà ñè. - Ùå òå íàðåêà Æèëîòî.
Ãîðàòà áåøå âñå òàêà ìðà÷íà è ñìúë÷àíà, íî Áèëáî ñå çàå äà ïðîó÷âà îáñòàíîâêàòà. Ïúðâàòà ìó çàäà÷à, ðàçáèðà ñå, áåøå äà îòêðèå ïðèÿòåëèòå ñè, êîèòî âåðîÿòíî íå ñå íàìèðàõà ìíîãî äàëå÷, îñâåí àêî íå áÿõà ïîïàäíàëè â ïëåí íà åëôèòå (èëè íà íÿêîè ïî-çëè ñúùåñòâà). Áåøå îïàñíî äà âèêà, çàòîâà õîáèòúò äúëãî ñòîÿ è ñå ÷óäè â êîÿ ëè ïîñîêà ñå íàìèðàøå ïúòåêàòà è íàêúäå ëè äà òðúãíå äà òúðñè äæóäæåòàòà.
- Îõ, çàùî çàáðàâèõìå ñúâåòà íà Áåîðí è Ãàíäàëô - ïðîñòåíà Áèëáî. - Åòî â êàêâà êàøà ïîïàäíàõìå ñåãà! Ïîïàäíàõìå! Äå äà áåøå òàêà! Êîëêî ñòðàøíî å äà ñè ñàì!
Íàêðàÿ òîé ñìåòíà, ÷å å îïðåäåëèë ïðèáëèçèòåëíî ïîñîêàòà, îò êîÿòî áÿõà èäâàëè âèêîâåòå çà ïîìîù ïðåç íîùòà, è çà ùàñòèå (à Áèëáî ñè áåøå ðîäåí ïîä ùàñòëèâà çâåçäà), êàêòî ñàìè ùå âèäèòå, ÿ áå íàëó÷êàë ïðàâèëíî. Ùîì âåäíúæ ðàçðåøè òîçè âúïðîñ, òîé çàïúëçÿ êîëêîòî ìîæåøå ïî-ïðåäïàçëèâî. Õîáèòèòå, êàêòî âå÷å âè êàçàõ, óìåÿò äà ñå äâèæàò ñúâñåì òèõè÷êî, îñîáåíî â ãîðèòå. À ïðåäè äà òðúãíå, Áèëáî ïðåäâèäëèâî ñè íàäÿíà è ïðúñòåíà. Åòî çàùî ïàÿöèòå íèòî ãî ÷óõà, íèòî ãî âèäÿõà, ÷å ïðèáëèæàâà.
Òîé âå÷å áåøå èçìèíàë ïðåäïàçëèâî èçâåñòíî ðàçñòîÿíèå, êîãàòî çàáåëÿçà ïðåä ñåáå ñè åäíî ñúâñåì òúìíî ìÿñòî, òâúðäå òúìíî äîðè è çà òàçè òúìíà ãîðà, ñúùî êàòî êúñ ñðåäíîùíî íåáå, êîåòî íèêîãà íå å áèëî ñïîõîæäàíî îò çîðàòà. Êîãàòî ñòèãíà ïî-áëèçî, Áèëáî âèäÿ, ÷å òîâà òúìíî ìÿñòî å îáãðàäåíî îòçàä è îòãîðå ñ äåáåëè ïàÿæèíè. Â ñëåäâàùèÿ ìèã ñúçðÿ ñúùî è íÿêîëêî îãðîìíè è ñòðàøíè ïàÿêà, ðàçïîëîæèëè ñå â êëîíèòå íàä íåãî, è ìàêàð äà áåøå ñ ïðúñòåíà íà ðúêàòà ñè, öåëèÿò ñå ðàçòðåïåðà îò ñòðàõ äà íå ãî îòêðèÿò. Ñêðè ñå çàä åäíî äúðâî è îòòàì íàáëþäàâà èçâåñòíî âðåìå îïàñíàòà äðóæèíêà. È èçâåäíúæ â äúëáîêàòà òèøèíà íà ãîðàòà òîé ðàçáðà, ÷å òåçè ïðîòèâíè ñúçäàíèÿ ðàçãîâàðÿò ïîìåæäó ñè. Çâóöèòå, êîèòî èçäàâàõà, ïðèëè÷àõà ìíîãî íà òèõî ñêðèáóöàíå è ñúñêàíå, íî Áèëáî ñõâàíà ÷àñò îò îíîâà, êîåòî ñè êàçàõà. À òå ãîâîðåõà çà äæóäæåòàòà!
- Áîðáàòà áåøå æåñòîêà, íî ñè çàñëóæàâàøå äà ÿ âîäèì - ðå÷å åäèí îò òÿõ. - Ïðîêëåòàòà èì êîæà å äåáåëè÷êà, ðàçáèðà ñå, îáà÷å àç ñå îáçàëàãàì, ÷å âúòðå ñà ñî÷íè.
- Äà, äà, ùå ñòàíàò äîáðè çà ÿäåíå, êàòî ïîâèñÿò ìàëêî - ðå÷å âòîðè.
- Íå áèâà äà ãè îñòàâÿìå îáà÷å äà âèñÿò äúëãî - ðå÷å òðåòè. - Íå ñà ìíîãî äåáåëè. Êàêòî èçãëåæäà, íàïîñëåäúê íå ñà ñå õðàíèëè äîáðå.
- Àç ïðåäëàãàì äà ãè óáèåì - èçñúñêà ÷åòâúðòè, - äà ãè óáèåì è òîãàâà äà ãè îñòàâèì äà ïîâèñÿò èçâåñòíî âðåìå.
- Òå áè òðÿáâàëî âå÷å äà ñà ìúðòâè - îáàäè ñå îòíîâî ïúðâèÿò.
- Íå ñà. Òîêó-ùî âèäÿõ åäèí îò òÿõ äà ñå ðàçäâèæâà. Äîøúë å íà ñåáå ñè ñëåä õó-ó-áàâè÷êèÿ ñúí. Ñåãà ùå âè ïîêàæà.
Ñëåä òåçè äóìè åäèí îò òëúñòèòå ïàÿöè áúðçî ñå ñòðåëíà ïî åäíà äåáåëà ïàÿæèíà êúì äóçèíà âúðçîïè, óâèñåíè â ðåäèöà íà âèñîê êëîí. Áèëáî èçòðúïíà îò ñòðàõ, êàòî ãè âèäÿ êàê ñå îëþëÿâàò â ïîëóìðàêà. Òóê è òàì îò âúðçîïèòå ñå ïîäàâàøå ÿ êðàê íà äæóäæå, ÿ íîñ, ÿ ÷àñò îò áðàäà èëè êà÷óëêà.
Ïàÿêúò ñå íàñî÷è êúì íàé-èçäóòèÿ âúðçîï („Ïîâå÷å îò ñèãóðåí ñúì, ÷å òîâà å ãîðêèÿò Áîìáóð" - ïîìèñëè ñè Áèëáî) è áîäíà çäðàâàòà íîñà, êîéòî ñòúð÷åøå îò íåãî. Îòâúòðå ñå ÷ó ïðèãëóøåíî ñêèìòåíå, ñëåä òîâà åäèí êðàê ñå ïðîâðÿ ïðåç äúíîòî íà âúðçîïà è ðèòíà ñ âñå ñèëà ïàÿêà. ×ó ñå øóì êàòî ïðè ðèòàíå íà ñïóêàíà ôóòáîëíà òîïêà è ïîáåñíåëèÿò ïàÿê ïîëåòÿ îò êëîíà, íî â ïîñëåäíèÿ ìèã ñå çàäúðæà íà ñîáñòâåíàòà ñè ïàÿæèíà è íå ïàäíà. Îñòàíàëèòå ïàÿöè ñå ðàçñìÿõà.
- Òè áåøå ïðàâ - êàçàõà òå, - ìðúâêàòà å æèâà è ðèòà!
- Ñêîðî ùå ÿ íàêàðàì äà ñïðå äà ðèòà - èçñúñêà ðàçÿðåíèÿò ïàÿê, êàòî çàïúëçÿ îáðàòíî êúì êëîíà.
Áèëáî ðàçáðà, ÷å å äîøúë ìîìåíòúò äà íàïðàâè íåùî. Íå ìîæåøå äà ñå èçêà÷è ïðè ñâèðåïèòå ñúçäàíèÿ, à íÿìàøå è ñ êàêâî äà ñòðåëÿ ïî òÿõ. Êàòî ñå îãëåäà îáà÷å, âèäÿ, ÷å âñúùíîñò ñå íàìèðàøå íà ìÿñòî, êúäåòî íÿêîãà áå òåêëà ðåêè÷êà, è èçñúõíàëîòî é êîðèòî ñåãà áåøå îñåÿíî ñ êàìúíè. Áèëáî áúðçî íàìåðè åäèí âàë÷åñò è ãëàäúê êàìúê, êîéòî íàïúëíî ïðèëåãíà ïî ãîëåìèíà íà ðúêàòà ìó. Êàòî ìàëúê òîé îáè÷àøå äà ñå öåëè â íàé-ðàçëè÷íè íåùà, òúé ÷å ùîì çàéöèòå è êàòåðèöèòå, ïúê äîðè è ïòèöèòå, ãî âèäåõà, ÷å ñå íàâåæäà, èç÷åçâàõà îò ïúòÿ ìó ñúñ ñâåòêàâè÷íà áúðçèíà. Äîðè è êîãàòî ïîðàñíà, ïàê ìó áåøå ïðèÿòíî äà ïðåêàðâà ãîëÿìà ÷àñò îò âðåìåòî ñè â èãðè, ïðè êîèòî òðÿáâàøå äà ñå öåëè è çàìåðÿ. Âïðî÷åì òîé ìîæåøå äà âúðøè îùå ìíîãî äðóãè íåùà, îñâåí äà ïóñêà êîëåëöà äèì, äà çàäàâà ãàòàíêè èëè äà ãîòâè, íî àç íÿìàõ âðåìå äà âè ðàçïðàâÿ çà òÿõ.
Äîêàòî Áèëáî ñå íàâåæäàøå çà êàìúíè, ïàÿêúò áå ñòèãíàë äî Áîìáóð è ñå êàíåøå äà ãî óáèå. Â òîçè ìèã Áèëáî ñå ïðèöåëè. Êàìúêúò óäàðè ñèëíî ïàÿêà ïî ãëàâàòà è òîé ñå ñòîâàðè áåç÷óâñòâåí íà çåìÿòà ñúñ ñãúð÷åíè êðàêà.
Ñëåäâàùèÿò êàìúê ïðåôó÷à ïðåç åäíà ãîëÿìà ïàÿæèíà, ðàçêúñà íèøêèòå é, öàïàðäîñà ïàÿêà, êîéòî ñåäåøå â ñðåäàòà é, è ãî ïîâàëè ìúðòúâ. Òîâà íåî÷àêâàíî íàïàäåíèå ïðåäèçâèêà ñìóò ñðåä ïàÿöèòå è òå çà èçâåñòíî âðåìå çàáðàâèõà äæóäæåòàòà. Íå âèæäàõà Áèëáî, íî âèæäàõà îòêúäå äîëèòàò êàìúíèòå. Áúðçè êàòî ñâåòêàâèöè, òå ñå âòóðíàõà ñ îëþëÿâàíå êúì õîáèòà, êàòî çàïðàùàõà äúëãè íèøêè âúâ âñè÷êè ïîñîêè, çà äà îáðàçóâàò îêîëî íåãî êàïàí.
Áèëáî îáà÷å ïîáúðçà äà ñå èçìúêíå è çàñòàíà íà äðóãî ìÿñòî. Õðóìíà ìó äà ñå îïèòà äà îòäàëå÷è ïî íÿêàêúâ íà÷èí ðàçÿðåíèòå ïàÿöè îò äæóäæåòàòà; òðÿáâàøå õåì äà ñúáóäè ëþáîïèòñòâîòî èì, õåì äà ãè ÿäîñà. Êîãàòî ïåòäåñåòèíà îò òÿõ ñå ñúáðàõà íà ìÿñòîòî, êúäåòî ïúðâîíà÷àëíî áå ñòîÿë õîáèòúò, òîé ìåòíà îùå íÿêîëêî êàìúêà êúì òÿõ. Ïîñëå, ïîäñêà÷àéêè ìåæäó äúðâåòàòà, çàïî÷íà äà ïåå ïåñåí, ñ êîÿòî ñìÿòàøå äà ãè ðàçãíåâè äîòîëêîâà, ÷å äà ãè íàêàðà âñè÷êè äà ñå âòóðíàò ñëåä íåãî, à â ñúùîòî âðåìå è äà äàäå çíàê íà äæóäæåòàòà. Åòî è ñàìàòà ìó ïåñåí:

Ïëåòå òëúñò ïàÿê ìðåæè ïî öÿë äåí,
àëà íå ìîæå äà ìå õâàíå â ïëåí!
Î, ñòàð ãëóïàê, 
ïîñïðè âñå ïàê,
âñå ïàê ïîñïðè è ïîãëåäíè êúì ìåí!

Èçöÿëî òîé ñå ñúñòîè îò òÿëî,
íî ìåí íå ìîæå äà ìå âèäè, çíàì.
Î, äåáåëàê, 
ñëåç äîëó ÷àê!
Íå ìîæåø ìå õâàíåø òè îòòàì.

Ïåñåíòà ìîæå è äà íå å ìíîãî õóáàâà, íî íå áèâà äà çàáðàâÿòå, ÷å òîé òðÿáâàøå äà ÿ ñú÷èíè â åäèí ìíîãî íàïðåãíàò è îïàñåí ìîìåíò. Òÿ îáà÷å ñè ñâúðøè, äîáðå ðàáîòàòà. Äîêàòî ÿ ïååøå, Áèëáî ìåòíà îùå íÿêîëêî êàìúêà è çàòðîïà ñ êðàêà. Âñè÷êè ïàÿöè ñå âòóðíàõà äà ãî ãîíÿò; íÿêîè ïðåïóñêàõà ïî çåìÿòà, äðóãè ïî êëîíèòå, êàòî ñå ïðåõâúðëÿõà îüñ ñêîê îò åäíî äúðâî íà äðóãî èëè ïúê ñïóñêàõà íîâè íèøêè â òúìíîòî ïðîñòðàíñòâî è ãè èçïîëçóâàõà âìåñòî, âúæåòà. Òå ñå íàñî÷èõà êúì øóìà ìíîãî ïî-áúðçî, îòêîëêîòî Áèëáî áå î÷àêâàë. Áÿõà ñòðàøíî ðàçÿðåíè. Ïúðâî, çàðàäè êàìúíèòå è, âòîðî, çàùîòî íèòî åäèí ïàÿê íå îáè÷à äà ãî íàðè÷àò „äåáåëàê", à ïúê îò äóìàòà „ãëóïàê" åñòåñòâåíî áè ñå îñêúðáèë âñåêè.
Áèëáî èçòè÷à íà íîâî ìÿñòî, íî íÿêîëêî îò ïàÿöèòå ñå áÿõà ïðúñíàëè â ðàçëè÷íè ïîñîêè èç ãîðñêàòà ïîëÿíà è áúðçî ïëåòÿõà ìðåæè, ñ êîèòî çàïúëâàõà ïðîñòðàíñòâàòà ìåæäó äúðâåòàòà. Ìíîãî ñêîðî, õîáèòúò ùåøå äà ñå îêàæå îãðàäåí îò ïëúòíà ïàÿæèíåíà ñòåíà - òàêîâà ïîíå áåøå íàìåðåíèåòî íà ïàÿöèòå. Çàñòàíàë ñðåä îñâèðåïåëèòå ñè ïðåñëåäâà÷è, çàåòè äà ïëåòàò íàñòúðâåíî ïàÿæèíè, Áèëáî ñúáðà ñìåëîñò è ïîäå íîâà ïåñåí:

Ëåíèâè ïàÿöè, ãðàáëèâè ïàÿöè
çàïëèòàò ìðåæè äà ìå óëîâÿò, 
÷å àç ñúì ïëÿ÷êà ðÿäêà, õàïêà ñëàäêà, 
íî ïúðâî òðÿáâà òå äà ìå ñúçðàò!

Äà, àç ñúì ïàëàâà ìóøèöà ñêðèòà,
à âèå - òëúñòè, òåæêè, ìúðçåëèâè!
Íå ùå óñïååòå äà ìå ïëåíèòå
ñ ãëóïàøêèòå ñè ìðåæè ïàðöàëèâè!

Êàòî çàâúðøè ïåñåíòà, Áèëáî ñå îáúðíà è âèäÿ, ÷å è ïîñëåäíîòî ïðîñòðàíñòâî ìåæäó äâå âèñîêè äúðâåòà å âå÷å ïðåïðå÷åíî ñ ïàÿæèíà - âïðî÷åì çà ùàñòèå íå ñ èñòèíñêà ïàÿæèíà, à ñàìî ñ íàïðå÷íè äâîéíî óñóêàíè íèøêè, ïðîêàðàíè íàáúðçî îò ñòâîë äî ñòâîë. Òîé èçìúêíà ñàáÿòà ñè, ðàçñå÷å íèøêèòå è ñå îòäàëå÷è ñ ïåñåí.
Ïàÿöèòå çúðíàõà ñàáÿòà è ìàêàð ÷å ñèãóðíî íå çíàåõà êàêâî å òîâà, â ìèã âñè÷êè õóêíàõà îòíîâî ñëåä õîáèòà - åäíè ïî çåìÿòà, äðóãè ïî êëîíèòå. Äúëãèòå èì êîñìàòè êðàêà ñå îëþëÿâàõà, ÷åëþñòèòå èì ïîòðàêâàõà, à î÷èòå èì åäâà íå èçõâðúêâàõà îò çëîáà è ÿä. Òå ïðåñëåäâàõà Áèëáî â ãîðàòà äîòàì, äîêúäåòî òîé ñå îñìåëè äà ñòèãíå. È òîãàâà, ïî-òèõî äîðè è îò ìèøêà, òîé ñå ïðîìúêíà îáðàòíî.
Áèëáî çíàåøå, ÷å íå ðàçïîëàãà ñ ìíîãî âðåìå; èçìàìåíèòå ïàÿöè íÿìàøå äà ñå çàáàâÿò äà äîòè÷àò îáðàòíî ïðè êëîíèòå, íà êîèòî âèñÿõà äæóäæåòàòà. À ìåæäóâðåìåííî òîé òðÿáâàøå äà ãè ñïàñè. Íàé-òðóäíàòà ÷àñò îò çàäà÷àòà áåøå äà ñå ïîêàòåðè íà äúëãèÿ êëîí, íà êîéòî ñå îëþëÿâàõà âúðçîïèòå. È ñèãóðíî íèêîãà íÿìàøå äà óñïåå äà ñå ñïðàâè, àêî åäèí îò ïàÿöèòå íå áåøå çàáðàâèë åäíà íèøêà äà âèñè íàäîëó. Ñ íåéíà ïîìîù Áèëáî ñå îçîâà ãîðå. È êàêâî ìèñëèòå, ÷å çàâàðè òàì? Åäèí ñòàð, òðîìàâ, òëúñò è çúë ïàÿê, êîéòî áåøå îñòàíàë äà ïàçè ïëåííèöèòå, è òúêìî ãè áîäåøå, çà äà ðàçáåðå êîé îò òÿõ å íàé-âêóñåí.
Òîé áå íàìèñëèë äà çàïî÷íå óãîùåíèåòî, äîêàòî äðóãèòå îùå íå ñà ñå âúðíàëè, íî ãîñïîäèí Áåãèíñ áúðçàøå è ïðåäè ïàÿêúò äà ðàçáåðå êàêâî ñòàâà, Æèëîòî ñå çàáè â íåãî è òîé ñå òúðêóëíà îò êëîíà ìúðòúâ.
Ñëåäâàùàòà çàäà÷à íà Áèëáî áåøå äà îñâîáîäè äðóãàðèòå ñè. Íî êàê äà ãî ñòîðè? Àêî ïðåðåæåøå äåáåëèòå íèøêè, íà êîèòî áÿõà óâèñåíè ãîðêèòå äæóäæåòà, òå ùÿõà äà òóïíàò îò âèñîêî è äà ñå óäàðÿò çëå. Ïúëçåéêè áàâíî ïî êëîíà (îò êîåòî âñè÷êè äæóäæåòà ñå çàëþëÿõà è çàêëàòóøêàõà êàòî çðåëè ïëîäîâå), Áèëáî ñòèãíà äî ïúðâèÿ âúðçîï.
- Ôèëè èëè Êèëè - ðå÷å ñè òîé, çúðâàéêè êðàé÷åöà íà åäíà ñèíÿ êà÷óëêà äà ñå ïîäàâà îò âúðçîïà. - Ïî-ñêîðî å Ôèëè - çàêëþ÷è õîáèòúò, ñëåä êàòî âèäÿ è ùðúêíàëèÿ íàâúí äúëúã íîñ. Íàäâåñâàéêè ñå íàä âúðçîïà, òîé óñïÿ äà ïðåðåæå ïî-ãîëÿìà ÷àñò îò ÿêèòå ëåïêàâè íèøêè; îòòàì-íàòàòúê âå÷å áåøå ëåñíî - óïëåòåíîòî â ìðåæàòà äæóäæå ðèòíà âåäíúæ ñ êðàêà, èçïúíà ñå è ïî÷òè îñâîáîäè òÿëîòî ñè îò íåÿ. Îêàçà ñå, ÷å òîâà íàèñòèíà å Ôèëè. Áèëáî åäâà ñå ñäúðæà äà íå ñå ðàçñìåå, êàòî ãî âèäÿ êàê ðàçìàõâà âäúðâåíèòå ñè êðàêà è ðúöå è ñå îëþëÿâà íà ïàÿêîâèòå íèøêè, êîèòî âñå îùå ãî äúðæàõà çäðàâî ïîä ìèøíèöèòå.
Òàêà èëè èíà÷å, Ôèëè ñå äîáðà äî êëîíà è ñå çàå äà ïîìàãà íà Áèëáî, ìàêàð è äà ñå ÷óâñòâóâàøå ìíîãî çëå îò ïàÿêîâàòà îòðîâà è îò òîâà, ÷å áå âèñÿë åäíà íîù è åäèí äåí òàêà çäðàâî ïðèñòåãíàò â ìðåæàòà, ÷å ñàìî íîñúò ìó ñå áå ïîäàâàë íàâúí. Åäâà óñïÿ äà î÷èñòè î÷èòå è âåæäèòå ñè îò ïðîòèâíàòà òúêàí, áðàäàòà ñè îáà÷å íå ìîæà äà î÷èñòè è ñå íàëîæè äà ÿ îòðåæå äî ïîëîâèíàòà.
È òúé, Áèëáî è Ôèëè ñå çàëîâèõà äà èçòåãëÿò åäíî ïî åäíî äæóäæåòàòà è äà ãè îñâîáîæäàâàò. Ïîâå÷åòî îò òÿõ ñå ÷óâñòâóâàõà òàêà çëå êàòî Ôèëè, à íÿêîè äîðè è ïî-çëå - ïî÷òè ñå áÿõà çàäóøèëè â ìðåæèòå áåç âúçäóõ (êàêòî âèæäàòå, äúëãèòå íîñîâå ïîíÿêîãà ñà îò ïîëçà), à áÿõà ïîëó÷èëè è ïî-ãîëÿìà äîçà ïàÿêîâà îòðîâà.
Ëåêà-ïîëåêà áÿõà îñâîáîäåíè Êèëè, Áèôóð, Áîôóð, Äîðè è Íîðè. Ãîðêè÷êèÿò Áîìáóð áå òîëêîâà èçíåìîùÿë - íàëè áåøå íàé-ïúëåí, íåïðåêúñíàòî ãî áÿõà ìóøêàëè è ïðîáîæäàëè, - ÷å ñå îòúðêîëè îò êëîíà, òóïíà íà çåìÿòà (çà ùàñòèå âúðõó äåáåë ñëîé ëèñòà) è òàì ñè îñòàíà. Ïåò îò äæóäæåòàòà îáà÷å âñå îùå âèñÿõà íà êðàÿ íà êëîíà, êîãàòî ïàÿöèòå âçåõà äà ñå âðúùàò - ïî-ðàçÿðåíè, è îò ïðåäè.
Áèëáî âåäíàãà ñå ïðèäâèæè êúì ñòâîëà íà äúðâîòî, çà äà âúçïèðà îíåçè, êîèòî âå÷å ïúëçÿõà íàãîðå. Òîé áå ñâàëèë ïðúñòåíà ñè, äîêàòî îñâîáîæäàâàøå Ôèëè, è áå çàáðàâèë äà ãî íàäåíå îòíîâî, çàòîâà ñåãà îòâðàòèòåëíèòå ñúùåñòâà âçåõà äà ñúñêàò çàïëàøèòåëíî:
- À, åòî òå è òåáå íàé-ïîñëå, îòâðàòèòåëíà ìàëêà ãàäèíî! Ñåãà ùå òå èçÿäåì è ùå óâèñèì êîæàòà è êîñòèòå òè íà íÿêîå äúðâî. Îõî! Òîé èìàë è æèëî! Íèùî, òàêà èëè èíà÷å, ïàê ùå òå ïèïíåì è òîãàâà ùå òå îñòàâèì äà âèñèø ñ ãëàâàòà íàäîëó ïîíå äâà äíè.
Äîêàòî ïàÿöèòå çàïëàøâàõà ïî òîçè íà÷èí Áèëáî, îñâîáîäåíèòå âå÷å äæóäæåòà áúðçàõà äà èçáàâÿò îñòàíàëèòå ïëåííèöè, êàòî ðåæåõà ñ íîæîâåòå ñè îìîòàíèòå îêîëî òÿõ íèøêè. Ñêîðî âñè÷êè ùÿõà äà áúäàò ñâîáîäíè, ìàêàð è äà íå ñå çíàåøå êàêâî ùåøå äà ñå ñëó÷è òîãàâà. Ïàÿöèòå ãè áÿõà çàëîâèëè ñúâñåì ëåñíî ïðåäíàòà íîù, íî ãè áÿõà íàïàäíàëè íåíàäåéíî â òúìíèíàòà. Ñåãà, èçãëåæäà, ùåøå äà ñå ðàçâèõðè æåñòîêà áèòêà.
Èçâåäíúæ Áèëáî çàáåëÿçà, ÷å íÿêîëêî ïàÿêà áÿõà íàîáèêîëèëè Áîìáóð, êîéòî âñå îùå ëåæåøå íà çåìÿòà, áÿõà ãî îìîòàëè îòíîâî è ñå ãîòâåõà äà ãî îòìúêíàò íàíÿêúäå. Õîáèòúò íàäàäå âèê è ðàçìàõà ñàáÿòà ñè ñðåùó òÿõ. Òå ïîáúðçàõà äà îòñòúïÿò. Áèëáî ñå ñïóñíà ïî ñòâîëà è òóïíà òúêìî ñðåä íàñúáðàëèòå ñå äîëó âðàãîâå. Òå íå áÿõà âèæäàëè òàêîâà æèëî êàòî íåãîâàòà ìàëêà ñàáÿ è ÿ ãëåäàõà îïóëåíî. À êàê ñàìî ñå ìÿòàøå òÿ íàñàì è íàòàì è êàê ïðîáëÿñâàøå îò óäîâîëñòâèå, êàòî ãè ïðîíèçâàøå! Ïîëîâèí äóçèíà âå÷å ëåæàõà ìúðòâè, êîãàòî îñòàíàëèòå ïîáÿãíàõà è îñòàâèõà Áîìáóð è Áèëáî.
- Ñëèçàéòå äîëó! Ñëèçàéòå äîëó! - çàâèêà Áèëáî íà äæóäæåòàòà, êîèòî áÿõà îùå íà êëîíà. - Íå ñòîéòå òàì, ÷å ùå âè âïðèì÷àò îòíîâî â ìðåæèòå ñè! - Îòäîëó òîé áå âèäÿë ïàÿöèòå äà ñå êàòåðÿò ïî îêîëíèòå äúðâåòà è äà ïúëçÿò ïî êëîíèòå, íàäâåñåíè íàä ãëàâèòå íà äæóäæåòàòà.
Äæóäæåòàòà ïîáÿãíàõà áúðçî îò äúðâîòî - åäíè ñå ñïóñíàõà ïî ñòâîëà, äðóãè ñêî÷èõà íàïðàâî îò êëîíà äîëó, ïîâå÷åòî îò òÿõ îáà÷å áÿõà òàêà èçíåìîùåëè, ÷å åäâà ñå äúðæàõà íà êðàêàòà ñè. Ñåãà íàé-ïîñëå è äâàíàäåñåòèìàòà äîñêîðîøíè ïëåííèöè ñå ñúáðàõà. Áðàòÿòà Áèôóð è Áîôóð ïîäêðåïÿõà îò äâåòå ñòðàíè ãîðêè÷êèÿ ñè áðàòîâ÷åä Áîìáóð, à Áèëáî ïðîäúëæàâàøå äà ïîäñêà÷à íàñàì è íàòàì è äà ðàçìàõâà Æèëîòî. Ñòîòèöè ðàçÿðåíè ïàÿöè ãè ãëåäàõà ñâèðåïî îò âñè÷êè ñòðàíè. Ïîëîæåíèåòî èçãëåæäàøå áåçíàäåæäíî.
Íÿêîè îò äæóäæåòàòà èìàõà íîæîâå, äðóãè ñå áÿõà âúîðúæèëè ñ òîÿãè, à âñè÷êè áÿõà íàñúáðàëè è êàìúíè. Áèëáî ïúê ðàç÷èòàøå íà ñâîÿòà ñàáÿ. Íå âåäíúæ è äâàæ íàøèòå ãåðîè îòáëúñêâàõà íàñòúðâåíèòå ïàÿöè è ïîãóáèõà íåìàëêî îò òÿõ. Íî òîâà íå ìîæåøå äà ïðîäúëæàâà äúëãî. Áèëáî áåøå íà êðàÿ íà ñèëèòå ñè è ñàìî ÷åòèðè îò äæóäæåòàòà âñå îùå ñå äúðæàõà íà êðàêàòà ñè. Ñêîðî îáà÷å è òå ùÿõà äà êàïíàò êàòî îòìàëåëè ìóøèöè. Ïàÿöèòå îòíîâî áÿõà çàïî÷íàëè äà ïëåòàò ìðåæèòå ñè îò äúðâî íà äúðâî, çà äà ãè ïëåíÿò.
Íàêðàÿ, êàòî íå ìîæà äà èçìèñëè äðóã íà÷èí çà ñïàñåíèå, Áèëáî ñå ïðèíóäè äà ðàçêðèå ïðåä äæóäæåòàòà òàéíàòà íà ïðúñòåíà ñè. Ñòîðè ãî íåîõîòíî, íî íÿìàøå èçáîð.
- Àç ùå èç÷åçíà - ðå÷å òîé - è, àêî ìîãà, ùå ïîäìàìÿ ïàÿöèòå ñëåä ñåáå ñè, à âèå âêóïîì ùå òðúãíåòå â îáðàòíàòà ïîñîêà. Ñòðóâà ìè ñå, ÷å åé òàì íàëÿâî ñå íàìèðà ìÿñòîòî, êúäåòî çà ïîñëåäåí ïúò âèäÿõìå îãíüîâåòå íà åëôèòå.
Òðóäíî áåøå äà ãè íàêàðà äà ðàçáåðàò íàìåðåíèåòî ìó, òúé êàòî ãëàâèòå èì áÿõà çàìàÿíè, à íàîêîëî ñå íîñåõà âèêîâå, ñâèñòåíå íà òîÿãè è òðîïîò íà êàìúíè. Ñëåä êàòî âèäÿ îáà÷å, ÷å íå ìîæå äà ñå áàâè ïîâå÷å - ïàÿöèòå ñòåñíÿâàõà îáðú÷à îêîëî æåðòâèòå ñè,  òîé íàäÿíà ïðúñòåíà è çà íàé-ãîëÿìî ó÷óäâàíå íà äæóäæåòàòà â ìèã èç÷åçíà.
Ñêîðî ñðåä äúðâåòàòà îòäÿñíî çàçâó÷à îòíîâî ïåñåíòà çà „äåáåëàêà". Òîâà ñòðàøíî îáúðêà ïàÿöèòå. Îòíà÷àëî òå ñå ñòúïèñàõà, íî áúðçî ñå îïîìíèõà - îáèäíàòà ïåñåí åäâà íå ãè íàêàðà äà èçëÿçàò îò êîæèòå ñè è íÿêîè îò òÿõ ñå âòóðíàõà â ïîñîêàòà, îòêúäåòî èäâàøå ãëàñúò. Òîãàâà Áàëèí, êîéòî íàé-äîáðå îò âñè÷êè áå ïðîóìÿë ïëàíà íà Áèëáî, ïîâåäå äæóäæåòàòà â àòàêà. Ïðèòèñíàòè åäíî â äðóãî, òå èçñèïàõà äúæä îò êàìúíè âúðõó ïàÿöèòå îòëÿâî, íàõâúðëèõà ñå âúðõó òÿõ è ïðîáèõà îáðú÷à. Âèêîâåòå è ïååíåòî çàä ãúðáà èì âíåçàïíî ñåêíàõà.
Ñ îò÷àÿíàòà íàäåæäà, ÷å Áèëáî âñå ïàê ìîæå è äà íå å çàëîâåí, òå ïðîäúëæèõà ïúòÿ ñè. Íå ìîæåõà äà áúðçàò îáà÷å. ×óâñòâóâàõà ñå òàêà ñëàáè è èçòîùåíè, ÷å åäâà êóöóêàõà, ìàêàð ïî ïåòèòå äà ãè ñëåäâàõà ìíîæåñòâî ïàÿöè. Îò âðåìå íà âðåìå òðÿáâàøå äà ñå îáðúùàò è äà ñå ñðàæàâàò ñúñ çàñòèãàùèòå ãè âðàãîâå, à íÿêîè îò ïàÿöèòå âå÷å áÿõà óñïåëè äà ñå ïîêàòåðÿò ïî äúðâåòàòà è îòòàì ñïóñêàõà äúëãèòå ñè ëåïêàâè íèøêè.
Ïîëîæåíèåòî îòíîâî èçãëåæäàøå îò÷àéâàùî, êîãàòî Áèëáî ñå ïîÿâè âíåçàïíî è íàïàäíà ïàÿöèòå îòñòðàíè.
- Âúðâåòå! Âúðâåòå! - èçâèêà òîé íà äðóãàðèòå ñè. - Àç ùå ãè æèëÿ!
È íàèñòèíà ãè çàæèëè. Ïðèïêàøå íàïðåä è íàçàä, ïðîðÿçâàøå ïàÿêîâèòå íèøêè, ñå÷åøå òúíêèòå êðàêà íà ïàÿöèòå è ïðîíèçâàøå óãîåíèòå èì òåëà, ùîì ñå ïðèáëèæåõà ìíîãî. Ïàÿöèòå áåñíååõà îò ÿä, ñèïåõà ïðîêëÿòèÿ, íî áÿõà ñìúðòíî èçïëàøåíè îò Æèëîòî, êîåòî ñå áåøå ïîÿâèëî îòíîâî, è íå ñìååõà ìíîãî äà ãî äîáëèæàâàò. Âúïðåêè âñè÷êè çàêàíè è ïðîêëÿòèÿ ïëÿ÷êàòà áàâíî, íî ñèãóðíî èì ñå èçïëúçâàøå.
Íàé-ñåòíå, òúêìî êîãàòî Áèëáî ÷óâñòâóâàøå, ÷å íÿìà ñèëè äà âäèãíå ðúêà çà íèòî åäèí óäàð ïîâå÷å, ïàÿöèòå ñå îòêàçàõà îò ïðåñëåäâàíåòî è ñå âúðíàõà ðàçî÷àðîâàíè â ìðà÷íîòî ñè ñâúðòàëèùå.
Òîãàâà äæóäæåòàòà çàáåëÿçàõà, ÷å ñà ñòèãíàëè äî åäíà ãîðñêà ïîëÿíà, êúäåòî èìàøå ñëåäè îò îãíüîâå íà åëôèòå. Íå ìîæåõà äà ðàçáåðàò äàëè òîâà áåøå ñúùàòà ïîëÿíà, êîÿòî áÿõà âèäåëè ïðåäèøíàòà íîù, íî íàä òåçè ìåñòà ñÿêàø âèòàåõà íÿêàêâè ìàãè÷åñêè ñèëè, îò êîèòî ïàÿöèòå ñå ïëàøåõà. Âñå ïàê, òóê ïîíå ïðîíèêâàøå ñëàáà ñâåòëèíà, êëîíèòå íå áÿõà òàêà ãúñòè è çëîâåùè è áåãúëöèòå ñå ñïðÿõà äà ñè îòäúõíàò.
Òå ïîëåæàõà èçâåñòíî âðåìå, äèøàéêè òåæêî, à ïîñëå âçåõà äà çàäàâàò âúïðîñè. Èñêàõà íàé-ïîäðîáíî äà èì ñå îáÿñíè èñòîðèÿòà ñ èç÷åçâàíåòî íà Áèëáî, à ðàçêàçúò çà íàìèðàíåòî íà âúëøåáíèÿ ïðúñòåí òàêà ñèëíî ãè óâëå÷å, ÷å çàáðàâèõà ñîáñòâåíèòå ñè íåâîëè. Áàëèí äîðè ïîæåëà äà ÷óå ïîâòîðíî ïðåæèâåëèöàòà ñ Àì-ãúë çàåäíî ñ âñè÷êè ãàòàíêè, à ñúùî è êàêâî òî÷íî å ñòàíàëî, ñëåä êàòî Áèëáî å íàäÿíàë ïðúñòåíà.
Ïî åäíî âðåìå, îáà÷å, ñâåòëèíàòà âçå äà áëåäíåå è òîãàâà âúçíèêíàõà äðóãè, ïî-âàæíè âúïðîñè: êúäå ñå íàìèðàõà â ìîìåíòà, êúäå å ïúòåêàòà, äàëè íå ìîæå äà ñå íàìåðè íåùî çà ÿäåíå è êàêâî ùå ïðàâÿò îòòóê íàòàòúê? Äæóäæåòàòà ïîâòàðÿõà òåçè âúïðîñè åäèí ñëåä äðóã è ñÿêàø î÷àêâàõà ìàëêèÿò Áèëáî äà èì äàäå îòãîâîð. Îò òîâà ìîæåòå äà ðàçáåðåòå, ÷å òå íàïúëíî ñè áÿõà ïðîìåíèëè ìíåíèåòî çà ãîñïîäèí Áåãèíñ è ÷å òîé áå ñïå÷åëèë òÿõíîòî óâàæåíèå (êàêòî Ãàíäàëô áå ïðåäâèäèë). Â òîíà èì ñå äîëàâÿøå íå óïðåê, à íàäåæäà, ÷å òîé ùå èçìèñëè íÿêàêúâ ïîäõîäÿù ïëàí çà òÿõíîòî ñïàñåíèå. Òå ìíîãî äîáðå ñúçíàâàõà, ÷å ñêîðî âñè÷êè ùÿõà äà áúäàò ìúðòâè, àêî íå ñå áå íàìåñèë õîáèòúò, è çàòîâà ìó áëàãîäàðèõà ìíîãîêðàòíî. Íÿêîè îò òÿõ äîðè ñå èçïðàâèõà è ìó ñå ïîêëîíèõà äî çåìÿòà, íî áÿõà òîëêîâà îòñëàáíàëè, ÷å ñå òúðêóëíàõà è äúëãî íå ìîæàõà äà ñòúïÿò îòíîâî íà êðàêà. Èñòèíàòà îêîëî èç÷åçâàíåòî íà Áèëáî íè íàé-ìàëêî íå íàìàëè áëàãîðàçïîëîæåíèåòî èì êúì íåãî, çàùîòî òå ðàçáèðàõà, ÷å îñâåí êúñìåò è âúëøåáåí ïðúñòåí, õîáèòúò ïðèòåæàâà è íàõîä÷èâîñò, à òåçè íåùà, âçåòè çàåäíî, áÿõà êðàéíî ïîëåçíè. Âïðî÷åì, äæóäæåòàòà òúé ìíîãî õâàëèõà ïîäâèçèòå íà Áèëáî, ÷å íàé-íàêðàÿ è òîé ñàìèÿò ñå ïî÷óâñòâóâà õðàáðåö, à òîâà íåãîâî ÷óâñòâî ñèãóðíî ùåøå äà áúäå îùå ïî-ñèëíî, àêî èìàøå è íåùî çà õàïâàíå.
Íî íÿìàøå íèùî, íàïðàâî íèùè÷êî, ïúê è íà íèêîé îò áåãúëöèòå íå äîñòèãàõà ñèëè, çà äà òðúãíå äà òúðñè áèëî õðàíà, áèëî èçãóáåíàòà ïúòåêà. Äà, èçãóáåíàòà ïúòåêà! Ñ èçìîðåíàòà ñè ãëàâà Áèëáî íå ìîæåøå äà èçìèñëè íèêàêúâ ïëàí. Ñàìî ñåäåøå è ãëåäàøå ïðåä ñåáå ñè êúì áåçêðàéíàòà ãîðñêà øèð. Ïîñòåïåííî âñè÷êè äæóäæåòà çàñïàõà. Âñè÷êè îñâåí Áàëèí. Äúëãî âðåìå ñëåä êàòî äðóãèòå áÿõà ïðåñòàíàëè äà ãîâîðÿò è áÿõà çàòâîðèëè î÷è, òîé ïðîäúëæè äà ñè ìúðìîðè è äà ñå êèñêà.
- Àì-ãúë! Ãëåäàé òè! Òàêà, çíà÷è, ñå å ïðîìúêíàë è ïîêðàé ìåí, êîãàòî ñòîÿõ íà ïîñò. Ñåãà âå÷å ìè å ÿñíî! Ãîñïîäèí Áåãèíñ ÷èñòî è ïðîñòî ñè å ïðîïúëçÿë òèõè÷êî. Õè, õè! À êîï÷åòàòà ìó ñå ðàçïèëåëè ïî ïðàãà! Ñëàâíèÿò íàø Áèëáî - Áèëáî - áî-áî-áî... Ïîñëå è òîé çàñïà è çàäúëãî ñå âúçöàðè ïúëíà òèøèíà.
Èçâåäíúæ Äóàëèí îòâîðè î÷è è îãëåäà ïîðåä äðóãàðèòå ñè.
- Êúäå å Òîðèí? - ðå÷å òîé.
Âúïðîñúò ìó ïðåäèçâèêà ñòðàøíà òðåâîãà. Íàèñòèíà áÿõà ñàìî òðèíàäåñåòèìà - äâàíàäåñåò äæóäæåòà è õîáèòúò. Êúäå âñúùíîñò áåøå Òîðèí? Êàêâà ëè çëà ó÷àñò ãî áå ñïîëåòÿëà, âúâ âëàñòòà íà êàêâè ëè òúìíè ñèëè èëè çëè ÷óäîâèùà áå ïîïàäíàë? Êàêòî ñè ëåæàõà, èçãóáåíè ñðåä ãîðàòà, òå ïîòðúïíàõà îò óæàñ. Âå÷åðòà ñå ñìåíè ñ òúìíà íîù, ðàçòðåâîæåíèòå ïúòíèöè åäèí ïî åäèí çàñïàõà îòíîâî è çàñúíóâàõà ñòðàøíè ñúíèùà. Òå áÿõà òúé óìîðåíè, ÷å íèêîé îò òÿõ íå ìîæà äà îñòàíå íà ïîñò. À ñåãà íåêà ãè îñòàâèì çà ìàëêî íà ñïîêîéñòâèå.
Âñúùíîñò, Òîðèí áå çàëîâåí ìíîãî ëåñíî. Âèå ñè ñïîìíÿòå êàê Áèëáî òóïíà è çàñïà, ùîì ïðèñòúïè â êðúãà íà ñâåòëèíàòà ïðè ïúðâèÿ îïèò äà ïîèñêà ïîìîù îò åëôèòå. Âòîðèÿ ïúò Òîðèí ïðèñòúïè íàïðåä è êîãàòî ñâåòëèíèòå óãàñíàõà, òîé ñå ñòðîïîëè áåç÷óâñòâåí íà çåìÿòà. Íå ÷ó íèòî âèêîâåòå íà îò÷àÿíèòå, èçãóáåíè â íîùòà äæóäæåòà, íèòî ïèñúöèòå èì, êîãàòî ïàÿöèòå ãè çàëàâÿõà è îìîòàâàõà â ìðåæèòå ñè, íèòî øóìà îò áèòêàòà íà ñëåäâàùèÿ äåí. Ïîñëå äîéäîõà ãîðñêèòå åëôè, çàâúðçàõà ãî è ãî îòíåñîõà.
Ïèðóâàùèòå, ðàçáèðà ñå, áÿõà ãîðñêè åëôè. Òå âñúùíîñò íå ñà çëîíàìåðåíè ñúùåñòâà. Ãëàâíèÿò èì íåäîñòàòúê å íåäîâåðèåòî, êîåòî ïðîÿâÿâàò êúì íåïîçíàòèòå. Ìàêàð âúëøåáíàòà èì ñèëà â îíåçè äíè äà áåøå âñå îùå ãîëÿìà, òå áÿõà áåçêðàéíî áäèòåëíè. Ðàçëè÷àâàõà ñå îò Áëàãîðîäíèòå åëôè îò çàïàä - áÿõà ïî-ïàêîñòëèâè è ïî-íàäìåííè. Ïðè÷èíàòà çà òîâà áåøå, ÷å ïîâå÷åòî îò òÿõ (à ñúùî è ðàçïðúñíàòèòå ïî õúëìîâå è ïëàíèíè òåõíè ñðîäíèöè) ïðîèçëèçàõà îò äðåâíè ðîäîâå, êîèòî èçîáùî íå áÿõà ñòúïâàëè âúâ Âúëøåáíîòî öàðñòâî. À òúêìî âúâ Âúëøåáíîòî öàðñòâî Áëàãîðîäíèòå åëôè îò çàïàä ïðåæèâåëè ñ ãîäèíè, ñòàíàëè äîáðîäåòåëíè è ìúäðè, óñâîèëè ðàçëè÷íè çíàíèÿ è âúëøåáñòâà, à ñúùî è èçêóñòâîòî äà ìàéñòîðÿò êðàñèâè íåùà. È ÷àê òîãàâà, íÿêîè îò òÿõ, ñå âúðíàëè â Øèðîêèÿ ñâÿò. Â òîâà âðåìå ãîðñêèòå åëôè ñå ñêèòàëè áåçöåëíî îò çàëåç äî èçãðåâ ïîä ñâåòëèíàòà íà ëóíàòà è çâåçäèòå èç ïðîñòîðíè, ãúñòè è âèñîêè ëåñîâå, êàêâèòî âå÷å íÿìà. Íàé-÷åñòî æèâååëè â îêðàéíèíèòå íà ãîðèòå, ïîíÿêîãà íàâëèçàëè íàâúòðå, çà äà ëîâóâàò èëè äà ïðèïêàò è òàíöóâàò ïî îòêðèòèòå ãîðñêè ïîëÿíè ïðè ñâåòëèíàòà íà çâåçäèòå è ëóíàòà. Ñëåä ïîÿâàòà íà õîðàòà îáà÷å òå âçåëè âñå ïîâå÷å è ïîâå÷å äà ñå óêðèâàò â ìðàêà. Íî âúïðåêè íåäîñòàòúöèòå ñè ãîðñêèòå åëôè âñå ïàê ñè áÿõà åëôè, à åëôèòå, êàêòî âå÷å âè êàçàõ, ñà êðîòêè è íåçëîáëèâè ñúùåñòâà.
Â ãðàìàäíà ïåùåðà, íà íÿêîëêî êèëîìåòðà îò èçòî÷íèÿ êðàé íà Íåïðîãëåäíàòà ãîðà ïî òîâà âðåìå æèâååøå íàé-âåëèêèÿò öàð íà ãîðñêèòå åëôè. Ïðåä îãðîìíèòå êàìåííè ïîðòè íà ïåùåðàòà òå÷åøå Ãîðñêàòà ðåêà, êîÿòî èçâèðàøå îò Ñèâèòå ïëàíèíè, ïðåêîñÿâàøå ëåñà è ñå âëèâàøå â Äúëãîòî åçåðî. Òàçè ãðàìàäíà ïåùåðà, êîÿòî îò âñè÷êè ñòðàíè áå çàîáèêîëåíà îò ïî-ìàëêè ïåùåðè, ñå ñïóñêàøå íàäîëó ïîä çåìÿòà è îò íåÿ òðúãâàõà ìíîæåñòâî ïðîõîäè è êîðèäîðè. Òóê îáà÷å ïðîíèêâàõà ìàëêî ñâåòëèíà è âúçäóõ è çàòîâà òÿ íå èçãëåæäàøå òàêà ìðà÷íà è çëîâåùà, êàêòî îáèòàëèùàòà íà çëèòå äóõîâå. Âïðî÷åì, ïîäàíèöèòå íà öàðÿ æèâååõà íà îòêðèòî â ëåñà, êúäåòî ñè ñòðîÿõà êîëèáêè ïî çåìÿòà èëè ñðåä ãúñòèòå êëîíè. Ëþáèìèòå èì äúðâåòà áÿõà áóêîâåòå. Çà öàðÿ, ïåùåðàòà áåøå åäíîâðåìåííî è äâîðåö, è õðàíèëèùå íà áîãàòñòâàòà ìó, è êðåïîñò, â êîÿòî ïîäàíèöèòå ìó ìîæåõà äà ñå óêðèâàò îò âðàãîâåòå ñè. Íî òÿ áåøå ñúùî è òúìíèöà çà ïëåííèöèòå ìó. Åòî çàùî åëôèòå äîìúêíàõà Òîðèí èìåííî â ïåùåðàòà. Ïî ïúòÿ ñå äúðæàõà ñ íåãî âúçãðóáè÷êî, íî òå ïî íà÷àëî íå îáè÷àõà äæóäæåòàòà, à Òîðèí âçåõà íàïðàâî çà âðàã. Íÿêîãà, ìíîãî îòäàâíà, åëôèòå áÿõà âîäèëè âîéíè ñ íÿêîè îò äæóäæåòàòà, îáâèíÿâàéêè ãè, ÷å ñà èì îòêðàäíàëè áîãàòñòâàòà. Òðÿáâà îáà÷å äà êàæåì, ÷å äæóäæåòàòà äàâàõà ñúâñåì äðóãî îáÿñíåíèå - òå òâúðäÿõà, ÷å ñàìî ñà ñè âçåëè îíîâà, êîåòî èì ñå å ïîëàãàëî, çàùîòî ãîðñêèÿò öàð ñå áèë ñïàçàðèë ñ òÿõ äà ìó èçðàáîòÿò ðàçíè ïðåäìåòè îò çëàòî è ñðåáðî è ïîñëå îòêàçàë äà èì çàïëàòè òðóäà.
Íàé-ãîëÿìàòà ñëàáîñò íà ãîðñêèÿ öàð áåøå äà òðóïà ñúêðîâèùà. Îñîáåíî ñèëíî âëå÷åíèå èìàøå êúì ñðåáðîòî è áèñåðèòå. È ìàêàð õàçíàòà ìó äà áåøå ïúëíà, âñå æàäóâàøå çà îùå è îùå, çàùîòî èñêàøå äà ñå èçðàâíè ïî áîãàòñòâî ñ íÿêîãàøíèòå ãîðñêè öàðå. Àëà ïîäàíèöèòå ìó íå áÿõà ìíîãî ðàáîòëèâè - òå íèòî ïðîêîïàâàõà ìèíè, çà äà òúðñÿò áëàãîðîäíè ìåòàëè è ñêúïîöåííè êàìúíè, íèòî ïúê ñå çàíèìàâàõà ñ òúðãîâèÿ èëè ñúñ çåìåäåëèå. Âñè÷êî òîâà áåøå èçâåñòíî íà äæóäæåòàòà, èçâåñòíî áå ñúùî, ÷å ðîäúò íà Òîðèí íÿìàøå íèùî îáùî ñ íÿêîãàøíàòà ðàçïðà, çà êîÿòî âè ñïîìåíàõ.
Åòî çàùî, êîãàòî Òîðèí ñå ðàçáóäè îò äúëáîêèÿ ñè ñúí è ðàçáðà êàê ñà ñå îòíåñëè ñ íåãî, ìíîãî ñå ÿäîñà è ðåøè îò óñòàòà ìó äà íå èçëåçå íèòî äóìà çà çëàòî èëè ñêúïîöåííè êàìúíè. Çàâåäîõà ïëåííèêà ïðè öàðÿ, à òîé ãî èçãëåäà ñòðîãî è âçå äà ãî îáñèïâà ñ âúïðîñè. Òîðèí îáà÷å ïîâòàðÿøå ñàìî åäíî - ÷å å ãëàäåí.
- Çàùî òè è òâîèòå õîðà íà òðè ïúòè íàïàäíàõòå ìîèòå ïîäàíèöè, äîêàòî ñå âåñåëÿõà? - ïîïèòà öàðÿò.
- Íå ñìå ãè íàïàäàëè - îòâúðíà Òîðèí. - Èñêàõìå ñàìî äà ãè ïîìîëèì çà ìàëêî õðàíà, çàùîòî áÿõìå ãëàäíè.
- Êúäå ñà ïðèÿòåëèòå òè ñåãà è êàêâî ïðàâÿò?
- Íå çíàÿ, íàâÿðíî ãëàäóâàò íÿêúäå èç ãîðàòà.
- Êàêâî ïðàâåõòå â ãîðàòà?
- Òúðñåõìå íåùî çà ÿäåíå, çàùîòî áÿõìå ìíîãî ãëàäíè.
- À êàêâî âñúùíîñò âè äîâåäå â ãîðàòà? - ïîïèòà öàðÿò ÿäîñàíî.
Ïðè òîçè âúïðîñ, îáà÷å, Òîðèí ñòèñíà óñòíè è íå ïîæåëà äà èçðå÷å íè äóìà ïîâå÷å.
- Ùîì å òàêà, äîáðå! - ðå÷å öàðÿò. - Îòâåäåòå ãî è ãî äðúæòå çàòâîðåí íà ñèãóðíî ìÿñòî, äîêàòî ñàì íå ðåøè äà êàæå èñòèíàòà, àêî ùå çà òîâà äà ÷àêàìå è ñòî ãîäèíè.
Òîãàâà åëôèòå çàâúðçàõà Òîðèí ñ êàèøè, îòâåäîõà ãî â åäíà îò íàé-îòäàëå÷åíèòå ïåùåðè, êîÿòî ñå çàòâàðÿøå ñúñ çäðàâà äúðâåíà âðàòà, è ãî çàêëþ÷èõà âúòðå. Äàäîõà ìó õðàíà è âîäà â èçîáèëèå (ìàêàð è õðàíàòà äà íå áåøå îñîáåíî õóáàâà), çàùîòî ãîðñêèòå åëôè íå ïðèëè÷àò íà çëèòå äóõîâå. Òå ñå îòíàñÿò ñíèçõîäèòåëíî äîðè è êúì íàé-îïàñíèòå ñè âðàãîâå, êîãàòî ãè çàëîâÿò â ïëåí. Åäèíñòâåíèòå æèâè ñúùåñòâà, êúì êîèòî íÿìàò ìèëîñò, ñà ãèãàíòñêèòå ïàÿöè.
È òúé, Òîðèí îñòàíà äà ëåæè â öàðñêàòà òúìíèöà. Ñëåä êàòî ñå çàñèòè ñ õëÿá, ìåñî è âîäà, òîé âçå äà ñå ïèòà êàêâî ëè å ñòàíàëî ñúñ çëî÷åñòèòå ìó äðóãàðè. Àëà ñêîðî óçíà è òÿõíàòà ñúäáà. Êàê ñòàíà òîâà îáà÷å, ùå âè ðàçêàæà â ñëåäâàùàòà ãëàâà çàåäíî ñ íîâîòî ïðèêëþ÷åíèå íà ïúòåøåñòâåíèöèòå, â êîåòî Áèëáî ïàê ñå ïðîÿâè.


9. ÁÓÐÅÒÀÒÀ

Â äåíÿ ñëåä áèòêàòà ñ ïàÿöèòå, Áèëáî è äæóäæåòàòà íàïðàâèõà ïîñëåäåí îò÷àÿí îïèò äà íàìåðÿò íà÷èí äà èçëÿçàò îò ãîðàòà, ïðåäè äà ñà óìðåëè îò ãëàä è æàæäà. Òå ñòàíàõà è ñúñ ñåòíè ñèëè ñå ïîìúêíàõà â ïîñîêàòà, íàêúäåòî îñåì îò òðèíàäåñåòèìàòà ñìÿòàõà, ÷å ñå íàìèðà ïúòåêàòà. Íî òúé è íå ðàçáðàõà äàëè ñà áèëè ïðàâè.
Ìðà÷íèÿò, êàêòî âèíàãè, ãîðñêè äåí áàâíî çàïî÷âàøå äà ïðåìèíàâà â íåïðîãëåäíà íîù, êîãàòî èçâåäíúæ ñâåòëèíêèòå íà ìíîãîáðîéíè ôàêëè, ïðèëè÷íè íà ñòîòèöè ÷åðâåíè çâåçäèöè, ãè îçàðèõà îòâñÿêúäå. Ìèã ñëåä òîâà ãîðñêèòå åëôè íàñî÷èõà ëúêîâåòå ñè êúì òÿõ è èì çàïîâÿäàõà äà ñïðàò.
Äæóäæåòàòà õè÷ è íå ïîìèñëèõà äà ñå ñúïðîòèâÿâàò. Äîðè è äà íå áÿõà â òàêîâà òåæêî ñúñòîÿíèå, ÷å ïëåíÿâàíåòî èì âñúùíîñò äà ãè ðàäâàøå, ìàëêèòå èì íîæîâå - åäèíñòâåíîòî îðúæèå, ñ êîåòî ðàçïîëàãàõà - ùÿõà äà áúäàò íàïúëíî áåçïîëåçíè ñðåùó ñòðåëèòå íà ãîðñêèòå åëôè, êîèòî óëó÷âàõà è ïòè÷å îêî â òúìíèíàòà. Åòî çàùî, èçìú÷åíèòå ïðèêëþ÷åíöè ñïðÿõà âåäíàãà, ñåäíàõà è çà÷àêàõà - âñè÷êè ñ èçêëþ÷åíèå íà Áèëáî, êîéòî áúðçî íàäÿíà ïðúñòåíà è îòñêî÷è íàñòðàíè. Çàòîâà, êîãàòî åëôèòå íàâúðçàõà äæóäæåòàòà íà äúëãà âúðâîëèöà è ãè ïðåáðîèõà, òå íèòî âúðçàõà, íèòî ïðåáðîèõà õîáèòà.
Íèòî ïúê ãî óñåòèõà èëè ÷óõà, ÷å ïðèïêà ïîäèð ñâåòëèíêèòå íà ôàêëèòå èì, äîêàòî âîäåõà ïëåííèöèòå ñè ïðåç ãîðàòà. Î÷èòå íà äæóäæåòàòà áÿõà çàâúðçàíè, íî íÿìàøå íèêàêâî çíà÷åíèå, çàùîòî äîðè Áèëáî, êîéòî ñå âçèðàøå íàïðåãíàòî â òúìíèíàòà, íå âèæäàøå íàêúäå îòèâàò, ïúê è íèòî òîé, íèòî íÿêîé îò îñòàíàëèòå çíàåøå îòêúäå èçîáùî áÿõà òðúãíàëè. Áèëáî ñ ãîëÿìî óñèëèå óñïÿâàøå äà ñëåäâà ôàêëèòå, çàùîòî åëôèòå êàðàõà äæóäæåòàòà åäâà ëè íå äà òè÷àò, ìàêàð ÷å òå, ãîðêèòå, áÿõà êðàéíî èçíåìîùåëè è áåçñèëíè. Öàðÿò áå çàïîâÿäàë ïëåííèöèòå äà ìó áúäàò äîâåäåíè êîëêîòî å âúçìîæíî ïî-áúðçî. Âíåçàïíî ôàêëèòå ñïðÿõà è Áèëáî óñïÿ äà ñå èçðàâíè ñ òÿõ òúêìî êîãàòî òå çàïî÷âàõà äà ïðåêîñÿâàò åäèí ìîñò, êîéòî âîäåøå ïðåç ðåêàòà ïðàâî êúì ïîðòèòå íà äâîðåöà. Òúìíèòå âîäè íà ðåêàòà òå÷àõà áúðçî è áóéíî. Ñðåùó îòâúäíèÿ êðàé íà ìîñòà çååøå îòâîðúò íà îãðîìíà ïåùåðà, âäúëáàíà â åäèí ñòðúìåí è ïîêðèò ñ äúðâåòà ñêëîí. Áóêàöèòå ñå ñïóñêàõà äî ñàìèÿ áðÿã, òúé ÷å êîðåíèùàòà èì ñå ìèåõà îò âîäèòå íà ðåêàòà.
Åëôèòå ïîâåäîõà ïëåííèöèòå ñè ïî ìîñòà, íî Áèëáî ñå ïîêîëåáà äàëè äà ãè ïîñëåäâà. Íèêàê íå ìó ñå õàðåñâàøå çåéíàëàòà ïàñò íà ïåùåðàòà. Íî êàòî ïîðàçìèñëè, ðåøè, ÷å íå áèâà äà îñòàâÿ äðóãàðèòå ñè è òúêìî óñïÿ äà çàñòèãíå ïîñëåäíèòå åëôè ïàçà÷è, êîãàòî ãðàìàäíèòå ïîðòè ñå çàòâîðèõà çàä òÿõ.
Ïåùåðàòà ñå îñâåòëÿâàøå îò ÷åðâåíîòî çàðåâî íà ôàêëèòå è åëôèòå ïàçà÷è ïîäåõà ïåñåí, êîãàòî çàêðà÷èõà ïî ëúêàòóøåùèòå è ïðåñè÷àùè ñå ïðîõîäè, êîèòî êúíòÿõà îò ñòúïêèòå èì. Òåçè ïðîõîäè, îáà÷å, ñå ðàçëè÷àâàõà îò ïðîõîäèòå â ñâúðòàëèùàòà íà çëèòå äóõîâå - áÿõà ïî-òåñíè, íå ñëèçàõà òîëêîâà äúëáîêî ïîä çåìÿòà è íå áÿõà òàêà çàäóøíè.
Â ïðîñòîðíà çàëà ñ êîëîíè, èçñå÷åíè îò ñàìàòà ñêàëà, âúðõó åäèí ïúí ñåäåøå Öàðÿ íà åëôèòå. Íà ãëàâàòà ñè èìàøå âåíåö îò ÷åðâåíè ëèñòà - òúé êàòî åñåíòà âå÷å áåøå íàñòúïèëà, íî ïðîëåòíî âðåìå îáèêíîâåíî íîñåøå âåíåö îò ãîðñêè öâåòÿ. Â ðúêàòà ñè äúðæåøå æåçúë, èçäÿëàí îò äúáîâî äúðâî.
Åëôèòå ïàçà÷è èçïðàâèõà ïëåííèöèòå ïðåä öàðÿ è òîé, ìàêàð ÷å ãè èçãëåäà íåäðóæåëþáíî, íàðåäè äà ãè ðàçâúðæàò, çà äà íå ñå èçìú÷âàò ïîâå÷å.
- Îñâåí òîâà, òóê ñúâñåì íå å íóæíî äà ñòîÿò âúðçàíè - äîáàâè òîé. - Çà îíåçè, êîèòî âåäíúæ ñà âëåçëè ïðåç âúëøåáíèòå ìè ïîðòè, íÿìà èçëèçàíå.
Äúëãî è ïîäðîáíî ðàçïèòâà öàðÿò äæóäæåòàòà - êàêâî òî÷íî ñà ïðàâåëè, êúäå ñà îòèâàëè è îòêúäå ñà èäâàëè, - íî è îò òÿõ íå íàó÷è ïîâå÷å, îòêîëêîòî îò Òîðèí. 	Ïëåííèöèòå ãî ãëåäàõà âðàæäåáíî è ÿäîâèòî è äîðè íå ñå îïèòâàõà äà ñå äúðæàò ïî÷òèòåëíî.
- Êàêâî ñìå ñòîðèëè, î, öàðþ? - èçâèêà ñ îãîð÷åíèå Áàëèí, íàé-âúçðàñòíèÿò îò âñè÷êè. - Íèìà å ïðåñòúïëåíèå äà ñå çàãóáèø â ãîðàòà, äà óìèðàø îò ãëàä è æàæäà è ïàÿöèòå äà òå çàëîâÿò â ìðåæèòå ñè? Èëè ïàÿöèòå ñà òè òîëêîâà ëþáèìè æèâîòèíêè, ÷å òå ðàçãíåâèõìå, çàãäåòî ãè ïîãóáèõìå?
Òîçè âúïðîñ, ðàçáèðà ñå, ðàçñúðäè öàðÿ îùå ïîâå÷å è òîé îòãîâîðè:
- Ïðåñòúïëåíèå å òîâà, ÷å ñòå ñå ñêèòàëè èç ìîèòå âëàäåíèÿ áåç ïîçâîëåíèå. Íèìà íå çíàåõòå, ÷å ñå íàìèðàòå â ìîåòî öàðñòâî è ÷å òúï÷åòå ïúòèùàòà, êîèòî ìîèòå ïîäàíèöè ñà íàïðàâèëè? Íèìà íà òðè ïúòè íå îáåçïîêîèõòå è íå ðàçïúäèõòå åëôèòå îò ãîðàòà, à ñ êðÿñúöèòå ñè è ñ âðÿâàòà íå ÿäîñàõòå ïàÿöèòå? Ñëåä öÿëàòà áúðêîòèÿ, êîÿòî ïðåäèçâèêàõòå, àç èìàì ïðàâîòî äà çíàì êàêâî òúðñèòå òóêà. È àêî íå ïîæåëàåòå äà ìè êàæåòå îùå ñåãà, ùå âè äúðæà çàòâîðåíè â òúìíèöà, äîêàòî íå ñå âðàçóìèòå!
È òîãàâà òîé çàïîâÿäà äæóäæåòàòà äà áúäàò çàòâîðåíè â îòäåëíè êèëèè, äà èì ñå äàäå õðàíà è âîäà, íî äà íå èì ñå ðàçðåøàâà äà ìèíàâàò ïðàãà íà òúìíèöèòå ñè, äîêàòî ïîíå åäíî îò òÿõ íå ñå ñúãëàñè äà ìó ðàçêàæå âñè÷êî îíîâà, êîåòî òîé áè èñêàë äà çíàå. Òîé îáà÷å íå èì êàçà, ÷å è Òîðèí å íåãîâ ïëåííèê. Òîâà îòêðèòèå áå íàïðàâåíî îò Áèëáî.
Êëåòèÿò ãîñïîäèí Áåãèíñ - êîëêî òÿãîñòíî ìó áåøå äà æèâåå òúé äúëãî ñàì-ñàìè÷úê â òàêîâà ìÿñòî! Âñå òðÿáâàøå äà ñå êðèå, íå ñìååøå íèòî çà ìèã äà ñâàëè ïðúñòåíà, áîåøå ñå äîðè è äà çàñïè, ñêðèò â íÿêîå òúìíî è óñàìîòåíî úãúë÷å. Çà äà âúðøè âñå ïàê íåùî, òîé âçå äà îáèêàëÿ èç äâîðåöà íà ãîðñêèÿ öàð. Âðàòèòå ñå îòâàðÿõà è çàòâàðÿõà ïî ìàãè÷åñêè íà÷èí, íî òîé ñå íàó÷è áúðçî äà ñå ïðîìúêâà ïðåç òÿõ. Ïîíÿêîãà öåëè ãðóïè îò ãîðñêè åëôè íà÷åëî ñ öàðÿ èçëèçàõà íà ëîâ â ãîðàòà èëè ïî íÿêàêâà äðóãà ðàáîòà èç çåìèòå íà èçòîê. Òîãàâà Áèëáî, àêî ñå îêàæåøå äîñòàòú÷íî ïúðãàâ, óñïÿâàøå äà ñå ñòðåëíå ïîäèðå èì. Òîâà îáà÷å áåøå ìíîãî îïàñíî. Íà íÿêîëêî ïúòè åäâà íå îñòàíà ïðèêëåùåí ìåæäó äâåòå êðèëà, êîãàòî òå ñå ïðèòâàðÿõà ñëåä ïîñëåäíèÿ åëô. Íå ñìååøå è äà ñå äâèæè ñðåä åëôèòå çàðàäè ñÿíêàòà ñè (êîëêîòî è ïðîçðà÷íà è íåÿñíà äà áåøå òÿ) èëè îò ñòðàõ íÿêîé äà íå ñå áëúñíå â íåãî è ïî òîçè íà÷èí äà ãî îòêðèå. À êîãàòî èçëåçåøå íàâúí (êîåòî íå ñå ñëó÷âàøå ÷åñòî), íå èçâëè÷àøå ãîëÿìà ïîëçà îò òîâà. Òîé íå èñêàøå äà èçîñòàâè äæóäæåòàòà, à âñúùíîñò è íå çíàåøå êúäå äà ñå äåíå áåç òÿõ. Íå óñïÿâàøå äà ñëåäâà åëôèòå ïî âðåìå íà òåõíèÿ ëîâ, íå îòêðèâàøå è ïúòÿ çà èçëèçàíå îò ãîðàòà, òàêà ÷å îñòàâàøå äà ñå ñêèòà, íåùàñòåí è óæàñåí, ÷å ùå ñå èçãóáè, äîêàòî íå ìó ñå ïðåäñòàâåøå ñëó÷àé äà ñå âúðíå îáðàòíî. Îñâåí òîâà íàâúí ãëàäóâàøå, çàùîòî íå áåøå ëîâåö, à âúòðå â ïåùåðèòå âñå ïàê ñìîãâàøå äà ñå íàõðàíè, êàòî îòêðàäâàøå ïî íåùè÷êî - áèëî îò êèëåð çà ïðèïàñè, áèëî îò òðàïåçà, êîãàòî íÿìàøå íèêîé íàîêîëî.
„Àç ñúì êàòî êðàäåö, êîéòî íå ìîæå äà ñå èçìúêíå è å îáðå÷åí âñåêè äåí äà ïðîäúëæàâà äà îáèðà åäíà è ñúùà êúùà - ìèñëåøå ñè õîáèòúò. - Òîâà å íàé-òÿãîñòíàòà è íàé-ñêó÷íà ÷àñò îò ìîåòî æàëêî, îòâðàòèòåëíî, îìðàçíî ïðèêëþ÷åíèå! Îõ, çàùî íå ñúì ñè â ìîÿòà äóïêà êðàé îãíèùåòî è çàïàëåíàòà ëàìïà!"
Èñêàøå ìó ñå ïî íÿêàêúâ íà÷èí äà èçïðàòè âåñò äî âúëøåáíèêà è äà ãî ïîìîëè çà ïîìîù, íî òîâà ðàçáèðà ñå, áåøå íåâúçìîæíî. Ñëåä êàòî ìèíà äîñòà âðåìå, Áèëáî ðàçáðà, ÷å å èçëèøíî äà ÷àêà ïîäêðåïà îòíÿêúäå è ÷å òðÿáâà ñàìè÷úê äà ñå çàëîâè ñúñ ñïàñÿâàíåòî íà äæóäæåòàòà.
Íàêðàÿ, ñëåä äâå èëè òðè ñåäìèöè, ïðåêàðàíè â êðèåíå, äåáíåíå è ñëåäåíå íà ïàçà÷èòå, õîáèòúò óñïÿ äà îòêðèå êúäå ñà çàòâîðåíè äðóãàðèòå ìó. Äâàíàäåñåòòå êèëèè ñå íàìèðàõà íà ðàçëè÷íè ìåñòà â äâîðåöà, íî ñêîðî Áèëáî âå÷å îòëè÷íî çíàåøå ïúòÿ äî âñÿêà åäíà. Êàêâà áåøå èçíåíàäàòà ìó îáà÷å, êîãàòî åäèí äåí, ïîäñëóøâàéêè ðàçãîâîðà íà íåêîëöèíà ïàçà÷è, íàó÷è, ÷å â íÿêàêâà îñîáåíî òúìíà è äúëáîêà êèëèÿ èìàëî çàòâîðåíî è äðóãî äæóäæå. Òîé, ðàçáèðà ñå, âåäíàãà ñå ñåòè, ÷å ñòàâà âúïðîñ çà Òîðèí. Ñêîðî îòêðè, ÷å íå ñå å èçëúãàë, è ñëåä êàòî ïðåîäîëÿ ìíîãî çàòðóäíåíèÿ è ïðå÷êè, óñïÿ äà ñå äîáåðå äî òúìíèöàòà, êîãàòî íàîêîëî íÿìàøå íèêîé, è äà ðàçìåíè íÿêîëêî äóìè ñ ïðåäâîäèòåëÿ íà äæóäæåòàòà.
Òîðèí áåøå òîëêîâà îòïàäíàë äóõîì îò ñïîëåòåëèòå ãî áåäè, ÷å âå÷å íå èçïèòâàøå äîðè è ãíÿâ, è òúêìî ñè ìèñëåøå äàëè äà íå ðàçêàæå íà öàðÿ âñè÷êî çà îòêðàäíàòèòå ñúêðîâèùà è çà ïðèêëþ÷åíèåòî, êîãàòî äî÷ó òúïè÷êèÿò ãëàñ íà Áèëáî äà äîñòèãà äî íåãî ïðåç êëþ÷àëêàòà. Íå ìîæåøå ïðîñòî äà ïîâÿðâà íà óøèòå ñè, íî áúðçî ðàçáðà, ÷å íå ñå ëúæå, ïðèáëèæè ñå äî âðàòàòà è äúëãî ðàçãîâàðÿ øåïíåøêîì ñ õîáèòà.
Ñåòíå Áèëáî òðÿáâàøå äà îòíåñå òàéíî ïîðúêàòà íà Òîðèí äî âñÿêî åäíî îò äæóäæåòàòà. Òîé èì ñúîáùè, ÷å Òîðèí, òåõíèÿò âîäà÷, ñúùî å çàòâîðåí íàáëèçî è ÷å èì çàðú÷âà äà íå ðàçêðèâàò íèùî íà ãîðñêèÿ öàð, ïîíå äîòîãàâà, äîêàòî òîé, Òîðèí, íå èì ïðàòè âåñò çà òîâà.
Ñëåä êàòî ÷ó êàê Áèëáî ñïàñèë äðóãàðèòå ìó îò ïàÿöèòå, Òîðèí îòíîâî ñå îêóðàæè è ðåøè äà íå çàïëàùà ñâîáîäàòà ñè, êàòî îáåùàâà íà öàðÿ äÿë îò ñúêðîâèùàòà, äîêàòî íå ñå èç÷åðïè âñÿêà íàäåæäà çà ñïàñåíèå ïî íÿêàêúâ äðóã íà÷èí – âñúùíîñò, äîêàòî ñå ðàçáåðå äàëè ñúîáðàçèòåëíèÿò ãîñïîäèí Íåâèäèìêî Áåãèíñ (çà êîãîòî Òîðèí âå÷å èìàøå äîñòà âèñîêî ìíåíèå) íÿìà äà èçìèñëè íÿêîé õèòúð ïëàí.
Äæóäæåòàòà äî åäíî îäîáðèõà ðåøåíèåòî íà Òîðèí. Âñè÷êè çíàåõà ìíîãî äîáðå, ÷å òåõíèÿò ñîáñòâåí äÿë îò ñúêðîâèùåòî, êîåòî âå÷å ñìÿòàõà çà ñâîå, âúïðåêè ÷å ñå íàìèðàõà â òîâà îêàÿíî ïîëîæåíèå è îùå íå áÿõà ïîáåäèëè äðàêîíà, çíà÷èòåëíî ùå íàìàëåå, àêî ãîðñêèÿò öàð âçåìå ó÷àñòèå â ïîäÿëáàòà, è áÿõà íàïúëíî óâåðåíè, ÷å Áèëáî è òîçè ïúò ùå ãè ñïàñè. Êàêòî âèæäàòå, ñòàâàøå òî÷íî òàêà, êàêòî Ãàíäàëô áå ïðåäñêàçàë. Ìîæå áè òîâà áåøå è åäíà îò ïðè÷èíèòå äà ñè îòèäå è äà ãè îñòàâè ñàìè.
Áèëáî îáà÷å íå áåøå òúé óâåðåí â ñåáå ñè. Ïëàøåøå ãî òîâà, ÷å âñè÷êè âúçëàãàõà íàäåæäèòå ñè åäèíñòâåíî íà íåãî è áåçêðàéíî ìó ñå èñêàøå âúëøåáíèêúò äà ñå ïîÿâè ïî íÿêàêúâ íà÷èí ïðè òÿõ. Æåëàíèåòî ìó, ðàçáèðà ñå, áåøå íåîñúùåñòâèìî - ìåæäó òÿõ è Ãàíäàëô ñå ïðîñòèðàøå îãðîìíà è ñòðàøíà Íåïðîãëåäíà ãîðà. Çàòîâà Áèëáî ñåäåøå è ìèñëåøå íàïðåãíàòî, òúé íàïðåãíàòî, ÷å ãëàâàòà ìó ïðîñòî ñå ïðúñêàøå, íî íèùî ïîëåçíî íå ìîæåøå äà èçìèñëè. Åäèí âúëøåáåí ïðúñòåí âúðøåøå ìíîãî ðàáîòà, íî íå áåøå âúçìîæíî äà ñå ïîäåëè ìåæäó ÷åòèðèíàäåñåòèìà. Íàêðàÿ, ðàçáèðà ñå - êàêòî íàâÿðíî ñå äîñåùàòå, - òîé ïàê óñïÿ äà îñâîáîäè ïðèÿòåëèòå ñè è âèå ñåãà ùå ðàçáåðåòå êàê ñòàíà òîâà.
Åäèí äåí, êàêòî ñå ñêèòàøå èç äâîðåöà, Áèëáî îòêðè íåùî ìíîãî èíòåðåñíî - ãîëåìèòå ïîðòè íå áÿõà åäèíñòâåíèÿò âõîä êúì ïåùåðàòà. Ïîä íàé-íèñêî ðàçïîëîæåíàòà ÷àñò íà äâîðåöà òå÷åøå ðåêà, êîÿòî ñå âëèâàøå â Ãîðñêàòà ðåêà ìàëêî ïî íà èçòîê, îòâúä ñòðúìíèÿ ñêëîí, êúäåòî ñå íàìèðàøå ãëàâíèÿ îòâîð. Ïðè èçõîäà íà ïîäçåìíàòà ðåêà èìàøå íåùî êàòî øëþç. Òî÷íî òàì ñêàëèñòèÿò ñâîä ñëèçàøå ñúâñåì íèñêî íàä ïîâúðõíîñòòà íà âîäàòà è îò íåãî ñå ñïóñêàøå ïîäâèæíà âåðòèêàëíà ðåøåòêà, êîÿòî ïðåãðàæäàøå äîñòúïà êúì âúòðåøíîñòòà.
Ïîäâèæíàòà âåðòèêàëíà ðåøåòêà îáà÷å, ÷åñòî ñòîåøå âäèãíàòà, çàùîòî ïðåç øëþçà ñòàâàøå ãîëÿìî äâèæåíèå è â äâåòå ïîñîêè. Àêî íÿêîé èäâàøå îòâúí, áè ïîïàäíàë â åäèí òúìåí òóíåë ñ íåðàâíè ñòåíè, êîéòî âîäåøå äúëáîêî â íåäðàòà íà âúçâèøåíèåòî. Òàì, êúäåòî òóíåëúò ìèíàâàøå ïîä ïåùåðèòå, â òàâàíà ìó áÿõà ïðîðÿçàíè íÿêîëêî îòâîðà. Îòâîðèòå áÿõà ïîêðèòè ñ ãîëåìè äúáîâè êàïàöè è âîäåõà ïðàâî â èçáèòå íà öàðÿ, êîèòî îò êðàé äî êðàé áÿõà ïúëíè ñ áóðåòà.
Ãîðñêèòå åëôè è íàé-âå÷å òåõíèÿò öàð ìíîãî îáè÷àõà âèíî, ìàêàð ÷å èç òîçè êðàé íå âèðååõà ëîçÿ. Âèíîòî è ðàçíè äðóãè ñòîêè åëôèòå ñè äîñòàâÿõà îò ñâîèòå ðîäñòâåíèöè îò þã èëè îò ëîçÿòà íà Õîðàòà îò äàëå÷íè çåìè.
Ñïîòàåí çàä åäíî îò íàé-ãîëåìèòå áóðåòà, Áèëáî âèäÿ êàïàöèòå, ðàçáðà, çà êàêâî ñëóæàò è îò ïîäñëóøàíèÿ ðàçãîâîð íà öàðñêàòà ïðèñëóãà íàó÷è êàê âèíîòî è äðóãèòå ñòîêè ñå ïðèäâèæâàò ïî ðåêèòå èëè ïî ñóøàòà äî Äúëãîòî åçåðî. Êðàé åçåðîòî èìàëî ãðàä, ïîñòðîåí âúðõó ìîñòîâå íàâúòðå âúâ âîäàòà çà çàùèòà îò âñÿêàêâè âðàãîâå è íàé-âå÷å îò äðàêîíà. Â íåãî æèâååëè Õîðà. Îò Åçåðíèÿ ãðàä áóðåòàòà ñå èçïðàùàëè íàãîðå ïî Ãîðñêàòà ðåêà. Îáèêíîâåíî ãè íàâúðçâàëè åäíî çà äðóãî - òàêà ÷å ñå îáðàçóâàëî íåùî êàòî ãîëÿì ñàë, êîéòî ñ ïîìîùòà íà ãðåáëà èëè ïðúòè îòêàðâàëè äî èçáèòå. Ïîíÿêîãà ïúê, íàòîâàðâàëè áóðåòàòà íà ïëîñêîäúííè ëîäêè.
Ùîì áóðåòàòà ñå èçïðàçíåëè, åëôèòå ãè ñïóñêàëè ïðåç îòâîðèòå, âäèãàëè øëþçà è òå ñå ïîíàñÿëè, ïîëþøâàéêè ñå, ïî ðåêàòà, äîêàòî òå÷åíèåòî ãè îòâåæäàëî äî åäíî ìÿñòî ïðè ñàìèÿ èçòî÷åí êðàé íà Íåïðîãëåäíàòà ãîðà, êúäåòî áðåãúò ñå èçäàâàë ñèëíî íàâúòðå âúâ âîäàòà. Ïðè òàçè èçäàòèíà ñúáèðàëè áóðåòàòà, íàâúðçâàëè ãè åäíî çà äðóãî è ãè îòïðàùàëè êúì Åçåðíèÿ ãðàä - òàì, êúäåòî Ãîðñêàòà ðåêà ñå âëèâàëà â Äúëãîòî åçåðî.
Áèëáî äúëãî ðàçìèøëÿâà çà òîçè øëþç, êàòî ñå ïèòàøå äàëè òîé íå áè ìîãúë äà ïîñëóæè ïî íÿêàêúâ íà÷èí çà ñïàñåíèåòî íà äðóãàðèòå ìó, è íàé-íàêðàÿ â ãëàâàòà ìó ñå çàðîäè åäèí îò÷àÿí ïëàí.
Âå÷åðÿòà âå÷å áåøå ðàçäàäåíà íà çàòâîðíèöèòå. Ïàçà÷èòå ñå îòòåãëèõà ñ òåæêè ñòúïêè ïî ïðîõîäèòå, êàòî îòíàñÿõà ñúñ ñåáå ñè ôàêëèòå, è ïîäèðå èì âñè÷êî ïîòúâàøå â òúìíèíà. Òîãàâà Áèëáî ÷ó öàðñêèÿò âèíî÷åðïåö äà ïîæåëàâà ëåêà íîù íà ãëàâíèÿ ïàçà÷.
- Âñúùíîñò, çàùî íå äîéäåø ñ ìåí äà îïèòàø íîâîòî âèíî, êîåòî òîêó-ùî ïðèñòèãíà? - ðå÷å âèíî÷åðïåöúò íà ãëàâíèÿ ïàçà÷. - Òàçè âå÷åð ìå ÷àêà ãîëÿìà ðàáîòà, ùå èçõâúðëÿìå îò èçáèòå ïðàçíèòå áóðåòà, çàòîâà íåêà ïèéíåì ïî ÷àøêà, ÷å äà ìè ñïîðè òðóäúò.
- Áèâà, áèâà - îòâúðíà çàðàäâàí ãëàâíèÿò ïàçà÷. - Ùå äîéäà äà îïèòàì ñ òåá íîâîòî âèíî, çà äà âèäÿ äàëè å äîñòîéíî çà öàðñêàòà òðàïåçà. Òàçè âå÷åð ùå èìà óãîùåíèå, à íå å õóáàâî äà èçïðàùàìå ãîðå íåäîáðîêà÷åñòâåíî ïèòèå!
Êîãàòî Áèëáî ÷ó òîçè ðàçãîâîð, öåëèÿò ñå ðàçòðåïåðà îò âúëíåíèå, çàùîòî ðàçáðà, ÷å ìó ñå îòêðèâà ùàñòëèâà âúçìîæíîñò íåçàáàâíî äà ïðèëîæè íà äåëî ñìåëèÿ ñè ïëàí. Òîé âúðâÿ ïîäèð âèíî÷åðïåöà è ãëàâíèÿ ïàçà÷, äîêàòî òå âëÿçîõà â åäíà ìàëêà èçáà è ñåäíàõà êðàé åäíà ìàñà, íà êîÿòî èìàøå äâå ãîëåìè êàíè. Ñêîðî äâàìàòà çàïî÷íàõà äà ñå ÷åðïÿò è äà ñå êèñêàò âåñåëî. Áèëáî ãè ñëóøàøå è ïðîñòî íå ìîæåøå äà ïîâÿðâà íà êúñìåòà ñè. Âèíîòî ÿâíî áåøå ñèëíî è ïðåäíàçíà÷åíî çà öàðñêè ãîùàâêè, à íå çà ïàçà÷è è âèíî÷åðïöè, êîèòî âìåñòî ñ áîêàëè ãî ïèåõà ñ êàíè è òî íå çàêúñíÿ äà ãè îïèå.
Ñëåä ìàëêî, ãëàâíèÿò ïàçà÷ îáðîíè ãëàâà, îïðÿ ÿ íà ìàñàòà è äúëáîêî çàñïà. Âèíî÷åðïåöúò ïðîäúëæè èçâåñòíî âðåìå äà ñè ãîâîðè è äà ñå ñìåå ñàìè÷úê, áåç äà çàáåëåæè íèùî, íî ñåòíå è íåãîâàòà ãëàâà ñå îòïóñíà íà ìàñàòà è òîé çàõúðêà äî ïðèÿòåëÿ ñè. Òîãàâà õîáèòúò ñå âìúêíà â èçáàòà. Ñëåä ìèã ãëàâíèÿò ïàçà÷ âå÷å íÿìàøå êëþ÷îâå, à Áèëáî ïðèïêàøå ñ âñè÷êè ñèëè ïî êîðèäîðèòå êúì êèëèèòå íà çàòâîðíèöèòå. Âðúçêàòà ñ êëþ÷îâåòå áåøå òâúðäå òåæêà çà ìúíè÷êèòå ìó ðúöå è îò âðåìå íà âðåìå òàêà èçäðúí÷àâàøå, ÷å òîé ïðèìèðàøå îò ñòðàõ äà íå ãî îòêðèÿò, ìàêàð äà áåøå ñ ïðúñòåíà.
Îòêëþ÷è ïúðâî âðàòàòà íà Áàëèí è ñòàðàòåëíî ÿ çàêëþ÷è, êîãàòî äæóäæåòî ñå íàìåðè îòâúí. Ìîæåòå äà ñè ïðåäñòàâèòå êîëêî èçíåíàäàí áåøå Áàëèí. Ðàäîñòòà ìó, ÷å ñå å èçìúêíàë îò ìàëêèÿ êàìåíåí çàòâîð, íÿìàøå ãðàíèöè, íî òîé èñêàøå äà çíàå è êàêâî ñìÿòà äà ïðàâè Áèëáî, çàòîâà ñå ñïðÿ è âçå äà çàäàâà âúïðîñè.
- Íÿìàìå âðåìå çà ãóáåíå! - ñìúìðè ãî Áèëáî. - Ñëåäâàé ìå, áåç äà ãîâîðèø. Ñåãà òðÿáâà äà ñå ñúáåðåì âñè÷êè çàåäíî è äà íå ñå èçëàãàìå íà îïàñíîñòòà äà áúäåì ðàçäåëåíè îòíîâî, àêî èñêàìå äà ñå ñïàñèì. Èëè âñè÷êè, èëè íèêîé - òîâà å ïîñëåäíàòà íè âúçìîæíîñò. Îòêðèÿò ëè íè, êîé çíàå öàðÿò êúäå ùå âè çàòâîðè, à íèùî ÷óäíî è äà âè îêîâå âúâ âåðèãè. Òàêà ÷å áúäè äîáúð è íå ìå ðàçïèòâàé!
È Áèëáî ïðîäúëæè äà îáõîæäà âðàòà ñëåä âðàòà, äîêàòî ñâèòàòà ìó íàðàñòíà íà äâàíàäåñåòèìà, íî - äàëè ïîðàäè òúìíèíàòà èëè ïîðàäè äúëãîòî ïðåñòîÿâàíå â êèëèèòå - äæóäæåòàòà ñå äâèæåõà êðàéíî òðîìàâî è áàâíî. Ñúðöåòî íà õîáèòà ñå ðàçòóïêâàøå âñåêè ïúò, ùîì íÿêîé îò òÿõ ñå áëúñíåøå â äðóã èëè ïúê èçìúðìîðåøå èëè ïðîøåïíåøå íåùî â ìðàêà. „Ïðîêëåòà äà å òàçè òÿõíà âðÿâà!" - ðå÷å ñè òîé. Íî âñè÷êî ìèíà äîáðå è òå íå ñðåùíàõà íèòî åäèí ïàçà÷. Âñúùíîñò, òàçè âå÷åð èìàøå ãîëÿìî åñåííî ïðàçíåíñòâî â ãîðàòà è ïî÷òè âñè÷êè ïîäàíèöè íà öàðÿ áÿõà îòèøëè äà ñå âåñåëÿò.
Íàé-ïîñëå, ñëåä äúëãî ëóòàíå Áèëáî è äæóäæåòàòà ñå äîáðàõà äî êèëèÿòà íà Òîðèí, êîÿòî ñå íàìèðàøå äîñòà íàäúëáîêî, íî çà ùàñòèå ïúê áå áëèçî äî èçáèòå.
- ×åñòíà äóìà! - ðå÷å Òîðèí, êîãàòî Áèëáî ìó ïðîøåïíà äà èçëåçå è äà ñå ïðèñúåäèíè êúì äðóãàðèòå ñè. - Ãàíäàëô, êàêòî âèíàãè, ñå îêàçà ïðàâ! Âèæäàì, ÷å êîãàòî ñå íàëîæè, òè ñòàâàø îòëè÷åí ðàçáîéíèê. Êàêâîòî è äà ñå ñëó÷è îòòóê íàòàòúê, íèå âèíàãè ùå áúäåì íà òâîèòå óñëóãè. À ñåãà êàêâî ùå ïðåäëîæèø?
Áèëáî ïðåöåíè, ÷å å íàñòúïèë ìîìåíòúò äà ðàçêðèå, äîêîëêîòî ìîæå, ïëàíà ñè, íî íèêàê íå áåøå ñèãóðåí äàëè äæóäæåòàòà ùå ãî âúçïðèåìàò. È îïàñåíèÿòà ìó íàèñòèíà ñå îïðàâäàõà. Äîñêîðîøíèòå çàòâîðíèöè çàïî÷íàõà äà ðîïòàÿò ãëàñíî âúïðåêè ãîëÿìàòà îïàñíîñò, êîÿòî âñå îùå ãè çàïëàøâàøå.
- Òà íèå öåëèòå ùå ñå èçðàíèì è ùå ñå ðàçäðîáèì íà ïàð÷åòà, à íèùî ÷óäíî è äà ñå óäàâèì! - âçåõà äà íàðåæäàò íåäîâîëíî òå. - Ñìÿòàõìå, ÷å ñè èçìèñëèë íåùî ïî-ðàçóìíî, ùîì ñè óñïÿë äà ñå äîáåðåø äî êëþ÷îâåòå. Ïëàíúò òè å íàïðàâî áåçóìåí!
- Äîáðå òîãàâà! - ðå÷å Áèëáî ðàçî÷àðîâàí, íî è äîñòà ÿäîñàí. - Âúðíåòå ñå îáðàòíî â ïðèÿòíèòå ñè êèëèè, àç ùå âè çàêëþ÷à îòíîâî, à âèå ñå ðàçïîëîæåòå óäîáíî â òÿõ è èçìèñëåòå ïî-äîáúð ïëàí. Íå ìè ñå âÿðâà îáà÷å äà óñïåÿ äà ïèïíà âòîðè ïúò êëþ÷îâåòå, äîðè è äà èìàì æåëàíèå äà ãî ñòîðÿ.
Äóìèòå ìó ñòðåñíàõà äæóäæåòàòà è òå ñå ñìúë÷àõà. Â êðàÿ íà êðàèùàòà íå èì îñòàâàøå äðóãî, îñâåí äà ñå ïðèìèðÿò ñ ïëàíà íà Áèëáî, çàùîòî íèòî çíàåõà îòêúäå äðóãàäå äà ìèíàò, çà äà èçëÿçàò îò ïåùåðàòà, íèòî ïúê ìîæåõà äà ñå ïðîìúêíàò ïðåç âðàòèòå, êîèòî ñå çàòâàðÿõà ìàãè÷åñêè. Áåøå áåçñìèñëåíî è äà ñå ëóòàò è íåäîâîëñòâóâàò èç êîðèäîðèòå, äîêàòî íàé-íàêðàÿ ãè çàëîâÿò. Åòî çàùî, òå ïîñëåäâàõà õîáèòà íàäîëó êúì èçáèòå. Ïúòåì ìèíàõà ïîêðàé åäíà âðàòà, ïðåç êîÿòî ñå âèæäàøå êàê âèíî÷åðïåöúò è ãëàâíèÿò ïàçà÷ ïðîäúëæàâàõà ñëàäêî äà õúðêàò ñ óñìèâêè íà ëèöàòà. Ñèëíîòî âèíî ãè áå óïîèëî äúëáîêî è òå ÿâíî ñúíóâàõà ïðèÿòíè ñúíèùà. Íà ñëåäâàùèÿ äåí ãëàâíèÿò ïàçà÷ åäâà ëè ùåøå äà èìà ñúùîòî âåñåëî èçðàæåíèå íà ëèöåòî, ìàêàð ÷å äîáðîñúðäå÷íèÿò Áèëáî íà ìèíàâàíå ñå âìúêíà â ìàëêàòà èçáà è îñòàâè îáðàòíî êëþ÷îâåòå íà êîëàíà ìó.
- Òîâà ùå íàìàëè äîíÿêúäå âèíàòà ìó è íÿìà ÷àê òîëêîâà äà ñè èçïàòè - ðå÷å ñè ãîñïîäèí Áåãèíñ. - Òîé, ãîðêè÷êèÿò, íèêàê íå å ëîø è ñå äúðæåøå äîñòà äðóæåëþáíî ñúñ çàòâîðíèöèòå. Àìà êàê ñàìî ùå ñå èçóìÿò âñè÷êè! Ùå ñè ïîìèñëÿò, ÷å ñìå íàïðàâèëè íÿêàêâà ñòðàøíà ìàãèÿ, çà äà ìèíåì ïðåç çàòâîðåíèòå âðàòè, è òàêà ñìå èç÷åçíàëè. Íî âðåìå å âå÷å íàèñòèíà äà èç÷åçâàìå. È òðÿáâà äà ïîáúðçàìå, àêî èñêàìå äà óñïååì.
Áàëèí áå îïðåäåëåí äà îñòàíå äà íàáëþäàâà âèíî÷åðïåöà è ãëàâíèÿ ïàçà÷ è äà äàäå çíàê, àêî òå ñå ðàçìúðäàò. Îñòàíàëèòå âëÿçîõà â ñúñåäíàòà èçáà, êúäåòî áÿõà îòâîðèòå êúì ïîäçåìíàòà ðåêà. Âðåìå çà ãóáåíå íÿìàøå. Áèëáî çíàåøå, ÷å å íàðåäåíî íà íÿêîëêî åëôè äà ñëåçíàò â èçáèòå, çà äà ïîìîãíàò íà âèíî÷åðïåöà äà èçõâúðëè áóðåòàòà ïðåç îòâîðà â ðåêàòà, à òå ñèãóðíî ùÿõà äà äîéäàò ìíîãî ñêîðî. Áóðåòàòà âå÷å áÿõà íàðåäåíè â ñðåäàòà íà èçáàòà è ñàìî ÷àêàõà äà ïîåìàò ïúòÿ ñè. Îíåçè îò òÿõ, êîèòî áÿõà îò âèíî, íå âúðøåõà ðàáîòà, çàùîòî òðóäíî ìîæåõà äà ñå îòâîðÿò, áåç äà ñå âäèãíå øóì, è ñúùî òàêà òðóäíî ìîæåõà äà ñå çàòâîðÿò. Èìàøå îáà÷å íÿêîëêî, â êîèòî áÿõà äîêàðâàëè ÿáúëêè, ìàñëî è ðàçíè äðóãè íåùà.
Áèëáî áúðçî ïîäáðà òðèíàäåñåò îò òÿõ, äîñòàòú÷íî ãîëåìè, çà äà ïîáåðàò ïî åäíî äæóäæå. Âïðî÷åì, íÿêîè áÿõà äîðè òâúðäå ãîëåìè è êàòî ñå âìúêâàõà â òÿõ, äæóäæåòàòà ñ òðåâîãà ñè ïðåäñòàâÿõà êàê ùÿõà äà ñå òðúñêàò è áëúñêàò âúòðå. Áèëáî, îáà÷å íàìåðè îòíÿêúäå ñëàìà è íà áúðçà ðúêà ïîïúëíè ïðàçíèíèòå, òàêà ÷å äà èì áúäå ïî-óäîáíî. Íàé-ñåòíå äâàíàäåñåò îò äæóäæåòàòà áÿõà íàñòàíåíè. Òîðèí ñúçäàäå íàé-ãîëåìè çàòðóäíåíèÿ - âúðòåøå ñå è ñå ïðåîáðúùàøå â áóðåòî ñè è íåñïèðíî, ðúìæåøå êàòî íÿêàêâî ãîëÿìî êó÷å, ïîïàäíàëî â ìàëêà êîëèáà. À Áàëèí, êîéòî îñòàíà ïîñëåäåí, âäèãíà ãîëÿìà âðÿâà, ÷å íåãîâîòî áóðå íÿìàëî ïðîëóêè çà âúçäóõ, è êàçà, ÷å ñå çàäóøàâà, ïðåäè îùå äà áå ñëîæåí ïîõëóïàêúò. Íàêðàÿ, êàòî îñòàíà ñàì, Áèëáî îòíîâî ïðåãëåäà âñè÷êè áóðåòà, çàïóøè ñòðàíè÷íèòå îòâîðè è ïðîâåðè äàëè ïîõëóïàöèòå ñà çäðàâî çàêðåïåíè. Òîé ïðèïêàøå íàîêîëî è äîâúðøâàøå ðàáîòàòà ñè, êàòî ñå íàäÿâàøå ïëàíúò ìó ïî íÿêàêâî ÷óäî äà èçëåçå ñïîëó÷ëèâ.
È òúêìî íàâðåìå ïðèâúðøè âñè÷êî. Ñàìî ìèíóòà-äâå ñëåä çàòâàðÿíåòî íà áóðåòî íà Áàëèí ñå ÷óõà ãëàñîâå è â ìðàêà çàòðåïêàõà ñâåòëèíêè. Íÿêîëêî åëôè ñå ïðèáëèæàâàõà êúì èçáèòå, êàòî ñå ñìååõà, ãîâîðåõà è ïååõà. Òå áÿõà íàïóñíàëè âåñåëîòî óãîùåíèå â åäíî îò ãîðíèòå ïîìåùåíèÿ, íî ñìÿòàõà äà ñå âúðíàò êîëêîòî å âúçìîæíî ïî-áúðçî.
- Êúäå ëè å Ãàëèîí, âèíî÷åðïåöúò? - ðå÷å åäèí îò åëôèòå. - Íå ãî âèäÿõ íà òðàïåçàòà òàçè âå÷åð. Áè òðÿáâàëî äà å âå÷å òóê, çà äà íè ïîêàæå êàêâî èìà äà ñå âúðøè.
- Ìíîãî ùå ìå å ÿä, àêî òîçè ìúðçåëèâåö çàêúñíåå - ðå÷å äðóã. - Íèêàê íå ìè ñå ùå äà ñè ãóáÿ âðåìåòî òóê, äîêàòî ãîðå âå÷å èäâà ðåä, íà ïåñíèòå!
- Îõî! - ÷ó ñå âèê. - ß ãî âèæòå ñòàðèÿ íåãîäíèê, êàê ñè å íàòîïèë ãëàâàòà â êàíàòà! ßâíî å, ÷å òîé è ïðèÿòåëÿò ìó, ãëàâíèÿò ïàçà÷, ñà ñè óñòðîèëè åäíî ñâîå ìàëêî óãîùåíèéöå!
- Ðàçòúðñè ãî! Ñúáóäè ãî! - çàâèêàõà îñòàíàëèòå íåòúðïåëèâî.
Íà Ãàëèîí íèêàê íå ìó áåøå ïðèÿòíî äà ãî ðàçòúðñâàò è ñúáóæäàò, à îùå ïî-ìàëêî ïúê - äà ìó ñå ïîäèãðàâàò.
- Çàùî çàêúñíÿõòå? - ÿäîñàíî ðå÷å òîé. - Àç âè ÷àêàì ëè, ÷àêàì òóê äîëó, âèå îáà÷å ñè ïèåòå, âåñåëèòå ñå, à ðàáîòàòà ñè çàáðàâÿòå. Êàêâî ÷óäíî èìà, àêî ñúì çàñïàë îò óìîðà!
- Íèùî ÷óäíî íÿìà - îòâúðíàõà òå. - Îáÿñíåíèåòî å åé òóê, â êàíàòà! Íî õàéäå ïî-äîáðå äàé è íèå äà îïèòàìå îò òâîåòî ïðèñïèâàòåëíî ëåêàðñòâî, ïðåäè äà ñå çàëîâèì çà ðàáîòà! Íå å íóæíî äà ñúáóæäàìå òúìíè÷àðÿ. Ëè÷è ñè, ÷å òîé ñè å âçåë ñâîÿ äÿë.
Íîâîäîøëèòå ïèéíàõà è èçâåäíúæ ñå ðàçâåñåëèõà, áåç äà ñå íàïèÿò îáà÷å.
- Åé, Ãàëèîí! - èçâèêà åäèí îò òÿõ. - Òè ìàé òîëêîâà îòðàíî ñè çàïî÷íàë ñâîåòî óãîùåíèå, ÷å ãëàâàòà òè ñúâñåì ñå å ðàçìúòèëà! Àêî ñå ñúäè ïî òåæèíàòà, ñðåä ïðàçíèòå áóðåòà ñè íàðåäèë è íÿêîè ïúëíè.
- Õàéäå, õàéäå, ðàáîòåòå! - èçðúìæà âèíî÷åðïåöúò. - Íà ëåíèâèòå ðúöå âñè÷êî èì ñå ñòðóâà òåæêî. Òî÷íî òåçè ñà áóðåòàòà, êîèòî òðÿáâà äà îòïëóâàò. Çíàì ãî ïî-äîáðå îò âàñ, çàòîâà ðàáîòåòå è íå ñå ìàéòå!
- Äîáðå, äîáðå - îòâúðíàõà åëôèòå è çàòúðêàëÿõà áóðåòàòà êúì îòâîðèòå. - Òè ùå îòãîâàðÿø ïðåä öàðÿ, àêî ìåòíåì â ðåêàòà ïúëíèòå ìó ñ íàé-õóáàâî ìàñëî è íàé-îòáðàíî âèíî áóðåòà è ãè ïðàòèì íà õîðàòà îò Åçåðíèÿ ãðàä äà ñå ãîùàâàò äàðîì!

Òúðêóë, òúðêóë íàïðåä –
êúì äóïêàòà ïî ñâîÿ ðåä!
Ëåòåòå, õåé ïëÿñ, öîï
òàì äîëó â ÷åðíèÿ âúðòîï!

Òàçè ïåñíè÷êà çàïÿõà åëôèòå, êîãàòî áóðåòàòà åäíî ñëåä äðóãî çàòðîïîëèõà êúì òúìíèÿ îòâîð è çàïî÷íàõà äà öàìáóðêàò ïîäðåä â ñòóäåíàòà âîäà íÿêîëêî ñòúïêè ïî-íàäîëó. Íÿêîè îò òÿõ áÿõà íàèñòèíà ïðàçíè, íî äðóãè, êàêòî çíàåòå, íå áÿõà. Íåçàâèñèìî îò òîâà îáà÷å âñè÷êè ïîëèòàõà íàäîëó, öàìáóðâàõà ñ ãëóõ ïëÿñúê âúâ âîäàòà, áëúñêàõà ñå â ñòåíèòå íà òóíåëà èëè åäíî â äðóãî è ñ êëàòóøêàíå ñå ïîíàñÿõà ïî òå÷åíèåòî.
Íî òúêìî â òîçè ìîìåíò, Áèëáî èçâåäíúæ ñúçðÿ ñëàáîòî ìÿñòî íà ñâîÿ ïëàí. Âúçìîæíî å âèå äà ñòå ãî îòêðèëè ïî-ðàíî îò Áèëáî è äà ñòå ìó ñå ïðèñìåëè, íî àç íå ìèñëÿ, ÷å àêî áÿõòå íà íåãîâî ìÿñòî, ùÿõòå äà ñå ñïðàâèòå è íà ïîëîâèíàòà òúé äîáðå.
Áèëáî áåøå çàáðàâèë, ÷å è òîé ñàìèÿò òðÿáâàøå äà âëåçå â íÿêîå áóðå. Íî äîðè è äà íå áåøå çàáðàâèë, êîé ùåøå äà ãî íàñòàíè âúòðå è äà çàòâîðè ïîõëóïàêà? Òîçè ïúò êàòî ÷å ëè íàèñòèíà ùåøå äà çàãóáè ïðèÿòåëèòå ñè (ïîâå÷åòî îò òÿõ áÿõà âå÷å èç÷åçíàëè ïðåç òúìíèÿ îòâîð) è ùåøå çàâèíàãè äà îñòàíå äà ñå ñïîòàéâà êàòî êðàäåö èç ïåùåðèòå íà åëôèòå. Çàùîòî äîðè è äà óñïååøå íà÷àñà äà ñå èçìúêíå ïðåç ïîðòàòà ãîðå, âúçìîæíîñòòà äà íàìåðè îòíîâî äæóäæåòàòà áåøå áåçêðàéíî ìàëêà. Òîé íå çíàåøå êàê äà ñòèãíå ïî ñóøàòà äî ìÿñòîòî, êúäåòî ñúáèðàò áóðåòàòà. Ïèòàøå ñå îñâåí òîâà, êàêâî ëè ùåøå äà ñå ñëó÷è ñ äæóäæåòàòà ïî-íàòàòúê áåç íåãî, çàùîòî íå áå èìàë âðåìå äà èì ðàçêàæå âñè÷êî, êîåòî áåøå íàó÷èë, íèòî ïúê êàêâî áå âúçíàìåðÿâàë äà íàïðàâè, ùîì âåäíúæ ñå èçìúêíåõà îò ãîðàòà.
Äîêàòî òåçè ìèñëè ìó ìèíàâàõà ïðåç óìà, ðàçâåñåëåíèòå åëôè çàïî÷íàõà äà ïåÿò íîâà ïåñåí, íàäâåñåíè íàä îòâîðà. Íÿêîè âå÷å áÿõà îòèøëè äà äúðïàò âúæåòàòà, ñ êîèòî ñå âäèãàøå âåðòèêàëíàòà ðåøåòêà, òúé ÷å áóðåòàòà âåäíàãà äà ïîòåãëÿò, ùîì âñè÷êè áúäàò èçõâúðëåíè âúâ âîäàòà.

Ïî áúðçàòà ðåêà ñå ïîíåñåòå,
â çåìè, äîáðå ïîçíàòè ñå âúðíåòå!
Äàëå÷ îò ïåùåðèòå äúëáîêè, 
îò ïëàíèíèòå ñòðúìíè è âèñîêè,
îò ìðà÷íàòà ãîðà, òúé ñâåëà êëîíè,
íå âñÿêà ñâåòëèíà îòòóê äà ãîíè!
îòïëàâàéòå îò òîçè ëåñ áåçêðàåí –
íàâúí, êúäåòî âÿòúð ñâåæ èãðàå,
êðàé ïàïðàòè, îáòî÷èëè ðåêàòà,
êðàé òúíêèòå òðúñòèêè íà áëàòàòà,
ïðåç ïåëåíàòà íà ìúãëàòà áÿëà,
íàä åçåðîòî íîùåì íàòåæàëà!
È ïúòÿ ñè ñëåäåòå ïî çâåçäèòå,
Òðåïòÿùè ñðåä ñòóäà è âèñèíèòå;
à ùîì íàñòúïè óòðî íàä çåìÿòà,
íàä ïÿñúêà, íàä áúðçåÿ â ðåêàòà,
íà þã çàâèéòå, âñå íà þã âúðâåòå –
òàì ñëúí÷åâàòà ñâåòëèíà òúðñåòå!
Êúì ïàñèùàòà â òó÷íèòå ìîðàâè,
äå êðîòêî ñè ïàñàò âîëîâå, êðàâè,
êúì õúëìîâåòå, ñúñ ëîçÿ ïîêðèòè,
êúäåòî ãðîçäå ÷åðïè ñèëè ñêðèòè
îò ñëúíöåòî èñêðÿùî, æèâîòâîðíî –
íà þã, íà þã âúðâåòå íåóìîðíî!
Ïî áúðçàòà ðåêà ñå ïîíåñåòå,
â çåìè, äîáðå ïîçíàòè ñå âúðíåòå!

Ñåãà âå÷å è ïîñëåäíîòî áóðå ñå çàòúðêàëÿ êúì îòâîðà. Îò÷àÿí è íå çíàåéêè êàêâî äðóãî äà íàïðàâè, ãîðêèÿò ìàëúê Áèëáî ñå õâàíà çà íåãî è ïîëåòÿ íàäîëó. Ñëåä ìèã öîïíà â ñòóäåíàòà òúìíà âîäà è áóðåòî ãî ïðèòèñíà îòãîðå. Òîé ñå ïîìú÷è äà ñå ïîêàòåðè âúðõó íåãî, êàòî ñúùèíñêè âîäåí ïëúõ, íî âúïðåêè âñè÷êèòå ñè óñèëèÿ íå óñïÿ. È êîëêîòî ïúòè äà ñå îïèòâàøå, áóðåòî âñå ñå ïðåîáðúùàøå è ãî ïîòîïÿâàøå îòíîâî. Òî áåøå íàèñòèíà ïðàçíî è ñå íîñåøå ïî ðåêàòà, ëåêî êàòî êîðêîâà òàïà. Ìàêàð óøèòå íà Áèëáî äà áÿõà ïúëíè ñ âîäà, òîé âñå îùå ÷óâàøå åëôèòå äà ïåÿò ãîðå â èçáàòà. Ñåòíå êàïàêúò ñå çàòâîðè ñ òðÿñúê âúðõó îòâîðà è ãëàñîâåòå çàãëúõíàõà. Ñåãà õîáèòúò ïëóâàøå â ëåäåíî ñòóäåíàòà âîäà ñàì-ñàìè÷úê - íå ìîæåøå äà ñå êàæå, ÷å å ñ ïðèÿòåëè, ñëåä êàòî òå áÿõà çàòâîðåíè çäðàâî â áóðåòàòà.
Ñêîðî â ìðàêà ïðåä íåãî ñå ïîÿâè íÿêàêâî ñèâî ïåòíî. Áèëáî ÷ó êàê âðàòàòà íà øëþçà ñúñ ñêúðöàíå ñå âäèãíà è òîé èçâåäíúæ ñå íàìåðè ñðåä îãðîìíàòà ìàñà áóðåòà, êîèòî ñòðåìãëàâî ñå ëþøêàõà è áëúñêàõà åäíî â äðóãî, íàäïðåâàðâàéêè ñå äà ìèíàò ïîä ñâîäà è äà çàïëàâàò ñâîáîäíî â îòêðèòèÿ ïîòîê. Ãîðêè÷êèÿò õîáèò åäâà óñïÿâàøå äà ñå îïàçè äà íå ãî óäàðÿò è íàïðàâÿò íà ïèõòèÿ. Íàé-ïîñëå, áëúñêàíèöàòà îêîëî íåãî ïîíàìàëÿ è áóðåòàòà åäíî ïî åäíî âçåõà äà ñå èçíèçâàò ïîä êàìåííèÿ ñâîä. Ñåãà Áèëáî ðàçáðà êàêúâ ãîëÿì êúñìåò ñå îêàçà âñúùíîñò íåóñïåõúò ìó äà âúçñåäíå áóðåòî, çàùîòî ìåæäó íåãî è âíåçàïíî ñíèøàâàùèÿ ñå ïðè âðàòàòà íà øëþçà òàâàí ïðîñòðàíñòâîòî áåøå òîëêîâà ìàëêî, ÷å äîðè è åäèí õîáèò íÿìàøå äà ìîæå äà ñå ïðîìúêíå îòòàì.
Ñåãà âå÷å âñè÷êè áóðåòà ïëàâàõà ñïîêîéíî ïîä íàäâèñíàëèòå êëîíè íà äúðâåòàòà, êîèòî ðàñòÿõà ïî äâàòà áðÿãà. Áèëáî ñå ïèòàøå êàê ëè ñå ÷óâñòâóâàò äæóäæåòàòà è äàëè âúòðå íå áå íàâëÿçëà âîäà äà ãè èçìîêðè. Íÿêîè îò áóðåòàòà, êîèòî ñå ïîëþøâàõà êðàé íåãî â ìðàêà, áÿõà äîñòà íàäúëáîêî ïîòîïåíè â ðåêàòà è òîé ñå äîñåòè, ÷å òúêìî â òÿõ èìà ñêðèòè äæóäæåòà.
- Äàíî äà ñúì çàòâîðèë äîáðå ïîõëóïàöèòå! - ïîìèñëè ñè Áèëáî.
Ñêîðî, îáà÷å, òîé òàêà ñå ðàçòðåâîæè çà ñåáå ñè, ÷å çàáðàâè äæóäæåòàòà. Óñïÿâàøå äà çàäúðæà ãëàâàòà ñè íàä âîäàòà, íî òàêà òðåïåðåøå îò ñòóä, ÷å ñå ïèòàøå, äàëè âñå ïàê íÿìà äà óìðå, ïðåäè, êúñìåòúò ìó îòíîâî äà ñå âúðíå, äàëè ùå ìîæå, îùå äúëãî äà ñå äúðæè çà áóðåòî è äàëè íå å ïî-äîáðå äà ñå ñïóñíå îò íåãî è äà ñå îïèòà ñ ïëóâàíå äà ñòèãíå äî áðåãà.
Êúñìåòúò ìó îáà÷å íå çàêúñíÿ äà ñå âúðíå; âúðòåëèâîòî òå÷åíèå îòíåñå íÿêîëêî áóðåòà áëèçî äî áðåãà, êúäåòî òå çàñåäíàõà âúðõó íÿêàêâè ñêðèòè ïîä âîäàòà êîðåíèùà. Òîãàâà Áèëáî èçïîëçóâà, óäîáíèÿ ñëó÷àé äà ñå ïîêàòåðè âúðõó áóðåòî ñè, äîêàòî òî ñòîåøå íåïîäâèæíî, ïîäïðÿíî çäðàâî îò äðóãî áóðå. Ãîðêè÷êèÿò - ïðèëè÷àøå íà ñúùèíñêà ìîêðà ìèøêà! Íàé-ñåòíå èçïúëçÿ îòãîðå è ñå ïðîñòðÿ öåëèÿò, çà äà ïàçè ïî-ëåñíî ðàâíîâåñèå. Âÿòúðúò ñúùî áå äîñòà õëàäåí, íî ñúâñåì íå êàòî âîäàòà è Áèëáî ñå ìîëåøå äà íå ïàäíå îòíîâî â íåÿ, êîãàòî áóðåòàòà ïîòåãëÿò ïàê.
Ñêîðî òå ñå îñâîáîäèõà è ñå çàêàíäèëêàõà íàäîëó ïî òå÷åíèåòî. Áèëáî îòêðè, ÷å ñåãà ìó áåøå îùå ïî-òðóäíî äà ñå çàäúðæà çà áóðåòî, îòêîëêîòî ïðåäè. Çà ùàñòèå òîé áåøå ìíîãî ëåêè÷úê, à áóðåòî - âúçãîëÿìî è ñ ìíîæåñòâî ïðîëóêè, ïðåç êîèòî âå÷å áå ïðîíèêíàëî èçâåñòíî êîëè÷åñòâî âîäà. Òàêà èëè èíà÷å, õîáèòúò èìàøå ìú÷èòåëíîòî óñåùàíå, ÷å ÿçäè - áåç þçäà è ñòðåìå - âúðõó êîðåìåñòî êîí÷å, íà êîåòî âñå ìó ñå èñêà äà ñå îòúðêàëÿ íà òðåâàòà.
Êðàéíî èçíåìîùÿë îò íàïðåæåíèåòî, Áèëáî íàé-ñåòíå ñòèãíà äî åäíî ìÿñòî, êúäåòî äúðâåòàòà çàïî÷âàõà äà ðåäåÿò è ïðåç ïðîëóêèòå ñå ñúçèðàøå íîùíîòî íåáå. Òúìíèÿò ïîòîê èçâåäíúæ ñòàíà ìíîãî øèðîê, çàùîòî òúêìî òóê òîé ñå ñúåäèíÿâàøå ñ âîäèòå íà Ãîðñêàòà ðåêà, êîÿòî ñå ñïóñêàøå ñòðåìèòåëíî íàäîëó íàïðàâî îò äâîðöîâèòå ïîðòè. Íàîêîëî âå÷å íÿìàøå íèêàêâè äúðâåòà, êîèòî äà çàñåí÷âàò âîäíàòà ïîâúðõíîñò, è ïî íåÿ ñåãà òàíöóâàõà íà÷óïåíèòå îòðàæåíèÿ íà îáëàöè è çâåçäè. Áóéíîòî òå÷åíèå íà Ãîðñêàòà ðåêà ïîíåñå áóðåòàòà êúì ñåâåðíèÿ, áðÿã, ïîäìèò òàêà ñèëíî îò âîäàòà, ÷å ñå áå îáðàçóâàë øèðîê çàëèâ. Äúíîòî íà çàëèâà áå ïîêðèòî ñ êàìú÷åòà, à èçòî÷íèÿò ìó êðàé ñâúðøâàøå ïðè ìàëúê, èçäàäåí íàïðåä íîñ îò òâúðäà ñêàëà. Ïîâå÷åòî îò áóðåòàòà, çàñåäíàõà â ïëèò÷èíàòà, íÿêîè îáà÷å óñïÿõà äà ñòèãíàò äî ñêàëíèÿ êåé è ñúñ ñèëà ñå áëúñíàõà â íåãî.
Íà íàáëþäàòåëíèÿ ïîñò íà áðåãà ñòîÿõà åëôè. Òå áúðçî èçòèêàõà ñ ïðúòè âñè÷êè áóðåòà êúì ïëèò÷èíèòå, ïðåáðîèõà ãè, íàâúðçàõà ãè åäíî çà äðóãî è ãè îñòàâèõà òàì äà íîùóâàò. Ãîðêèòå äæóäæåòà! Ïîëîæåíèåòî íà Áèëáî, îáà÷å, íå áåøå òúé òåæêî. Òîé ñå ñïóñíà îò áóðåòî ñè âúâ âîäàòà, ïðåãàçè äî áðåãà è ñå ïðîìúêíà äî åäíà ãðóïà êîëèáêè, êîèòî ñå èçäèãàõà íàáëèçî. Êîãàòî ìó ñå îòäàâàøå âúçìîæíîñò, òîé âå÷å íå ñå äâîóìåøå äà ïîñåãíå êúì ÷óæäàòà âå÷åðÿ, áåç äà å ïîêàíåí. Â äâîðåöà íà ãîðñêèÿ öàð òâúðäå äúëãî ñå áå ïðåõðàíâàë ïî òîçè íà÷èí è äîáðå çíàåøå êàêâî çíà÷è äà ñè èñòèíñêè ãëàäåí, à íå ïðîñòî äà èçïèòâàø ëþáîïèòñòâî êúì ëàêîìñòâàòà íà åäèí äîáðå íàòúïêàí êèëåð. Ïðåç äúðâåòàòà Áèëáî ñúçðÿ îãúí, êîéòî ãîðåøå íåäàëå÷, è ñòðàøíî ìó ñå ïðèèñêà äà ñå ïîñòîïëè íà íåãî, çàùîòî, îò èçïîêúñàíèòå ìó äðåõè ñå ñòè÷àøå âîäà è òîé, ãîðêèÿò, öÿë òðåïåðåøå îò ñòóä.
Èçëèøíî å äà âè ðàçêàçâàì ïîäðîáíî çà âñè÷êèòå ìó ïðåìåæäèÿ ïðåç òàçè íîù - ïúòóâàíåòî íè íà èçòîê å êúì ñâîÿ êðàé, íàáëèæàâàìå ïîñëåäíîòî è íàé-ãîëÿìîòî ïðèêëþ÷åíèå è çàòîâà ùå áúäå ïî-äîáðå äà ïîáúðçàìå. Ñ ïîìîùòà íà âúëøåáíèÿ ïðúñòåí, ðàçáèðà ñå, îòíà÷àëî Áèëáî ñå ñïðàâÿøå äîáðå, íàêðàÿ îáà÷å ãî èçäàäîõà ìîêðèòå îòïå÷àòúöè îò êðàêàòà ìó è âîäíàòà äèðÿ, êîÿòî îñòàâÿøå ñëåä ñåáå ñè, êúäåòî è äà îòèäåøå èëè ñåäíåøå. Íà âñè÷êî îòãîðå ãî õâàíà è õðåìà è êîëêîòî è äà ñå ìú÷åøå äà ñå óêðèå, øóìúò îò ñïîäàâåíèòå ìó êèõàâèöè ãî èçäàâàøå âåäíàãà. Ñêîðî â êðàéðå÷íîòî ñåëèùå íàñòúïè ãîëÿìà ñóìàòîõà; Áèëáî îáà÷å óñïÿ äà èçáÿãà â ãîðàòà, êàòî îòíåñå ñúñ ñåáå ñè åäèí õëÿá, åäèí êîæåí ìåõ ñ âèíî è ïàð÷å áàíèöà, êîèòî, êàêòî ñå äîñåùàòå, ñúâñåì ìå áÿõà îïðåäåëåíè çà íåãî. Òîé ïðåêàðà îñòàòúêà îò íîùòà äàëå÷ îò îãúíÿ, çúçíåù îò ñòóä â ìîêðèòå ñè äðåõè. Áëàãîäàðåíèå íà âèíîòî îáà÷å, ìàëêî ñå ïîñòîïëè è äîðè ìîæà äà ïîäðåìíå âúðõó êóï ñóõè ëèñòà, ìàêàð ÷å åñåíòà âå÷å áåøå íàïðåäíàëà è âúçäóõúò áåøå õëàäåí.
Ñúáóäè ãî åäíà îñîáåíî çâó÷íà êèõàâèöà. Ñèâîòî óòðî âå÷å áåøå íàñòúïèëî è îòêúì ðåêàòà ñå íîñåøå âåñåëà âðÿâà. Åëôèòå âðúçâàõà áóðåòàòà íà ñàë è ñàëäæèèòå ñêîðî ùÿõà äà ãî íàñî÷àò íàäîëó ïî ðåêàòà êúì Åçåðíèÿ ãðàä. Áèëáî êèõíà îòíîâî. Îò äðåõèòå ìó âå÷å íå ñå ñòè÷àøå âîäà, íî òîé öåëèÿò ñå áå âêî÷àíèë. Êðàêàòà ìó áÿõà íàïðàâî ñêîâàíè îò ñòóä, íî òîé ñå âòóðíà ñ âñè÷êè ñèëè êúì ðåêàòà è â îáùàòà áëúñêàíèöà óñïÿ òúêìî íàâðåìå äà ñå ìåòíå âúðõó áóðåòàòà, áåç íèêîé äà ãî çàáåëåæè. Çà ùàñòèå, ñëúíöåòî îùå íå áåøå èçãðÿëî, òàêà ÷å íÿìàøå îïàñíîñò äà ãî îòêðèÿò ïî ñÿíêàòà ìó, à è êèõàâèöèòå ìó ñåêíàõà.
Åëôèòå, íàãàçèëè â ïëèòêàòà âîäà, ïîòîïèõà ïðúòèòå è çàòëàñêàõà ñ âñå ñèëè ñàëà. Çàâúðçàíèòå áóðåòà çàñêúðöàõà è çàñêðèáóöàõà.
- Àìà ÷å òåæúê òîâàð! - èçìúðìîðè íåäîâîëíî íÿêîé. - È âèæòå ñàìî êîëêî íàäúëáîêî ïîòúâàò! Ñèãóðåí ñúì, ÷å íå âñè÷êè ñà ïðàçíè. Àêî áÿõà ïðèñòèãíàëè ïðåç äåíÿ, ìîæåõìå äà íàäçúðíåì âúòðå.
- Íÿìà âðåìå! - âèêíà ñàëäæèÿòà. - Õàéäå, áóòàéòå!
Íàé-ñåòíå ñàëúò ïîòåãëè. Îòíà÷àëî ìèíà áàâíî ïîêðàé ñêàëíèÿ ïðèñòàí, êúäåòî ñúùî ñòîÿõà åëôè è ñ äúëãè ïðúòè ãî ïðåäïàçâàõà äà íå ñå óäàðè, ïîñëå òå÷åíèåòî ãî ïîäå è òîé áúðçî ñå ïîíåñå êúì åçåðîòî.
Íàèñòèíà, äæóäæåòàòà ñå áÿõà èçìúêíàëè îò òúìíèöèòå íà öàðÿ è îò ãîðàòà, íî äàëè áÿõà æèâè èëè ìúðòâè, îñòàâà äà ðàçáåðåì â ñëåäâàùàòà ãëàâà.


10. ÑÚÐÄÅ×ÍÎ ÏÎÑÐÅÙÀÍÅ

Äåíÿò íàñòúïè, ÿñåí è òîïúë. Ñêîðî ðåêàòà çàâè íàëÿâî, ïîêðàé åäíî ñòðúìíî âúçâèøåíèå. Â ïîäíîæèåòî ìó, ïîä åäíà âèñîêà ñêàëà, ñå îáðàçóâàøå äúëáîê âèð, êúäåòî âîäàòà ñå ïëèñêàøå è êëîêî÷åøå. Ïîñëå ñêàëàòà îñòàíà íàçàä. Áðåãîâåòå ñå ñíèøèõà. Äúðâåòàòà èç÷åçíàõà. Ïðåä ïîãëåäà íà Áèëáî ñå ðàçêðè íåáèâàëà ãëåäêà.
Âîäèòå íà ðåêàòà ñå ðàçëèâàõà íàøèðîêî ïî ðàâíèòå çåìè íàîêîëî, êàòî ñå ðàçäåëÿõà íà ñòîòèöè ëúêàòóøåùè ðó÷åé÷åòà èëè ïúê ñå âëèâàõà â áëàòà è åçåðöà, îñåÿíè ñ îñòðîâ÷åòà. Ïðåç ñðåäàòà îáà÷å ïðîäúëæàâàøå äà ñè òå÷å, áóåí è ïåíëèâ, ãîëÿì ïîòîê. À íÿêúäå â äàëå÷èíàòà, ñêðèëà âúðõà ñè â ðàçïîêúñàí îáëàê, ñå âúçïðàâÿøå Ïëàíèíàòà. Áëèçêèòå âúçâèøåíèÿ íà ñåâåðîèçòîê è ðàâíèíèòå, êîèòî ãè ñâúðçâàõà ñ íåÿ, íå ñå âèæäàõà îáà÷å. Òÿ ñå èçäèãàøå ñàìîòíà, îáúðíàëà ëèê êúì áëàòàòà è ãîðàòà - Îïóñòîøåíàòà ïëàíèíà! Áèëáî áå äîøúë îòäàëå÷, áå ìèíàë ïðåç ìíîãî ïðåìåæäèÿ, çà äà ñòèãíå äî íåÿ, íî ñåãà âèäúò é íèêàê íå ìó ñå õàðåñà.
Äîêàòî ñëóøàøå îòêúñëå÷íèòå ðàçãîâîðè íà ñàëäæèèòå è ñå ìú÷åøå äà ãè ñâúðæå â åäíî öÿëî, òîé ðàçáðà, ÷å å èìàë ãîëÿì êúñìåò, çàãäåòî ÿ âèæäà èçîáùî, äîðè è îò òîâà ðàçñòîÿíèå. Êîëêîòî è ìú÷èòåëíî äà áå çàòâîðíè÷åñòâîòî ìó â äâîðåöà, êîëêîòî è òåæêî äà áå è ñåãàøíîòî ìó ïîëîæåíèå (äà íå ãîâîðèì ïúê çà äæóäæåòàòà, êîèòî ñå íàìèðàõà ïîä íåãî), òîé âñå ïàê èìàøå ïî-ãîëÿì êúñìåò, îòêîëêîòî ìîæåøå äà ïðåäïîëàãà. Ðàçãîâîðúò ñå âúðòåøå âñå îêîëî òúðãîâèÿòà, êîÿòî ñå âîäåëà ïî âîäíèòå ïúòèùà, è îêîëî íàðàñíàëîòî äâèæåíèå ïî ðåêàòà, òúé êàòî ïúòèùàòà îò èçòîê êúì Íåïðîãëåäíàòà ãîðà èëè ñå áèëè çàëè÷èëè, èëè ïúê ïî íÿêàêâè ïðè÷èíè âå÷å íå ñå èçïîëçóâàëè. Ñòàâàøå äóìà ñúùî è çà ñïîðîâåòå ìåæäó åçåðíèòå õîðà è ãîðñêèòå åëôè îêîëî ïîääúðæàíåòî íà Ãîðñêàòà ðåêà è áðåãîâåòå é.
Òóêàøíèòå ìåñòà ñå áÿõà ïðîìåíèëè ìíîãî îò äíèòå, êîãàòî äæóäæåòàòà áÿõà æèâåëè â Ïëàíèíàòà - äíè, çà êîèòî ñåãà ñå íîñåõà ñàìî ñìúòíè ëåãåíäè. Ïðîìåíè áÿõà íàñòúïâàëè äîðè è ñëåä êàòî Ãäíäàëô áå ïîëó÷èë ïîñëåäíèòå ñè ñâåäåíèÿ. Ïðîäúëæèòåëíè ïðîëèâíè äúæäîâå áÿõà ïðåïúëíèëè ðåêèòå, êîèòî òå÷àõà íà èçòîê, áåøå èìàëî, åäíî èëè äâå çåìåòðåñåíèÿ (êîèòî íÿêîè áÿõà ñêëîííè äà ïðèïèñâàò íà äðàêîíà - êàòî íåèçìåííî îòïðàâÿõà ïðîêëÿòèÿ ïî íåãîâ àäðåñ è ïîãëåæäàõà ìðà÷íî êúì Ïëàíèíàòà). Áëàòàòà è òðåñàâèùàòà ñå áÿõà ðàçïðîñòèðàëè âñå ïî-íàøèðîêî è ïî-íàøèðîêî. Ïúòèùàòà ñå áÿõà çàëè÷èëè è íåìàëêî ñòðàííèöè, êîèòî ñå áÿõà îïèòâàëè äà ãè îòêðèÿò îòíîâî, áÿõà èç÷åçíàëè. Ïúòÿò íà åëôèòå ïðåç ãîðàòà, êîéòî äæóäæåòàòà áÿõà ñëåäâàëè ïî ñúâåòà íà Áåîðí, ñúùî áå ñòàíàë îïàñåí è ñå ãóáåøå íÿêúäå â èçòî÷íèÿ êðàé íà ãîðàòà. Åäèíñòâåíî ïî ðåêàòà, âñå îùå ìîæåøå äà ñå ñòèãíå áåçîïàñíî îò îêðàéíèíèòå íà Íåïðîãëåäíàòà ãîðà äî çåìèòå â ïîäíîæèåòî íà Ïëàíèíàòà íà ñåâåð, à ðåêàòà ïúê ñå ïàçåøå îò Öàðÿ íà åëôèòå.
Êàêòî âèæäàòå, Áèëáî áå ïðèñòèãíàë äîòóê ïî åäèíñòâåíèÿ âúçìîæåí ïúò. Ìîæå áè ãîñïîäèí Áåãèíñ, êîéòî ñåäåøå ðàçòðåïåðàí âúðõó áóðåòàòà, áè ñå ïîóñïîêîèë ìàëêî, àêî çàíàåøå, ÷å âñè÷êè òåçè íîâèíè áÿõà ñòèãíàëè âå÷å è äî Ãàíäàëô. Òå áÿõà ðàçòðåâîæèëè âúëøåáíèêà è òîé âñúùíîñò ïðèâúðøâàøå äðóãàòà ñè ðàáîòà (êîÿòî íå âëèçà â òîçè ðàçêàç) è ñå ãîòâåøå äà òðúãíå äà òúðñè Òîðèí è ñúäðóæèå. Íî Áèëáî íå çíàåøå òîâà.
Òîé çíàåøå ñàìî, ÷å ðåêàòà ïðîäúëæàâàøå âñå íàïðåä è íàïðåä, ÷å áåøå ñòðàøíî ãëàäåí, ÷å èìàøå ñèëíà õðåìà è ÷å íèêàê íå ìó ñå íðàâåøå Ïëàíèíàòà, êîÿòî ñÿêàø ñå ìðúùåøå çàïëàøèòåëíî íàñðåùà ìó è íàñòúïâàøå êúì íåãî. Ïî åäíî âðåìå, îáà÷å, ðåêàòà ñâè îòíîâî ìàëêî ïî íà þã è Ïëàíèíàòà ñå îòäðúïíà. Íàé-ñåòíå, êúñíî ñëåäîáåä, áðåãîâåòå ñòàíàõà ñêàëèñòè, ìíîãîáðîéíèòå ðó÷åé÷åòà ïàê ñå ñúáðàõà â åäèí äúëáîê è áóåí ïîòîê è ñàëúò ñå ïîíåñå ñúñ ñòðàøíà áúðçèíà.
Ñëúíöåòî áåøå çàëÿçëî, êîãàòî ñëåä îùå åäèí çàâîé íà èçòîê Ãîðñêàòà ðåêà ñå âëÿ â Äúëãîòî åçåðî. Óñòèåòî é áåøå øèðîêî è îò äâåòå ìó ñòðàíè ñå èçäèãàõà âèñîêè ñêàëè, ÷èèòî îñíîâè áÿõà çàòðóïàíè äîíÿêúäå ñ ðå÷åí ÷àêúë. Äúëãîòî åçåðî! Áèëáî íèêîãà íå ñè áå ïðåäñòàâÿë, ÷å íåùî äðóãî îñâåí ìîðåòî áè ìîãëî äà èçãëåæäà òàêà ãîëÿìî. Åçåðîòî áåøå òîëêîâà øèðîêî, ÷å ñðåùóïîëîæíèòå ìó áðåãîâå èçãëåæäàõà äàëå÷íè è ñìúòíè, äúëæèíàòà ìó îáà÷å áåøå òàêàâà, ÷å ñåâåðíèÿò ìó êðàé, êîéòî ñî÷åøå êúì Ïëàíèíàòà, èçîáùî íå ñå âèæäàøå. Îò êàðòàòà îáà÷å, Áèëáî çíàåøå, ÷å íÿêúäå òàì, êúäåòî áëåùóêàõà çâåçäèòå íà Ãîëÿìàòà ìå÷êà, îò Äåéë êúì åçåðîòî ñå ñïóñêàøå Òå÷àùàòà ðåêà, ñúåäèíÿâàøå ñå ñ Ãîðñêàòà ðåêà è äâåòå èçïúëâàõà ñ âîäèòå ñè åäíà íÿêîãàøíà äúëáîêà ñêàëèñòà äîëèíà. Â þæíèÿ êðàé íà òàçè äîëèíà áóéíèòå ðåêè îòíîâî ñå èçëèâàõà ÷ðåç âèñîêè âîäîïàäè è ïîåìàõà çàáúðçàíî êúì íåïîçíàòè çåìè. Â ñìúë÷àíàòà ïðèâå÷åð øóìúò íà âîäîïàäèòå äîëèòàøå êàòî íÿêàêúâ äàëå÷åí ðåâ.
- Áëèçî äî óñòèåòî íà Ãîðñêàòà ðåêà ñå íàìèðàøå íåîáèêíîâåíèÿò ãðàä, çà êîéòî Áèëáî áå íàó÷èë îò ðàçãîâîðèòå íà öàðñêèòå ïðèñëóæíèöè â èçáàòà. Òîçè ãðàä íå áåøå ïîñòðîåí íà ñóøàòà, êúäåòî èìàøå ñàìî íÿêîëêî áàðàêè è âðåìåííè ïîñòðîéêè, à âúòðå â ñàìîòî åçåðî. Åäèí ñêàëåí íîñ ãî ïðåäïàçâàøå îò ñòðåìèòåëíî íàõëóâàùèòå ðå÷íè âîäè è îáðàçóâàøå, îêîëî íåãî òèõ çàëèâ. Ãîëÿì äúðâåí ìîñò âîäåøå äî îæèâåíèÿ ãðàä, ïîñòðîåí âúðõó äåáåëè äúðâåíè ñòúëáîâå. Òîâà îáà÷å íå áåøå ãðàä íà åëôè, à íà õîðà, êîèòî âñå îùå ñå îñìåëÿâàõà äà æèâåÿò â ïîäíîæèåòî íà äðàêîíîâàòà ïëàíèíà. Òå ïðîäúëæàâàõà äà áëàãîäåíñòâóâàò áëàãîäàðåíèå íà òúðãîâèÿòà ñúñ ñòîêè, êîèòî èäâàõà ïî ãîëÿìàòà ðåêà îò þã è ñå èçâîçâàõà äî òåõíèÿ ãðàä. Íî â íÿêîãàøíèòå ÷åñòèòè äíè, êîãàòî Äåéë å áèë áîãàò è ïðîöúôòÿâàù, òå ñà áèëè ìíîãî çàìîæíè è ìîãúùè, èìàëè ñà öåëè ôëîòèëèè îò ëîäêè - åäíè ïúëíè ñúñ çëàòî, äðóãè ñ âúîðúæåíè áîéöè - è ñà âîäåëè ñìåëè âîéíè, êîèòî ñåãà áÿõà âå÷å ñàìî ëåãåíäà. Ãíèåùèòå ñòúëáîâèäíè îñíîâè íà äðóã, ïî-ãîëÿì ãðàä âñå îùå ìîæåõà äà ñå âèäÿò îêîëî áðåãîâåòå, êîãàòî âîäèòå íà åçåðîòî ñå îòäðúïâàõà.
Íî õîðàòà ïîìíåõà ìàëêà ÷àñò îò âñè÷êî òîâà, ìàêàð íÿêîè âñå îùå äà ïååõà ïåñíè çà äæóäæåòàòà, âëàäåòåëè íà Ïëàíèíàòà - Òðîð è Òðåéí îò ðîäà Äóðèí, çà èäâàíåòî íà äðàêîíà è çà ãèáåëòà íà ãîñïîäàðèòå íà Äåéë. Â íÿêîè ïåñíè ñå êàçâàøå, ÷å åäèí äåí Òðîð è Òðåéí ùå ñå âúðíàò è òîãàâà îò Ïëàíèíàòà ïî ðåêèòå ùå ïðîòå÷å çëàòî è öÿëàòà îêîëíîñò ùå ñå îãëàñè îòíîâî îò ïåñíè è ñìÿõ. Íî òàçè õóáàâà ëåãåíäà íå ïðå÷åøå íà âñåêèäíåâíàòà èì ðàáîòà.
Ùîì ñàëúò îò áóðåòà ñå ïîÿâè, îò ãðàäà êúì íåãî ñå îòïðàâèõà ëîäêè è ìíîæåñòâî ãëàñîâå âçåõà äà ïðèâåòñòâóâàò ñàëäæèèòå. Ïîñëå õâúðëèõà êúì ñàëà âúæåòà, ãðåáëàòà íà ëîäêèòå çàöåïèõà âîäàòà è ñêîðî áóðåòàòà áÿõà èçäúðïàíè îò òå÷åíèåòî íà Ãîðñêàòà ðåêà è îòêàðàíè çàä ñêàëèñòèÿ íîñ, â ìàëêèÿ çàëèâ íà Åçåðíèÿ ãðàä. Òàì, áëèçî äî íà÷àëîòî íà ãîëåìèÿ ìîñò êúì ñóøàòà, ãè çàêîòâèõà. Ñêîðî îò þã ùÿõà äà äîéäàò õîðà è äà âçåìàò åäíà ÷àñò îò áóðåòàòà, à äðóãàòà ÷àñò äà íàïúëíÿò ñ äîíåñåíèòå îò òÿõ ñòîêè è äà ãè ïðàòÿò íàãîðå ïî ðåêàòà íà ãîðñêèòå åëôè. Ìåæäóâðåìåííî, áóðåòàòà îñòàíàõà äà ñå ïîëþøêâàò âúâ âîäàòà, à åëôèòå ñàëäæèè è ãðåáöèòå îò ëîäêèòå îòèäîõà â Åçåðíèÿ ãðàä äà ñå óãîùàâàò.
Òå áåçêðàéíî ùÿõà äà ñå èçíåíàäàò, àêî ìîæåõà äà âèäÿò êàêâî ñòàíà êðàé áðåãà, êîãàòî ñè òðúãíàõà è ñåíêèòå íà íîùòà ñå ñïóñíàõà.
Áèëáî ïúðâî ïðåðÿçà âúæåòàòà íà åäíî îò áóðåòàòà, èçáóòà ãî êúì áðåãà è ãî îòâîðè. Îòâúòðå ñ îõêàíå ñå ïîäàäå åäíî îò çëîùàñòíèòå äæóäæåòà. Öÿëàòà ìó áðàäà áåøå ïîëåïåíà ñ ìîêðà ñëàìà, à òî, ãîðêîòî, áåøå òàêà âäúðâåíî, òàêà íàòúðòåíî è îæóëåíî, ÷å åäâà ìîæà, îëþëÿâàéêè ñå, äà ïðåãàçè ïëèòêàòà âîäà è ñòåíåéêè, ñå ñòðîïîëè íà çåìÿòà. Èìàøå âèä íà îñâèðåïÿëî îò ãëàä êó÷å, êîåòî öÿëà ñåäìèöà ñà çàáðàâèëè âúðçàíî â êîëèáàòà áåç õðàíà. Òðóäíî ìîæåøå äà ñå ïîçíàå, ÷å òîâà å Òîðèí, àêî íå áåøå çëàòíàòà âåðèæêà îêîëî âðàòà ìó è âå÷å èçìúðñåíàòà è èçïîêúñàíà íåáåñíîñèíÿ êà÷óëêà ñ ïîòúìíåëèÿ ñðåáúðåí ïèñêþë íà êðàÿ. Ìèíà äîñòà âðåìå, ïðåäè, òîé äà ìîæå äà ïðîãîâîðè íà õîáèòà.
- Õåé, æèâ ëè ñè, èëè ñè óìðÿë? - ïîïèòà ãî äîñòà ÿäîñàíî Áèëáî. Òîé íàâÿðíî áåøå çàáðàâèë, ÷å áå õàïíàë çäðàâàòà, ïîíå åäèí ïúò ïîâå÷å îò äæóäæåòàòà, ÷å ñè áå äâèæèë ñâîáîäíî êðàêàòà è ðúöåòå è ÷å áå äèøàë ÷èñò âúçäóõ íà âîëÿ. - Òè ìàé ñè ìèñëèø, ÷å îùå ñè â çàòâîðà, òàêà ëè? Àêî èñêàø èçîáùî äà íå óìðåø îò ãëàä è äà ïðîäúëæèø òîâà ãëóïàâî ïðèêëþ÷åíèå - â êðàÿ íà êðàèùàòà âèå ñòå ñè ãî çàìèñëèëè, à íå àç, - íàé-äîáðå ùå å äà ñè ïîðàçòðèåø ðúöåòå è êðàêàòà è äà ñå îïèòàø äà ìè ïîìîãíåø äà îñâîáîäèì äðóãèòå, äîêàòî íå å ñòàíàëî êúñíî!
Ñòðîãèòå äóìè íà Áèëáî íàêàðàõà Òîðèí äà äîéäå íà ñåáå ñè. Òîé èçîõêà îùå íÿêîëêî ïúòè, ïîñëå ñòàíà è äîêîëêîòî ìó ïîçâîëÿâàõà ñèëèòå, ñå çàëîâè äà ïîìàãà íà õîáèòà. Òðóäíî è íåïðèÿòíî áåøå äà ñå ãàçè â òúìíîòî èç ñòóäåíàòà âîäà è äà ñå îòêðèå â êîè òî÷íî áóðåòà èìàøå äæóäæåòà. Òîðèí è Áèëáî ïî÷óêâàõà îòâúí è ïîäâèêâàõà òèõè÷êî, íî ñàìî øåñò îò äæóäæåòàòà èì îòãîâîðèõà. Äâàìàòà ñïàñèòåëè áúðçî ãè èçìúêíàõà è èì ïîìîãíàõà äà ñòèãíàò äî áðåãà, êúäåòî òå íàñÿäàõà èëè íàëÿãàõà, êàòî ñòåíåõà è ìúðìîðåõà. Áÿõà òúé èçìîêðåíè, òúé îæóëåíè è âäúðâåíè, ÷å íå ìîæåõà äà ðàçáåðàò, ÷å ñà ñïàñåíè, íèòî ïúê äà áëàãîäàðÿò, êàêòî ñëåäâà, çà òîâà.
Äóàëèí è Áàëèí ñå ÷óâñòâóâàõà íàé-çëå, òàêà ÷å ïîìîù îò òÿõ íå ìîæåøå äà ñå î÷àêâà. Áèôóð è Áîôóð, îáà÷å íå áÿõà òîëêîâà íàðàíåíè, íèòî òîëêîâà ìîêðè, íî ëåãíàõà íà çåìÿòà è îòêàçàõà äà ñå ïîìðúäíàò. Ôèëè è Êèëè, êîèòî áÿõà ìëàäè (çà äæóäæåòà), à áÿõà ïúòóâàëè è ñðàâíèòåëíî ïî-óäîáíî - â ïî-ìàëêè áóðåòà è ñ ïîâå÷å ñëàìà â òÿõ, - ñå èçìúêíàõà óñìèõíàòè, áÿõà ñàìî ïîîæóëåíè òóê-òàìå, à è êðàéíèöèòå èì ìíîãî áúðçî ñå ðàçäâèæèõà.
- Äàíî íèêîãà âå÷å ïðåç æèâîòà ñè íå âèäÿ ÿáúëêè! - ðå÷å Ôèëè. - Ìîåòî áóðå áåøå öÿëîòî ïðîïèòî ñ äúõà èì. Èñòèíñêî ìú÷åíèå å äà óñåùàø íåïðåñòàííî ìèðèñà íà ÿáúëêè, êîãàòî åäâà ìîæåø äà ñå ïîìðúäíåø, êîãàòî òè å ñòóäåíî è ÷àê òè ïðåìàëÿâà îò ãëàä. Áèõ ìîãúë äà ÿì ñ ÷àñîâå, áåç äà ñïèðàì, âñè÷êî äðóãî íà ñâåòà, íî ÿáúëêè - íèêîãà!
Ôèëè è Êèëè ñ ãîòîâíîñò ñå çàëîâèõà äà ïîìàãàò. Íàé-íàêðàÿ Òîðèí è Áèëáî îòêðèõà è îñòàíàëàòà ÷àñò îò äæóäæåòàòà è ãè îñâîáîäèõà. Ãîðêèÿò Áîìáóð èëè áåøå çàñïàë, èëè ïðèïàäíàë. Äîðè, Íîðè, Îðè, Îèí è Ãëîèí íàïðàâî áÿõà ïîäãèçíàëè îò âîäà è èçãëåæäàõà ïîëóæèâè. Íàëîæè ñå äà ãè ïðåíåñàò åäèí ïî åäèí è äà ãè îñòàâÿò äà ëåæàò áåçñèëíè íà çåìÿòà.
- Å, âå÷å ñìå âñè÷êè çàåäíî! - ðå÷å Òîðèí. - Òðÿáâà äà áëàãîäàðèì íà ñúäáàòà è íà ãîñïîäèí Áåãèíñ. Òîé, ñòðóâà ìè ñå, íàïúëíî çàñëóæàâà òîâà, ìàêàð ÷å âñå ïàê ìîæåøå äà íè óðåäè è ìàëêî ïî-óäîáíî ïúòóâàíå. Íî, òúé èëè èíà÷å - îùå âåäíúæ íà òâîèòå óñëóãè, ãîñïîäèí Áåãèíñ! Áåç ñúìíåíèå íèå ùå îñúçíàåì íàïúëíî êîëêî ñìå òè çàäúëæåíè, ñëåä êàòî ñå íàõðàíèì è ïîñúâçåìåì. À ìåæäóâðåìåííî êàêâî ïðåäëàãàø äà ïðàâèì îòòóê íàòàòúê?
- Äà îòèäåì â Åçåðíèÿ ãðàä - êàçà Áèëáî. - Äðóãà âúçìîæíîñò íå âèæäàì.
È íàèñòèíà, äðóãà âúçìîæíîñò íÿìàøå. Çàòîâà Òîðèí, Ôèëè, Êèëè è Áèëáî îñòàâèõà íàé-îòïàäíàëèòå ñè äðóãàðè è òðúãíàõà ïî áðåãà êúì ãîëåìèÿ ìîñò. Â ñàìîòî íà÷àëî íà ìîñòà èìàøå ñòðàæè, íî òå íå ïàçåõà êîé çíàå êîëêî çîðêî, çàùîòî çíàåõà, ÷å îòäàâíà íÿìàøå èñòèíñêà íóæäà îò òîâà. Êàòî ñå èçêëþ÷àò äðåáíèòå ïðåðåêàíèÿ, êîèòî îò âðåìå íà âðåìå âúçíèêâàõà îòíîñíî ðå÷íèòå òàêñè, îáùî âçåòî, åçåðíèòå õîðà è ãîðñêèòå åëôè áÿõà â ïðèÿòåëñêè îòíîøåíèÿ. Äðóãè îïàñíè ñúñåäè íàáëèçî íÿìàøå, à íÿêîè îò ìëàäèòå æèòåëè íà ãðàäà íàïðàâî íå âÿðâàõà, ÷å íÿêàêúâ ñè äðàêîí æèâååë â ïëàíèíàòà è ñå ïðèñìèâàõà íà ñòàðöèòå è ñòàðèöèòå, êîèòî ðàçïðàâÿõà, ÷å íà ìëàäèíè ãî áèëè âèæäàëè äà ëåòè ïî íåáåòî. Åòî çàùî íèêàê íå áåøå ÷óäíî, ÷å ñòðàæèòå, êîèòî ïèåõà âèíî è ñå ñìååõà êðàé îãúíÿ â êúùè÷êàòà ñè, íå ÷óõà íèòî øóìà îò îòâàðÿíåòî íà áóðåòàòà, íèòî ñòúïêèòå íà ÷åòèðèìàòà ðàçóçíàâà÷è. Èçíåíàäàòà èì áåøå ãîëÿìà, êîãàòî Òîðèí Äúáîâèÿ ùèò, èçâåäíúæ ñå ïîÿâè íà ïðàãà.
- Êîé ñè òè è êàêâî æåëàåø? - èçâèêàõà ñòðàæèòå, êàòî ñêî÷èõà íà êðàêà è ïîñåãíàõà êúì îðúæèåòî ñè.
- Àç ñúì Òîðèí, ñèí íà Òðåéí è âíóê íà Òðîð, öàðÿ íà Ïëàíèíàòà! - îòâúðíà äæóäæåòî òúðæåñòâåíî, êàêòî è èçãëåæäàøå, âúïðåêè èçïîêúñàíèòå ñè äðåõè è èçìúðñåíàòà ñè êà÷óëêà. Çëàòíàòà âåðèæêà íà âðàòà ìó áëåñòåøå, à ñúùî è çëàòíàòà êàòàðàìà íà êîëàíà ìó. Îò î÷èòå ìó ñå èçëú÷âàõà ãîðäîñò è äîñòîéíñòâî. - Àç ñå çàâúðíàõ. È æåëàÿ äà ñå ñðåùíà ñúñ ñòàðåéøèíàòà íà ãðàäà.
Äóìèòå ìó ïðåäèçâèêàõà ñèëíî âúëíåíèå. Íÿêîè îò ïî-íàèâíèòå ñòðàæè èçòè÷àõà íàâúí îò êúùè÷êàòà, ñÿêàø î÷àêâàõà äà âèäÿò êàê Ïëàíèíàòà èçâåäíúæ ùå ñòàíå çëàòíà â íîùòà è âîäèòå íà åçåðîòî ùå çàòåêàò æúëòè íà÷àñà. Íà÷àëíèêúò íà ñòðàæàòà, îáà÷å ïðèñòúïè íàïðåä.
- À òåçè êîè ñà? - ïîïèòà òîé, êàòî ïîñî÷è Ôèëè, Êèëè è Áèëáî.
- Ñèíîâåòå íà äúùåðÿòà íà ìîÿ áàùà - îòâúðíà Òîðèí. - Íàðè÷àò ñå Ôèëè è Êèëè è ñà îò ðîäà Äóðèí. À òîâà å ãîñïîäèí Áåãèíñ, êîéòî òðúãíà ñ íàñ îò çàïàä.
- Àêî èäâàòå ñ ìèð, ïðåäàéòå îðúæèåòî ñè!
- Íÿìàìå îðúæèå - îòâúðíà Òîðèí. È òîâà áåøå âÿðíî - ãîðñêèòå åëôè èì áÿõà âçåëè íîæîâåòå, à ñúùî è ãîëåìèÿ ìå÷ „Îðêðèñò". Ñàáÿòà íà Áèëáî, êàêòî âèíàãè, ñè ñòîåøå ñêðèòà ïîä äðåõàòà ìó, íî òîé ïðåìúë÷à çà íåÿ. - Íèå íàé-ïîñëå ñå âðúùàìå â áàùèíèÿ ñè êðàé, êàêòî ñå ïåå â ñòàðèòå ïåñíè è íå ñå íóæäàåì îò îðúæèå, íèòî ïúê áèõìå ìîãëè äà ñå áîðèì ñðåùó òàêîâà ìíîæåñòâî. À ñåãà íè çàâåäè ïðè âàøèÿ ñòàðåéøèíà!
- Òîé å íà óãîùåíèå - îòâúðíà íà÷àëíèêúò íà ñòðàæàòà.
- Òîëêîâà ïî-äîáðå - íàìåñè ñå Ôèëè, êîéòî çàïî÷âàøå äà ãóáè òúðïåíèå îò òåçè èçëèøíè îáÿñíåíèÿ. - Íèå ñìå èçòîùåíè è ïðåìàëåëè îò ãëàä ñëåä äúëãèÿ ïúò, à íà áðåãà ñìå îñòàâèëè áîëíèòå ñè äðóãàðè. Òàêà ÷å ïîáúðçàé è íå íè ãóáè ïîâå÷å âðåìåòî ñ ïðèêàçêè, àêî èñêàø ãîñïîäàðÿò òè äà íå òå ñìúìðè!
- Äîáðå, ñëåäâàéòå ìå òîãàâà - ðå÷å íà÷àëíèêúò íà ñòðàæàòà è ïîä îõðàíàòà íà øåñòèìà äðóãè ñòðàæè ïîâåäå íåî÷àêâàíèòå ïîñåòèòåëè ïî ìîñòà, ïðåç ïîðòèòå è îòòàì êúì ïàçàðèùåòî íà ãðàäà.
Ïàçàðèùåòî ïðåäñòàâëÿâàøå åäíî êðúãëî è ñïîêîéíî âîäíî ïðîñòðàíñòâî, îãðàäåíî îò ïîñòðîåíè âúðõó âèñîêè êîëîâå ãîëåìè êúùè è îò äúðâåíè êåéîâå, îò êîèòî ñå ñïóñêàõà ñòúëáè êúì åçåðîòî. Îò åäíà ïðîñòîðíà, ñèëíî îñâåòåíà çàëà äîëèòàøå øóì îò ìíîæåñòâî ãëàñîâå. Íîâîäîøëèòå âëÿçîõà ïðåç âðàòèòå è ñúñ çàìèæàëè îò ñâåòëèíàòà î÷è ïîãëåäíàõà êúì äúëãèòå ìàñè ñ ïèðóâàùè.
- Àç ñúì Òîðèí, ñèí íà Òðåéí è âíóê íà Òðîð, Öàðÿ íà Ïëàíèíàòà! Àç ñå âðúùàì! - èçâèêà Òîðèí âèñîêî îùå îò ïðàãà, ïðåäè íà÷àëíèêúò íà ñòðàæàòà äà áå èìàë âúçìîæíîñò äà êàæå íåùî.
Âñè÷êè ñêî÷èõà íà êðàêà. Ñòàðåéøèíàòà íà ãðàäà ñúùî ñå íàäèãíà îò ãîëåìèÿ ñè ñòîë. Íî íèêîé íå áå òàêà ñèëíî èçíåíàäàí, êàêòî åëôèòå ñàëäæèè, êîèòî ñåäÿõà â äúíîòî íà çàëàòà. Òå ñå âòóðíàõà êúì ìàñàòà íà ñòàðåéøèíàòà è çàâèêàõà:
- Òîâà ñà èçáÿãàëèòå çàòâîðíèöè íà íàøèÿ öàð, íÿêàêâè äæóäæåòà ñêèòíèöè, êîèòî íå ìîæàõà äà îáÿñíÿò êàêâî ñà òúðñèëè èç ãîðàòà è ñàìî äåáíåõà è áåçïîêîÿõà ïèðóâàùèòå åëôè!
- Âÿðíî ëè å òîâà? - ïîïèòà ñòàðåéøèíàòà. Âñúùíîñò òîé áå ìíîãî ïî-ñêëîíåí äà ïîâÿðâà íà äóìèòå íà ñàëäæèèòå, îòêîëêîòî íà òâúðäåíèåòî íà Òîðèí, ÷å ñå çàâðúùàë Öàðÿ íà Ïëàíèíàòà, àêî èçîáùî òîé áå ñúùåñòâóâàë íÿêîãà.
- Âÿðíî å, ÷å äîêàòî ïúòóâàõìå êúì íàøèòå çåìè, áÿõìå çàëîâåíè è áåç âñÿêàêâî îñíîâàíèå õâúðëåíè â òúìíèöà - îòâúðíà Òîðèí. - Íî íèêàêâè êëþ÷àëêè è ðåøåòêè íå ìîãàò äà ïîïðå÷àò íà çàâðúùàíåòî íè, êàêòî ñå êàçâà â ñòàðèòå ïåñíè. Ïúê è òîçè ãðàä íå ñå íàìèðà â öàðñòâîòî íà ãîðñêèòå åëôè. Àç ðàçãîâàðÿì ñúñ ñòàðåéøèíàòà íà ãðàäà íà Åçåðíèòå õîðà, à íå ñúñ ñàëäæèèòå íà Ãîðñêèÿ öàð.
Òîãàâà ñòàðåéøèíàòà ñå ðàçêîëåáà è âçå äà ãëåäà òó åëôèòå, òó Òîðèí. Ãîðñêèÿò öàð ñå ïîëçóâàøå ñ óâàæåíèå èç òèÿ ìåñòà è ñòàðåéøèíàòà íå æåëàåøå äà âðàæäóâà ñ íåãî, íèòî ïúê âÿðâàøå ìíîãî íà ñòàðè ïåñíè; òîé èìàøå ïîâå÷å ñêëîííîñò êúì òúðãîâèÿ è ïúòíè äàíúöè, êúì ñòîêè è çëàòî - çàòîâà èìåííî ãî áÿõà èçáðàëè çà ðúêîâîäèòåë íà ãðàäà. Îñòàíàëèòå îáà÷å, áÿõà íà äðóãî ìíåíèå è âúïðîñúò áúðçî ñå ðåøè áåç íåãî. Îò ïðàãà íà çàëàòà íîâèíàòà áå ïëúçíàëà êàòî îãúí èç öåëèÿ ãðàä. Íàñúáðàëèòå ñå õîðà ðàçãîâàðÿõà âúîäóøåâåíî. Ïî êåéîâåòå çàòîïóðêàõà çàáúðçàíî ìíîæåñòâî êðàêà. Íÿêîè çàïÿõà ïåñåíòà çà çàâðúùàíåòî íà Öàðÿ íà ïëàíèíàòà; òîâà, ÷å ñå çàâðúùàøå âíóêúò íà Òðîð, à íå ñàìèÿò Òðîð íå ãè ñìóùàâàøå íè íàé-ìàëêî. Ïî åäíî âðåìå ïåñåíòà áå ïîäåòà îò âñè÷êè è çâóöèòå é ñå ïîíåñîõà ãðúìêî íàä åçåðíàòà øèð.

Âëàäåòåëÿò ìîãúù íà ïëàíèíàòà,
íà ïåùåðèòå, â êàìúê ïðîêîïàíè,
íà èçâîðèòå çà ñðåáðî è çëàòî – 
ùå áúäå ïàê íà ñâîåòî ñòîïàíèí!

Ùå íîñè íà ãëàâàòà ñè êîðîíà,
íà àðôàòà ùå ñëîæè ñòðóíè íîâè
è â çëàòíèòå ãàëåðèè ïîä ñêëîíà
ïðåäèøíè ïåñíè ùå å÷àò îòíîâî.

ãîðèòå âÿòúð ñâåæ ùå çàëþëåå,
ïîä òîïëî ñëúíöå ùå ðàñòàò òðåâèòå,
îò èçâîðè áîãàòñòâî ùå ñå ëåå
è çëàòíè ïàê ùå ïîòåêàò ðåêèòå.

Ïîòîöèòå îò ðàäîñò ùå áúëáóêàò,
îò ñâåòëèíà ùå ïëàìíàò åçåðàòà
è âñÿêà ñêðúá ùå îòëåòè îòòóêà,
çàâúðíå ëè ñå Öàðÿ â ïëàíèíàòà!

Òîâà íå å öÿëàòà ïåñåí, âñúùíîñò òÿ áåøå ìíîãî ïî-äúëãà è ñå ñúïðîâîæäàøå íåïðåñòàííî îò ðàäîñòíè âúçãëàñè è îò çâóöèòå íà àðôè è öèãóëêè. Äîðè è íàé-ñòàðèòå æèòåëè íà ãðàäà íå ïîìíåõà íÿêîãà äà å èìàëî òàêîâà âúëíåíèå. Ãîðñêèòå åëôè áÿõà ìíîãî èçíåíàäàíè è äîðè ìàëêî ñå ïîóïëàøèõà. Òå íå çíàåõà, ðàçáèðà ñå, êàê áå èçáÿãàë Òîðèí îò òúìíèöàòà è çàïî÷íàõà äà ñè ìèñëÿò, ÷å òåõíèÿò öàð áå íàïðàâèë ñåðèîçíà ãðåøêà. Íà ñòàðåéøèíàòà ïúê íå ìó îñòàâàøå äðóãî, îñâåí äà ñå ïðèñúåäèíè êúì îáùàòà ãëú÷êà è ïîíå çà ìîìåíòà äà ñå ïðåñòîðè, ÷å å ïîâÿðâàë íà äóìèòå íà Òîðèí. Åòî çàùî òîé ìó îòñòúïè ãîëåìèÿ ñè ñòîë, à Ôèëè è Êèëè íàñòàíè íà ïî÷åòíî ìÿñòî êðàé íåãî. Äîðè è Áèëáî ñëîæèõà äà ñåäíå íà ãîñïîäàðñêàòà ìàñà; â ñóìàòîõàòà íèêîé íå ãî ïîïèòà êàêâî îáùî èìà òîé ñ äðóãèòå, ñëåä êàòî â ïåñíèòå íå ñå ñïîìåíàâàøå è íàé-áåãëî çà íåãî.
Ñêîðî, ñëåä âúçòîðæåíè ïðèâåòñòâèÿ â ãðàäà áÿõà äîâåäåíè è îñòàíàëèòå äæóäæåòà. Ïîäñëîíèõà ãè, íàõðàíèõà ãè, èçëåêóâàõà ðàíèòå èì è ãè îáãðàäèõà ñ íàé-ãîëÿìî âíèìàíèå è ãðèæè. Îòñòúïèõà èì åäíà ãîëÿìà êúùà, îñòàâèõà èì íà ðàçïîëîæåíèå ëîäêè ñ ãðåáöè, à ïðåä êúùàòà ïî öÿë äåí ñå ïååõà ïåñíè è ñå ðàçíàñÿõà âúçãëàñè, ùîì íÿêîå îò äæóäæåòàòà ïîêàæåøå äîðè ñàìî íîñà ñè íàâúí.
Íÿêîè îò ïåñíèòå áÿõà ñòàðè, íî íÿêîè áÿõà ñúâñåì íîâè è â òÿõ ñå ãîâîðåøå ñ óâåðåíîñò çà âíåçàïíàòà ñìúðò íà äðàêîíà è çà òîâàðè îò ñêúïè äàðîâå, èçïðàòåíè íàäîëó ïî ðåêàòà êúì Åçåðíèÿ ãðàä. Íîâèòå ïåñíè ñå ïååõà ãëàâíî ïî ñúâåòà íà ñòàðåéøèíàòà è íå ñå õàðåñâàõà îñîáåíî íà äæóäæåòàòà, íî òå íå èçðàçÿâàõà îòêðèòî íåîäîáðåíèåòî ñè, çàùîòî ìåæäóâðåìåííî ãè çàäîâîëÿâàõà ñ âñè÷êî. Òå áúðçî ñå ïîîõðàíèõà è âúçâúðíàõà ñèëèòå ñè è ñëåä ñåäìèöà âå÷å ïðèñòúïâàõà íàïåòî, îáëå÷åíè â õóáàâè äðåõè â ñúîòâåòíèòå öâåòîâå è ñúñ ñðåñàíè è ïîäêàñòðåíè áðàäè. Òîðèí èìàøå òàêúâ âàæåí âèä, ñÿêàø ñè áå âúçâúðíàë âå÷å öàðñòâîòî, à Ñìîã ëåæåøå íàêúëöàí íà ìàëêè ïàð÷åíöà.
Áëàãîñêëîííîñòòà íà äæóäæåòàòà êúì ìàëêèÿ Áèëáî ðàñòåøå ñ âñåêè èçìèíàë äåí. Òå íå ìó îòïðàâÿõà âå÷å îáâèíåíèÿ è óïðåöè. Âäèãàõà íàçäðàâèöè â íåãîâà ÷åñò, ïîòóïâàõà ãî ïî ãúðáà è ãî îáñèïâàõà ñ âíèìàíèå é ãðèæè. Òîâà áåøå äîáðå, çàùîòî ðàçñåéâàøå äîíÿêúäå ìðà÷íîòî ìó íàñòðîåíèå. Òîé íå áåøå çàáðàâèë çëîâåùèÿ âèä íà Ïëàíèíàòà, íå ãî íàïóñêàøå è ìèñúëòà çà äðàêîíà, à íà âñè÷êî îòãîðå áåøå è ñèëíî íàñòèíàë. Öåëè òðè äíè êèõà è êàøëÿ è ëåæà íà ëåãëî, à ñëåä êàòî ñå ïîîïðàâè ìàëêî è âçå äà õîäè íà óãîùåíèÿòà, ìîæåøå äà èçðå÷å ñàìî:
„... ãîäàðÿ âè íîãî!"
Ìåæäóâðåìåííî, åëôèòå ñàëäæèè ñå çàâúðíàõà ñ òîâàðèòå ñè ïî Ãîðñêàòà ðåêà è â öàðñêèÿ äâîðåö íàñòúïè ãîëÿìî âúëíåíèå. Êàêâî å ñòàíàëî ñ ãëàâíèÿ ïàçà÷ è ñ âèíî÷åðïåöà, íå çíàì. Äîêàòî äæóäæåòàòà ãîñòóâàõà â Åçåðíèÿ ãðàä îáà÷å, íå ñå ñïîìåíà íèùî íèòî çà êëþ÷îâå, íèòî çà áóðåòà, à Áèëáî èçáÿãâàøå äà ñå ïðàâè íà íåâèäèì. Â äâîðåöà ñå èçêàçâàõà íàé-ðàçëè÷íè ïðåäïîëîæåíèÿ, ïî-ìàëêî èëè ïîâå÷å äîñòîâåðíè, íî âíåçàïíàòà ïîÿâà íà ãîñïîäèí Áåãèíñ òàêà ñè îñòàíà íåîáÿñíèìà. Âúâ âñåêè ñëó÷àé, ñåãà âå÷å öàðÿò çíàåøå öåëòà íà ïúòåøåñòâèåòî íà äæóäæåòàòà èëè ïîíå ñè ìèñëåøå, ÷å ÿ çíàå, è ñè ðå÷å:
- Äîáðå, äîáðå! Ùå âèäèì! Íèêàêâî ñúêðîâèùå íÿìà äà ìèíå ïðåç Íåïðîãëåäíàòà ãîðà, áåç àç äà ñè êàæà äóìàòà ïî òîçè âúïðîñ. Íî, ñòðóâà ìè ñå, íà÷èíàíèåòî èì ùå ñâúðøè çëå. È òàêà èì ñå ïàäà!
Öàðÿò íå âÿðâàøå, ÷å äæóäæåòàòà ìîãàò äà ñå áîðÿò è äà óáèâàò äðàêîíè êàòî Ñìîã, ñúìíÿâàøå ñå ñúùî, ÷å áèõà ìîãëè ÷ðåç êðàæáà èëè íåùî ïîäîáíî äà ñå äîáåðàò äî ñúêðîâèùåòî, à òîâà ïîêàçâà, ÷å òîé áåøå ìúäúð åëô, ïî-ìúäúð îò æèòåëèòå íà ãðàäà, ìàêàð ÷å âñúùíîñò íÿìàøå äà èçëåçå ïðàâ, êàêòî ùå âèäèì íàêðàÿ. Òîé èçïðàòè ñâîè ðàçóçíàâà÷è ïî áðåãîâåòå íà åçåðîòî è íà ñåâåð êúì Ïëàíèíàòà - äîêúäåòî ñìååõà äà ñå ïðèáëèæàò - è çà÷àêà.
Êàòî èçìèíàõà äâå ñåäìèöè, Òîðèí âçå äà ìèñëè çà òðúãâàíå. Äîêàòî âñå îùå òðàåøå âúîäóøåâëåíèåòî íà ãðàäà, ïúòåøåñòâåíèöèòå ìîæåõà äà ïîëó÷àò ãîëÿìà ïîìîù, à çàáàâåõà ëè ñå ìíîãî, îòíîøåíèåòî êúì òÿõ ìîæåøå è äà ñå ïîîõëàäè. Åòî çàùî, Òîðèí êàçà íà ñòàðåéøèíàòà è íà íåãîâèòå ñúâåòíèöè, ÷å ñêîðî òîé è äðóãàðèòå ìó ùå òðÿáâà äà ïîòåãëÿò êúì Ïëàíèíàòà.
Òîâà èçíåíàäà è ìàëêî ïîóïëàøè ñòàðåéøèíàòà è òîé âçå äà ñå ïèòà äàëè â êðàÿ íà êðàèùàòà Òîðèí äåéñòâèòåëíî íå áå ïîòîìúê íà íÿêîãàøíèòå öàðå. Èçîáùî íå áåøå äîïóñêàë, ÷å äæóäæåòàòà ùå ñå îñìåëÿò äà òðúãíàò êúì Ïëàíèíàòà è êúì Ñìîã, çàùîòî âñå ãè áå ñìÿòàë çà íÿêàêâè èçìàìíèöè, êîèòî ðàíî èëè êúñíî ùå áúäàò ðàçêðèòè è ïðîãîíåíè. Òîé îáà÷å, ñå áåøå ëúãàë. Òîðèí äåéñòâèòåëíî áåøå âíóê íà öàðÿ íà Ïëàíèíàòà, ïúê è íèêîãà íå ìîæåøå äà ñå çíàå íà êàêâî áè ñå ðåøèëî åäíî äæóäæå, çà äà ñè îòìúñòè è äà ñè âúçâúðíå îòíåòîòî.
Âñúùíîñò, ñòàðåéøèíàòà íèêàê íå ñúæàëÿâàøå, ÷å ãîñòèòå èñêàò äà ñè òðúãíàò. Èçäðúæêàòà èì ìó ñòðóâàøå òâúðäå ñêúïî, à è ñ òÿõíîòî èäâàíå â ãðàäà áå çàïî÷íàë åäèí äúëúã ïðàçíèê è íèêîé íå ðàáîòåøå. „Íåêà îòèäàò äà îáåçïîêîÿò Ñìîã, ïúê ùå âèäèì òîé êàê ùå ãè ïîñðåùíå!" - ïîìèñëè ñè ñòàðåéøèíàòà, à ãëàñíî ðå÷å.
- Ðàçáèðà ñå, î, Òîðèí, ñèí íà Òðåéí è âíóê íà Òðîð! Òè òðÿáâà äà ñè ïîòúðñèø îíîâà, êîåòî òè ïðèíàäëåæè. Íàñòúïèë å óðå÷åíèÿò ÷àñ. Ùå òè ïîìîãíåì ñ êàêâîòî ìîæåì è ùå ñå íàäÿâàìå äà íè ñå îòáëàãîäàðèø, êîãàòî ñè âúçâúðíåø öàðñòâîòî.
È òúé, åäèí äåí, êîãàòî åñåíòà áå âå÷å äîñòà íàïðåäíàëà è ñòóäåíèÿò âÿòúð ðîíåøå áúðçî ïîñëåäíèòå ëèñòà, òðè ãîëåìè ëîäêè, íàòîâàðåíè ñ ãðåáöè, äæóäæåòàòà, ãîñïîäèí Áåãèíñ è ãîëÿìî êîëè÷åñòâî õðàíà ïîòåãëèõà îò Åçåðíèÿ ãðàä. Ïî îêîëíè ïúòåêè áÿõà èçïðàòåíè òîâàðíè êîíå è êîí÷åòà çà åçäà, êîèòî òðÿáâàøå äà ÷àêàò ïúòåøåñòâåíèöèòå íà åäíî îïðåäåëåíî ìÿñòî, êúäåòî òå ùÿõà äà ñëÿçàò îò ëîäêèòå. Ñòàðåéøèíàòà è íåãîâèòå ñúâåòíèöè ïîæåëàõà íà ãîñòèòå ñè äîáúð ïúò îò ñòúïàëàòà íà ãðàäñêàòà îáùèíà, êîèòî äîñòèãàõà äî ñàìîòî åçåðî. Æèòåëèòå íà ãðàäà ïååõà ïåñíè îò êåéîâåòå è ïðîçîðöèòå. Áåëèòå ãðåáëà ñå ïîòîïèõà ñ ïëÿñúê è ëîäêèòå ñ ïúòåøåñòâåíèöèòå ñå îòïðàâèõà íà ñåâåð, íàãîðå ïî åçåðîòî - çà ïîñëåäíèÿ åòàï îò òÿõíîòî äúëãî ïúòåøåñòâèå. Åäèíñòâåí Áèëáî ñå ÷óâñòâóâàøå êðàéíî íåðàäîñòåí.


11. ÍÀ ÏÐÀÃÀ

Ñëåä äâà äíè, òå ñòèãíàõà êðàÿ íà Äúëãîòî åçåðî è ïðåìèíàõà â Òå÷àùàòà ðåêà. Ñåãà âå÷å âñè÷êè âèæäàõà Îïóñòîøåíàòà ïëàíèíà, âúçïðàâåíà, ìðà÷íà è âèñîêà, ïðåä òÿõ. Ðåêàòà òå÷åøå áóéíî è ëîäêèòå íàïðåäâàõà áàâíî. Íàêðàÿ íà òðåòèÿ äåí, íÿêîëêî êèëîìåòðà íàãîðå ïî ðåêàòà, òå ñâèõà êúì ëåâèÿ é, èëè ïî-òî÷íî êúì çàïàäíèÿ é áðÿã è ñëÿçîõà îò ëîäêèòå. Òóê âå÷å ãè ÷àêàõà êîíåòå, íàòîâàðåíè ñ õðàíà è äðóãèòå íåîáõîäèìè íåùà, à ñúøî è êîí÷åòàòà, êîèòî ùÿõà äà ÿçäÿò. Ïúòåøåñòâåíèöèòå íàòîâàðèõà êîí÷åòàòà, äîêîëêîòî ìîæàõà, à îñòàíàëîòî ïðèáðàõà ïîä åäíà øàòðà. Íèêîé îò æèòåëèòå íà ãðàäà, äîøëè äà ïðèäðóæàò êîíåòå, íå ïîæåëà îáà÷å äà îñòàíå ñ òÿõ òúé áëèçî äî ïîäíîæèåòî íà Ïëàíèíàòà äîðè ñàìî çà åäíà íîù.
- Íåêà ïúðâî ñå ñáúäíàò ïåñíèòå - ðåêîõà òå.
Â òåçè ïóñòè ìåñòà, áåøå ïî-ëåñíî äà ñå ïîâÿðâà â äðàêîíà, îòêîëêîòî íà äóìèòå íà Òîðèí. Âïðî÷åì, çàïàñèòå èì íå ñå íóæäàåõà îò îõðàíà, çàùîòî öÿëàòà çåìÿ íàîêîëî áåøå áåçëþäíà.
È òúé, ïðèäðóæèòåëèòå èì ãè îñòàâèõà è áúðçî ñå ñïóñíàõà - åäíè íàäîëó ïî ðåêàòà, äðóãè ïî ïúòåêèòå êúì âúòðåøíîñòòà, ìàêàð ÷å ñå ñâå÷åðÿâàøå âå÷å. Â ñòóäåíàòà íîù, äæóäæåòàòà ñå ïî÷óâñòâóâàõà ìíîãî ñàìîòíè è íàñòðîåíèåòî èì ðÿçêî ñïàäíà. Íà ñëåäíèÿ äåí ïîòåãëèõà îòíîâî. Áàëèí è Áèëáî ÿçäåõà ïîñëåäíè, êàòî âñåêè îò òÿõ êðàé ñåáå ñè âîäåøå çà þçäàòà ïî åäíî íàòîâàðåíî êîí÷å. Äðóãèòå âúðâÿõà ïî-íàïðåä; äâèæåõà ñå áàâíî è âíèìàòåëíî èçáèðàõà îòêúäå äà ìèíàò, çàùîòî ïúòåêè èçîáùî íÿìàøå. Íàñî÷èõà ñå íà ñåâåð, êîñî îò Òå÷àùàòà ðåêà è âñå ïîâå÷å ñå äîáëèæàâàõà äî åäíî ãîëÿìî ðàçêëîíåíèå íà Ïëàíèíàòà, êîåòî ñå ïðîñòèðàøå íà þã êúì òÿõ.
Ïúòóâàíåòî áåøå ìú÷èòåëíî, âñè÷êè ìúë÷àõà è ñàìî ñå îãëåæäàõà ïëàõî, íå ñå ÷óâàõà íèòî ñìÿõ, íèòî ïåñåí, íèòî çâóöè íà àðôà. Ñàìîóâåðåíîñòòà è íàäåæäèòå, ñúáóäåíè â ñúðöàòà èì îò ñòàðèòå ïåñíè, ïåòè êðàé åçåðîòî, ñåãà óãàñíàõà è òÿõíîòî ìÿñòî ñå çàå îò ìðà÷íî óíèíèå. Âñè÷êè çíàåõà ìíîãî äîáðå, ÷å ïúòóâàíåòî íàáëèæàâàøå ñâîÿ êðàé è ÷å òîçè êðàé ìîæåøå äà áúäå óæàñåí. Ìåñòíîñòòà îêîëî òÿõ ñòàíà ñúâñåì ïóñòà è áåçöâåòíà, ìàêàð ÷å, êàêòî òâúðäåøå Òîðèí, íÿêîãà å áèëà êèòíà è çåëåíà. Òðåâà ïî÷òè íÿìàøå, ñêîðî âå÷å íå ñå âèæäàõà íèòî õðàñòè, íèòî äúðâåòà, ñàìî èçïî÷óïåíè è îáãîðåëè îñòàíêè ñòúð÷àõà òóê è òàì, çà äà íàïîìíÿò çà îíîâà, êîåòî å èç÷åçíàëî. Áÿõà ñòèãíàëè âå÷å äî îïóñòîøåíèòå îò äðàêîíà ìåñòíîñòè - è òî òúêìî êúì êðàÿ íà ãîäèíàòà.
Òàêà èëè èíà÷å, äîáðàõà ñå äî ïîëèòå íà Ïëàíèíàòà, áåç äà ñðåùíàò íèêàêâà îïàñíîñò è áåç äà âèäÿò äðóãà ñëåäà îò äðàêîíà îñâåí îïóñòîøåíèåòî, êîåòî òîé áåøå ïðè÷èíèë îêîëî áúðëîãàòà ñè. Ïëàíèíàòà ëåæåøå, ìðà÷íà è ñìúë÷àíà, ïðåä òÿõ, íî âñå îùå äàëå÷íà. Óñòðîèõà ñè ïúðâèÿ ëàãåð íà çàïàäíàòà ñòðàíà íà ãîëÿìîòî þæíî ðàçêëîíåíèå, êîåòî çàâúðøâàøå ñ åäíî âúçâèøåíèå, íàðå÷åíî Ãàðâàíîâèÿ õúëì. Òàì íÿêîãà áå èìàëî íàáëþäàòåëåí ïîñò, íî íèêîé íå ïîñìÿ äà ñå èçêà÷è äî íåãî, çàùîòî áåøå ìíîãî íà îòêðèòî.
Ïðåäè äà òðúãíàò äà òúðñÿò çàïàäíèòå ðàçêëîíåíèÿ íà Ïëàíèíàòà, êúäåòî ñïîðåä êàðòàòà ñå íàìèðàøå òàéíàòà âðàòà, ñ êîÿòî ñâúðçâàõà âñè÷êèòå ñè íàäåæäè, Òîðèí èçïðàòè åäíà ðàçóçíàâàòåëíà äðóæèíà äà îãëåäà ìåñòíîñòòà íà þã - êúì Ãëàâíàòà ïîðòà. Çà öåëòà, òîé èçáðà Áàëèí, Ôèëè, Êèëè è Áèëáî. È òå òðúãíàõà ïîä ñèâèòå ñìúë÷àíè ñêàëè êúì ïîäíîæèåòî íà Ãàðâàíîâèÿ õúëì. Òàì ðåêàòà, ñëåä êàòî ïðàâåøå åäèí øèðîê çàâîé îêîëî äîëèíàòà íà Äåéë, ñòðåìèòåëíî ïîåìàøå ïúòÿ ñè îò Ïëàíèíàòà êúì åçåðîòî. Íåéíèÿò ïóñò è ñêàëèñò áðÿã ñå èçäèãàøå ñòðúìíî íàãîðå è êàòî ïîãëåäíàõà îò íåãî ïðåç âîäèòå, êîèòî ñå ïåíåõà è ïëèñêàõà îêîëî ìíîæåñòâî ãîëåìè, çàîáëåíè êàìúíè, ðàçóçíàâà÷èòå ñúçðÿõà îáøèðíà äîëèíà, çàñëîíåíà îò ðàçêëîíåíèÿòà íà Ïëàíèíàòà, ñèâêàâèòå ðàçâàëèíè íà íÿêîãàøíè êúùè, êóëè è êðåïîñòíè ñòåíè.
- Åòî âñè÷êî, êîåòî å îñòàíàëî îò Äåéë - ðå÷å Áàëèí. - Â äåíÿ, êîãàòî çàáèõà ãðàäñêèòå êàìáàíè, ïëàíèíñêèòå ñêëîíîâå áÿõà ïîêðèòè ñúñ çåëåíè ãîðè, à çàêúòàíàòà ìåæäó òÿõ äîëèíà áåøå êèòíà è ïëîäîðîäíà.
Äîêàòî èçðè÷àøå òåçè äóìè, òîé ãëåäàøå ìðà÷íî è òúæíî, çàùîòî çàåäíî ñ Òîðèí áå íàáëþäàâàë ãèáåëíàòà ïîÿâà íà äðàêîíà.
×åòèðèìàòà ðàçóçíàâà÷è íå ïîñìÿõà äà ïðîäúëæàò ïî-íàòàòúê êúì Ïîðòàòà, à ñå ïðèáëèæèõà ïðåäïàçëèâî äî êðàÿ íà þæíîòî ðàçêëîíåíèå è îòòàì, ñêðèòè çàä åäíà êàíàðà, íàäíèêíàõà êúì òúìíèÿ îòâîð, çåéíàë â åäíà îòâåñíà ñêàëà. Îò íåãî èçáëèêâàõà âîäèòå íà Òå÷àùàòà ðåêà, à íàä òÿõ ñå âèåõà ÷åðåí äèì è ïàðà. Íèùî íå ïîìðúäâàøå â ïóñòîøà îñâåí âîäèòå è èçïàðåíèÿòà; îò âðåìå íà âðåìå ñàìî ïðåëèòàøå ïî íÿêîÿ ÷åðíà è çëîâåùà âðàíà è ïðèñúåäèíÿâàøå îñòðèÿ ñè êðÿñúê êúì ìîíîòîííèÿ øóì îò ïëèñêàùàòà ñå ìåæäó êàìúíèòå âîäà. Áàëèí ïîòðúïíà.
- Õàéäå äà ñå âðúùàìå! - ðå÷å òîé. - Ïîâå÷å îò òîâà íå ìîæåì äà íàïðàâèì, ïúê è òåçè ïòèöè ñà ìè êðàéíî ïðîòèâíè - ïðèëè÷àò ìè íà âåñòèòåëè íà çëîòî.
- Çíà÷è äðàêîíúò å âñå îùå æèâ è ñå íàìèðà â ïîäçåìèÿòà íà Ïëàíèíàòà - ïîíå àêî ñå ñúäè îò äèìà - çàáåëÿçà Áèëáî.
- Äèìúò âñå îùå íå å äîêàçàòåëñòâî, ÷å òîé å âúòðå - êàçà Áàëèí, - ìàêàð ÷å íå å èçêëþ÷åíî è äà ñè ïðàâ. Ìîæå äà å îòèøúë íÿêúäå çà èçâåñòíî âðåìå èëè ïúê äà ëåæè íà ñêëîíà è îòòàì äà âàðäè. Îò ïîðòàòà îáà÷å âñå ùå ñè èçëèçà äèì, çàùîòî ïîäçåìèÿòà ñà èçïúëíåíè ñ îòâðàòèòåëíèòå ìó èçïàðåíèÿ.
Èçìú÷âàíè îò ìðà÷íè ìèñëè è ñëåäâàíè îò ãðà÷åùèòå âðàíè, ðàçóçíàâà÷èòå ñå âúðíàõà óíèëè â ëàãåðà. Ïðåç þíè, ïúòåøåñòâåíèöèòå áÿõà ãîñòóâàëè â ïðåêðàñíàòà êúùà íà Åëðîíä è ìàêàð ñåãà åñåíòà åäâà äà êëîíåøå êúì êðàÿ ñè, íà òÿõ èì ñå ñòðóâàøå, ÷å îòòîãàâà ñà ìèíàëè ãîäèíè. Áÿõà ñúâñåì ñàìè â îïàñíàòà ïóñòîø, áåç íàäåæäà çà ïîìîù îòíèêúäå. Íàèñòèíà, ïúòóâàíåòî èì áåøå êúì êðàÿ ñè, íî ïîñòèãàíåòî íà ïðåäíà÷åðòàíàòà öåë áåøå âñå îùå äàëå÷íî. Åòî çàùî äæóäæåòàòà èçïàäíàõà â äúëáîêî îò÷àÿíèå.
Êîëêîòî è ñòðàííî äà çâó÷è îáà÷å, ãîñïîäèí Áåãèíñ èìàøå íàé-äîáúð äóõ îò âñè÷êè. Òîé ÷åñòî âçåìàøå êàðòàòà îò Òîðèí, äúëãî ÿ ðàçãëåæäàøå è ðàçñúæäàâàøå âúðõó ðóíè÷åñêèòå áóêâè è óêàçàíèåòî íà ëóííèòå áóêâè, êîåòî Åëðîíä áåøå ðàç÷åë. Òîé èìåííî íàêàðà äæóäæåòàòà äà çàïî÷íàò îïàñíîòî èçäèðâàíå íà òàéíàòà âðàòà ïî çàïàäíèòå ðàçêëîíåíèÿ. Òîãàâà òå ïðåìåñòèõà ëàãåðà ñè â åäíà äúëãà äîëèíà, ïî-òÿñíà îò îíàçè íà þã, êúäåòî ñå íàìèðàøå Ãëàâíàòà ïîðòà, è îãðàäåíà îò ïî-íèñêè âúçâèøåíèÿ. Äâå îò òåçè âúçâèøåíèÿ ñúñ ñòðúìíè õðåáåòè ñå èçäàâàõà íà çàïàä è ñå ñïóñêàõà òîëêîâà íèñêî, ÷å ïî÷òè ñòèãàõà äî ðàâíèíàòà. Òóê èìàøå ïî-ìàëêî ñëåäè îò çëî÷èíñòâàòà íà äðàêîíà è ïîâå÷å òðåâà çà êîí÷åòàòà. Îò òîçè ëàãåð, çàñåí÷âàí ïðåç öåëèÿ äåí îò åäíà âèñîêà ñêàëà, äîêàòî ñëúíöåòî íå çàïî÷âàøå äà êëîíè íà çàïàä, äæóäæåòàòà âñÿêà ñóòðèí òðúãâàõà íà ãðóïè äà òúðñÿò ïúòåêè ïî ïëàíèíñêèÿ ñêëîí. Àêî êàðòàòà áåøå âÿðíà, íÿêúäå âèñîêî íàä ñêàëàòà òðÿáâàøå äà ñå íàìèðà òàéíàòà âðàòà. Äåí ñëåä äåí îáà÷å, òå ñå çàâðúùàõà â ëàãåðà, áåç äà ñà îòêðèëè íèùî.
Íàé-ïîñëå, íåî÷àêâàíî íàìåðèõà îíîâà, êîåòî òúðñåõà. Åäèí äåí Ôèëè, Êèëè è Áèëáî áÿõà îòèøëè â äîëèíàòà è ñå ëóòàõà ñðåä ïîâàëåíèòå ñêàëè â þæíèÿ é êðàé. Îêîëî ïëàäíå, èçïúëçÿâàéêè èççàä åäèí ãîëÿì êàìúê, êîéòî ñòúð÷åøå ñàìîòåí êàòî ñòúëá, Áèëáî çàáåëÿçà ñëåäè îò ãðóáî èçäÿëàíè ñòúïàëà, êîèòî âîäåõà íàãîðå. Ñëåäâàéêè ðàçâúëíóâàíî òåçè ñëåäè, Áèëáî è äâåòå äæóäæåòà îòêðèõà åäíà òÿñíà ïúòå÷êà, êîÿòî êðèâîëè÷åøå êúì âúðõà íà þæíèÿ õðåáåò, êàòî òó èç÷åçâàøå, òó îòíîâî ñå ïîÿâÿâàøå, äîêàòî íàé-ñåòíå ãè èçâåäå äî òÿñíà ïëîùàäêà, îáúðíàòà íà ñåâåð ñ ëèöå êúì Ïëàíèíàòà. Êàòî ïîãëåäíàõà íàäîëó, Áèëáî è äæóäæåòàòà ðàçáðàõà, ÷å ñå íàìèðàò íà âúðõà íà ñêàëàòà, â ïîäíîæèåòî íà êîÿòî áÿõà óñòðîèëè ëàãåðà ñè.
Ìúë÷àëèâî, ïðèäúðæàéêè ñå çà ñêàëíàòà ñòåíà îòäÿñíî, òå òðúãíàõà â ðåäèöà ïî åäèí ïî òÿñíàòà ïëîùàäêà è êàêòî âúðâÿõà, èçâåäíúæ êðàé òÿõ çåéíà åäèí îòâîð, êîéòî âîäåøå êúì íåùî êàòî íèøà ñúñ ñòðúìíè ñòåíè è çàòðåâåí ïîä. Âõîäúò, êîéòî òå òàêà íåî÷àêâàíî áÿõà îòêðèëè, íå ìîæåøå äà ñå âèäè îòäîëó ïîðàäè íàäâèñíàëàòà ñêàëà; íå ìîæåøå äà ñå âèäè è îòäàëå÷, çàùîòî áåøå ñúâñåì ìàëúê è ïðèëè÷àøå ïî-ñêîðî íà íÿêàêâà òúìíà öåïíàòèíà. Íèøàòà íå áåøå ïîêðèòà îòãîðå, à ñòåíàòà â äúíîòî é áåøå òàêà ãëàäêà, îñîáåíî â äîëíàòà ñè ÷àñò, ñÿêàø áå çèäàíà, ìàêàð ïî íåÿ äà íå ñå âèæäàõà íèêàêâè âäëúáíàòèíè. Âúïðåêè ÷å íÿìàøå ñëåäè íèòî îò ïîäïîðè, íèòî îò ãðåäè èëè îò ïðàã, âúïðåêè ÷å íå ñå âèæäàõà ðåçå, ëîñò èëè êëþ÷àëêà, òðèìàòà èçñëåäîâàòåëè áÿõà ñèãóðíè, ÷å íàé-ñåòíå ñà îòêðèëè âðàòàòà.
Òå óäðÿõà ïî ñòåíàòà ñ þìðóöè, áóòàõà ÿ, áëúñêàõà ÿ, óìîëÿâàõà ÿ äà ñå îòâîðè, èçðè÷àõà ðàçíè çàêëèíàíèÿ, íî òÿ íå ñå è ïîìðúäíà. Íàêðàÿ, ñåäíàõà èçòîùåíè íà òðåâàòà äà ñè ïî÷èíàò, à ïðèâå÷åð çàñëèçàõà îáðàòíî ïî îïàñíèÿ ïúò.
Òàçè íîù â ëàãåðà öàðåøå ãîëÿìî âúëíåíèå. Íà ñóòðèíòà, âñè÷êè äæóäæåòà îòíîâî ñå ïðèãîòâèõà çà ïúò. Ñàìî Áîôóð è Áîìáóð îñòàíàõà äà ïàçÿò êîí÷åòàòà è îíàçè ÷àñò îò õðàíàòà, êîÿòî áÿõà äîíåñëè ñúñ ñåáå ñè îò ðåêàòà. Äðóãèòå ñå ñïóñíàõà â äîëèíàòà, à îòòàì ïî íîâîîòêðèòàòà ïúòåêà ñå èçêà÷èõà äî òÿñíàòà ïëîùàäêà. Òÿ îáà÷å íàèñòèíà áåøå òîëêîâà òÿñíà, ÷å àêî ñå îïèòàõà äà âúðâÿò ïî íåÿ ñ òîðáèòå è âúðçîïèòå ñè, ðèñêóâàõà äà ïîëåòÿò â äúëáîêàòà ñòî è ïåòäåñåò ñòúïêè ïðîïàñò îò âúíøíàòà è ñòðàíà è äà ñå ïðåáèÿò âúðõó îñòðèòå ñêàëè äîëó. Åòî çàùî, òå îñòàâèõà áàãàæà ñè, âñåêè îìîòà îêîëî êðúñòà ñè ïî åäíî çäðàâî âúæå è òàêà, áåç çëîïîëóêè, ñòèãíàõà äî ìàëêàòà çàòðåâåíà íèøà.
Òàì óñòðîèõà òðåòèÿ ñè ëàãåð, êàòî èçòåãëèõà îòäîëó ñ âúæåòà îíîâà, êîåòî èì áåøå íåîáõîäèìî. Ïàê ñ âúæåòàòà òå ñïóñêàõà îò âðåìå íà âðåìå íÿêîå îò ïî-ïúðãàâèòå äæóäæåòà, íàïðèìåð Êèëè, çà äà ïîääúðæà âðúçêà ñ îñòàíàëèòå äîëó äâàìà ïàçà÷è èëè ïúê äà çàìåñòâà Áîôóð, êîãàòî òîé áå èçòåãëåí â ïî-ãîðíèÿ ëàãåð. Áîìáóð íå èñêàøå äà ñå êà÷è íèòî ïî ïúòåêàòà, íèòî ïúê äà áúäå èçòåãëåí ñ âúæå.
- Ìíîãî ñúì ïúëåí çà òàêèâà òåñíè ïúòåêè óïîðñòâóâàøå òîé. - Ùå ìè ñå çàìàå ãëàâàòà, ùå ñè çàñòúïÿ áðàäàòà è òîãàâà ïàê ùå îñòàíåòå òðèíàäåñåòèìà. À ïúê ïðåñóêàíèòå âè âúæåíöà ñà òâúðäå ñëàáè, çà äà èçäúðæàò íà ìîÿòà òåæåñò.
Çà íåãîâî ùàñòèå îáà÷å, êàêòî ñàìè ùå âèäèòå, òîâà íå èçëåçå òàêà.
Ìåæäóâðåìåííî, íÿêîëêî îò äæóäæåòàòà, êàòî èçñëåäâàõà âíèìàòåëíî òÿñíàòà ïëîùàäêà, îòêðèõà åäíà ïúòåêà, êîÿòî âîäåøå îùå ïî-íàãîðå è ïî-íàãîðå â Ïëàíèíàòà, íî íå ïîñìÿõà äà òðúãíàò ïî íåÿ, à è òÿ åäâà ëè ùåøå äà èì áúäå ïîëåçíà. Òóê ãîðå, öàðåøå äúëáîêà òèøèíà, êîÿòî íå ñå íàðóøàâàøå íèòî îò ïòè÷è êðÿñúê, íèòî îò íÿêàêúâ äðóã çâóê; ñàìî âÿòúðúò ñâèñòåøå â ïðîöåïèòå ìåæäó ñêàëèòå. Äæóäæåòàòà ãîâîðåõà òèõî, íå âèêàõà è íå ïååõà, çàùîòî îïàñíîñòòà ãè äåáíåøå èççàä âñÿêà ñêàëà, Îíåçè, êîèòî ñå ìú÷åõà äà îòêðèÿò íà÷èíà çà îòâàðÿíå íà òàéíàòà âðàòà, íå áÿõà ïîñòèãíàëè íèêàêúâ óñïåõ. Òå íÿìàõà òúðïåíèå äà ðàç÷èòàò ïîäðîáíî ðóíè÷åñêèòå è ëóííèòå áóêâè, à íåóìîðíî ñå ìú÷åõà äà ïîïàäíàò íà îíîâà ìÿñòî â ãëàäêàòà ñòåíà, êúäåòî ñå íàìèðàøå âðàòàòà. Îò Åçåðíèÿ ãðàä áÿõà äîíåñåíè êèðêè è ðàçíè äðóãè èíñòðóìåíòè è îòíà÷àëî ñå îïèòàõà äà ãè èçïîëçóâàò. Êîãàòî óäàðèõà ïî êàìúêà îáà÷å, äðúæêèòå íà êèðêèòå ñå ñòðîøèõà è íàðàíèõà ëîøî ðúöåòå èì, à ñòîìàíåíèòå îñòðèÿ ñå îãúíàõà êàòî îëîâî. Íà âñè÷êî îòãîðå, öÿëàòà îêîëíîñò ñå îãëàñè îò ñòðàøåí øóì. Òîãàâà òå ðàçáðàõà, ÷å ïî òîçè íà÷èí íÿìà äà ìîãàò äà ñå ïðåáîðÿò ñ ìàãèÿòà çà îòâàðÿíå íà âðàòàòà.
Áèëáî íàìèðàøå „ñåäåíåòî íà ïðàãà" çà òÿãîñòíî è ñêó÷íî. Âïðî÷åì, èñòèíñêè ïðàã íÿìàøå, íî äæóäæåòàòà òàêà íàðè÷àõà íà øåãà ìàëêîòî çàòðåâåíî ïðîñòðàíñòâî ìåæäó ñòåíàòà è îòâîðà, ñïîìíÿéêè ñè äóìèòå íà Áèëáî ïðè ãîñòóâàíåòî èì â íåãîâàòà äóïêà, êîãàòî òîé ãè áå ïîñúâåòâàë „äà ïîñåäÿò íà ïðàãà, äîêàòî èçìèñëÿò íåùî". È òå ñåäÿõà è ìèñëåõà, ñóåòÿõà ñå áåçöåëíî íàîêîëî è ñòàâàõà âñå ïî-ìðà÷íè è ïî-ìðà÷íè.
Íàñòðîåíèåòî èì, êîåòî ñå áå ïîâèøèëî ìàëêî ïðè îòêðèâàíåòî íà ïúòåêàòà, ñåãà îòíîâî ñïàäíà. È âñå ïàê, òå íå èñêàõà äà ñå ïðåäàäàò è äà ñè òðúãíàò. Áèëáî ñúùî çàïî÷íà äà ãóáè íàäåæäà. Òîé ïî öÿë äåí íå âúðøåøå íèùî, à ñàìî ñåäåøå, îïðÿë ãðúá íà ãëàäêàòà ñòåíà, è ñå âçèðàøå ïðåç îòâîðà íà çàïàä êúì ðàâíèíèòå äîëó, êúì Íåïðîãëåäíàòà ãîðà, âúçïðàâåíà êàòî íÿêàêâà ÷åðíà ñòåíà, è êúì çåìèòå îòâúä íåÿ, ñðåä êîèòî ïîíÿêîãà ìó ñå ñòðóâàøå, ÷å ñúçèðà, ìàëêè è äàëå÷íè, ñàìèòå Ìúãëèâè ïëàíèíè. Êîãàòî äæóäæåòàòà ãî ïèòàõà êàêâî ïðàâè, Áèëáî îòãîâàðÿøå:
- Íàëè êàçàõòå, ÷å ñòîåíåòî íà ïðàãà è ìèñëåíåòî áèëî ìîÿ ðàáîòà; çàòîâà, êàêòî âèæäàòå, ñåäÿ è ìèñëÿ. - Êîé çíàå îáà÷å äàëè òîé íàèñòèíà ìèñëåøå çà ðàáîòàòà ñè, èëè ïúê çà îíîâà, êîåòî ëåæåøå íÿêúäå îòâúä, â ñèíêàâàòà äàëå÷èíà, çà ñïîêîéíàòà çàïàäíà çåìÿ, çà Õúëìà è çà óäîáíàòà õîáèòîâà äóïêà ïîä íåãî.
Òî÷íî â ñðåäàòà íà çàòðåâåíèÿ ïîä íà íèøàòà èìàøå åäèí ãîëÿì ñèâ êàìúê è Áèëáî îò âðåìå íà âðåìå ñïèðàøå ìðà÷íèÿ ñè ïîãëåä íà íåãî èëè ïúê çàïî÷âàøå äà ñëåäè ìíîæåñòâîòî ãðàìàäíè îõëþâè, íà êîèòî ìàëêàòà íèøà ñ ïðîõëàäíè ñòåíè ÿâíî ìíîãî ñå õàðåñâàøå è òå áàâíî ïúëçÿõà íàñàì-íàòàì, îñòàâÿéêè ëåïêàâà äèðÿ ñëåä ñåáå ñè.
- Óòðå çàïî÷âà ïîñëåäíàòà ñåäìèöà îò åñåíòà - ðå÷å Òîðèÿ åäèí äåí.
- À ñëåä åñåíòà íàñòúïâà çèìàòà - çàáåëÿçà Áèôóð.
- Ñëåä òîâà ïúê, çàïî÷âà ñëåäâàùàòà ãîäèíà - äîáàâè Äóàëèí - è äîêàòî òóê ñå ñëó÷è íåùî, áðàäèòå íè ùå ñòàíàò òîëêîâà äúëãè, ÷å ùå ñòèãíàò äî ñêàëàòà äîëó. Êàêâî âñúùíîñò ïðàâè íàøèÿò ðàçáîéíèê? Ñëåä êàòî èìà âúëøåáåí ïðúñòåí è å âå÷å òîëêîâà îïèòåí, ñòðóâà ìè ñå, ÷å áè ìîãúë äà âëåçå ïðåç Ãëàâíàòà ïîðòà è äà ïîðàçó÷è êàê ñòîÿò íåùàòà!
Áèëáî ÷ó òîçè ðàçãîâîð, çàùîòî äæóäæåòàòà ñå íàìèðàõà íà ñêàëèòå, òúêìî íàä íèøàòà, êúäåòî òîé ñåäåøå.
„Îõî! - ïîìèñëè ñè õîáèòúò. - Åòî êàêâî çàïî÷âàò äà ñè ìèñëÿò òå! Îòêàêòî íè å íàïóñíàë âúëøåáíèêúò, âñå àç, ãîðêèÿò, òðÿáâà äà ãè èçìúêâàì îò çàòðóäíåíèÿòà. Êàêâî ëè ùå ìå íàêàðàò äà ïðàâÿ ñåãà? Òðÿáâàøå äà ïðåäïîëîæà, ÷å íàé-íàêðàÿ ùå ìè ñå ñëó÷è íåùî óæàñíî. Åäâà ëè ùå âèäÿ îòíîâî çëî÷åñòàòà äîëèíà Äåéë, ùîì âåäíúæ ìèíà ïðåç äèìÿùàòà ïîðòà!"
Ïðåç íîùòà, Áèëáî ñå ÷óâñòâóâàøå ìíîãî îò÷àÿí è ïî÷òè íå ñïà. Íà ñëåäâàùèÿ äåí äæóäæåòàòà ñå ïðúñíàõà â ðàçëè÷íè ïîñîêè - åäíè ñëÿçîõà äîëó äà ïîÿçäÿò êîí÷åòàòà, çà äà ãè ïîðàçòúï÷àò, äðóãè ñå çàëóòàõà ïàê ïî ñêëîíà. Áèëáî ïðåç öåëèÿ äåí ñåäÿ â çàòðåâåíàòà íèøà, êàòî òó ãëåäàøå ñèâèÿ êàìúê, òó ñå âçèðàøå íà çàïàä ïðåç îòâîðà. Èçïèòâàøå ñòðàííîòî ÷óâñòâî, ÷å ÷àêà íåùî.
„Ìîæå áè âúëøåáíèêúò âíåçàïíî ùå ñå çàâúðíå äíåñ ïðè íàñ "- ìèñëåøå ñè òîé.
Âäèãíåøå ëè ãëàâà, õîáèòúò âèæäàøå Íåïðîãëåäíàòà ãîðà â äàëå÷èíàòà. Êîãàòî ñëúíöåòî ñå îáúðíà íà çàïàä, æúëòåíèêàâî ñèÿíèå îçàðè ëèñòíèÿ é ïîêðèâ, ñÿêàø íåîêàïàëèòå îùå áåëåçíèêàâè ëèñòà ñå áÿõà ïîäïàëèëè. Ñêîðî îðàíæåâèÿò äèñê íà ñëúíöåòî çàïî÷íà äà ñå ñïóñêà íàäîëó. Áèëáî ñòàíà, îòèäå äî îòâîðà è îòòàì âèäÿ òúíêèÿ ñúðï íà íîâàòà ëóíà äà ñå èçäèãà íàä ðúáà íà çåìÿòà.
Òî÷íî â òîçè ìèã òîé ÷ó íÿêàêâî îñòðî ïî÷óêâàíå çàä ãúðáà ñè. Âúðõó ñèâèÿ êàìúê ñðåä òðåâàòà áåøå êàöíàë åäèí îãðîìåí äðîçä ñ êðåìàâî êîðåì÷å, èçïúñòðåíî ñ ÷åðíè ïåòúíöà. Òîé äúðæåøå â ÷îâêàòà ñè åäèí îõëþâ è ÷óêàøå ñ íåãî ïî êàìúêà:
Òðàê! Òðàê!
Òîâà ïîòðàêâàíå èçâåäíúæ ïîäñåòè Áèëáî çà íåùî. Òîé çàáðàâè âñÿêà îïàñíîñò, èçñêî÷è íà ïëîùàäêàòà è âçå äà âèêà äæóäæåòàòà è äà èì ìàõà ñ ðúêà. Îíåçè îò òÿõ, êîèòî áÿõà íàáëèçî, ñå âòóðíàõà áúðçî ïðåç ñêàëèòå êúì íåãî, ÷óäåéêè ñå êàêâî ëè ñå å ñëó÷èëî; äðóãèòå, êîèòî áÿõà äîëó, çàâèêàõà äà ãè èçòåãëÿò ñ âúæåòà (áåç Áîìáóð, ðàçáèðà ñå, êîéòî áåøå çàñïàë).
Áèëáî íàáúðçî èì îáÿñíè çà êàêâî ñòàäà äóìà è âñè÷êè ñå ñìúë÷àõà î÷àêâàòåëíî. Õîáèòúò áå çàñòàíàë êðàé ñèâèÿ êàìúê, à äæóäæåòàòà ïîêëàùàõà äî íåãî áðàäèòå ñè è ñå âçèðàõà íàïðåãíàòî ïðåç îòâîðà. Ñëúíöåòî ñëèçàøå âñå ïî-íèñêî è ïî-íèñêî è âúçðîäèëàòà ñå íàäåæäà âçå îòíîâî äà ãàñíå. Ñåòíå ñëúíöåòî íàâëåçå â åäèí ÷åðâåí îáëàê è èç÷åçíà. Äæóäæåòàòà ïðîñòåíàõà. Áèëáî îáà÷å ïðîäúëæàâàøå äà ñòîè, áåç äà ïîìðúäíå. Ëóííèÿò ñúðï ñå áå èçäèãíàë íà õîðèçîíòà. Âå÷åðòà íàñòúïâàøå. È èçâåäíúæ, êîãàòî âñè÷êè âå÷å íàïúëíî áÿõà çàãóáèëè íàäåæäà, åäèí âèîëåòîâ ñëúí÷åâ ëú÷ ñå ïðîìúêíà ïðåç ìàëêà ïðîëóêà â îáëàêà, ïðîíèêíà ïðåç îòâîðà íà íèøàòà è îãðÿ ãëàäêàòà ñêàëíà ñòåíà. Ñòàðèÿò äðîçä, êîéòî áå êàöíàë íàâèñîêî è ñ íàêëîíåíà íàñòðàíè ãëàâà áå íàáëþäàâàë ñöåíàòà, âíåçàïíî èçäàäå íÿêàêúâ òðåâîæåí âèê. ×ó ñå ñèëíî èçòðàêâàíå. Åäíî êúñ÷å ñêàëà ñå îòðîíè îò ñòåíàòà è ïàäíà. È íåî÷àêâàíî íà òðè ñòúïêè îò çåìÿòà ñå îòâîðè äóïêà.
Èçïëàøåíè äà íå ïðîïóñíàò ìîìåíòà, äæóäæåòàòà áúðçî ñå âïóñíàõà êúì ñêàëàòà è ÿ çàáóòàõà - íî íàïðàçíî.
- Êëþ÷úò! Êëþ÷úò! - èçâèêà Áèëáî. - Êúäå å Òîðèí?
Òîðèí áúðçî èçëåçå íàïðåä.
- Êëþ÷úò! - ïàê èçâèêà Áèëáî. - Êëþ÷úò, êîéòî ïîëó÷è çàåäíî ñ êàðòàòà! Îïèòàé ñå äà ãî èçïîëçóâàø, äîêàòî èìà îùå âðåìå!
Òîãàâà, Òîðèí èçïúíà ðàìåíå, ñâàëè êëþ÷à îò âåðèæêàòà íà âðàòà ñè, ïúõíà ãî â äóïêàòà è ãî çàâúðòÿ. Ùðàê! Ñëúí÷åâèÿò ëú÷ óãàñíà, ñëúíöåòî çàëåçå è ìðàêúò âçå äà ñå ðàçñòèëà ïî íåáåòî.
Ñåãà âñè÷êè çàïî÷íàõà äà áóòàò çàäðóæíî è ÷àñò îò ñêàëíàòà ñòåíà áàâíî ñå ïîìåñòè. Ïîÿâèõà ñå äúëãè ïðàâè ïðîöåïè è ñå î÷åðòà åäíà âðàòà - ïåò ñòúïêè âèñîêà è òðè øèðîêà, êîÿòî áåçøóìíî ñå îòêðåõíà íàâúòðå. Îò çåéíàëèÿ îòâîð, êîéòî âîäåøå íÿêúäå íàäîëó â ïëàíèíñêèÿ ñêëîí, íàâúí ñÿêàù èçáëèêíà ãúñò ìðàê è ñå ñïóñíà êàòî ÷åðíà ïåëåíà ïðåä î÷èòå íà èçíåíàäàíèòå äæóäæåòà.


12. ÑÐÅÙÀ Ñ ÄÐÀÊÎÍÀ

Äúëãî âðåìå, äæóäæåòàòà ñòîÿõà â òúìíîòî ïðåä âðàòàòà è ïðåìèñëÿõà ñëó÷èëîòî ñå, äîêàòî íàé-ñåòíå Òîðèí êàçà:
- Åòî ÷å äîéäå ìîìåíòúò íàøèÿò óâàæàâàí ãîñïîäèí Áåãèíñ, êîéòî ïðåç äúëãîòî íè ïúòóâàíå äîêàçà, ÷å å äîáúð äðóãàð è ÷å å äàëå÷ ïî-ñìåë è ñúîáðàçèòåëåí, îòêîëêîòî ïîäîáàâà íà äðåáíèÿ ìó ðúñò è êîéòî - àêî ìîãà òàêà äà ñå èçðàçÿ - å ðîäåí ïîä íåîáèêíîâåíî ùàñòëèâà çâåçäà, òà êàçâàì: ñåãà å ìîìåíòúò òîé, äà èçâúðøè óñëóãàòà, çàðàäè êîÿòî ãî âêëþ÷èõìå â íàøåòî ñúäðóæèå è äà çàñëóæè îáåùàíîòî ìó âúçíàãðàæäåíèå...
Âèå âå÷å çíàåòå, êàê îáè÷à äà ñå èçðàçÿâà Òîðèí ïðè âàæíè ñúáèòèÿ è çàòîâà íÿìà äà âè ïðåäàâàì ïî-íàòàòúê äóìèòå ìó, ìàêàð ÷å òîé ãîâîðè îùå ìíîãî äúëãî. Ñúáèòèåòî íàèñòèíà áåøå âàæíî è Áèëáî çàïî÷âàøå äà ñòàâà íåòúðïåëèâ. Òîé âå÷å ïîçíàâàøå ìíîãî äîáðå Òîðèí è ñå äîñåùàøå êàêâà öåë ïðåñëåäâàò äóìèòå ìó.
- Àêî ñìÿòàø, ÷å å ìîå çàäúëæåíèå äà âëÿçà ïðúâ â òàéíèÿ êîðèäîð, î Òîðèí, ñèí íà Òðåéí è âíóê íà Òðîð, íåêà áðàäàòà òè äà ñòàâà âñå ïî-äúëãà è ïî-äúëãà - ðå÷å ìàëêî ÿäîâèòî Áèëáî, - òî êàæè ãî âåäíàãà, è äà íå ãóáèì ïîâå÷å âðåìå! Àç ìîãà è äà îòêàæà. Èçìúêíàë ñúì âè âå÷å îò äâå îïàñíè ïîëîæåíèÿ, êîèòî íå âëèçàõà â ïúðâîíà÷àëíàòà óãîâîðêà, òàêà ÷å, ñòðóâà ìè ñå, ñúì çàñëóæèë âúçíàãðàæäåíèåòî ñè. Íî „òðåòèÿò ïúò âúçìåçäÿâà âñè÷êî", êàêòî êàçâàøå ìîÿò áàùà, çàòîâà ìèñëÿ, ÷å íÿìà äà îòêàæà. Ìîæå áè ñúì çàïî÷íàë äà âÿðâàì â ùàñòëèâàòà ñè çâåçäà ïîâå÷å, îòêîëêîòî ïðåäè - òîé èìàøå ïðåäâèä ìèíàëàòà ïðîëåò, êîãàòî áå íàïóñíàë äîìà ñè è ìó ñå ñòðóâàøå, ÷å îòòîãàâà ñà ìèíàëè âåêîâå, íî òàêà èëè èíà÷å, ùå âëÿçà äà âèäÿ êàêâî èìà âúòðå, çà äà ïðèêëþ÷à ñ òîâà íåïðèÿòíî çàäúëæåíèå. Êîé äðóã ùå äîéäå ñ ìåí?
Áèëáî íå î÷àêâàøå äà ÷óå õîð îò ãëàñîâå íà äîáðîâîëöè, òàêà ÷å íå ñå è ðàçî÷àðîâà. Ôèëè è Êèëè ñå ñïîãëåäàõà è çàñòàíàõà íà åäèí êðàê, äðóãèòå îáà÷å äîðè è íå ñå ïðåñòîðèõà, ÷å ïðåäëàãàò óñëóãèòå ñè. Åäèíñòâåí ñòàðèÿò Áàëèí, êîãîòî îáèêíîâåíî îñòàâÿõà íà ïîñò è êîéòî ìíîãî ñå áå ïðèâúðçàë êúì õîáèòà, êàçà, ÷å ùå âëåçå çàåäíî ñ íåãî è ùå ãî ïðèäðóæè, ïîíå äîíÿêúäå, çà äà èçâèêà çà ïîìîù, àêî ñòàíå íóæäà.
Â çàùèòà íà äæóäæåòàòà òðÿáâà äà ñå êàæå ñëåäíîòî: òå íàèñòèíà âúçíàìåðÿâàõà äà çàïëàòÿò áîãàòî íà Áèëáî çà óñëóãèòå ìó, áÿõà ãî äîâåëè äà èì ñâúðøè åäíà îïàñíà ðàáîòà è íèêàê íå ñå òðåâîæåõà, ÷å ìúíè÷êîòî ÷îâå÷å ùå ÿ ñâúðøè, ùîì, ñàìî æåëàåøå òîâà. Âñè÷êè îáà÷å, ùÿõà äà ìó ñå ïðèòåêàò íà ïîìîù, àêî òî èçïàäíåøå â áåäà, êàêòî áÿõà ñòîðèëè ïðè çàëàâÿíåòî ìó îò òðîëîâåòå îùå â ñàìîòî íà÷àëî íà ïðèêëþ÷åíèåòî, ïðåäè èçîáùî äà áå èìàëî êàêâàòî è äà áèëî ïðè÷èíà äà ìó áúäàò áëàãîäàðíè. Òàêà ÷å äæóäæåòàòà íå ñà ãåðîè, à ïðåñìåòëèâè ñúùåñòâà ñ ìíîãî òî÷íà ïðåäñòàâà çà ñòîéíîñòòà íà ïàðèòå; ñðåä òÿõ èìà è òàêèâà, êîèòî ñè ñëóæàò ñ èçìàìà è ìîøåíè÷åñòâî, íî ïîâå÷åòî ñà ÷åñòíè è äîáðè êàòî Òîðèí è ñúäðóæèå, ñòèãà äà íå î÷àêâàòå ïðåêàëåíî îò òÿõ.

Çâåçäèòå òúêìî çàïî÷âàõà äà ñå ïîêàçâàò åäíà ñëåä äðóãà íà òúìíèÿ íåáîñâîä, êîãàòî Áèëáî ïðîïúëçÿ ïðåç íÿêàêâà ðåøåòêà ïðåç îìàãüîñàíàòà âðàòà è ñå âìúêíà êðàäåøêîì â Ïëàíèíàòà. Òóê áåøå ìíîãî ïî-ëåñíî äà ñå âúðâè, îòêîëêîòî õîáèòúò áå î÷àêâàë, çàùîòî òîâà íå áåøå êîðèäîð â ïîäçåìèÿòà íà çëèòå äóõîâå, íèòî â ïåùåðèòå íà åëôèòå, à êîðèäîð, ïðîêîïàí îò äæóäæåòàòà â äíèòå, êîãàòî ñà áèëè íàé-áîãàòè è íàé-îïèòíè. Òîé áåøå ïðàâ êàòî ëèíèÿ, ñ ãëàäúê ïîä è ãëàäêè ñòåíè, ñ óìåðåí íàêëîí è âîäåøå íÿêúäå íàäîëó â ìðàêà.
Ñëåä ìàëêî Áàëèí ïîæåëà íà Áèëáî „äîáúð óñïåõ!" è îñòàíà äà ãî ÷àêà íà åäíî ìÿñòî, îòêúäåòî âñå îùå ñå âèæäàõà ñëàáî î÷åðòàíèÿòà íà âðàòàòà, à áëàãîäàðåíèå íà åõîòî â òóíåëà ñå äîëàâÿõà è øåïíåùèòå ãëàñîâå íà îñòàíàëèòå îòâúí äæóäæåòà. Òîãàâà Áèëáî íàäÿíà ïðúñòåíà è ðàçáðàë ïî åõîòî, ÷å òðÿáâà äà ñå äâèæè ïî-áåçøóìíî äîðè è îò õîáèò, çàïî÷íà äà ñå ñïóñêà íàäîëó è íàäîëó â ìðàêà. Âúòðåøíî òîé öåëèÿò òðåïåðåøå îò ñòðàõ, íî âúðõó ìàëêîòî ìó ëèöå áÿõà èçïèñàíè òâúðäîñò è ðåøèòåëíîñò. Òîé áå ñòàíàë âå÷å ñúâñåì ðàçëè÷åí õîáèò îò îíçè, êîéòî íÿêîãà, òîëêîâà îòäàâíà, áå èçòè÷àë îò äóïêàòà ñè áåç íîñíà êúðïè÷êà. Íîñíè êúðïè÷êè íå áåøå óïîòðåáÿâàë îò öÿëà âå÷íîñò. Ïî åäíî âðåìå Áèëáî ñïðÿ, ïîíàìåñòè ñàáÿòà â íîæíèöàòà, ïðèñòåãíà, êîëàíà ñè è ïàê ïðîäúëæè íàïðåä.
- Ñåãà íàé-ïîñëå ùå çàãàçèø, Áèëáî Áåãèíñ - ðå÷å ñè òîé. - Ñàì ñå çàáúðêà â òàçè êàøà è êîé çíàå äàëè èçîáùî ùå ñå èçìúêíåø îò íåÿ! Êàêúâ ãëóïàê èçëÿçîõ! Êàêâà íóæäà èìàì àç îò òîâà ñúêðîâèùå, ïàçåíî îò äðàêîíà? Ñúãëàñåí ñúì âñè÷êîòî äà ñè îñòàíå òóê çàâèíàãè, ñòèãà ñàìî äà ìîãà äà ñå ñúáóäÿ è âìåñòî â òîçè òóíåë äà ñå íàìåðÿ â ïðåäâåðèåòî íà ìîÿ äîì!
Òîé, ðàçáèðà ñå, íå ñå ñúáóäè, à ïðîäúëæè äà âúðâè íàïðåä è íàïðåä, äîêàòî âñÿêà ñëåäà îò âðàòàòà çàä íåãî ñå èçãóáè. Ñåãà áåøå ñúâñåì ñàì. Ñòîðè ìó ñå, ÷å çàïî÷âà äà ñòàâà ïî-òîïëî.
„Ñÿêàø òàì, íàïðåä, ñúçèðàì íåùî êàòî ñèÿíèå" - ïîìèñëè ñè õîáèòúò.
È íàèñòèíà, êîãàòî ïîíàïðåäíà îùå ìàëêî, ïðåäïîëîæåíèÿòà ìó ñå ïîòâúðäèõà íàïúëíî. Ïðåä íåãî ïëàìòåøå ÷åðâåíî ñèÿíèå, êîåòî ïîñòåïåííî ñòàâàøå âñå ïî-ÿðêî è ïî-ÿðêî. Â òóíåëà ñåãà âå÷å áåøå íàïðàâî ãîðåùî. Òúíêè ñòðóéêè ïàðà ñå íîñåõà îêîëî õîáèòà è òîé çàïî÷íà äà ñå ïîòè. Îñâåí òîâà â óøèòå ìó âçå äà òúòíå íÿêàêúâ øóì - ñÿêàø ãîëÿìî ãúðíå âðåøå íà ñèëåí îãúí, à êúì íåãîâîòî êëîêî÷åíå ñå ïðèáàâè è ñèëíîòî ìúðêàíå íà ãèãàíòñêè êîòàðàê. Òåçè øóìîâå î÷åâèäíî ñå èçäàâàõà îò íÿêàêâî ãîëÿìî æèâîòíî, êîåòî õúðêàøå â ñúíÿ ñè íÿêúäå íàïðåä â ÷åðâåíîòî çàðåâî.
Òîãàâà Áèëáî ñå ñïðÿ. Çà äà ïðîäúëæè îòòóê íàòàòúê, âå÷å ñå èçèñêâàøå áåçóìíà ñìåëîñò. Ïðåìåæäèÿòà, ïðåç êîèòî ìèíà ñëåä òîâà, èçãëåæäàõà íåçíà÷èòåëíè â ñðàâíåíèå ñ òàçè ïúðâà ñðåùà ñ íåèçâåñòíàòà îïàñíîñò. Èñòèíñêàòà áèòêà òîé ïðîâåäå ñàì ñúñ ñåáå ñè â òóíåëà, ïðåäè îùå äà áåøå âèäÿë êàêâî âñúùíîñò ãî î÷àêâàøå. Ñëåä êðàòêî äâîóìåíèå òîé ñúáðà ñìåëîñò è òðúãíà îòíîâî. Íàé-ñåòíå ñòèãíà äî êðàÿ íà òóíåëà, êîéòî çàâúðøâàøå ñ åäèí îòâîð ñ ïî÷òè ñúùàòà ãîëåìèíà è ôîðìà, êàòî òîçè íà âúíøíàòà âðàòà. Áèëáî ïîäàäå ïðåç íåãî ìúíè÷êàòà ñè ãëàâà. Ïðåä ïîãëåäà ìó ñå ðàçêðèõà ñìúòíî î÷åðòàíèÿòà íà íàé-ãîëÿìîòî è íàé-äúëáîêî ïîäçåìèå, êîåòî äæóäæåòàòà â íÿêîãàøíè âðåìåíà áÿõà ïðîêîïàëè â ñàìèòå íåäðà íà Ïëàíèíàòà. Äåéñòâèòåëíàòà ãîëåìèíà íà ïîäçåìèåòî íå ìîæåøå äà ñå îïðåäåëè, çàùîòî úãëèòå ìó òúíåõà â ïîëóìðàê, íî îò êàìåííèÿ ïîä áëèçî äî îòâîðà ñå èçëú÷âàøå ÿðêî ñèÿíèå.
Òàì ëåæåøå Ñìîã. Îãðîìíèÿò, çëàòèñòî÷åðâåí äðàêîí ñïåøå äúëáîêî. Ïðåç óñòàòà è íîçäðèòå ìó èçëèçàõà îòìåðåíî äðåçãàâè çâóöè è òúíêè ñòðóéêè äèì, ÿâíî, ÷å îãíåíîòî ìó äèõàíèå ñúùî áå ïðèñïàíî. Ïîä òóëîâèùåòî ìó, ïîä êðàéíèöèòå è îãðîìíàòà ìó, ñâèòà íà êúëáî îïàøêà è ïî öåëèÿ ïîä íàîêîëî, ÷èèòî êðàèùà ñå ãóáåõà â ìðàêà, ëåæàõà êóïèùà îò ñêúïè ïðåäìåòè, çëàòî è çëàòíè óêðàøåíèÿ, ðàçëè÷íè ñêúïîöåííè êàìúíè è îáàãðåíî îò ÷åðâåíî ñèÿíèå ñðåáðî.
Ïîäîáåí íà íÿêàêúâ îãðîìåí ïðèëåï, Ñìîã ëåæåøå ñ ïðèáðàíè êðèëà, ëåêî îáúðíàò íà åäíàòà ñòðàíà, òàêà ÷å Áèëáî âèæäàøå äîëíàòà ìó ÷àñò è îãðîìíèÿ áåëåçíèêàâ òúðáóõ, ïî êîéòî îò äúëãîòî ëåæàíå âúðõó ñêúïîòî ëîæå ñå áÿõà ïîëåïèëè çäðàâî ñêúïîöåííè êàìúíè è êúñîâå çëàòî. Íà áëèçêàòà ñòåíà çàä äðàêîíà èìàøå îêà÷åíè áðîíè, øëåìîâå, áðàäâè, ìå÷îâå è êîïèÿ, à êðàé ñòåíàòà áÿõà íàðåäåíè îãðîìíè ãúðíåòà, ïúëíè ñ áîãàòñòâà, êîèòî åäâà ëè ìîæåøå äà ñå ïðåñìåòíàò.
Äà ñå êàæå, ÷å äúõúò íà Áèëáî ïðîñòî ñåêíà, áè áèëî òâúðäå ñëàáî. Çà ñúæàëåíèå íå ñà îñòàíàëè äóìè, êîèòî äà èçðàçÿò íàé-òî÷íî ñìàéâàíåòî ìó, òúé êàòî õîðàòà ïðîìåíèõà åçèêà, êîéòî áÿõà íàó÷èëè îò åëôèòå â äíèòå, êîãàòî öåëèÿò ñâÿò áåøå âñå îùå áîãàò. Áèëáî áå ÷óâàë ïðèêàçêè è ïåñíè çà äðàêîíîâè áîãàòñòâà, íî íèêîãà íå ñè áå ïðåäñòàâÿë áëÿñúêà, êðàñîòàòà è âåëèêîëåïèåòî íà åäíî òàêîâà ñúêðîâèùå. Äóøàòà ìó ñå èçïúëíè ñ âúçõèòà è òîé çàïî÷íà äà ïðîóìÿâà êîïíåæà íà äæóäæåòàòà. Ñòîåøå êàòî âêàìåíåí è ñå âçèðàøå â íåñìåòíîòî áîãàòñòâî, çàáðàâèë çà ñòðàøíèÿ ìó ïàçèòåë.
Áèëáî äúëãî ñòîÿ òàêà è ãëåäà ïðåõëàñíàòî, äîêàòî íàé-íàêðàÿ ñ óñèëèå íà âîëÿòà ñè ñå îïîìíè, èçìúêíà ñå êðàäåøêîì îò ñÿíêàòà íà òóíåëà è ñå ïðèáëèæè äî íàé-áëèçêàòà êóï÷èíà îò ñúêðîâèùà. Ëåæàùèÿò îòãîðå äðàêîí äîðè è â ñúíÿ ñè èçãëåæäàøå ñòðàøåí. Õîáèòúò ãðàáíà åäíà ÷àøà ñ äâå äðúæêè, òîëêîâà òåæêà, ÷å åäâà ìîæåøå äà ÿ íîñè, è õâúðëè áîÿçëèâ ïîãëåä íàãîðå. Ñìîã ðàçäâèæè åäíîòî ñè êðèëî, ïîìðúäíà ëåêî åäèí îò ãîëåìèòå ñè íîêòè è ïðîìåíè òîíà íà ãðúìîâèòîòî ñè õúðêàíå.
Òîãàâà Áèëáî ïîáÿãíà. Äðàêîíúò îáà÷å íå ñå ñúáóäè è íå îòêðè êðàæáàòà - ïîíå çàñåãà, - à ñàìî çàñúíóâà ñúíèùà çà íîâè ãðàáåæè è çëî÷èíñòâà. Õîáèòúò çàòè÷à îáðàòíî ïî äúëãèÿ òóíåë. Ñúðöåòî ìó áèåøå äî ïðúñâàíå, à êðàêàòà ìó òðåïåðåõà ìíîãî ïî-ñèëíî, îòêîëêîòî íà èäâàíå, íî òîé ñòèñêàøå çäðàâî ÷àøàòà è ñè ìèñëåøå:
„Íàé-ïîñëå ãî ñòîðèõ! Ñåãà ùå èì äîêàæà. Ïðèëè÷àë ñúì ïîâå÷å íà áàêàëèí, îòêîëêîòî íà ðàçáîéíèê - íàëè òàêà êàçâàõà! Ìàé ùå òðÿáâà äà ñè ïðîìåíÿò ìíåíèåòî."
È òå íàèñòèíà ãî ïðîìåíèõà. Áàëèí áå âúí îò ñåáå ñè îò ðàäîñò, êàòî âèäÿ õîáèòà, íî è èçíåíàäàòà ìó íå áåøå ïî-ìàëêà. Òîé âäèãíà Áèëáî íà ðúöå è ãî èçíåñå íàâúí. Áåøå ñðåäíîù è îáëàöèòå áÿõà ñêðèëè çâåçäèòå. Áèëáî ëåãíà ïî ãðúá, çàòâîðè î÷è è âçå äà âäèøâà ñ íàñëàäà ñâåæèÿ âúçäóõ, áåç äà îáðúùà âíèìàíèå íà ãîëÿìîòî âúëíåíèå íà äæóäæåòàòà, íèòî íà ïîõâàëèòå, ñ êîèòî òå ãî îáñèïâàõà, êàòî ãî ïîòóïâàõà ïî ãúðáà è ìó îáåùàâàõà ñâîèòå óñëóãè è óñëóãèòå íà öåëèòå ñè ðîäîâå çà ïîêîëåíèÿ íàïðåä.
Äæóäæåòàòà âñå îùå ñè ïîäàâàõà ÷àøàòà îò ðúêà íà ðúêà è ãîâîðåõà âúçòîðæåíî çà âúçâúðíàòîòî ñè áîãàòñòâî, êîãàòî èçâåäíúæ ñèëåí òúòåí ðàçòúðñè íåäðàòà íà Ïëàíèíàòà, ñÿêàø íÿêàêúâ ñòàð âóëêàí áå ðåøèë äà çàïî÷íå äà èçðèãâà îòíîâî. Òå áúðçî ïðèäúðïàõà âðàòàòà, êàòî ïðåïðå÷èõà åäèí êàìúê, çà äà íå ñå çàòâîðè íàïúëíî, íî îò äúëáèíèòå íà äúëãèÿ òóíåë ñå íîñåøå òàêúâ ðåâ è òàêúâ òðîïîò, ÷å öÿëàòà çåìÿ ñå çàòðåñå.
Äæóäæåòàòà çàáðàâèõà ðàäîñòòà ñè è ñàìîóâåðåíèòå õâàëáè, êîèòî èçðè÷àõà äî ïðåäè ìèã, è ñå õâúðëèõà óïëàøåíî íà çåìÿòà. Òåïúðâà èì ïðåäñòîåøå äà ñå ðàçïëàùàò ñúñ ñåðèîçíèÿ ñè ïðîòèâíèê Ñìîã, à òå èçîáùî áÿõà ïðîïóñíàëè äà ãî âêëþ÷àò â ñìåòêèòå ñè. Äðàêîíèòå íå èçïîëçóâàò áîãàòñòâàòà ñè, íî ïî ïðàâèëî çíàÿò òî÷íî äî ãðàì ãîëåìèíàòà èì, îñîáåíî ñëåä êàòî äúëãî ñà ãè ïðèòåæàâàëè, è Ñìîã íå ïðàâåøå èçêëþ÷åíèå. Íåñïîêîéíèÿò ìó ñúí (â êîéòî ìó ñå áå ïðèñúíèë íÿêàêúâ âîèí, äðåáåí íà ðúñò íàèñòèíà, íî ìíîãî ñúðöàò è ñ ìíîãî îñòðà ñàáÿ) ïîñòåïåííî áå ïðåìèíàë â ëåêà äðÿìêà è íàêðàÿ òîé ñå áå ñúáóäèë. Â ïîäçåìèåòî ìó ñå íîñåøå ïîëúõ íà ñâåæ âúçäóõ. Äàëè íå ñòàâàøå íÿêàêâî òå÷åíèå ïðåç ìàëêèÿ îòâîð? Îòâîðúò îùå îò ñàìîòî íà÷àëî äðàçíåøå Ñìîã, ìàêàð äà áåøå ìàëúê, è ñåãà, ïîãëåæäàéêè ïîäîçðèòåëíî êúì íåãî, òîé ñå çàïèòà çàùî èçîáùî íå ãî áå çàòâîðèë. Íàïîñëåäúê ìó ñå áå ñ÷óëî, ÷å ïðåç íåãî äî áúðëîãàòà ìó äîëèòà ñëàáî åõî îò ÷óêàíå. Ñìîã ñå ðàçäâèæè, ïðîòåãíà øèÿ íàïðåä è çàïî÷íà äà äóøè. È òîãàâà âèäÿ, ÷å ÷àøàòà ÿ íÿìà!
Êðàäöè! Êðàäöè! Òàêîâà íåùî íå ñå áå ñëó÷âàëî, îòêàêòî áå ñòàíàë ãîñïîäàð íà Ïëàíèíàòà! ßðîñòòà ìó áåøå íåâúîáðàçèìà - òàêàâà ÿðîñò îáçåìà ñàìî áîãàòàøà, êîéòî èìà ïîâå÷å, îòêîëêîòî ìó å íåîáõîäèìî, è èçâåäíúæ îòêðèâà, ÷å å çàãóáèë íåùî, êîåòî ìíîãî îòäàâíà ïðèòåæàâà, íî íèêîãà íå ãî å èçïîëçóâàë èëè ïúê æåëàë. Îò íîçäðèòå íà äðàêîíà èçðèãíàõà îãíåíè åçèöè, öÿëîòî ïîäçåìèå ñå èçïúëíè ñ äèì è Ïëàíèíàòà èçäúíî ñå ðàçòúðñè. Ñìîã íàïðàçíî ñå îïèòâàøå äà ïðîâðå ãëàâà ïðåç ìàëêèÿ îòâîð; íàêðàÿ, êàòî íàâè îïàøêàòà ñè íà êúëáî è çàðåâà ãðúìîâèòî, òîé ñå ïîíåñå ïðåç ïðîñòîðíèòå êîðèäîðè íà ïëàíèíñêèÿ äâîðåö êúì Ãëàâíàòà ïîðòà.
Íàìåðåíèåòî ìó áåøå äà ïðåòúðñè Ïëàíèíàòà, äà çàëîâè êðàäåöà è äà ãî íàêúñà íà ïàð÷åíöà, äà ãî ñìàæå. Êîãàòî èçëåçå îò Ïîðòàòà, âîäèòå çàêèïÿõà è ñå âäèãíàõà íàãîðå âúâ âèä íà ñâèñòÿùà ïàðà, à òîé ñå ñòðåëíà âúâ âúçäóõà, äúõàéêè îãúí, è ñå íàñòàíè íà âúðõà íà Ïëàíèíàòà ñðåä ñòúëá îò çåëåíè è àëåíè ïëàìúöè. Äæóäæåòàòà ÷óõà ñòðàõîòíèÿ ïëÿñúê íà êðèëàòà ìó è ñå ïðèëåïèõà êúì ñòåíèòå íà çàòðåâåíàòà íèøà ñ íàäåæäà äà ñå óêðèÿò îò ïîãëåäà íà ðàçÿðåíèÿ äðàêîí.
È ñèãóðíî òàì ùÿõà äà ïîãèíàò âñè÷êè, àêî è òîçè ïúò íå ñå íàìåñè Áèëáî.
- Áúðçî! Áúðçî! - ïðîøåïíà òîé. - Ïðåç âðàòàòà! Â òóíåëà! Íå áèâà äà ñòîèì òóê!
Ñòðåñíàòè îò òåçè äóìè, òå òúêìî ñå êàíåõà äà ïðîïúëçÿò â òóíåëà, êîãàòî Áèôóð èçâèêà:
- Àìè áðàòîâ÷åäèòå ìè! Íèå çàáðàâèõìå, ÷å Áîìáóð è Áîôóð ñà â äîëèíàòà!
- Òîé ùå ãè ïîãóáè, ùå óáèå è êîí÷åòàòà íè è ùå óíèùîæè âñè÷êèòå íè çàïàñè - ïðîñòåíàõà äðóãèòå. - Íî íèùî íå ìîæåì äà íàïðàâèì.
- Íå ãîâîðåòå òàêà! - ñãúë÷à ãè Òîðèí, âúçâúðíàë ñàìîóâåðåíîñòòà ñè. - Íå ìîæåì äà ãè èçîñòàâèì. Ãîñïîäèí Áåãèíñ, Áàëèí, Ôèëè è Êèëè ùå âëÿçàò âúòðå - íÿìà çàùî äðàêîíúò äà èçëîâè âñè÷êè íè. Îñòàíàëèòå äà âçåìàò âúæåòàòà! Êúäå ñà òå? Õàéäå, ïî-áúðçî!
Òîâà áÿõà ìîæå áè íàé-îïàñíèòå ìèíóòè, ïðåæèâåíè îò òÿõ äîñåãà. ßðîñòíèÿò ðåâ íà Ñìîã åõòåøå èç êàìåííèòå ïåùåðè ãîðå, âñåêè ìèã òîé ìîæåøå äà ñå ñïóñíå êàòî îãíåíà õàëà íàä òÿõ è äà ãè îòêðèå, äîêàòî òåãëåõà áÿñíî âúæåòàòà, çàñòàíàëè äî ðúáà íà ñêàëàòà. Óñïÿõà äà èçêà÷àò Áîôóð, áåç íèùî äà èì ñå ñëó÷è. Èçòåãëèõà è Áîìáóð, êîéòî ïóõòåøå è äèøàøå òåæêî, äîêàòî âúæåòàòà ñêðèáóöàõà, è ïàê íå ñå ñëó÷è íèùî. Ïîñëå èçòåãëèõà íÿêîè ñå÷èâà è âúðçîïè ñ âåùè - è òîãàâà îïàñíîñòòà ãè âðúõëåòÿ.
×ó ñå øóì êàòî îò âèõúð. ×åðâåíà ñâåòëèíà îãðÿ âúðõîâåòå íà ñêàëèòå - è äðàêîíúò ñå ïîÿâè.
Äæóäæåòàòà åäâà èìàõà âðåìå äà ïðèòè÷àò äî òóíåëà, âëà÷åéêè ñëåä ñåáå ñè âúðçîïèòå, êîãàòî Ñìîã ñå çàäàäå ñòðåìèòåëíî îò ñåâåð. Îãíåíèòå åçèöè, èçëèçàùè îò íîçäðèòå ìó, ëèæåõà ñêëîíîâåòå íà ïëàíèíàòà, à êðèëåòå ìó èçäàâàõà òàêúâ øóì, ñÿêàø äóõàøå óðàãàíåí âÿòúð. Ãîðåùîòî ìó äèõàíèå îáãîðè òðåâàòà â íèøàòà, ïðîíèêíà ïðåç ëåêî îòêðåõíàòàòà âðàòà è îïúðëè äæóäæåòàòà, êîèòî ëåæàõà ñêðèòè çàä íåÿ. Çàáëåùóêàõà ïëàìúöè è ÷åðíèòå ñåíêè íà ñêàëèòå çàòàíöóâàõà. Êîãàòî ÷óäîâèùåòî îòìèíà, îòíîâî íàñòúïè ìðàê. Êîí÷åòàòà çàöâèëèõà òðåâîæíî, ñêúñàõà âúæåòàòà, ñ êîèòî áÿõà âúðçàíè, è ñå ðàçáÿãàõà êàòî ïîäèâåëè. Äðàêîíúò ñå ñïóñíà äà ãè ãîíè è èç÷åçíà.
- Ñâúðøåíî å ñ ãîðêèòå æèâîòèíêè! - ðå÷å Òîðèí. - Íèùî íå ìîæå äà óáåãíå íà Ñìîã, ùîì âåäíúæ ãî ñúçðå. À íèå ìàé ùå ñè îñòàíåì çàâèíàãè òóêà, îñâåí àêî íÿêîé íå ñå ðåøè äà èçâúðâè äúëãîòî ðàçñòîÿíèå äî ðåêàòà, ñïîäèðåí îò çîðêîòî îêî íà Ñìîã.
Òàçè âúçìîæíîñò íå ñå õàðåñà íèêîìó. Äæóäæåòàòà ïðîïúëçÿõà ïî-íàâúòðå â òóíåëà, ëåãíàõà îòíîâî è çàòðåïåðàõà, ìàêàð äà áåøå òîïëî è çàäóøíî; òàêà ãè çàâàðè áëåäîòî óòðî, ïðîíèêíàëî ïðåç òåñíèÿ ïðîöåï íà âðàòàòà. Íå âåäíúæ è äâàæ ïðåä íîùòà, òå ÷óâàõà êàê ãðúìîâèòèÿò ïëÿñúê îò êðèëåòå íà äðàêîíà ìèíàâà è çàìèíàâà êðàé òÿõ è çàãëúõâà - Ñìîã óïîðèòî ïðîäúëæàâàøå äà ïðåòúðñâà ñêëîíîâåòå íà ïëàíèíàòà.
Ïî êîí÷åòàòà è ïî ñëåäèòå îò ëàãåðèòå, êîèòî îòêðè, òîé ðàçáðà, ÷å ïî ðåêàòà îò åçåðîòî ñà èäâàëè õîðà è ñà ñå èçêà÷âàëè íà ïëàíèíàòà îòêúì äîëèíàòà. Âðàòàòà îáà÷å óáÿãâàøå îò çîðêèÿ ìó ïîãëåä è çàêúòàíàòà îò âèñîêèòå ñòåíè ìàëêà íèøà îñòàâàøå íåçàñåãíàòà îò ãèáåëíèÿ ìó îãíåí äúõ. Íàïðàçíî òúðñè è îáèêàëÿ äðàêîíúò, äîêàòî íàêðàÿ óòðîòî ïîîõëàäè ãíåâà ìó è òîé ñå ïðèáðà äà ïîñïè âúðõó çëàòíîòî ñè ëîæå è äà ñúáåðå íîâè ñèëè. Äîðè è õèëÿäà ãîäèíè äà ìèíåõà, òîé íÿìàøå íèòî äà çàáðàâè, íèòî äà îïðîñòè êðàæáàòà íà çëàòíàòà ÷àøà è âñå ùåøå äà òúðñè íà÷èí äà ñè îòìúñòè. Ñåãà îáà÷å áàâíî è áåçøóìíî äîïúëçÿ îáðàòíî â ëåãîâèùåòî ñè è çàòâîðè î÷è.
Ñ íàñòúïâàíåòî íà óòðîòî, ñòðàõúò íà äæóäæåòàòà ïîíàìàëÿ. Òå ðàçáèðàõà, ÷å ïîäîáíè ïàòèëà ñà íåèçáåæíè, ùîì èì ñå íàëàãà äà ñå ðàçïðàâÿò ñ òàêúâ ñòðàøåí âðàã, íî ÷å íå áèâà âñå îùå äà ñå îòêàçâàò îò íàìåðåíèÿòà ñè. Ïúê è äà èñêàõà, òúêìî ñåãà íå ìîæåõà äà ñè òðúãíàò, êàêòî áå êàçàë è Òîðèí. Êîí÷åòàòà èì ñå áÿõà èçãóáèëè èëè áÿõà çàãèíàëè, à çà äà ñå îñìåëÿò äà èçìèíàò äúëãèÿ ïúò ïåøà, òðÿáâàøå äà ñå èç÷àêà áäèòåëíîñòòà íà Ñìîã äà îòñëàáíå. Çà ùàñòèå áÿõà ñè ðàçïðåäåëèëè õðàíàòà ïåñòåëèâî è òÿ ùåøå äà èì ñòèãíå îùå çà èçâåñòíî âðåìå.
Äæóäæåòàòà äúëãî óìóâàõà êàêâî äà íàïðàâÿò, çà äà ïîáåäÿò Ñìîã, íî íàêðàÿ íå ìîæàõà äà èçìèñëÿò íèùî è òúêìî â òîâà - ñïîðåä ïðåöåíêàòà íà Áèëáî - áåøå ñëàáîòî ìÿñòî íà òåõíèòå ïëàíîâå. Îáúðêàíè è îáåçñúð÷åíè, òå, êàêòî ñè áå ïðèñúùî íà íðàâà èì, çàïî÷íàõà äà íåãîäóâàò ñðåùó õîáèòà è äà ãî îáâèíÿâàò, ÷å å èçíåñúë çëàòíàòà ÷àøà è ñ òîâà òâúðäå ðàíî å ñúáóäèë ãíåâà íà Ñìîã, êàòî çàáðàâÿõà êîëêî ñå áÿõà çàðàäâàëè îòíà÷àëî íà ïîñòúïêàòà ìó ñàìèòå òå.
- À êàêâî äðóãî, ñïîðåä âàñ, áè òðÿáâàëî äà íàïðàâè åäèí ðàçáîéíèê! - ïîïèòà ãè ÿäîñàíî Áèëáî. - Íàåõòå ìå äà êðàäà ñúêðîâèùà, à íå äà óáèâàì äðàêîíè, êîåòî ñè å ðàáîòà íà âîèíèòå. È àç ñòîðèõ, êàêâîòî ìîæàõ. Íèìà ñòå î÷àêâàëè, ÷å ùå èçïðèïêàì îáðàòíî ñ öÿëîòî ñúêðîâèùå íà Òðîð âúðõó ãúðáà ñè? Àêî íÿêîé èìà ïðàâî äà íåäîâîëñòâóâà, òîâà ñúì àç. Òðÿáâàøå äà äîâåäåòå ïåòñòîòèí ðàçáîéíèöè, à íå åäèí. Ïðàâè ìó ÷åñò íà âàøèÿ äÿäî, ÷å å íàòðóïàë òîëêîâà îãðîìíî áîãàòñòâî, íî âèå èçîáùî íå íàìåðèõòå çà íóæíî äà ìè ðàçÿñíèòå êîëêî âñúùíîñò å ãîëÿìî òî! Äîðè äà áÿõ ïåòäåñåò ïúòè ïî-ãîëÿì, à Ñìîã äà áåøå êðîòúê êàòî çàåê, ïàê ùÿõà äà ñà ìè íóæíè ñòîòèöè ãîäèíè, çà äà ãî èçíåñà öÿëîòî.
Äæóäæåòàòà ñå çàñðàìèõà îò äóìèòå íà Áèëáî è ìó ïîèñêàõà èçâèíåíèå, à Òîðèí ãî ïîïèòà íàé-ó÷òèâî:
- Â òàêúâ ñëó÷àé òè êàêâî ïðåäëàãàø äà íàïðàâèì?
- Àêî ñòàâà äóìà çà èçíàñÿíåòî íà ñúêðîâèùåòî, çàñåãà îùå íå ñúì èçìèñëèë íèùî. Î÷åâèäíî ùå òðÿáâà äà èç÷àêàìå êúñìåòúò íè îòíîâî äà ñå îáúðíå è äà ñå ñïðàâèì ñúñ Ñìîã. Ñïðàâÿíåòî ñ äðàêîíè èçîáùî íå âëèçà â ìîÿòà ñïåöèàëíîñò, íî àç ùå ñå ïîñòàðàÿ äà èçìèñëÿ íåùî. Ìîãà äà êàæà îáà÷å, ÷å íÿìàì íèêàêâà íàäåæäà è áèõ èñêàë äà ñå íàìèðàì â áåçîïàñíîñò ó äîìà.
- Èçëèøíî å äà ãîâîðèì çà òîâà ñåãà. Ïî-äîáðå êàæè êàêâî òðÿáâà äà ïðàâèì!
- Å, àêî íàèñòèíà æåëàåòå äà ÷óåòå ìîÿ ñúâåò, ùå âè êàæà, ÷å íå áèâà äà ïðàâèì íèùî, à ïðîñòî äà ñòîèì, êúäåòî ñìå. Ðàçáèðà ñå, äåíåì ìîæåì äà ïðîïúëçÿâàìå, áåç äà ñå áîèì, íàâúí, çà äà äèøàìå ÷èñò âúçäóõ. Íàâÿðíî ñêîðî ùå òðÿáâà äà èçáåðåì, åäèí èëè äâàìà, êîèòî äà îòèäàò äî ðåêàòà è äà ïîïúëíÿò çàïàñèòå íè. Íîùåì îáà÷å âñè÷êè äî åäèí òðÿáâà äà áúäåì âúòðå â òóíåëà. À ñåãà èñêàì äà âè íàïðàâÿ åäíî ïðåäëîæåíèå: îùå äíåñ ïî îáåä - ïî òîâà âðåìå Ñìîã áè òðÿáâàëî äà å çàäðÿìàë - äà ñå ïðîìúêíà îòíîâî âúòðå ñ âúëøåáíèÿ ïðúñòåí è äà ñå îïèòàì äà ðàçáåðà êàêâî êðîè. Âúçìîæíî å äà îòêðèÿ íåùî. „Âñåêè ñè èìà ñëàáî ìÿñòî", êàêòî êàçâàøå áàùà ìè, ìàêàð ÷å ñèãóðíî íå âàäåøå òîâà çàêëþ÷åíèå îò ëè÷åí îïèò.
Äæóäæåòàòà, ðàçáèðà ñå, ïðèåõà ñ îõîòà ïðåäëîæåíèåòî. Òå âå÷å ñå áÿõà íàó÷èëè äà öåíÿò ìàëêèÿ Áèëáî è òîé âñúùíîñò áå ñòàíàë èñòèíñêèÿò ðúêîâîäèòåë íà ñìåëîòî èì íà÷èíàíèå - ñàì âçåìàøå ðåøåíèÿ è êðîåøå ïëàíîâå.
Ïî ïëàäíå Áèëáî ñå ïðèãîòâè çà âòîðî ïúòåøåñòâèå êúì íåäðàòà íà ïëàíèíàòà. Íå ìó áåøå ìíîãî ïðèÿòíî, ðàçáèðà ñå, íî íå ñå è ñòðàõóâàøå òîëêîâà, êàêòî ïúðâèÿ ïúò, çàùîòî, ìàëêî èëè ìíîãî, âå÷å çíàåøå êàêâî ãî î÷àêâà òàì. Àêî ïîçíàâàøå îáà÷å ïî-äîáðå õèòðèÿ íðàâ íà äðàêîíèòå, ñèãóðíî íÿìàøå äà áúäå òàêà ñïîêîåí è òàêà óâåðåí, ÷å ùå ñâàðè ÷óäîâèùåòî çàñïàëî.
Êîãàòî Áèëáî òðúãíà, íàâúí ãðååøå ñëúíöå, íî â òóíåëà áåøå òúìíî êàòî â ðîã. Ñâåòëèíàòà, êîÿòî ïðîíèêâàøå ïðåç îòêðåõíàòàòà âðàòà, ïîñòåïåííî ñå èçãóáè. Õîáèòúò ñòúïâàøå òîëêîâà áåçøóìíî, êîëêîòî áåçøóìíî áè ñå íîñèë äèì, ïîäåò îò ëåê âåòðåö, è êîãàòî ñòèãíà äîëíèÿ îòâîð, ñå ïî÷óâñòâóâà ìíîãî ãîðä. Òîçè ïúò ÷åðâåíîòî ñèÿíèå åäâà ñå äîëàâÿøå.
„Ñòàðèÿò Ñìîã ñå å èçìîðèë è ñåãà ñïè - ïîìèñëè ñè Áèëáî. - Íå ìîæå äà ìå âèäè, à íÿìà è äà ìå ÷óå. Ñìåëî íàïðåä, Áèëáî!" - Õîáèòúò áåøå çàáðàâèë èëè ïúê íèêîãà íå áåøå ÷óâàë çà ñèëíîòî îáîíÿíèå íà äðàêîíèòå. Òîé íå çíàåøå è äðóãà åäíà âàæíà òÿõíà îñîáåíîñò: òå ìîæåõà äà ñïÿò ñ ïîëóîòâîðåíè î÷è, ùîì ñà ñå óñúìíèëè â íåùî.
Êîãàòî Áèëáî íàäíèêíà ïðåç îòâîðà, Ñìîã èçãëåæäàøå äúëáîêî çàñïàë - íèòî èçëú÷âàøå ñâåòëèíà, íèòî èçäàâàøå çâóê - è àêî íå áÿõà òúíêèòå ñòðóéêè ïàðà, êîèòî èçëèçàõà îò íîçäðèòå ìó, ìîæåøå äà ñå ïîìèñëè, ÷å å ìúðòúâ. Áèëáî òúêìî ñå êàíåøå äà ïðèñòúïè íàïðåä, êîãàòî èçâåäíúæ çàáåëÿçà, ÷å èçïîä ñïóñíàòèÿ êëåïà÷ íà ëÿâîòî îêî íà Ñìîã ñå ïðîìúêâà òúíúê ÷åðâåí ëú÷ ñâåòëèíà. Çíà÷è òîé ñàìî ñå ïðàâåøå íà çàñïàë, à âñúùíîñò íàáëþäàâàøå âõîäà íà òóíåëà! Áèëáî áúðçî ñå äðúïíà íàçàä è ñ ïðèçíàòåëíîñò äîêîñíà âúëøåáíèÿ ïðúñòåí. È òîãàâà Ñìîã çàãîâîðè:
- Å, êðàäåöî! Óñåòèõ òå ïî ìèðèçìàòà! ×óâàì è äèøàíåòî òè! Õàéäå, ïðèáëèæè ñå! È ïàê ñè âçåìè íåùè÷êî - êàêòî âèæäàø, èìà â èçëèøúê!
Íî Áèëáî íå áåøå òîëêîâà íàèâåí è âñå ïàê ïîçíàâàøå äîíÿêúäå ïðèðîäàòà íà äðàêîíèòå, òàêà ÷å àêî Ñìîã ñå áå íàäÿâàë òîëêîâà ëåñíî äà ãî ïîäìàìè äà ñå ïðèáëèæè, íàâÿðíî îñòàíà ðàçî÷àðîâàí.
- Íå, áëàãîäàðÿ òè, î Ñìîã Ñòðàõîâèòè! - îòâúðíà õîáèòúò. - Íå ñúì äîøúë çà ïîäàðúöè. Äîéäîõ ñàìî äà âèäÿ íàèñòèíà ëè ñè òàêúâ îãðîìåí, êàêòî ñå ãîâîðè â ïðèêàçêèòå, çàùîòî íå èì âÿðâàõ.
- À ñåãà âÿðâàø ëè èì? - ïîïèòà äðàêîíúò, ïîëàñêàí äîíÿêúäå, ìàêàð è äà íå ïðèåìàøå çà èñòèíà íèòî äóìà îò êàçàíîòî.
- Äà ñè ïðèçíàÿ, ïåñíèòå è ïðèêàçêèòå äîðè è íàïîëîâèíà íå êàçâàò èñòèíàòà, î, Ñìîã, íàé-âåëèêè è íàé-ãîëåìè îò âñè÷êè äðàêîíè - îòâúðíà Áèëáî.
- Îáíîñêèòå òè ñà òâúðäå èçèñêàíè, çà äà ñè îáèêíîâåí êðàäåö è ëúæåö - ðå÷å äðàêîíúò. - È, êàêòî âèæäàì, ìîåòî èìå òè å èçâåñòíî, à àç íå ñè ñïîìíÿì äà ñúì òå íàäóøâàë ïðåäè. Êîé ñè è îòêúäå èäâàø, àêî ìîãà äà ïîïèòàì?
- Ìîæåø, ðàçáèðà ñå! Àç èäâàì èçïîä Õúëìà è ïúòÿò ìè ìèíàâàøå òó ïîä õúëìîâå, òó íàä õúëìîâå, à ïîíÿêîãà è ïî âúçäóõà. Îñâåí òîâà ìîãà äà ñòàâàì è íåâèäèì.
- Âñè÷êî òîâà ãî âÿðâàì - ðå÷å Ñìîã, - íî òî íå ìîæå äà òè áúäå èìå.
- Àç ñúì òúðñà÷ íà ñëåäè, ñåêà÷ íà ïàÿêîâè íèøêè è æèëåùà ìóøèöà. Èçáðàõà ìå çàðàäè ùàñòëèâàòà öèôðà.
- Ïðåêðàñíè íàèìåíîâàíèÿ! - ñ ïîäèãðàâêà ðå÷å äðàêîíúò. - Íî ùàñòëèâèòå öèôðè íå âèíàãè íîñÿò ùàñòèå.
- Àç ïîãðåáâàì ïðèÿòåëèòå ñè æèâè, óäàâÿì ãè, à ïîñëå ïàê ãè èçâàæäàì æèâè îò âîäàòà.
- Òîâà âå÷å ìàëêî ïîíàìèðèñâà íà èçìèñëèöà - ïðèñìÿ ñå Ñìîã.
- Àç ñúì ïðèÿòåë íà ìå÷êèòå, ãîñò íà îðëèòå, Ïðúñòåíîïðèòåæàòåë, Êúñìåòîíîñà÷ è Áóðååçäà÷ - ïðîäúëæè äà èçáðîÿâà äîñòîéíñòâàòà ñè Áèëáî, äîâîëåí, ÷å å óñïÿë äà ñú÷èíè òàêàâà ñëîæíà ãàòàíêà.
- Äîáðå, äîáðå! - ðå÷å Ñìîã. - Ñàìî íå ïðåóâåëè÷àâàé ìíîãî.
Åòî êàê òðÿáâà äà ñå ðàçãîâàðÿ ñ äðàêîíè, àêî íå èñêàø (îò áëàãîðàçóìèå) äà îòêðèåø èñòèíñêîòî ñè èìå, ïúê è íå èñêàø (ïàê îò áëàãîðàçóìèå) äà ãè ÿäîñàø, êàòî èì îòêàæåø íàïðàâî. Íèêîé äðàêîí íå ìîæå äà óñòîè íà óäîâîëñòâèåòî îò òàêúâ ãàòàíêîïîäîáåí ðàçãîâîð, à äîêàòî òîé ñå ìú÷è äà ïðîóìåå òîâà, êîåòî ñè ìó êàçàë, òè ïå÷åëèø âðåìå. Âñúùíîñò Ñìîã íå ðàçáðà ðàçêàçà íà Áèëáî (êîéòî, ñìÿòàì, çà âàñ å áèë íàïúëíî ÿñåí, òúé êàòî ñòå ó÷àñòâóâàëè çàåäíî ñ õîáèòà âúâ âñè÷êèòå ìó ïðèêëþ÷åíèÿ äîñåãà), íî òîé ñè ìèñëåøå, ÷å ãî å ðàçáðàë, è âçå äà ñå êèñêà åõèäíî.
- Îùå ñíîùè ñè ãî ïîìèñëèõ - ðå÷å ñè Ñìîã. - Åçåðíèòå õîðà, äà, òåçè æàëêè òúðãîâ÷åòà ñà íàìèñëèëè äà ìè ñêðîÿò íÿêàêúâ ïîäúë íîìåð. Äà, òîâà ñà ñàìî Åçåðíèòå õîðà èëè ïúê àç íå ñúì äðàêîí, à íèùîæåí ãóùåð. Íå ñúì ìèíàâàë íàäîëó öÿëà âå÷íîñò, íî ñêîðî ùå ãè ñïîõîäÿ! À ãëàñíî Ñìîã êàçà:
- Äîáðå, äîáðå, î, Áóðååçäà÷î! Ìîæå áè Áóðå ñå å íàðè÷àëî, êîí÷åòî òè, à ìîæå áè è íå, íî âúâ âñåêè ñëó÷àé áåøå äîñòà îõðàíåíî. Òè, êàêòî êàçâàø, ñè íåâèäèì, íî òî íå áåøå. Äà íå çàáðàâÿ äà òè êàæà, ÷å ìèíàëàòà íîù èçÿäîõ øåñò êîí÷åòà, à îñòàíàëèòå ùå çàëîâÿ è ùå èçÿì â íàé-áëèçêî âðåìå. Êàòî îòïëàòà çà ïðåêðàñíàòà ãîùàâêà ùå òè äàì çà òâîå äîáðî åäèí ñúâåò: ñ äæóäæåòàòà äðóãàðóâàé êîëêîòî ìîæåø ïî-ìàëêî.
- Ñ äæóäæåòàòà ëè? - ïðåñòîðè ñå íà èçíåíàäàí Áèëáî.
-Õàéäå, õàéäå, è òè ñè íàìåðèë ïðåä êîãî äà õèòðóâàø! - ñìúìðà ãî Ñìîã. - Íèêîé ïî-äîáðå îò ìåí íå ïîçíàâà ìèðèçìàòà (è âêóñà) íà äæóäæåòàòà. Íèìà ñìÿòàø, ÷å ìîãà äà èçÿì êîí÷å, ÿçäåíî îò äæóäæå, áåç äà ðàçáåðà òîâà? Âúâ âñåêè ñëó÷àé òè ùå ñòèãíåø äî ëîø êðàé, ùîì äðóæèø ñ òàêèâà ïðèÿòåëè, Êðàäåöî Áóðååçäà÷! Íå áèõ èìàë íèùî ïðîòèâ, êàòî ñå âúðíåø ïðè òÿõ, äà èì ïðåäàäåø êàêâî ñúì òè êàçàë. - Ñìîã îáà÷å, íå êàçà íà Áèëáî, ÷å íàäóøâà åäíà íåïîçíàòà ìèðèçìà - õîáèòîâàòà ìèðèçìà, êîÿòî ñèëíî ñúáóæäàøå ëþáîïèòñòâîòî ìó è ãî îçàäà÷àâàøå. - Ïðåäïîëàãàì, ÷å ñà òå âúçíàãðàäèëè äîáðå çà ÷àøàòà, êîÿòî îòêðàäíà ìèíàëàòà âå÷åð? - ïðîäúëæè äðàêîíúò. - Õàéäå, êàæè êàêâà íàãðàäà ïîëó÷è? Íèêàêâà ëè? Âïðî÷åì òîâà å ïðèñúùî íà íðàâà èì. Ñèãóðåí ñúì, ÷å òå ñå ñïîòàéâàò îòâúí, à òåá òå ïðàùàò äà âúðøèø îïàñíàòà ðàáîòà è äà çàäèãàø êàêâîòî ìîæåø, äîêàòî àç ñïÿ. È ñà òè îáåùàëè äà òè äàäàò ïîëàãàåìèÿ òè ñå äÿë, íàëè? Íî òè íå èì âÿðâàé! Çíàé, ÷å ùå òå èçëúæàò, çàòîâà áúäè áëàãîäàðåí, àêî èçîáùî óñïååø äà ñå èçìúêíåø æèâ îòòóêà.
Ìåæäóâðåìåííî Áèëáî çàïî÷íà äà óñåùà, ÷å èçïàäà â îñîáåíî íàñòðîåíèå, ÷å ãî çàâëàäÿâà íÿêàêâî ñòðàííî ñìóùåíèå. Âñåêè ïúò, êîãàòî áëóæäàåùèòå î÷è íà äðàêîíà, êîèòî ãî òúðñåõà â ìðàêà, ïðîáëÿñâàõà íàñðåùà ìó, òîé ñå ðàçòðåïåðâàøå. Çàïî÷âàøå äà èçïèòâà íåîáÿñíèìî æåëàíèå äà èçòè÷à íàïðåä, äà ñå ðàçêðèå ïðåä Ñìîã è äà ìó ðàçïðàâè öÿëàòà èñòèíà. Òîé ÿâíî áå çàñòðàøåí äà èçïàäíå ïîä îìàéíîòî âëèÿíèå íà äðàêîíîâàòà ìàãèÿ. Â åäèí ìèã îáà÷å, õîáèòúò ñå ñåïíà, ñúáðà ñìåëîñò è çàãîâîðè îòíîâî.
- Òè íå çíàåø âñè÷êî, î, Ñìîã, ìîãúùè! - ðå÷å Áèëáî. - Íå ñàìî çëàòîòî íè å äîâåëî íàñàì.
- Õà, õà, õà - èçñìÿ ñå Ñìîã. - Åòî ÷å ñàì ñå èçäàäå, êàòî êàçà „íè å äîâåëî". Çàùî íå êàæåø íàïðàâî „íàñ, ÷åòèðèíàäåñåòèìàòà", ÷å äà ñâúðøèì ñ òîçè âúïðîñ, ãîñïîäèí Êúñìåòîíîñà÷î? Ðàäâàì ñå äà ÷óÿ, ÷å èìàòå è äðóãà ðàáîòà èç òèÿ ìåñòà, îñâåí äà ìè êðàäåòå çëàòîòî. Â òàêúâ ñëó÷àé, ìîæå áè íÿìà ñúâñåì íàïðàçíî äà ñè èçãóáèòå âðåìåòî. À íå âè ëè å ìèíàâàëî ïðåç óì, ÷å äîðè è äà óñïååòå äà îòêðàäíåòå ìàëêî ïî ìàëêî ñúêðîâèùåòî - à çà òîâà ùå âè òðÿáâàò îêîëî ñòîòèíà ãîäèíè, ÷å è ïîâå÷å, - íÿìà äà ìîæåòå äà ñòèãíåòå äàëå÷å ñ íåãî? È ïëàíèíàòà, è ãîðàòà êðèÿò îïàñíîñòè. Íå ñòå ëè ïîìèñëÿëè, ÷å íÿêîé ìîæå äà âè ãî îòíåìå? Ïðåäïîëàãàì, ÷å ñè ñå óñëîâèë çà åäíà ÷åòèðèíàäåñåòà èëè íåùî ïîäîáíî, íàëè? À êàê èçîáùî ùå ÿ ïðåíåñåø? Ñ êàêâî ùå ÿ ïðåâîçèø? Àìè âúîðúæåíèòå ñòðàæè è ïúòíèòå òàêñè? - Òóê Ñìîã ñå ðàçñìÿ ãðúìîãëàñíî. Òîé áåøå êîâàðåí è çúë ïî äóøà è çíàåøå, ÷å ïðåäïîëîæåíèÿòà ìó íå ñà ìíîãî äàëå÷å îò èñòèíàòà, ìàêàð è äà ïîäîçèðàøå, ÷å â äúíîòî íà öåëèÿ êðîåæ ñòîÿò Åçåðíèòå õîðà è ÷å íàâÿðíî å óãîâîðåíî ãîëÿìà ÷àñò îò ïëÿ÷êàòà äà îñòàíå â êðàéáðåæíèÿ ãðàä, êîéòî â ìëàäèòå ãîäèíè íà äðàêîíà ñå íàðè÷àøå Åñãàðîò.
Åäâà ëè ùå ïîâÿðâàòå, íî Áèëáî ñòîåøå è ñëóøàøå êàòî âòðåùåí. Äîñåãà òîé áå íàñî÷âàë âñè÷êèòå ñè ìèñëè è öÿëàòà ñè åíåðãèÿ êúì åäíà öåë - äà ñòèãíå äà Ïëàíèíàòà è äà îòêðèå òàéíèÿ âõîä. Íèêîãà íå ñå áå çàïèòâàë êàê ùå áúäå îòíåòî ñúêðîâèùåòî, íèòî ïúê êàê îíàçè ÷àñò, êîÿòî áè ñå ïàäíàëà íà íåãî, ùå áúäå ïðåíåñåíà ïðåç öåëèÿ äúëúã ïúò
äî ïîä Õúëìà.
Ñåãà â ñúçíàíèåòî ìó ñå çàãíåçäè ìú÷èòåëíîòî ñúìíåíèå - äàëè è äæóäæåòàòà áÿõà çàáðàâèëè òàçè âàæíà ïîäðîáíîñò, èëè ïðåç öÿëîòî âðåìå áÿõà ìó ñå ïðèñìèâàëè òàéíî! Åòî êàêâî âúçäåéñòâèå ìîæåõà äà îêàæàò ïðèêàçêèòå íà äðàêîíà âúðõó íåîïèòíèÿ, âúðõó äîâåð÷èâèÿ ïî õàðàêòåð. Áèëáî, ðàçáèðà ñå, òðÿáâàøå äà áúäå íàùðåê, íî ïðèòåãàòåëíàòà ìîù íà Ñìîã áåøå îãðîìíà.
- Ïàê òè ïîâòàðÿì - ðå÷å Áèëáî, ïðàâåéêè îïèò äà îñòàíå âåðåí íà ïðèÿòåëèòå ñè è äà íå ñå ïðåäàäå, - ìèñúëòà çà çëàòîòî áåøå íà âòîðî ìÿñòî. Íèå âúðâÿõìå ïîä õúëìîâå è íàä õúëìîâå, â áóðè è äúæä â èìåòî íà Îòìúùåíèåòî. Íèìà òè íå ñè ðàçáðàë, î, Ñìîã, íåñìåòíî áîãàòè, ÷å òâîÿòà ïîáåäà òè å ñúçäàëà ñìúðòíè âðàãîâå?
Òîãàâà Ñìîã ñå ðàçñìÿ - ñèëåí è ïîìèòàù êàòî ìîðñêà âúëíà çâóê ïîâàëè Áèëáî íà çåìÿòà, à äæóäæåòàòà ãîðå ñå ñãóøèõà åäíî â äðóãî è ñè ïîìèñëèõà, ÷å ñåãà âå÷å õîáèòúò ñèãóðíî å ñðåùíàë óæàñíàòà ñè ñìúðò.
- Îòìúùåíèå ëè? - èçñóìòÿ äðàêîíúò è ãíåâíèòå ïëàìúöè â î÷èòå ìó îñâåòèõà ïîäçåìèåòî îò êðàé äî êðàé, ñÿêàø â íåãî ïðîáëåñíà àëåíà ñâåòêàâèöà. - Îòìúùåíèå! Öàðÿ íà Ïëàíèíàòà å ìúðòúâ, íèìà ñðåä íåãîâèòå ïîòîìöè èìà òàêèâà, êîèòî ñå îñìåëÿâàò äà òúðñÿò îòïëàòà? Ãèðèîí, ãîñïîäàðÿò íà Äåéë, å ìúðòúâ è àç èçÿäîõ íåãîâèòå õîðà, êàêòî âúëê ÿäå îâöè, íèìà ñà îñòàíàëè íåãîâè ïðàâíóöè, êîèòî áèõà äðúçíàëè äà ñå äîáëèæàò äî ìåí? Óáèâàì âñè÷êî, êîåòî ïîæåëàÿ, è íèùî íå ñìåå äà ìè îêàçâà ñúïðîòèâà. Íÿêîãà èçòðåáèõ äî åäèí ñìåëèòå èì âîèíè, à òàêèâà êàòî òÿõ ñåãà íÿìà ïî ñâåòà. Òîãàâà áÿõ ìëàä è ñëàá. Ñåãà ñúì ñòàð è ñèëåí, ñèëåí, ñèëåí, Êðàäåöî, äåòî ñå ñïîòàéâàø â òúìíîòî! - çëîðàäî äîáàâè Ñìîã. - Áðîíÿòà ìè å çäðàâà êàòî äåñåò ùèòà, ñúáðàíè çàåäíî, çúáèòå ìè ñà ìå÷îâå, à íîêòèòå - êîïèÿ, óäàðúò íà îïàøêàòà ìè ïîðàçÿâà êàòî ãðúì, êðèëåòå ìè ñà óðàãàí, à äèõàíèåòî ìè å ñìúðòîíîñíî!
- Âèíàãè ñúì çíàåë - èçïèñóêà óïëàøåíî Áèëáî, - ÷å îòäîëó äðàêîíèòå íÿìàò áðîíÿ è ñëàáîòî èì ìÿñòî å â îáëàñòòà, õì - íà ãúðäèòå. Íî ñèãóðíî åäèí òàêúâ âñåñèëåí äðàêîí êàòî òåáå ñå å ïîãðèæèë çà òîâà.
Äðàêîíúò â ìèã ïðåñòàíà äà ñå õâàëè.
- Ñâåäåíèÿòà òè ñà ñòàðè - ÿäîñàíî ðå÷å òîé. - Àç ñúì ïîêðèò è îòãîðå, è îòäîëó ñ æåëåçíè ëþñïè è òâúðäè ñêúïîöåííè êàìúíè. Íèêàêâî îñòðèå íå ìîæå äà ìå ïðîíèæå.
- Òðÿáâàøå äà ñå äîñåòÿ - ðå÷å Áèëáî. - Íàèñòèíà êúäå ìîæå äà ñå íàìåðè ðàâåí íà Âåëèêèÿ íåóÿçâèì Ñìîã? È êîé äðóã îñâåí íåãî áè ìîãúë äà ïðèòåæàâà òàêîâà íåîáèêíîâåíî ñêúïî íåùî - åëå÷å îò íàé-ïðåêðàñíè äèàìàíòè!
- Äà, íàèñòèíà íåîáèêíîâåíî ñêúïî íåùî - ïîâòîðè íàèâíî Ñìîã, ïîëàñêàí îò âúçõâàëèòå íà Áèëáî. Òîé íå çíàåøå, ÷å õîáèòúò îùå ïðè ïúðâîòî ñè èäâàíå áåøå çúðíàë ñòðàííàòà çàùèòíà îáâèâêà íà äîëíàòà ìó ÷àñò è ñåãà ïî íÿêàêâè ñâîè ñúîáðàæåíèÿ ãîðåøå îò æåëàíèå äà ÿ ðàçãëåäà ïî-îòáëèçî.
- Ïîãëåäíè! - ðå÷å äðàêîíúò. - Êàêâî ùå êàæåø çà òîâà?
- Ñìàéâàùî êðàñèâî! Íåíàäìèíàòî! Âåëèêîëåïíî! Âúçõèòèòåëíî! - âçå äà âúçêëèöàâà ãëàñíî Áèëáî, à â ñúùîòî âðåìå ñè ìèñëåøå: „Ñòàðèÿò ìó ãëóïàê! Íå çíàå, ÷å îò ëÿâàòà ñòðàíà íà ãúðäèòå ñè èìà åäíî íåçàùèòåíî ìåñòåíöå, ãîëî êàòî îõëþâ áåç ÷åðóïêà!"
Ñëåä êàòî ãîñïîäèí Áåãèíñ âèäÿ òîâà, åäèíñòâåíîòî ìó æåëàíèå îòòóê íàòàòúê áåøå äà ñå èçìúêíå ïî íÿêàêúâ íà÷èí.
- Å, âúâ âñåêè ñëó÷àé íå áèâà ïîâå÷å äà òå çàäúðæàì, Âàøå âåëè÷èå - ðå÷å õîáèòúò, - è äà âè ëèøàâàì îò òúé íåîáõîäèìèÿ âè ñúí. Ñèãóðíî ñòå ìíîãî óìîðåí, çàùîòî êîí÷åòàòà, ñòðóâà ìè ñå, íå ñå ëîâÿò ëåñíî. À ñúùî è ðàçáîéíèöèòå - äîáàâè õàïëèâî Áèëáî, ïðåäè äà ñå îáúðíå è äà õóêíå ñ âñè÷êè ñèëè íàãîðå ïî òóíåëà.
Çàáåëåæêàòà ìó îáà÷å, èçëåçå çëîïîëó÷íà. Äðàêîíúò ñå ðàçÿðè, èçáúëâà ïîäèðå ìó íÿêîëêî îãíåíè åçèêà è ìàêàð Áèëáî äà ïðèïêàøå áúðçî ïî íàíàãîðíèùåòî, âñå ïàê íå áåøå ñå îòäàëå÷èë äîñòàòú÷íî, êîãàòî Ñìîã ñå îïèòà äà ïðîâðå ñòðàøíàòà ñè ãëàâà ïðåç ìàëêèÿ îòâîð. Çà ùàñòèå ÷åëþñòèòå ìó ñå ïðèêëåùèõà, íî ïðåç íîçäðèòå ñè òîé ïðîäúëæè äà ïðàùà îãúí è ïàðà, êîèòî ïî÷òè çàñòèãàõà õîáèòà. Ñèëíî èçïëàøåí è îáãîðåí, òîé ñúñ ñåòíè ñèëè ïîäòè÷âàøå ñëåïåøêîì â òóíåëà. Áåøå äîáèë ñàìîóâåðåíîñò îò îñòðîóìèåòî, êîåòî áå ïðîÿâèë â ðàçãîâîðà ñè ñúñ Ñìîã, íî ïîñëåäñòâèÿòà îò êðàéíàòà ìó çàáåëåæêà ñåãà ãî íàêàðàõà äà ñå îïîìíè.
- Íèêîãà íå ñå øåãóâàé ñ æèâ äðàêîí, ãëóïàâè Áèëáî! - ðå÷å ñè òîé è ïî-êúñíî ÷åñòî îáè÷àøå äà ïîâòàðÿ òîâà ñâîå óìîçàêëþ÷åíèå, êîåòî íàé-íàêðàÿ ñå ïðåâúðíà â ïîñëîâèöà. - Êðàÿò íà ïðèêëþ÷åíèåòî îùå íå å äîøúë - äîáàâè õîáèòúò è òîâà áåøå íàèñòèíà òàêà.
Ñëåäîáåäúò ïðåâàëÿøå è îòñòúïâàøå ðåä íà âå÷åðòà, êîãàòî Áèëáî ñ íåñèãóðíè ñòúïêè ñå ïîÿâè íàâúí è ñå îòïóñíà ïîëóæèâ „íà ïðàãà". Äæóäæåòàòà ñå çàëîâèõà äà ãî ñâåñòÿâàò è äà ëåêóâàò, äîêîëêîòî ìîãàò, ðàíèòå îò îáãàðÿíåòî ìó. Òðÿáâàøå äà ìèíå îáà÷å äúëãî âðåìå, ïðåäè êîñìèòå íà òèëà è íà ïåòèòå ìó äà ïîðàñíàò îòíîâî, çàùîòî áÿõà îïúðëåíè äî ñàìàòà êîæà. Ìåæäóâðåìåííî ïðèÿòåëèòå ìó ñå ñòàðàåõà âñÿ÷åñêè äà ãî îáîäðÿò; òå ãîðÿõà îò íåòúðïåíèå äà ÷óÿò ðàçêàçà ìó è íàé-âå÷å äà ðàçáåðàò çàùî äðàêîíúò áå âäèãíàë òàêúâ ñòðàõîòåí øóì è êàê Áèëáî áå óñïÿë äà ñå ñïàñè.
Õîáèòúò îáà÷å, èçãëåæäàøå óãðèæåí è íåñïîêîåí è òå ñ ìúêà óñïÿâàõà äà èçìúêíàò ïî íÿêîÿ è äðóãà äóìà îò óñòàòà ìó. Êàòî ðàçìèøëÿâàøå âúðõó ñëó÷èëîòî ñå, ñåãà òîé ñúæàëÿâàøå, ÷å áå ðàçêðèë òîëêîâà ìíîãî íåùà ïðåä äðàêîíà è íèêàê íå ìó áåøå ïðèÿòíî äà ðàçêàçâà çà òîâà. Ñòàðèÿò äðîçä áå êàöíàë íà åäíà áëèçêà ñêàëà è ñ íàêëîíåíà íàñòðàíè ãëàâà ñëóøàøå âñè÷êî, êîåòî ñå ãîâîðåøå. Êîëêî ëîøî áå íàñòðîåíèåòî íà Áèëáî, ìîæåòå äà ðàçáåðåòå îò òîâà, ÷å ïî åäíî âðåìå âçå åäèí êàìúê è ãî çàïðàòè ïî äðîçäà, êîéòî îáà÷å ñàìî èçïúðõà ñ êðèëå è ïàê êàöíà íà ñúùîòî ìÿñòî.
- Ïðîêëåòà ïòèöà! - âèêíà ÿäîñàíî Áèëáî. - Ñèãóðåí ñúì, ÷å íè ïîäñëóøâà, ïúê è âèäúò é íèêàê íå ìè õàðåñâà.
- Îñòàâè ÿ íà ìèðà! - îáàäè ñå Òîðèí. - Äðîçäîâåòå ñà äðóæåëþáíè, à òîçè èçãëåæäà ìíîãî ñòàð è ìîæå áè å ïîñëåäíèÿò, îñòàíàë îò ïîðîäàòà, êîÿòî æèâååøå íÿêîãà òóê. Òå áÿõà òîëêîâà ïèòîìíè, ÷å êàöàõà ïî ðúöåòå íà áàùà ìè è íà äÿäî ìè, à áÿõà ñúùî è äúëãîëåòíè, òàêà ÷å íå áèõ ñå èçíåíàäàë, àêî òîçè òóê íàáðîÿâà ñòî, ïúê è ïîâå÷å ãîäèíè è âñå îùå ïîìíè íàøèòå ÷åñòèòè äíè. Æèòåëèòå íà Äåéë áÿõà íàó÷èëè åçèêà èì è èçïðàùàõà ïî òÿõ ñúîáùåíèÿ äî Åçåðíèòå õîðà èëè äî íÿêîè äðóãè.
- Å, òîçè ùå îòíåñå èíòåðåñíè íîâèíè â Åçåðíèÿ ãðàä, àêî çàðàäè òîâà ñåäè òóê è íè ïîäñëóøâà - ðå÷å Áèëáî, - ìàêàð ÷å ñå ñúìíÿâàì äàëè òàì âñå îùå ñà îñòàíàëè õîðà, êîèòî äà ðàçáèðàò åçèêà íà äðîçäîâåòå.
- Íî êàæè íàé-ïîñëå êàêâî ñå ñëó÷è? - çàâèêàõà äæóäæåòàòà. - Ðàçïðàâè íè âñè÷êî ïîäðîáíî!
Áèëáî èì ðàçêàçà ïîäðîáíî âñè÷êî, êîåòî ñè ñïîìíÿøå, è íàêðàÿ ñè ïðèçíà, ÷å ñå ÷óâñòâóâà âèíîâåí, çàãäåòî ÷ðåç ãàòàíêèòå ñè áå äîðàçêðèë îíîâà, êîåòî äðàêîíúò âå÷å áå ðàçáðàë ïî ëàãåðíèòå ñëåäè è ïî êîí÷åòàòà.
- Òîé ñúñ ñèãóðíîñò çíàå, ÷å ñìå äîøëè îò Åçåðíèÿ ãðàä è ÷å ñìå ïîëó÷èëè ïîìîù îòòàì, çàòîâà ìíîãî ñå îïàñÿâàì, ÷å ñåãà ùå íàñî÷è ãíåâà ñè â òàçè ïîñîêà. Êàêâî ìè òðÿáâàøå äà ñïîìåíàâàì, ÷å ñúì áèë Áóðååçäà÷! Äîðè åäèí ñëÿï çàåê îò òèÿ ìåñòà âåäíàãà ùå ñå äîñåòè, ÷å òîâà å ñâúðçàíî ñ Åçåðíèòå õîðà.
- Å, õàéäå! Ñòàíàëîòî - ñòàíàëî. Êàêòî ñúì ÷óâàë, ïðè ðàçãîâîð ñ äðàêîí èçîáùî áèëî òðóäíî äà íå äîïóñíåø ãðåøêà - ðå÷å Áàëèí ñ æåëàíèå äà óñïîêîè õîáèòà. - Àêî ìå ïèòàø ìåí, ùå òè êàæà, ÷å ñå ñïðàâè îòëè÷íî - îòêðè åäíà ìíîãî âàæíà ïîäðîáíîñò è ñå çàâúðíà æèâ è çäðàâ. Ìàëöèíà ñà îíåçè, êîèòî ñà ðàçãîâàðÿëè ñ òàêèâà êàòî Ñìîã è ñà ïîñòèãàëè ñúùèÿ óñïåõ. Èìàìå ãîëÿì êúñìåò, ÷å íàó÷èõìå çà ïðîáèòîòî ìÿñòî â äèàìàíòåíîòî åëå÷å íà ñòàðèÿ äðàêîí.
Òîâà äàäå íîâà íàñîêà íà ðàçãîâîðà. Äæóäæåòàòà âçåõà äà ðàçïðàâÿò ðàçíè èñòîðèè çà óáèâàíå íà äðàêîíè (êðàéíî çàïëåòåíè è î÷åâèäíî èçìèñëåíè), çà ðàçëè÷íèòå íà÷èíè íà óäðÿíå è ïðîáîæäàíå è çà õèòðèòå óëîâêè, êîèòî áèëè ïðèëîæåíè ïðè òåçè ñëó÷àè. Âñè÷êè áÿõà ñúãëàñíè, ÷å äà çàëîâèø äðàêîíà, äîêàòî ñïè, ñúâñåì íå å òàêà ëåñíî, êàêòî èçãëåæäà, è ÷å îïèòúò äà ãî ïðîíèæåø â ñúíÿ ìó ìîæå äà çàâúðøè äàëå÷ ïî-çëîïîëó÷íî, îòêîëêîòî àêî ñå îñìåëèø äà ãî íàïàäíåø îòêðèòî.
Ïðåç öÿëîòî âðåìå, äîêàòî òå ãîâîðåõà, äðîçäúò ãè ñëóøàøå; íàé-ñåòíå, êîãàòî çâåçäèòå âçåõà äà ñå ïîêàçâàò íà íåáîñâîäà, òîé ðàçïåðè áåçøóìíî êðèëå è îòëåòÿ. Äîêàòî äæóäæåòàòà ïðèêàçâàõà, à ñåíêèòå ñå óäúëæàâàõà, Áèëáî ñòàâàøå âñå ïî-ìðà÷åí è ïî-ìðà÷åí è ëîøîòî ìó ïðåä÷óâñòâèå ðàñòåøå. Íàé-íàêðàÿ òîé ïðåêúñíà ðàçãîâîðà.
- Ñèãóðåí ñúì, ÷å òóê ñå íàìèðàìå â ãîëÿìà îïàñíîñò - ðå÷å òîé, - è íå âèæäàì çàùî òðÿáâà ïîâå÷å äà ñòîèì. Äðàêîíúò îáãîðè õóáàâàòà òðåâà, à âå÷å ñå ñïóñíà íîù è ñòàâà ñòóäåíî. Ïúê è íåùî ìè ïîäñêàçâà, ÷å òî÷íî òîâà ìÿñòî ùå áúäå íàïàäíàòî. Ñìîã âå÷å çíàå êàê ñúì ñëÿçúë äîëó äî íåãîâîòî ïîäçåìèå è ìîæåòå äà áúäåòå óâåðåíè, ÷å ùå ñå äîñåòè êúäå èçëèçà äðóãèÿò êðàé íà òóíåëà. Àêî ðåøè, òîé ùå íàòðîøè íà ïàð÷åíöà öåëèÿ òîçè ñêëîí çà äà íè ïîïðå÷è äà âëèçàìå ïîâå÷å, à àêî çàåäíî ñúñ ñêëîíà íè ñìà÷êà è íàñ, ñèãóðíî ùå áúäå îùå ïî-äîâîëåí.
- Ìíîãî ìðà÷íî ãëåäàø íà íåùàòà! - îáúðíà ñå Òîðèí êúì Áèëáî. - Çàùî Ñìîã íå çàïóøè äîëíèÿ îòâîð, ùîì ÷àê òîëêîâà íå æåëàå äà íè äîïóñêà âúòðå? Òîé îáà÷å íå ãî çàïóøâà, àêî ãî áåøå ñòîðèë, ùÿõìå äà ÷óåì.
- Êîé çíàå, êîé çíàå! Ìîæå áè íå ãî å çàïóøèë, çàùîòî îòíà÷àëî å ñìÿòàë äà ñå îïèòà äà ìå ïðèìàìè îòíîâî, à ñåãà ïúê èç÷àêâà äà ñå ñòúìíè äîñòàòú÷íî, çà äà ñå âïóñíå â ëîâèòáà, èëè ïúê íå èñêà äà ñè ðàçâàëÿ ñïàëíÿòà. Íî, òàêà èëè èíà÷å, àç âè ìîëÿ äà íå ñïîðèì ïî òîâà. Ñìîã ùå èçëåçå âñåêè ìèã è åäèíñòâåíàòà íàäåæäà äà ìó óáåãíåì å äà ñå ñêðèåì â òóíåëà è äà çàòâîðèì âðàòàòà.
Áèëáî èçãëåæäàøå òàêà ðàçòðåâîæåí, ÷å äæóäæåòàòà íàé-ïîñëå ñå âñëóøàõà â ñúâåòà ìó è âëÿçîõà â òóíåëà, íî íå áúðçàõà äà çàòâîðÿò âðàòàòà. Òîâà èì ñå ñòðóâàøå áåçðàçñúäíî, çàùîòî íå ñå çíàåøå äàëè ùå ìîãàò äà ÿ îòâîðÿò îòíîâî îòâúòðå, à ìèñúëòà äà îñòàíàò çàòâîðåíè â åäíî ìÿñòî, îò êîåòî ìîæåøå äà ñå èçëåçå åäèíñòâåíî ïðåç áúðëîãàòà íà äðàêîíà, íèêàê íå èì ñå õàðåñâàøå. Îñâåí òîâà âñè÷êî èçãëåæäàøå òèõî è ñïîêîéíî - è îòâúí, è âúòðå â òóíåëà. Åòî çàùî òå äúëãî ñåäÿõà íàáëèçî äî îòêðåõíàòàòà âðàòà è ïðîäúëæàâàõà äà ñè ãîâîðÿò.
Ðàçãîâîðúò èì ñå íàñî÷è êúì çëîíàìåðåíèòå äóìè, êîèòî äðàêîíúò áåøå êàçàë çà òÿõ. Íà Áèëáî ìó ñå èñêàøå íèêîãà äà íå ãè áå ÷óâàë èëè ïîíå äà ìîæåøå äà ñå óâåðè ïî íÿêàêúâ íà÷èí, ÷å äæóäæåòàòà áÿõà èñêðåíè, êîãàòî òâúðäÿõà, ÷å èçîáùî íå ñà ìèñëèëè êàêâî ùå ñòàíå, ñëåä êàòî ñúêðîâèùåòî áúäå ñïå÷åëåíî îòíîâî.
- Íèå çíàåõìå, ÷å íà÷èíàíèåòî íè å îïàñíî - çàÿâè Òîðèí. - Îïàñíîñòòà, êàêòî å èçâåñòíî íà âñè÷êè, âñå îùå íå å îòìèíàëà, íî àç ìèñëÿ, ÷å ñëåä êàòî ñè âúçâúðíåì îòíåòîòî áîãàòñòâî, ùå èìàìå äîñòàòú÷íî âðåìå äà ìèñëèì êàêâî äà íàïðàâèì ñ íåãî. Ùî ñå îòíàñÿ äî òâîÿ äÿë, ãîñïîäèí Áåãèíñ, ìîæåø äà áúäåø íàïúëíî ñïîêîåí. Èñêàì äà òå óâåðÿ, ÷å íèå ñìå òè ïîâå÷å îò áëàãîäàðíè è çàòîâà, êîãàòî ùå èìàìå êàêâî äà ïîäåëÿìå, òè ñàì ùå ñè èçáåðåø òâîÿòà ÷åòèðèíàäåñåòà ÷àñò. Çà ñúæàëåíèå, ñ ïðàâî ñå òðåâîæèø çà ïðåíàñÿíåòî, òúé êàòî, äà ñè ïðèçíàÿ, òî ùå áúäå ñúïðîâîäåíî ñ ãîëåìè òðóäíîñòè - ñ òå÷åíèå íà âðåìåòî ïúòèùàòà íå ñòàâàò ïî-áåçîïàñíè, à òúêìî îáðàòíîòî. Íî íèå ùå íàïðàâèì, êàêâîòî ìîæåì, çà äà òè ïîìîãíåì, è ùå ïîåìåì íàøèÿ äÿë îò ðàçíîñêèòå, êîãàòî ñòàíå íóæäà… Àêî èñêàø, âÿðâàé ìè!
Îòòóê, ðàçãîâîðúò ñå ïðåíåñå êúì ñàìîòî ñúêðîâèùå è êúì îíåçè ñêúïè ïðåäìåòè, çà êîèòî Òîðèí è Áàëèí ñè ñïîìíÿõà. Òå ñå ïèòàõà äàëè âñè÷êî ëåæè âñå îùå íåïîêúòíàòî äîëó â ïîäçåìèåòî: êîïèÿòà, íàïðàâåíè çà àðìèèòå íà âåëèêèÿ (îòäàâíà ïî÷èíàë) öàð Áëàäîðòèí, ÷èèòî âúðõîâå áÿõà òðè ïúòè çàêàëåíè, à ïðúòèòå èì - èçêóñíî óêðàñåíè ñúñ çëàòî; òåçè êîïèÿ îáà÷å áÿõà îñòàíàëè íåïðîäàäåíè íà öàðÿ, à ñúùî è íåçàïëàòåíè. Ñðåä áîãàòñòâàòà òðÿáâàøå äà ñå íàìèðàò è ìíîæåñòâî ùèòîâå, èçðàáîòåíè çà îòäàâíà ïî÷èíàëè âîèíè, ãîëÿìàòà çëàòíà ÷àøà íà Òðîð ñ äâåòå äðúæêè, óêðàñåíà ñ öâåòÿ è ïòèöè ñ î÷è îò ñêúïîöåííè êàìúíè, ïîñðåáðåíè è ïîçëàòåíè áðîíè, îãúðëèåòî íà Ãèðèîí, âëàäåòåëÿ íà Äåéë, íàïðàâåíî îò ïåòñòîòèí çåëåíè êàòî òðåâàòà ñìàðàãäè, êîåòî òîé áå äàë íà äæóäæåòàòà, çà äà èçïëåòàò íà íàé-ãîëåìèÿ ìó ñèí ðèçíèöà îò ñðåáúðíè íèøêè, êàêâàòî íå áå ïðàâåíà äîòîãàâà è êîÿòî èìàëà òðàéíîñòòà è çäðàâèíàòà íà òðè ïúòè çàêàëåíà ñòîìàíà. Íî íàé-êðàñèâîòî îò âñè÷êî ñðåä öÿëîòî òîâà âåëèêîëåïèå áåøå ãîëåìèÿò áÿë ñêúïîöåíåí êàìúê, êîéòî äæóäæåòàòà áÿõà èçâàäèëè èçïîä ñàìèòå íåäðà íà Ïëàíèíàòà - ñàìîòî ñúðöå íà Ïëàíèíàòà, äèàìàíòúò íà Òðåéí, êîéòî áÿõà íàðåêëè Àðêåí.
- Àðêåí! Àðêåí! - âçå äà ïîâòàðÿ óíåñåíî Òîðèí â òúìíèíàòà, îïðÿë áðàäà íà êîëåíåòå ñè. – Òîé áåøå êðúãúë, ñ õèëÿäà øëèôîâàíè ñòðàíè; íà ñâåòëèíàòà íà îãúíÿ ãðååøå êàòî ñðåáðî, êàòî âîäà áëåñòåøå íà ñëúíöåòî, êàòî ñíÿã èñêðåøå íà çâåçäèòå, êàòî äúæä ñèÿåøå íà ëóíàòà!
Îïèÿíÿâÿùèÿò êîïíåæ ïî áîãàòñòâîòî, îáà÷å, áåøå íàïóñíàë Áèëáî. Äîêàòî äæóäæåòàòà ãîâîðåõà, òîé ïî÷òè íå ãè ñëóøàøå. Ñåäåøå áëèçî äî  âðàòàòà, íàîñòðèë óøè äà äîëîâè ïðåç øåïîòà èì âñåêè çâóê, êîéòî áè äîëåòÿë îòâúí èëè îòêúì ïîäçåìèåòî.
Ìðàêúò ñå ñãúñòÿâàøå è Áèëáî ñòàâàøå âñå ïî-íåñïîêîåí.
- Çàòâîðåòå âðàòàòà! – ïîìîëè òîé îòíîâî. – Çíàéòå, ÷å äðàêîíúò íè ãîòâè íåùî. Òàçè òèøèíà ìå ïëàøè ìíîãî ïîâå÷å îò ñíîùíàòà âðÿâà. Çàòâîðåòå âðàòàòà, äîêàòî íå å ñòàíàëî êúñíî!
Òðåâîãàòà â ãëàñà ìó íàêàðà äæóäæåòàòà äà ñå îïîìíÿò. Òîðèí áàâíî ñå îòúðñè îò ìå÷òèòå ñè, ñòàíà è ðèòíà êàìúêà, êîéòî ïîäïèðàå âðàòàòà. Ñëåä òîâà, âñè÷êè äæóäæåòà ÿ çàáóòàõà ñ îáùè óñèëèÿ, äîêàòî òÿ, ñ òðàêâàíå, ñå çàòâîðè. Íèêàêâà ñëåäà îò êëþ÷àëêà íå ñå âèæäàøå âå÷å. Òå áÿõà çàòâîðåíè â Ïëàíèíàòà!
È òúêìî íàâðåìå. Åäâà áÿõà íàâëåçëè ìàëêî ïî-íàâúòðå â òóíåëà, êîãàÿòî ñèëåí óäàð ðàçòúðñè ñêëîíà íà ïëàíèíàòà, ñÿêàø âåëèêàíè èñêàõà äà ãî ïîëîìÿò ñúñ ñòåíîáèòíà ìàøèíà îò ãèãàíòñêè äúáîâè ãðåäè. Ñêàëèòå åêíàõà, ñòåíèòå âçåõà äà ñå ïóêàò è îò òàâàíà, ïî ãëàâèòå íà äæóäæåòàòà, ñå ïîñèïàõà êàìåííè îòëîìêè. Êàêâî áè ñòàíàëî, àêî âðàòàòà âñå îùå ñòîåøå îòâîðåíà, íå ñìåÿ è äà ïîìèñëÿ! Òå õóêíàõà íàäîëó ïî òóíåëà, ðàäîñòíè, ÷å ñà îñòàíàëè æèâè, à çàä òÿõ ñå íîñåøå òúòåíúò îò ÿðîñòòà íà Ñìîã. Òîé òðîøåøå íà ïàð÷åíöà ñêàëè è êàíàðè, ðàçìàõâàéêè îæåñòî÷åíî îãðîìíàòà ñè îïàøêà, äîêàòî ìàëêàòà, óäîáíà íèøà, â êîÿòî áå ðàçïîëîæåí ëàãåðúò èì, îáãîðåíàòà òðåâà, êàìúêúò íà äðîçäà, ïîêðèòèòå ñ îõëþâè ñòåíè, òÿñíàòà ïëîùàäêà – âñè÷êî ñå ñðèíà, ñòàíà íà ïóõ è ïðàõ è ëàâèíà îò íàòðîøåíè êàìúíè ïîëåòÿ êúì äîëèíàòà.
Ñìîã ñå áå èçìúêíàë ñêðèøîì îò ëåãîâèùåòî ñè, áå èçëåòÿë òèõè÷êî âúâ âúçäóõà è ñå áå ïîíåñúë â ìðàêà êàòî íÿêàêúâ èñïîëèíñêè ãàðâàí ïî ïîñîêà íà âÿòúðà íà çàïàä îò ïëàíèíàòà ñ íàäåæäàòà äà çàëîâè íåíàäåéíî íÿêîãî èëè íåùî è äà îòêðèå êúäå òî÷íî å èçõîäúò íà òóíåëà, ïî êîéòî êðàäåöúò áå âëÿçúë â ïîäçåìèåòî. Êîãàòî íå îòêðè íèêîãî è íå âèäÿ íèùî, äîðè è òàì, êúäåòî î÷àêâàøå, ÷å òðÿáâà äà ñå íàìèðà èçõîäúò, ÿðîñòòà ìó ñå ðàçðàçè â ïúëíà ñèëà.
Êàòî ñå íàâèëíÿ çäðàâàòà, òîé ñå ïî÷óâñòâóâà ïî-ñïîêîåí è ðåøè, ÷å ïîíå îò òàçè ïîñîêà ïîâå÷å íÿìà äà ãî áåçïîêîÿò. Ñåãà ìó îñòàâàøå äà îòìúùàâà äðóãàäå.
- Áóðååçäà÷! - èçñóìòÿ Ñìîã. - Áåç ñúìíåíèå òîé å äîøúë ïî ðåêàòà. Ìèðèçìàòà òè ìè å íåïîçíàòà, íî àêî íå ñè îò Åçåðíèòå õîðà, ïîíå ñè ïîëó÷èë ïîìîù îò òÿõ. Çàòîâà ùå îòèäà äà èì ïîêàæà êîé å èñòèíñêèÿò Öàð íà Ïëàíèíàòà.
È òîé ïîëåòÿ ñðåä îãíåíè ïëàìúöè íà þã êúì Òå÷àùàòà ðåêà.


13. ÊÚÄÅ Å ÄÐÀÊÎÍÚÒ?

Ìåæäóâðåìåííî, äæóäæåòàòà ñòîÿõà â òúìíîòî ñðåä ïúëíà òèøèíà. Òå íèòî ÿäÿõà, íèòî ãîâîðåõà. Íå çíàåõà êîëêî âðåìå å ìèíàëî è íå ñìååõà äà ñå ïîìðúäíàò, çàùîòî è íàé-ìàëêèÿò øóì ñå ïîäåìàøå îò åõîòî â òóíåëà. Àêî çàäðåìåõà, ñúáóæäàõà ñå ïàê ñðåä ìðàê è ìúðòâà òèøèíà. Òå ÷àêàõà òàêà äúëãè äíè è íîùè, êàêòî èì ñå ñòðóâàøå, äîêàòî íàêðàÿ çàïî÷íàõà äà ÷óâñòâóâàò, ÷å ñå çàäóøàâàò, ÷å ãëàâèòå èì ñå çàìàéâàò îò ëèïñàòà íà âúçäóõ è ÷å ïîâå÷å íå ìîãàò äà èçäúðæàò. Âå÷å áÿõà ãîòîâè äà ïîñðåùíàò åäâà ëè íå ñ ðàäîñò øóìà îò çàâðúùàíåòî íà äðàêîíà â ëåãîâèùåòî ìó. Òîâà çàòèøèå ãè ïëàøåøå ìíîãî ïîâå÷å - òî èì ïîäñêàçâàøå, ÷å ÷óäîâèùåòî íàâÿðíî èì ãîòâè íÿêàêâà õèòðà êëîïêà, à òóê ïîâå÷å íå ìîæåõà äà ñòîÿò.
Åäèí äåí Òîðèí êàçà:
- Õàéäå äà ñå îïèòàìå äà îòâîðèì âðàòàòà! Àêî íå óñåòÿ ñêîðî ïîëúõà íà âÿòúðà âúðõó ëèöåòî ñè, ùå óìðà. Ïðåäïî÷èòàì Ñìîã äà ìå ñìàæå íàâúí, îòêîëêîòî äà ñå çàäóøà òóê!
Íÿêîëêî îò äæóäæåòàòà ñòàíàõà è òðúãíàõà îïèïîì êúì ìÿñòîòî, êúäåòî ïðåäè ñå íàìèðàøå âðàòàòà, íî òàì îòêðèõà ñàìî íàòðîøåíè ñêàëè. Òàâàíúò íà òóíåëà ñå áå ñðóòèë è áå çàïóøèë èçõîäà. Íèòî êëþ÷, íèòî íÿêàêâà âúëøåáíà ñèëà ìîæåõà äà îòâîðÿò âðàòàòà îòíîâî.
- Çàòâîðåíè ñìå çàâèíàãè! - ïðîñòåíàõà òå. - Òîâà ùå áúäå êðàÿò. Òóê ùå ñè óìðåì. -
Íî, êîé çíàå çàùî, òúêìî êîãàòî äæóäæåòàòà èçïàäíàõà â íàé-ãîëÿìî îò÷àÿíèå, Áèëáî óñåòè, ÷å íÿêàê îñîáåíî ìó îëåêâà íà ñúðöåòî, ñÿêàø òåæúê òîâàð ñå áå ñìúêíàë îò ðàìåíåòå ìó.
- Õàéäå, õàéäå, íå óíèâàéòå! - ðå÷å èì òîé. - Äîêàòî ñìå æèâè, ùå ñå íàäÿâàìå, êàêòî îáè÷àøå äà êàçâà áàùà ìè. „Òðåòèÿò ïúò âúçìåçäÿâà âñè÷êî." Àç òðúãâàì îòíîâî íàäîëó ïî òóíåëà. Ùîì ñëèçàõ äâà ïúòè, ñëåä êàòî çíàåõ, ÷å äðàêîíúò å òàì, çàùî äà íå ñå îïèòàì äà ñëÿçà òðåòè ïúò, êîãàòî âå÷å íå å òîëêîâà ñèãóðíî, ÷å ùå ãî ñâàðÿ? Òàêà èëè èíà÷å, ïîäçåìèåòî å åäèíñòâåíèÿò èçõîä çà íàâúí. Òîçè ïúò îáà÷å ùå å äîáðå, ñòðóâà ìè ñå, âñè÷êè äà äîéäåòå ñ ìåí.
Äæóäæåòàòà áÿõà òîëêîâà îáåçñúð÷åíè, ÷å ñå ñúãëàñèõà è Òîðèí ïðúâ çàêðà÷è ðåäîì ñ Áèëáî.
- Áúäåòå ìíîãî ïðåäïàçëèâè - øåïíåøêîì ãè ïðåäóïðåäè õîáèòúò - è ãëåäàéòå äà âäèãàòå êîëêîòî ñå ìîæå ïî-ìàëêî øóì! Íå áèâà äà ñå èçëàãàìå íà èçëèøíè îïàñíîñòè!
Åäèí ïî åäèí âñè÷êè çàñëèçàõà íàäîëó. Ìàêàð è äà ñå ñòàðàåõà, äæóäæåòàòà, ðàçáèðà ñå, íå ìîæåõà äà âúðâÿò òàêà òèõî, êàêòî õîáèòúò. Òå ïðîâëà÷âàõà êðàêà è ïóôòÿõà, à åõîòî çàñòðàøèòåëíî ïîäñèëâàøå òåçè øóìîâå, íî ìàêàð Áèëáî îò âðåìå íà âðåìå äà ñïèðàøå è äà ñå îñëóøâàøå óïëàøåíî, îòäîëó íå äîëèòàøå íèêàêúâ çâóê. Êîãàòî, ïî ïðåöåíêà íà Áèëáî, íàáëèæèõà ïîäçåìèåòî, òîé íàäÿíà ïðúñòåíà è ïðîäúëæè ñàì íàïðåä. Ïðúñòåíúò îáà÷å áåøå èçëèøåí - íàîêîëî âëàäååøå òàêúâ ìðàê, ÷å âñè÷êè äî
åäèí áÿõà íåâèäèìè è áåç âúëøåáíè ïðúñòåíè. Áåøå íàèñòèíà òîëêîâà òúìíî, ÷å õîáèòúò ñòèãíà äî îòâîðà íåî÷àêâàíî, ïðîòåãíà ðúêà â ïðàçíîòî ïðîñòðàíñòâî, ïîëèòíà íàïðåä è ñå òúðêóëíà ïðåçãëàâà â ïîäçåìèåòî.
Òîé îñòàíà äà ëåæè êàòî âêàìåíåí ïî î÷è íà ïîäà - íå ñìååøå äà ñå ïîìðúäíå, íå ñìååøå äîðè äà äèøà. Íî íèùî íå ñå ðàçäâèæè íàîêîëî. Íå ñå ñúçèðàøå è ëú÷ ñâåòëèíà. ×àê êîãàòî Áèëáî ñå ðåøè íàé-ïîñëå äà âäèãíå ãëàâà, çàáåëÿçà âèñîêî íàä ñåáå ñè íÿêàêâî ñëàáî, áåëåçíèêàâî ìúæäóêàíå. Òî, ðàçáèðà ñå, íå ìîæåøå äà ïðîèçëèçà îò îãíåíîòî äèõàíèå íà äðàêîíà, ìàêàð öÿëîòî ïîìåùåíèå äà áå èçïúëíåíî ñúñ çëîâîííèÿ äúõ íà ÷óäîâèùåòî.
Íàé-ñåòíå ãîñïîäèí Áåãèíñ íå èçäúðæà.
- Ïðîêëåò äà ñè, Ñìîã, äðàêîíå! - âèêíà òîé ñ òúíè÷êèÿ ñè ãëàñ. - Ïðåñòàíè äà èãðàåø íà êðèåíèöà! Îñâåòè òîçè íåïðîãëåäåí ìðàê è ìå èçÿæ, àêî ìîæåø äà ìå õâàíåø!
Åõîòî ðàçíåñå äóìèòå ìó èç òúìíîòî ïîäçåìèå, íî îòãîâîð íå äîéäå. Áèëáî ñå èçïðàâè, àëà íå çíàåøå âå÷å â êîÿ ïîñîêà äà òðúãíå.
- ×óäÿ ñå êàêâî ëè òîëêîâà çàìèñëÿ Ñìîã - ðå÷å ñè òîé. - Äíåñ, êàêòî âèæäàì, íå ñè å ó äîìà. (Âïðî÷åì, êîé çíàå äàëè íàâúí å äíåñ èëè íîùåñ!) Àêî Îèí è Ãëîèí íå áÿõà çàãóáèëè êóòèéêèòå ñè ñ îãíèâî, ùÿõìå äà èçïîëçóâàìå óäîáíèÿ ñëó÷àé äà ïîðàçãëåäàìå íàîêîëî.
- Ñâåòëèíà! - èçâèêà Áèëáî ñ ïúëåí ãëàñ. - Íå ìîæå ëè íÿêîé äà çàïàëè ñâåòëèíà?
Äæóäæåòàòà ìíîãî ñå èçïëàøèõà, êîãàòî Áèëáî ïîëèòíà è òóïíà íà ïîäà â ïîäçåìèåòî. Òå ñå ñêóï÷èõà ñìúë÷àíè íà ìÿñòîòî, êúäåòî òîé ãè áåøå îñòàâèë â òóíåëà, è íå ïðèñòúïèõà íèòî êðà÷êà ïîâå÷å íàïðåä.
- Òèõî! Òèõî! - çàøåïíàõà òå, êîãàòî ÷óõà ãëàñà ìó.
Òîâà, ðàçáèðà ñå, ïîìîãíà íà Áèëáî äà ðàçáåðå êúäå ñå íàìèðàõà òå, íî òîé äúëãî âðåìå íå ÷ó ïîâå÷å íèòî çâóê îò òÿõ. Íàé-íàêðàÿ, êîãàòî çàêðà÷è øóìíî ïî ïîäà è ñ ïúëåí ãëàñ èçêðåùÿ „Ñâåòëèíà!", Òîðèí ñå ïðåñòðàøè è ïðàòè Îèí è Ãëîèí äà îòèäàò äî òîðáèòå ñè, êîèòî áÿõà îñòàíàëè â íà÷àëîòî íà òóíåëà.
Ñëåä ìàëêî, ïî òðåïêàùàòà è ïðèáëèæàâàùà íàñðåùà èì ñâåòëèíà ñå ðàçáðà, ÷å äâåòå äæóäæåòà ñå âðúùàò. Îèí íîñåøå åäíà ìàëêà áîðîâà ôàêëà â ðúêà, à Ãëîèí - ñíîï íåçàïàëåíè ôàêëè ïîä ìèøíèöà. Áèëáî áúðçî èçòè÷à äî îòâîðà è âçå çàïàëåíàòà ôàêëà, íî íå ìîæà äà ñêëîíè äæóäæåòàòà äà çàïàëÿò îñòàíàëèòå ôàêëè, íèòî äà ãî ïîñëåäâàò. Êàêòî Òîðèí îáÿñíè, ãîñïîäèí Áåãèíñ áèë âñå îùå òåõíèÿò ñïåöèàëèñò - ðàçáîéíèê è ðàçóçíàâà÷, è ùîì æåëàåë äà ïîåìå ðèñêà äà ïàëè ñâåòëèíà, òî ñè áèëî íåãîâà ðàáîòà. Òå ùåëè äà ÷àêàò â òóíåëà äà äîéäå äà èì äîíåñå íîâèíè. Ñëåä òîâà äæóäæåòàòà íàñÿäàõà áëèçî äî îòâîðà è ñå ïðèãîòâèõà äà íàáëþäàâàò.
Òå âèäÿõà êàê ìàëêàòà òúìíà ôèãóðêà ñå óïúòè êúì ñðåäàòà íà ïîäçåìèåòî ñ âäèãíàòà âèñîêî ôàêëà. Îò âðåìå íà âðåìå, äîêàòî Áèëáî áåøå âñå îùå áëèçî, òå âèæäàõà êàê ñâåòëèíàòà òðåïâàøå è ñå îëþëÿâàøå, êîãàòî òîé ñå ñïúâàøå â íÿêîé çëàòåí ïðåäìåò. Ïëàìú÷åòî íà ôàêëàòà ïîñòåïåííî ñå ñìàëÿâàøå è ïî åäíî âðåìå âçå ñÿêàø äà ïîäñêà÷à âúâ âúçäóõà. Áèëáî ñå èçêà÷âàøå ïî îãðîìíèÿ êóï ñúêðîâèùà. Ñêîðî òîé ñòèãíà äî âúðõà è ïàê ïðîäúëæè äà âúðâè. Ñëåä òîâà òå ãî âèäÿõà êàê ñå ñïðÿ çà ìèã è ñå íàâåäå, íî íå ðàçáðàõà êàêâà áåøå ïðè÷èíàòà.
Âñúùíîñò, Áèëáî áå íàìåðèë äèàìàíòà Àðêåí, ñàìîòî ñúðöå íà Ïëàíèíàòà. Òîé ãî ïîçíà ïî îïèñàíèåòî íà Òîðèí - åäâà ëè ìîæåøå äà èìà äâà ïîäîáíè êàìúêà äîðè è â òàêîâà áåçìåðíî ñúêðîâèùå, äîðè è â öåëèÿ ñâÿò. Äîêàòî õîáèòúò ñå áå èçêà÷âàë ïî êóï÷èíàòà, áåëèÿò áëÿñúê áå ñòàâàë âñå ïî-ÿðúê è ïî-ÿðúê è ïðîñòî ãî áå ïðèâëÿêúë êúì ñåáå ñè. È êîãàòî ñå ïðèáëèæè äîñòàòú÷íî, ïðåä êðàêàòà ìó ñå î÷åðòà ïðåäìåò ñ êðúãëà ôîðìà, êîéòî ïðè ñâåòëèíàòà íà ôàêëàòà èçëú÷âàøå áåçáðîé ìíîãîöâåòíè òðåïêàùè èñêðè. Íàé-ñåòíå Áèëáî ïîãëåäíà íàäîëó è äúõúò ìó ñïðÿ. Ãîëåìèÿò ñêúïîöåíåí êàìúê, êîéòî äæóäæåòàòà áÿõà èçêîïàëè íÿêîãà îò ãëúáèíèòå íà ïëàíèíàòà, ñâåòåøå íå ñàìî ñúñ ñâîÿ ñîáñòâåíà ñâåòëèíà íî ïîãëúùàøå è ñâåòëèíàòà, êîÿòî ïàäàøå âúðõó íåãî, è ÿ èçïóñêàøå îáðàòíî, ïðåâúðíàòà â äåñåò õèëÿäè áåëè è îáàãðåíè ñ öâåòîâåòå íà äúãàòà îòáëÿñúöè. Î÷àðîâàí, Áèëáî íåñúçíàòåëíî ïðîòåãíà ðúêà êúì äèàìàíòà. Íå ìîæà äà ãî îáõâàíå èçöÿëî ñ ìàëêàòà ñè äëàí, çàùîòî òîé áåøå ãîëÿì è òåæúê, íî âñå ïàê ãî âäèãíà, çàòâîðè î÷è è ãî ïóñíà â íàé-äúëáîêèÿ ñè äæîá.
„Ñåãà âå÷å íàèñòèíà ñúì ðàçáîéíèê è êðàäåö! - ïîìèñëè ñè õîáèòúò. - Íî åäèí äåí íåïðåìåííî ùå îòêðèÿ èñòèíàòà íà äæóäæåòàòà - êîãàòî ìó äîéäå âðåìåòî. Íàëè òå êàçàõà, ÷å ìîãà ñàì äà èçáåðà ñâîÿ äÿë? È àç ñè èçáèðàì èìåííî òîçè êàìúê, ïúê òå, àêî ùàò, äà âçåìàò âñè÷êî îñòàíàëî!"
Áèëáî, îáà÷å, íå áåøå íàïúëíî óáåäåí äàëè äæóäæåòàòà áÿõà èìàëè ïðåäâèä òîçè ïðåêðàñåí äèàìàíò, êîãàòî ìó áÿõà îáåùàëè ñàì äà ñè èçáåðå ñâîÿ äÿë, è ñå îïàñÿâàøå, ÷å ðàíî èëè êúñíî îò èçáîðà ìó ùå ïðîèçëåçå áåäà.
Ñëåä òîâà êðàòêî ñïèðàíå òîé òðúãíà îòíîâî. Ñëåçå îò äðóãàòà ñòðàíà íà îãðîìíèÿ êóï è ñâåòëèíàòà íà ôàêëàòà ìó ñå èçãóáè îò ïîãëåäà íà äæóäæåòàòà. Ñêîðî òå ïàê ãî âèäÿõà äà ñå îòïðàâÿ êúì íàñðåùíèÿ êðàé íà ïîäçåìèåòî.
Òîé âúðâÿ, äîêàòî ñòèãíà äî åäíè ãîëåìè ïîðòè íà ñðåùóïîëîæíàòà ñòðàíà íà îòâîðà è èçâåäíúæ ãî îáëúõíà ñâåæ âúçäóõ, êîéòî åäâà íå óãàñè ôàêëàòà ìó. Áèëáî íàäíèêíà ïëàõî ïðåç âðàòèòå è âèäÿ, ÷å îò òÿõ â ðàçëè÷íè ïîñîêè òðúãâàò øèðîêè êîðèäîðè, ñúçðÿ ñúùî è òúìíèòå î÷åðòàíèÿ íà íÿêàêâî ãîëÿìî ñòúëáèùå, êîåòî ñå ãóáåøå íÿêúäå íàãîðå â ìðàêà. Îò Ñìîã îáà÷å, íÿìàøå íè ñëåäà. Áèëáî òúêìî ñå êàíåøå äà ñå îáúðíå è äà òðúãíå îáðàòíî, êîãàòî íÿêàêâà òúìíà ñÿíêà ñå ñòðåëíà êúì íåãî è ãî äîêîñíà ïî-áóçàòà. Õîáèòúò èçïèñêà è òàêà ñå ñòðåñíà, ÷å ïîëèòíà íàçàä è ïàäíà. Ïàäàéêè îáà÷å, òîé èçòúðâà ôàêëàòà è òÿ óãàñíà.
- Íàäÿâàì ñå äà å áèëî ñàìî íÿêîé ïðèëåï! - ðå÷å ñè òîé ñìóòåíî. - Íî ñåãà êàêâî äà ïðàâÿ? Íàêúäå å èçòîê, íàêúäå - þã, ñåâåð èëè çàïàä? Òîðèí! Áàëèí! Îèí! Ãëîèí! Ôèëè! Êèëè! - çàâèêà Áèëáî, êîëêîòî ìó äúðæåøå ãëàñ. Ãëàñúò ìó îáà÷å, ñÿêàø ïîòúâàøå â òúìíîòî ïðîñòðàíñòâî. - Ôàêëàòà ìè óãàñíà! Íÿêîé äà ìè ñå ïðèòå÷å íà ïîìîù! - Çà ìîìåíò ñìåëîñòòà ìó ãî áå íàïóñíàëà íàïúëíî.
Äæóäæåòàòà åäâà äî÷óõà âèêîâåòå ìó è åäèíñòâåíàòà äóìà, êîÿòî ðàçáðàõà, áåøå „ïîìîù".
- Êàêâî ìîæå äà ñå å ñëó÷èëî? - îáàäè ñå Òîðèí. - Ñèãóðíî íå ãî å íàïàäíàë Ñìîã, èíà÷å íàøèÿò ïîìîùíèê íå áè ïðîäúëæèë òàêà äúëãî äà ïèñêà.
Òå ïî÷àêàõà ìèã-äâà, íî ãðúìîâèòèÿò øóì íà äðàêîíà íå ñå ÷ó, âïðî÷åì íå ñå ÷óâàøå íèêàêúâ äðóã çâóê îñâåí äàëå÷íèòå ïèñúöè íà Áèëáî.
- Õàéäå, íåêîëöèíà îò âàñ äà âçåìàò ïî åäíà ôàêëà - ðàçïîðåäè ñå Òîðèí. - Èçãëåæäà, ÷å ùå òðÿáâà äà ñå ïðèòå÷åì íà ïîìîù íà ðàçáîéíèêà.
- Íàø ðåä å äà ìó ïîìàãàìå - îáàäè ñå Áàëèí - è àç ñúì ãîòîâ äà òðúãíà. Ñìÿòàì, ÷å ïîíå çà ìîìåíòà ãîëÿìà îïàñíîñò íÿìà.
Ãëîèí çàïàëè íÿêîëêî ôàêëè, äæóäæåòàòà èçïúëçÿõà åäíî ïî åäíî îò òóíåëà è ñå çàïðîìúêâàõà ïîêðàé ñòåíàòà êîëêîòî ìîæåõà ïî-áúðçî. Ñêîðî îáà÷å, ñðåùíàõà ñàìèÿ Áèëáî, êîéòî ñå âðúùàøå îáðàòíî êúì òÿõ. Ùîì áå ñúçðÿë îòáëÿñúöèòå íà ôàêëèòå èì, òîé âåäíàãà ñå áåøå îêîïèòèë.
- Íèùî îïàñíî, ñàìî íÿêàêúâ ïðèëåï, êîéòî ìè ñúáîðè ôàêëàòà! - ðå÷å Áèëáî â îòãîâîð íà âúïðîñèòå èì.
Äæóäæåòàòà õåì ñå óñïîêîèõà, õåì ñå ÿäîñàõà, ÷å Áèëáî ãè áå èçïëàøèë áåç ïðè÷èíà. Íå çíàì îáà÷å êàêâî áèõà êàçàëè, àêî òîé èì áåøå ñúîáùèë â òîçè ìîìåíò, ÷å å íàìåðèë ãîëåìèÿ äèàìàíò. Ïúòåì òå áÿõà óñïåëè äà çúðíàò íåñìåòíèòå ñúêðîâèùà è òåõíèÿò ñúêðîâåí êîïíåæ ïî çëàòîòî è ñêúïîöåííèòå êàìúíè áå ïðèïëàìíàë ñ íîâà ñèëà â ñúðöàòà èì, à òîçè êîïíåæ ñúáóæäàøå ó äæóäæåòàòà - äîðè è ó íàé-äîáðèòå - äúðçîñò, ïîíÿêîãà è æåñòîêîñò.
Äæóäæåòàòà íå ÷àêàõà íèêàêâè ïîêàíè. Òå æåëàåõà äà èçïîëçóâàò ñëó÷àÿ, çà äà îãëåäàò ïîäçåìèåòî è ìíîãî èì ñå èñêàøå ïîíå çàñåãà, Ñìîã íàèñòèíà äà ãî íÿìà. Âñè÷êè ãðàáíàõà ïî åäíà çàïàëåíà ôàêëà, çàîçúðòàõà ñå íàñàì è íàòàì è çàáðàâèõà âñÿêàêúâ ñòðàõ è ïðåäïàçëèâîñò. Çàïî÷íàõà äà ãîâîðÿò âèñîêî, äîðè ñè ïîäâèêâàõà, êîãàòî âçåìàõà îò êóïà èëè îò ñòåíàòà íÿêîé ñêúï ñòàð ïðåäìåò, âäèãàõà ãî êúì ñâåòëèíàòà è íåæíî ãî ãàëåõà ñ ïðúñòè.
Ôèëè è Êèëè íàïðàâî áÿõà åäâà ëè íå âúâ âåñåëî íàñòðîåíèå; òå âçåõà äâå îò ìíîãîáðîéíèòå, óâèñåíè íà ñòåíàòà çëàòíè àðôè ñúñ ñðåáúðíè ñòðóíè è çàñâèðèõà è îò àðôèòå, êîèòî âñúùíîñò áÿõà âúëøåáíè (è íå áÿõà äîêîñâàíè îò äðàêîíà, òúé êàòî òîé ìàëêî ñå èíòåðåñóâàøå îò ìóçèêà), ñå ïîíåñîõà íåæíè è õàðìîíè÷íè çâóöè è òúìíîòî ïîäçåìèå ñå èçïúëíè ñ îòäàâíà çàáðàâåíà ìåëîäèÿ. Îñòàíàëèòå äæóäæåòà îáà÷å, áÿõà ïî-ïðàêòè÷íè - òå ñúáèðàõà ñêúïîöåííè êàìúíè è ñè òúï÷åõà äæîáîâåòå, à îíîâà, êîåòî íå ìîæåõà äà âçåìàò ñúñ ñåáå ñè, èçïóñêàõà ñ âúçäèøêà îò ðúöåòå ñè. È Òîðèí íå îñòàíà íàçàä; òîé îáà÷å òúðñåøå íåùî îò åäèíèÿ äî äðóãèÿ êðàé íà êóïà è âñå íå ãî íàìèðàøå. Âñúùíîñò, Òîðèí òúðñåøå äèàìàíòà Àðêåí, íî íå êàçâàøå íèêîìó íèùî çà òîâà.
Äæóäæåòàòà îòêà÷èõà îò ñòåíèòå áðîíè è îðúæèÿ è ñå âúîðúæèõà. Òîðèí íàèñòèíà èìàøå öàðñòâåí âèä â ðèçíèöàòà îò çëàòíè õàëêè, çàòúêíàë áðàäâà ñúñ ñðåáúðíà äðúæêà â óêðàñåíèÿ ñè ñ ðóáèíè êîëàí.
- Ãîñïîäèí Áåãèíñ! - èçâèêà òîé. - Åòî òè ïúðâàòà ÷àñò îò âúçíàãðàæäåíèåòî! Ñúáëå÷è ñêúñàíîòî ñè ïàëòî è îáëå÷è åé òîâà òóê.
È òîé ìåòíà íà ðàìåíåòå íà Áèëáî åäíà ìàëêà ðèçíèöà, èçðàáîòåíà íàâÿðíî çà íÿêîé íåâðúñòåí åëô îò öàðñêèÿ ðîä. Ðèçíèöàòà áåøå íàïðàâåíà îò ñðåáúðíè è ñòîìàíåíè õàëêè, à êàòî äîïúëíåíèå êúì íåÿ èìàøå êîëàí, óêðàñåí ñ ïåðëè è êðèñòàëè. Ëåêèÿò øëåì îò êîæà, ïîäñèëåí îòâúòðå ñúñ ñòîìàíåíè îáðú÷è è îáñèïàí îòâúí ñ áåëè ñêúïîöåííè êàìúíè, ïðèëåãíà òàêà äîáðå íà ãëàâàòà íà Áèëáî, ñÿêàø áåøå ïðàâåí çà íåãî.
“×óâñòâóâàì ñå âåëè÷åñòâåí - ïîìèñëè ñè õîáèòúò, íî êîé çíàå âñúùíîñò êîëêî ñúì ñìåøåí. Êàê áèõà ñå ñìåëè âñè÷êè ó äîìà íà Õúëìà! Æàëêî, ÷å íÿìàì ïîäðúêà îãëåäàëî!"
Âúâ âñåêè ñëó÷àé, ãëàâàòà íà ãîñïîäèí Áåãèíñ íå ñå çàìàÿ òàêà îò îãðîìíîòî ñúêðîâèùå, êàêòî ãëàâèòå íà äæóäæåòàòà. Òå ïðîäúëæàâàõà â ñàìîçàáðàâà äà ñå ðîâÿò è äà ðàçãëåæäàò ñêúïîöåííèòå ïðåäìåòè, òîé îáà÷å ìíîãî ñêîðî ñå îòåã÷è, ñåäíà íà çåìÿòà è ñ òðåâîãà âçå äà ðàçìèøëÿâà êàêúâ ëè ùå áúäå êðàÿò íà âñè÷êî òîâà.
„Ãîòîâ ñúì äà çàìåíÿ äåñåòêè îò òåçè ñêúïè áîêàëè - ïîìèñëè ñè Áèëáî - çà åäíà îñâåæèòåëíà ãëúòêà îò äúðâåíèòå ÷àøè íà Áåîðí!"
- Òîðèí! - èçâèêà òîé âèñîêî. - À ñåãà êàêâî ùå ïðàâèì? Âúîðúæèõìå ñå, íî êàêâî ñòðóâà åäíà ðèçíèöà ïðåä ïîìèòàùàòà ñèëà íà Ñìîã Ñòðàõîâèòèÿ? Òîâà áîãàòñòâî îùå íå å ñïå÷åëåíî îáðàòíî. Ñåãà íèå íå ñìå òðúãíàëè äà òúðñèì çëàòî, à ïúò çà ñïàñåíèå. È çàòîâà ìèñëÿ, ÷å òâúðäå äúëãî ïðåäèçâèêâàìå êúñìåòà ñè!
- Íàïúëíî ñè ïðàâ! - îòâúðíà Òîðèí, êîéòî ñúùî ñå îòúðñè îò îìàÿòà. - Äà âúðâèì! Àç ùå âè âîäÿ. È õèëÿäà ãîäèíè äà ìèíàò, ïàê íÿìà äà çàáðàâÿ ïðîõîäèòå è õîäíèöèòå íà òîçè äâîðåö!
Òîðèí ïîâèêà îñòàíàëèòå, òå ñå ñúáðàõà è âäèãíàëè âèñîêî íàä ãëàâèòå ñè ôàêëè, ïîåõà ïðåç çåéíàëèòå âðàòè, íî íå âåäíúæ è äâàæ ñå îáðúùàõà, çà äà õâúðëÿò íàçàä ïîãëåäè, èçïúëíåíè ñ êîïíåæ.
Ëúñêàâèòå áðîíè áÿõà ñêðèòè ïîä ñòàðèòå íàìåòêè, à øëåìîâåòå - ïîä ñêúñàíèòå êà÷óëêè. Íàðåäåíè åäíî çàä äðóãî, äæóäæåòàòà ñëåäâàõà Òîðèí. Òå ïðèëè÷àõà íà íÿêàêâà âúðâîëèöà îò ñâåòëèíè, êîÿòî ñå äâèæåøå â ìðàêà, ñïèðàøå ñå ÷åñòî è ñå îñëóøâàøå ñòðàõëèâî, çà äà äîëîâè ãðîìîëåíåòî íà çàâðúùàùèÿ ñå äðàêîí.
Ìàêàð öÿëàòà ñòàðà óêðàñà äà áåøå îòäàâíà ïîõàáåíà è íàòðîøåíà, ìàêàð âñè÷êî äà áåøå îìúðñåíî è ïîðóòåíî îò âëèçàíåòî è èçëèçàíåòî íà ÷óäîâèùåòî, Òîðèí ïîçíàâàøå íà ïðúñòè âñÿêî êúò÷å, çíàåøå âñåêè êîðèäîð è âñåêè çàâîé. Ïúðâî ñå èçêà÷èõà ïî âèñîêèòå ñòúëáè, ïîñëå çàâèõà è ïðåìèíàõà ïðåç åõòÿùè êîðèäîðè, ñåòíå ïàê çàâèõà è ïàê ñå êà÷èõà ïî íÿêàêâè ñòúëáè, à ñëåä òîâà ïî äðóãè. Øèðîêèòå è ãëàäêè ñòúïàëà áÿõà èçñå÷åíè â ñàìàòà ñêàëà. È âñå íàãîðå è íàãîðå ñå èçêà÷âàõà äæóäæåòàòà, áåç äà ñðåùíàò äîðè è ñëåäà îò æèâà äóøà, ñàìî íÿêàêâè íåÿñíè ñåíêè ñå ñêðèâàõà ñ ïúðõàíå èç òúìíèòå úãëè ïðè ïðèáëèæàâàíåòî íà ôàêëèòå.
Ñòúïàëàòà îáà÷å íå áÿõà íàïðàâåíè çà õîáèòîâè êðàêà è Áèëáî ÷óâñòâóâàøå, ÷å ñèëèòå ìó âå÷å ñå èç÷åðïâàò, êîãàòî òàâàíúò èçâåäíúæ ñå èçâèñè íàãîðå è áëÿñúêúò íà ôàêëèòå ïîìðúêíà. Ïðåç åäèí îòâîð, íÿêúäå âèñîêî ïðîíèêâàøå áëåäî ñèÿíèå è âúçäóõúò ñòàíà ïî-ñâåæ. Îòïðåä, ïðåç ãîëåìèòå ïîðòè, êîèòî âèñÿõà îáãîðåíè è ðàçêðèâåíè íà ïàíòèòå ñè, ñúùî ïðîíèêâàøå ñâåòëèíà.
- Òîâà å ãîëÿìàòà çàëà íà Òðîð - îáÿñíè Òîðèí, - çàëàòà çà ïèðøåñòâà è çàñåäàíèÿ. Íåäàëå÷ îòòóê ñå íàìèðà Ãëàâíàòà ïîðòà.
Äæóäæåòàòà ïðåêîñèõà îïóñòîøåíàòà çàëà. Ðàçòðîøåíè è îáãîðåíè ìàñè, ñòîëîâå è ïåéêè ëåæàõà ïðåêàòóðåíè íà ïîäà. ×åðåïè è êîñòè ñå âàëÿõà â ïðàõà ðåäîì ñ èçïî÷óïåíè êàíè, áîêàëè è ðîãîâå çà âèíî. Êîãàòî ãðóïàòà ìèíà ïðåç âðàòèòå íà ñðåùóïîëîæíàòà ñòðàíà íà çàëàòà, ñå ÷ó øóì îò òå÷àùà âîäà è ñèâêàâàòà ñâåòëèíà ñòàíà ïî-îáèëíà.
- Òóê å èçâîðúò íà Òå÷àùàòà ðåêà - êàçà Òîðèí. - Îòòóê òÿ òðúãâà çàáúðçàíî êúì Ïîðòàòà. Ùå ñëåäâàìå íåéíèÿ ïúò!
Îò åäèí òúìåí îòâîð â ñêàëàòà èçâèðàøå âîäà è ñå âòóðâàøå ðàçïåíåíà ïî äúëáîê è òåñåí êàíàë, èçñå÷åí íÿêîãà îò èçêóñíèòå ðúöå íà äæóäæåòàòà. Óñïîðåäíî ñ êàíàëà âúðâåøå ïúòåêà, ïîñòëàíà ñúñ çàîáëåíè êàìúíè è äîñòàòú÷íî øèðîêà, çà äà ìèíàò íåêîëöèíà åäèí äî äðóã. Áåãúëöèòå èçìèíàõà ïî÷òè òè÷åøêîì òàçè ïúòåêà, ñâèõà çàä åäèí øèðîê çàâîé è - î, ÷óäî! Î÷èòå èì ñå çàñëåïèõà îò ÿðêà äíåâíà ñâåòëèíà. Ïðåä òÿõ ñå èçäèãàøå âèñîê ñâîä, ïî êîéòî âñå îùå ëè÷àõà ñëåäè îò íÿêîãàøíà óêðàñà, ìàêàð òîé äà áåøå ñèëíî ïîõàáåí, íàïóêàí è îïóøåí. Çàáóëåíîòî â ìúãëÿâèíà ñëúíöå îãðÿâàøå ñêëîíîâåòå íà Ïëàíèíàòà è íÿêîëêî çëàòèñòè ëú÷à îçàðÿâàõà íàñòèëêàòà ïðåä ïðàãà.
ßòî ïðèëåïè, ñòðåñíàòè îò äèìÿùèòå ôàêëè, ñå ðàçëåòÿõà áåçðåäíî íàîêîëî. Êîãàòî äæóäæåòàòà ïîíå÷èõà äà ïðèñòúïÿò íàïðåä, êðàêàòà èì ñå õëúçíàõà ïî êàìúíèòå, êîèòî Ñìîã áå èçãëàäèë è èçëúñêàë ïðè ÷åñòîòî ñè ïðåìèíàâàíå. Òóê ðåêàòà èçëèçàøå øóìíî íàâúí è ðàçïåíåíà ñå ñïóñêàøå êúì äîëèíàòà. Äæóäæåòàòà çàõâúðëèõà ôàêëèòå ñè íà çåìÿòà è âïåðèõà íàïðåä çàñëåïåíè î÷è. Áÿõà ñòèãíàëè äî Ãëàâíàòà ïîðòà, îòêúäåòî ñå âèæäàøå Äåéë.
- Å! - ðå÷å Áèëáî. - Íèêîãà íå ñúì âÿðâàë, ÷å ùå ìîãà äà ïîãëåäíà ïðåç òàçè âðàòà. Íå ñúì âÿðâàë ñúùî, ÷å ùå ìè áúäå òîëêîâà ïðèÿòíî äà âèäÿ îòíîâî ñëúíöåòî è äà óñåòÿ ïîëúõà íà âÿòúðà ïî ëèöåòî ñè. Îõ, êîëêî å ñòóäåí âñúùíîñò òîçè âÿòúð!
È íàèñòèíà, îñòúð âÿòúð ïîâÿâàøå îò èçòîê, âåùàåéêè íàáëèæàâàíåòî íà çèìàòà. Òîé ïðåïóñêàøå ñòðåìèòåëíî ïî ñêëîíîâåòå êúì äîëèíàòà è ñòåíåøå ñðåä ñêàëèòå. Ñëåä äúëãèÿ ïðåñòîé â äóøíèòå ïîäçåìíè âëàäåíèÿ íà äðàêîíà, äæóäæåòàòà ñåãà ñå ðàçòðåïåðàõà îò ñòóä.
Èçâåäíúæ Áèëáî ñå ñåòè, ÷å å íå ñàìî óìîðåí, íî è ìíîãî ãëàäåí.
- Èçãëåæäà, ÷å å êúñíà óòðèí - ðå÷å òîé - è, ñòðóâà ìè ñå, âðåìå çà çàêóñêà, àêî èçîáùî èìà òàêàâà. Íå ìèñëÿ îáà÷å, ÷å ïðàãúò íà äðàêîíîâîòî æèëèùå å íàé-áåçîïàñíîòî ìÿñòî çà òàçè öåë. Çàòîâà âè ïðåäëàãàì äà îòèäåì íÿêúäå, êúäåòî áèõìå ìîãëè äà ïîñåäíåì çà ìàëêî íà ñïîêîéñòâèå.
- Ïðàâ ñè! - ñúãëàñè ñå Áàëèí. - Ìèñëÿ, ÷å çíàì åäíî ïîäõîäÿùî ìÿñòî - ñòàðèÿò íàáëþäàòåëåí ïîñò â þãîçàïàäíèÿ êðàé íà Ïëàíèíàòà.
- Êîëêî å äàëå÷ îòòóê? - ïîïèòà Áèëáî.
- Íà ïåò ÷àñà óñèëåí õîä, ñòðóâà ìè ñå. Îòèâàíåòî äîòàì ùå å òðóäíî. Èçãëåæäà, ÷å öåëèÿò ïúò, êîéòî òðúãâà îò Ïîðòàòà è âúðâè ïî ëåâèÿ áðÿã íà ðåêàòà, å ðàçáèò. Íî ïîãëåäíè åé òàì, äîëó! Ðåêàòà ïðàâè øèðîê çàâîé íà èçòîê òúêìî ïðåä ðàçâàëèíèòå íà Äåéë. Íà òîâà ìÿñòî íÿêîãà èìàøå ìîñò, êîéòî âîäåøå äî ñòðúìíè ñòúëáè; òå ñå èçêà÷âàõà ïî äåñíèÿ áðÿã è îòòàì ïðîäúëæàâàøå ïúò êúì Ãàðâàíîâèÿ õúëì. Îò ïúòÿ ñå îòäåëÿøå ïúòåêà, ïî êîÿòî ñå ñòèãàøå ïðàâî íà ïîñòà. Èçêà÷âàíåòî ùå å òðóäíî, äîðè àêî ñòàðèòå ñòúïàëà âñå îùå ñè ñòîÿò.
- Ìàé÷èöå! - ïðîñòåíà õîáèòúò. - Òîëêîâà äúëãî äà âúðâèì è äà ñå êàòåðèì, áåç äà ñìå çàêóñèëè! ×óäÿ ñå êîëêî ëè çàêóñêè, îáåäè è âå÷åðè ñìå ïðîïóñíàëè â òàçè îòâðàòèòåëíà, çàáðàâåíà îò âðåìåòî äóïêà!
Âñúùíîñò, áÿõà èçìèíàëè äâå íîùè è åäèí äåí, îòêàêòî äðàêîíúò áå ðàçðóøèë òàéíàòà âðàòà (à â òîçè ïðîìåæäóòúê áåãúëöèòå ñè áÿõà ïîõàïíàëè, ðàçáèðà ñå), íî Áèëáî äîòîëêîâà áåøå çàãóáèë ïðåäñòàâà çà âðåìåòî, ÷å íå çíàåøå äàëè áÿõà ïðåñòîÿëè â ïîäçåìèåòî åäíà íîù èëè öÿëà ñåäìèöà.
- Õàéäå, õàéäå! - ðå÷å Òîðèí ïðåç ñìÿõ; òîé áå çàïî÷íàë äà ñè âúçâðúùà ñàìîóâåðåíîñòòà è ïîäðúíêâàøå ñêúïîöåííèòå êàìúíè â äæîáà ñè. - Íå íàðè÷àé äâîðåöà ìè îòâðàòèòåëíà äóïêà! Ïî÷àêàé ñàìî äà ãî âèäèø, êîãàòî ùå áúäå ïî÷èñòåí è óêðàñåí îòíîâî.
- Òîâà íÿìà äà ñòàíå, äîêàòî Ñìîã íå óìðå - îòâúðíà ìðà÷íî Áèëáî. - Âïðî÷åì êúäå ëè å òîé? Áèõ ñå îòêàçàë îò åäíà õóáàâà çàêóñêà, çà äà óçíàÿ. Äàíî ñàìî íå ñåäè íà âúðõà íà Ïëàíèíàòà è íå íè ãëåäà îòòàì.
Òîâà ïðåäïîëîæåíèå, ïîäõâúðëåíî íà øåãà, çäðàâàòà ðàçòðåâîæè äæóäæåòàòà è òå ðåøèõà, ÷å Áèëáî è Áàëèí ñà ïðàâè.
- Íåçàáàâíî òðÿáâà äà ñå ìàõàìå îòòóê - ðå÷å Äîðè. - Èìàì ÷óâñòâîòî, ÷å î÷èòå ìó ñà âïèòè â òèëà ìè.
- Ñòóäåíî è ïóñòî ìÿñòî - äîäàäå ñëåä íåãî Áîìáóð. - Ìîæå äà èìà êàêâî äà ñå ïèå, íî çà ÿäåíå íèùî íÿìà. Åäèí äðàêîí âèíàãè ùå áúäå ãëàäåí èç òèÿ ìåñòà.
- Õàéäå, ñòèãà! - èçâèêàõà îñòàíàëèòå. - Äà âúðâèì òàì, êúäåòî ïðåäëàãà Áàëèí.
Ïîä ñêàëèñòàòà ñòåíà îòäÿñíî íÿìàøå ïúòåêà è çàòîâà òå çàêðà÷èõà ìåæäó êàìúíèòå îò ëÿâàòà ñòðàíà íà ðåêàòà. Îïóñòîøåíèåòî, êîåòî öàðåøå íàîêîëî, îòðåçâè äîðè è Òîðèí. Ìîñòúò, çà êîéòî áåøå ãîâîðèë Áàëèí, îòäàâíà áå ïîðóòåí è ïîâå÷åòî îò êàìúíèòå ìó ñåãà ëåæàõà â ïëèò÷èíèòå íà ðàçïåíåíèÿ ïîòîê. Äæóäæåòàòà îáà÷å ïðåêîñèõà ðåêàòà áåç îñîáåíî çàòðóäíåíèå, îòêðèõà íÿêîãàøíèòå ñòúïàëà è ñå ïîêàòåðèõà ïî ñòðúìíèÿ áðÿã. Êàòî ïîâúðâÿõà èçâåñòíî âðåìå, òå èçëÿçîõà íà ñòàðèÿ ïúò, à ñêîðî ñëåä òîâà ñòèãíàõà äî äúëáîêà äîë÷èíêà, çàêúòàíà ñðåä ñêàëèòå. Òàì, òå ñè îòïî÷èíàõà çà ìàëêî è çàêóñèõà ñ Êðàì è âîäà. (Àêî ïèòàòå êàêâî å òîâà Êðàì, ìîãà ñàìî äà âè êàæà, ÷å íå çíàì ñúâñåì òî÷íî; äîêîëêîòî ñúì ÷óâàë, å íåùî îò ðîäà íà áèñêâèòèòå - õðàíèòåëíî è òðàéíî, íî íå îñîáåíî âêóñíî, òàêà ÷å íå ìîæåø äà èçïèòàø óäîâîëñòâèå îò íåãî, íî çàòîâà ïúê ñè ðàçäâèæâàø äîáðå ÷åëþñòèòå, äîêàòî ãî äúâ÷åø. Åçåðíèòå õîðà ãî ïðàâåëè, êîãàòî èì ïðåäñòîåëè äúëãè ïúòåøåñòâèÿ.)
Ñëåä çàêóñêàòà äæóäæåòàòà ïîòåãëèõà îòíîâî. Ñåãà ïúòÿò òðúãâàøå íà çàïàä, îòäàëå÷àâàøå ñå îò ðåêàòà è ñå ïðèáëèæàâàøå äî âèñîêîòî, îáúðíàòî íà þã ðàçêëîíåíèå íà Ïëàíèíàòà. Íàé-ñåòíå, òå ñòèãíàõà äî ïëàíèíñêàòà ïúòåêà. Òÿ ñå èçêà÷âàøå ñòðúìíî íàãîðå è áåãúëöèòå, íàðåäåíè åäèí çàä äðóã, òåæêî, òåæêî êðåòàõà ïî íåÿ, äîêàòî íàé-íàêðàÿ, êúñíî ñëåäîáåä ñòèãíàõà äî âúðõà íà âúçâèøåíèåòî è îòòàì âèäÿõà çèìíîòî ñëúíöå äà çàëÿçâà íà çàïàä.
Âúðõúò íà âúçâèøåíèåòî, âñúùíîñò ïðåäñòàâëÿâàøå åäíî çàðàâíåíî ìÿñòî, îòêðèòî îò òðè ñòðàíè, à îò ÷åòâúðòàòà - ñåâåðíàòà - çàùèòåíî îò ñêàëíà ñòåíà, â êîÿòî èìàøå îòâîð, ïîäîáåí íà âðàòà. Îò òîçè îòâîð ñå îòêðèâàøå ïðîñòîðíà ãëåäêà íà èçòîê, íà þã è íà çàïàä.
- Åäíî âðåìå òóê âèíàãè äúðæàõìå ñòðàæà - ðå÷å Áàëèí, - à òàçè âðàòà âîäè êúì åäíî èçäúëáàíî â ñêàëàòà ïîìåùåíèå, êîåòî ñëóæåøå çà êàðàóëíà. Òàêèâà ïîñòîâå èìàøå íà íÿêîëêî ìåñòà èç Ïëàíèíàòà. Â îíåçè ùàñòëèâè äíè îáà÷å, íè ñå ñòðóâàøå, ÷å íÿìà îò êàêâî äà ñå ïàçèì, çàòîâà è ñòðàæèòå íå áÿõà îñîáåíî áäèòåëíè, èíà÷å äðàêîíúò ñèãóðíî íÿìàøå äà íè ñâàðè òàêà íåïîäãîòâåíè è íåùàòà íàâÿðíî ùÿõà äà ñå ðàçâèÿò äðóãîÿ÷å. Ñåãà íèå ìîæåì äà ñå ñêðèåì òóê çà èçâåñòíî âðåìå è äà íàáëþäàâàìå âñè÷êî, êîåòî ñòàâà íàîêîëî, áåç íÿêîé äà íè âèæäà.
- Êàêâà ïîëçà îò òîâà, àêî âå÷å ñà íè çàáåëÿçàëè, äîêàòî èäâàõìå? - êàçà Äîðè, êîéòî íå îòêúñâàøå ïîãëåä îò âúðõà íà Ïëàíèíàòà, ñÿêàø î÷àêâàøå äà âèäè òàì Ñìîã, êàöíàë êàòî ïòèöà íà êàìáàíàðèÿ.
- Äðóãà âúçìîæíîñò íÿìàìå - ðå÷å Òîðèí. - Äíåñ íå ìîæåì äà âúðâèì ïîâå÷å.
- Òî÷íî òàêà, òî÷íî òàêà! - âèêíà Áèëáî è ñå ïðîñíà íà çåìÿòà.
Â èçñå÷åíîòî â ñêàëàòà ïîìåùåíèå èìàøå ìÿñòî äà ñå íàñòàíÿò ñòîòèíà; ïî-íàâúòðå ïúê èìàøå âòîðî, ïî-ìàëêî ïîìåùåíèå, äî êîåòî íå äîñòèãàøå ñòóäúò îòâúí. Âñè÷êî áåøå íàïúëíî çàïóñòÿëî, î÷åâèäíî ïî âðåìå íà âëàäè÷åñòâîòî íà Ñìîã äîðè äèâè æèâîòíè íå áÿõà âëèçàëè òóê. Äæóäæåòàòà ðàçïîëîæèõà òîâàðà ñè, íÿêîè îò òÿõ íà÷àñà ñå ïðîñíàõà íà çåìÿòà è çàñïàõà, äðóãè îáà÷å ñåäíàõà áëèçî äî âúíøíèÿ îòâîð è çàïî÷íàõà äà îáñúæäàò ïîëîæåíèåòî ñè. Êàêâîòî è äà ãîâîðåõà, âñå ñå âðúùàõà êúì åäíî: êúäå å Ñìîã? Ãëåäàõà íà çàïàä - íå ñå âèæäàøå íèùî; ãëåäàõà íà èçòîê - ïàê íå ñå âèæäàøå íèùî; íà þã ñúùî íÿìàøå ñëåäà îò äðàêîíà, íî â òàçè ïîñîêà ñå ñúçèðàøå îãðîìíî ìíîæåñòâî îò ïòèöè, êîèòî êðúæàõà íåñïîêîéíî. Äæóäæåòàòà íàïðÿãàõà î÷è è ñå ÷óäåõà;
äîðè è êîãàòî ïúðâèòå çâåçäè èçãðÿõà, òå âñå îùå íå áÿõà ïðîóìåëè êàêâî òî÷íî ñòàâà.


14. ÎÃÚÍ È ÂÎÄÀ

Àêî è âèå, êàòî äæóäæåòàòà æåëàåòå äà íàó÷èòå êàêâî áå ñòàíàëî ñúñ Ñìîã, ùå òðÿáâà äà ñå âúðíåòå äâà äíè íàçàä, â îíàçè âå÷åð, êîãàòî òîé ðàçðóøè òàéíàòà âðàòà è ðàçãíåâåí ïîëåòÿ ñðåä îãíåíè ïëàìúöè.
Ïîâå÷åòî îò Åçåðíèòå õîðà ñå áÿõà ïðèáðàëè ïî êúùèòå ñè, çàùîòî íà èçòîê áåøå ïðèòúìíÿëî è îòòàì äóõàøå õëàäåí âÿòúð, íåêîëöèíà îáà÷å, âñå îùå ñå ðàçõîæäàõà ïî ïðèñòàíèòå, òúé êàòî îáè÷àõà äà ñå ëþáóâàò íà îòáëÿñúêà íà èçãðÿâàùèòå çâåçäè âúðõó ãëàäêàòà ïîâúðõíîñò íà åçåðîòî. Îò ãðàäà, Ïëàíèíàòà íå ñå âèæäàøå. Íÿêîëêî íèñêè âúçâèøåíèÿ, êîèòî ñå èçäèãàõà â ãîðíèÿ êðàé íà åçåðîòî è ñðåä êîèòî Òå÷àùàòà ðåêà ñå ñïóñêàøå óñòðåìíî îò ñåâåð, ÿ çàòóëâàõà îò ïîãëåäà. Ïðè ÿñíî âðåìå, ñå ñúçèðàøå ñàìî âèñîêèÿò é îñòúð âðúõ, íî Åçåðíèòå õîðà ðÿäêî ïîãëåæäàõà êúì íåãî, çàùîòî òîé èìàøå ìðà÷åí è çëîâåù âèä äîðè ïðè ñâåòëèíàòà íà óòðîòî. Ñåãà âúðõúò áåøå èçöÿëî çàáóëåí â ìðàê.
È èçâåäíúæ, òîé ñå ïîÿâè íà êðúãîçîðà. Íÿêàêâî ñèÿíèå ïðèïëàìíà çà ìèã, îñâåòè ãî è ïàê óãàñíà.
- Âèæòå! - èçâèêà åäèí îò Åçåðíèòå õîðà. - Ñâåòëèíèòå ïàê ñå ïîÿâÿâàò. Ñíîùè ïàçà÷èòå ñà ãè ãëåäàëè êàê ïðîñâåòâàò è óãàñâàò îò ïîëóíîù äî çîðè. Íåùî ñòàâà òàì, ãîðå.
- Ìîæå áè Öàðÿ íà Ïëàíèíàòà êîâå çëàòî - îáàäè ñå äðóã. - Òîé îòäàâíà òðúãíà íà ñåâåð, âðåìå å âå÷å îíîâà, çà êîåòî ñå ðàçêàçâà â ñòàðèòå ïåñíè, äà çàïî÷íå äà ñå ñáúäâà.
- Çà êîé öàð ãîâîðèø? - ïîïèòà ñ ìðà÷åí ãëàñ òðåòè. - Ïîâå÷å îò ñèãóðåí ñúì, ÷å òîâà å îïóñòîøèòåëíèÿò îãúí íà äðàêîíà - åäèíñòâåíèÿò öàð íà ïëàíèíàòà, êîãîòî ïîçíàâàìå.
- Òè âèíàãè âåùàåø íàé-çëîâåùè íåùà - óïðåêíàõà ãî â õîð îñòàíàëèòå, - êàòî ñå çàïî÷íå îò íàâîäíåíèå, òà ñå ñòèãíå äî îòðàâÿíå ñ ðèáà. Ìèñëè ñè çà ïî-âåñåëè ðàáîòè.
Â òîçè ìèã, ìåæäó íèñêèòå õúëìîâå ïðîáëåñíà ñèëíà ñâåòëèíà è ñåâåðíèÿò êðàé íà åçåðîòî ñÿêàø ñòàíà çëàòåí.
- Öàðÿ íà Ïëàíèíàòà! - èçâèêàõà Åçåðíèòå õîðà. - Ñúêðîâèùàòà ìó ñèÿÿò êàòî ñëúíöå, ðåêèòå ìó ñå ëåÿò çëàòíè! Åòî ÷å Òå÷àùàòà ðåêà íàèñòèíà ñòàíà çëàòíà! - ïðîäúëæèõà äà âúçêëèöàâàò âúçòîðæåíî òå. Ïðîçîðöèòå íà êúùèòå çàïî÷íàõà äà ñå çàòâàðÿò è çàáúðçàíè ñòúïêè çàòîïóðêàõà ïî ïðèñòàíèòå.
Ãðàäúò îòíîâî áå îáçåò îò íåâèæäàíî âúëíåíèå è ðàäîñò. Íî ÷îâåêúò ñ ìðà÷íèÿ ãëàñ èçòè÷à ïðè ñòàðåéøèíàòà è çàâèêà:
- Ñèãóðåí ñúì, ÷å äðàêîíúò ïðèñòèãà! Äà ïðåêúñíåì ìîñòîâåòå! Íà îðúæèå! Íà îðúæèå!
Òîãàâà ïðîåõòÿõà òðåâîæíî òðúáè è çâóöèòå èì îãëàñèõà ñêàëèñòèòå áðåãîâå. Ðàäîñòòà ñåêíà è îòñòúïè ìÿñòî íà ñòðàõà. È òàêà, äðàêîíúò íå óñïÿ äà ñâàðè ãðàäà ñúâñåì íåïîäãîòâåí.
Ñêîðî - òúé êàòî Ñìîã ëåòåøå ñ îãðîìíà áúðçèíà - òå ãî ñúçðÿõà äà ñå íîñè íàñðåùà èì êàòî íÿêàêâà îãíåíà òîïêà, êîÿòî ñòàâàøå âñå ïî-ãîëÿìà è âñå ïî-ÿðêà. Íèêîé, äîðè è íàé-ãîëåìèÿò íàèâíèê, âå÷å íå ñå ñúìíÿâàøå, ÷å ïðåäñêàçàíèÿòà ñà èçëåçëè ëúæîâíè. Íî âñå ïàê îñòàâàøå îùå ìàëêî âðåìå. Âñåêè ñúä â ãðàäà áåøå íàïúëíåí ñ âîäà, âîèíèòå ãðàáíàõà îðúæèåòî ñè, îïúíàõà ëúêîâåòå è ãè çàðåäèõà ñúñ ñòðåëè, ìîñòúò êúì ñóøàòà áåøå ðàçðóøåí. Ñåãà âå÷å îãëóøèòåëíèÿò ðåâ íà ÷óäîâèùåòî ñå ÷óâàøå ñúâñåì îòáëèçî, öÿëîòî åçåðî ïî÷åðâåíÿ êàòî æàðàâà è ñå ðàçâúëíóâà îò ñòðàõîòíèÿ ïëÿñúê íà êðèëàòà ìó.
Ñìîã ñå ñòðåëíà ïîêðàé õîðàòà, êîèòî íàäàäîõà óïëàøåíè ïèñúöè, è ñå íàñî÷è êúì ìîñòà, íî òàì ãî î÷àêâàøå ðàçî÷àðîâàíèå. Ìîñòúò ãî íÿìàøå, à ïðîòèâíèöèòå ìó ñå áÿõà ñêóï÷èëè íà åäèí îñòðîâ ñðåä äúëáîêàòà âîäà - òâúðäå äúëáîêà, òúìíà è ñòóäåíà, çà äà áúäå ïî âêóñà íà äðàêîíà. Àêî ñå ãìóðíåøå â íåÿ, ùåøå äà ñå âäèãíå òàêàâà ïàðà, ÷å äà çàáóëè çà íÿêîëêî äíè öÿëàòà îêîëíîñò â ìúãëà. Åçåðîòî áåøå ïî-ìîãúùî îò íåãî, òî ùåøå äà èçãàñè îãúíÿ ìó, ïðåäè äà óñïåå äà ãî ïðåêîñè.
Ñìîã çàêðúæè ñ ðåâ íàä ãðàäà. Áåçáðîé ñòðåëè ïîëåòÿõà íàãîðå è ñå ïðå÷óïèõà ñ òðÿñúê â áðîíÿòà ìó îò ëþñïè è ñêúïîöåííè êàìúíè, à ïðú÷êèòå èì ïëàìíàõà îò îãíåíîòî ìó äèõàíèå è ïàäíàõà ñúñ ñúñêàíå âúâ âîäèòå íà åçåðîòî. Íèêàêâè ôîéåðâåðêè íå ìîãàò äà ñå ñðàâíÿò ñ îñëåïèòåëíàòà ãëåäêà ïðåç òàçè íîù. Øóìúò îò îïúâàíåòî íà ëúêîâåòå è ïðîíèçèòåëíèòå çâóöè íà òðúáèòå ïîñòåïåííî òàêà ðàçäðàçíèõà äðàêîíà, ÷å íàêðàÿ òîé ïðîñòî îñâèðåïÿ îò ãíÿâ. Îò ìíîãî ãîäèíè íàñàì, íèêîé íå ñå áåøå îñìåëÿâàë äà âëèçà â áîé ñ íåãî, à è ñåãà íèêîé íÿìàøå äà ñå îñìåëè, àêî íå áåøå ÷îâåêúò ñ ìðà÷íèÿ ãëàñ (òîé ñå êàçâàøå Áàðä), êîéòî òè÷àøå íàñàì-íàòàì, íàñúð÷àâàøå ñòðåëöèòå è íàñòîÿâàøå ïðåä ñòàðåéøèíàòà äà èì çàïîâÿäà äà ñå áîðÿò äî ïîñëåäíàòà ñòðåëà.
Îò óñòàòà íà äðàêîíà èçðèãâàõà îãíåíè åçèöè. Òîé-êðúæåøå âèñîêî íàä æèòåëèòå íà ãðàäà è îñâåòÿâàøå öÿëîòî åçåðî, äúðâåòàòà ïî áðåãîâåòå áëåñòÿõà ñÿêàø áÿõà îò áàêúð, à ïî ñòâîëîâåòå èì òàíöóâàõà ãúñòè ÷åðíè ñåíêè. Ñìîã âðúõëåòÿ îòíîâî ïðàâî ïðåç ãðàäóøêàòà îò ñòðåëè, çàáðàâèë â ãíåâà ñè âñÿêàêâà ïðåäïàçëèâîñò, ðúêîâîäåí åäèíñòâåíî îò ñòðåìåæà äà ïîäïàëè ãðàäà.
Ìàêàð âñè÷êî äà áå íàêâàñåíî ïðåäâàðèòåëíî, îãúí ëóìíà îò ñëàìåíèòå ïîêðèâè è äúðâåíèòå ãðåäè, êîãàòî òîé ïðîôó÷à íàäîëó êúì êúùèòå, âúçâè ñå è ïàê ïðîôó÷à êðàé òÿõ. Îòíîâî ñòîòèöè ðúöå çàïî÷âàõà äà èçëèâàò ñúäîâå ñ âîäà, ùîì íÿêúäå ïðèïëàìíåøå èñêðà. Äðàêîíúò âðúõëåòÿ ïàê. Çàìàõíà ñ îïàøêàòà ñè è ïîêðèâúò íà Ãîëÿìàòà êúùà ñå ñðóòè. Íåóãàñèìè ïëàìúöè ëèòíàõà íàãîðå â íîùòà. Îùå åäèí çàìàõ è îùå åäèí - è êúùèòå åäíà ñëåä äðóãà ñå ïîäïàëâàõà è ðóõâàõà. È íèòî åäíà ñòðåëà íå óñïÿâàøå äà âúçïðå Ñìîã, íèòî äà ãî íàðàíè ïîâå÷å, îòêîëêîòî áè ãî íàðàíèëà íÿêîÿ ìóøèöà îò áëàòàòà.
Ìúæåòå âå÷å çàïî÷íàõà äà ñêà÷àò âúâ âîäàòà. Æåíèòå è äåöàòà áÿõà íàòîâàðåíè â ëîäêè, êîèòî ÷àêàõà íà ïàçàðíîòî ìÿñòî. Âîèíèòå âçåõà åäèí ïî åäèí äà çàõâúðëÿò îðúæèåòî ñè. Òàì, êúäåòî äî ïðåäè ìàëêî áÿõà çâó÷àëè ñòàðèòå ïåñíè çà Öàðÿ íà Ïëàíèíàòà è çà ðàäîñòòà, êîÿòî òîé ùå äîíåñå, ñåãà ñå ÷óâàõà ñàìî ðèäàíèÿ è âîïëè. Õîðàòà ïðîêëèíàõà äæóäæåòàòà. Ñòàðåéøèíàòà ñå îòïðàâè êúì ñâîÿòà ïîçëàòåíà ëîäêà ñ íàäåæäàòà â îáùàòà áúðêîòèÿ äà îòïëàâà íåçàáåëÿçàíî è äà ñå ñïàñè. Ñêîðî öåëèÿò ãðàä ùåøå äà ñå îáåçëþäè è äà èçãîðè, áåç äà îñòàíå è ñëåäà äîðè ïî ïîâúðõíîñòòà íà åçåðîòî.
Òàêàâà íàäåæäà õðàíåøå è äðàêîíúò. Ùîì èñêàò, íåêà âñè÷êè ñà íàêà÷àò ïî ëîäêèòå. Ñ êàêâî óäîâîëñòâèå ñàìî ùå ãè ïîäãîíè! À òå, êàòî èçãëàäíåÿò, ùå ñïðàò. Ñòúïÿò ëè âåäíúæ íà ñóøàòà, òîé ùå ñè îïðàâè ñìåòêèòå ñ òÿõ. Ùå ïîäïàëè ãîðèòå è ùå îïóñòîøè âñÿêà ëèâàäà è âñÿêî ïàñèùå. Çàñåãà îáà÷å, íàé-ïðèÿòíî ìó áåøå äà íàáëþäàâà êàê ãðàäúò çàãèâà. Íå áåøå èçïèòâàë òàêîâà óäîâîëñòâèå îò ãîäèíè.
Åäíà ãðóïà ñòðåëöè îáà÷å, âñå îùå íå íàïóñêàõà ìÿñòîòî ñè ñðåä ãîðÿùèòå êúùè. Ðúêîâîäåøå ãè Áàðä, ñ ìðà÷åí ãëàñ è ìðà÷íî ëèöå - ñúùèÿò, êîãîòî ïðèÿòåëèòå ìó áÿõà îáâèíèëè, ÷å âå÷íî âåùàå íàâîäíåíèÿ èëè îòðàâÿíå îò ðèáà, ìàêàð äà çíàåõà êîëêî å ñèëåí è ñìåë. Ïî äàëå÷íà ðîäîâà ëèíèÿ, Áàðä áåøå ïîòîìúê íà Ãèðèîí - Âëàäåòåëÿ íà Äåéë, ÷èèòî æåíà è ñèí íÿêîãà áÿõà óñïåëè äà ñå èçìúêíàò îò ðàçâàëèíèòå íà ãðàäà è äà ñå ñïóñíàò ïî Òå÷àùàòà ðåêà. Ñåãà Áàðä ñòðåëÿøå ñ ãîëåìèÿ ñè ëúê îò òèñîâî äúðâî, äîêàòî íàé-íàêðàÿ ìó îñòàíà ñàìî åäíà ñòðåëà. Ïëàìúöèòå ãî îáãðàæäàõà âå÷å îò âñè÷êè ñòðàíè. Äðóãàðèòå ìó ãî èçîñòàâèõà. Òîé îïúíà ëúêà ñè çà ïîñëåäåí ïúò.
Èçâåäíúæ, îò ìðàêà íåùî èçïúðõà êúì îò÷àÿíèÿ ñòðåëåö. Â ïúðâèÿ ìèã òîé ñå ñòðåñíà, íî ïîñëå ðàçáðà, ÷å òîâà å ñàìî åäèí ñòàð äðîçä. Áåç äà ñå ñòðàõóâà, äðîçäúò êàöíà íà ðàìîòî íà Áàðä è ìó çàãîâîðè. È Áàðä ñ ïî÷óäà îòêðè, ÷å ðàçáèðà åçèêà ìó - íàëè ðîäúò ìó ïðîèçõîæäàøå îò Äåéë.
- Ïî÷àêàé! Ïî÷àêàé ìàëêî! - ðå÷å äðîçäúò. - Ëóíàòà òúêìî èçãðÿâà. Îïèòàé ñå äà îòêðèåø íåçàùèòåíîòî ìÿñòî îò ëÿâàòà ñòðàíà íà ãúðäèòå, êîãàòî Ñìîã ïðåëåòè íàä òåáå! È äîêàòî Áàðä ãî ñëóøàøå ó÷óäåíî, äðîçäúò ìó ðàçêàçà êàêâî áå âèäÿë è êàêâî áå ÷óë â Ïëàíèíàòà.
Òîãàâà Áàðä âäèãíà ëúêà ñè. Äðàêîíúò ñå áåøå íàñî÷èë îáðàòíî êúì ãðàäà è ëåòåøå íèñêî; êîãàòî íàáëèæè, ëóíàòà èçãðÿ íàä èçòî÷íèÿ áðÿã è ïîñðåáðè îãðîìíèòå ìó êðèëà.
- Ñòðåëèöå! - ðå÷å Áàðä. - ×åðíà ñòðåëèöå! Îñòàâèõ òå ïîñëåäíà. Äîñåãà íå ñè ìè èçìåíÿëà è âèíàãè ñè ñå âðúùàëà îáðàòíî ïðè ìåíå. Íàñëåäèõ òå îò áàùà ìè, à òîé - îò ñâîÿ áàùà. Àêî ñè èçêîâàíà â êîâà÷íèöèòå íà èñòèíñêèÿ Öàð íà Ïëàíèíàòà, ïîëåòè ñåãà, áåç äà ãóáèø âðåìå!
Äðàêîíúò âðúõëåòÿ îòíîâî - òîçè ïúò ïî-íèñêî îò âñÿêîãà - è êàòî ñå èçâè îáðàòíî, çà äà ñå ñòðåëíå ïàê, ñêúïîöåííèòå êàìúíè, ïîëåïíàëè ïî òúðáóõà ìó, çàèñêðèõà íà ëóííàòà ñâåòëèíà. Ñàìî åäíî ìåñòåíöå îñòàíà òúìíî. Òåòèâàòà íà ãîëåìèÿ ëúê çàòðåïòÿ. ×åðíàòà ñòðåëà ñå íàñî÷è ïðàâî êúì íåçàùèòåíîòî ìåñòåíöå îò ëÿâàòà ñòðàíà íà ãúðäèòå, áëèçî äî ðàçïåðåíèÿ íàâúí ïðåäåí êðàê è ñ íåóäúðæèìà ñèëà ñå çàáè, òàêà ÷å ïîòúíà öÿëàòà - è îñòðèå, è ïðú÷êà, è ïåðà, - òúé ñòðåìèòåëåí áå ïîëåòúò é. Ñ ðåâ, êîéòî îãëóøè õîðàòà, ïîâàëè äúðâåòà è ðàçöåïè ñêàëè, Ñìîã ñå ñòðåëíà âúâ âúçäóõà, ïðåîáúðíà ñå è ïîëåòÿ êàòî ïîêîñåí íàäîëó.
Ïàäíà ïðàâî âúðõó ãðàäà. Â ïðåäñìúðòíèòå ñè ãúð÷îâå òîé ïîäïàëè è îíîâà, êîåòî âñå îùå áåøå îöåëÿëî. Åçåðîòî çàáó÷à. Îãðîìåí îáëàê îò áÿëà ïàðà ñå ïîíåñå íàãîðå â ìðàêà. ×ó ñå ñâèñòåíå, ãúëãîëåíå è ïîñëå íàñòúïè òèøèíà. Òîâà áåøå êðàÿò íà Ñìîã è íà ãðàäà, íî íå è íà Áàðä.
Âîñú÷íîæúëòàòà ëóíà ñå èçäèãàøå âñå ïî-âèñîêî è ïî-âèñîêî, à âÿòúðúò ñòàâàøå âñå ïî-ñèëåí è ïî-ñòóäåí. Òîé óâèâàøå áÿëàòà ìúãëà âúâ âèòëîîáðàçíè ñòúëáîâå èëè â çàáúðçàíè îáëà÷åòà è ãè ïîäãîíâàøå íà çàïàä, çà äà ãè ðàçïðúñíå íà ïàðöàëèâè êúñ÷åòà è äà ãè ïîñèïå íàä áëàòàòà ïðåä Íåïðîãëåäíàòà ãîðà. Ìíîãîáðîéíèòå ëîäêè èçãëåæäàõà êàòî íÿêàêâè òúìíè òî÷èöè íà ïîâúðõíîñòòà íà åçåðîòî, à âÿòúðúò ðàçíàñÿøå ãëàñîâåòå íà Åçåðíèòå õîðà, êîèòî îïëàêâàõà ãèáåëòà íà ãðàäà ñè, íà èìóùåñòâîòî ñè è íà êúùèòå ñè. Âñúùíîñò, òå òðÿáâàøå äà áúäàò áëàãîäàðíè, àêî ñå ïîçàìèñëåõà, íî òúêìî òîâà íå ìîæåøå äà ñå î÷àêâà ñåãà îò òÿõ. Íàé-ìàëêî òðè ÷åòâúðòè îò õîðàòà ñå áÿõà ñïàñèëè; ãîðèòå, íèâèòå, ïàñèùàòà, äîáèòúêúò è ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò ëîäêèòå áÿõà îñòàíàëè íåâðåäèìè, à Äðàêîíúò áåøå ìúðòúâ. Òå îáà÷å îùå íå îñúçíàâàõà êàêâî îçíà÷àâà òîâà.
Âñè÷êè æèòåëè íà ïîòúíàëèÿ ãðàä ñå ñúáðàõà, ìðà÷íè è ñêðúáíè, íà çàïàäíèÿ áðÿã. Ñòóäåíèÿò âÿòúð ãè ïðîíèçâàøå è òå òðåïåðåõà öåëèòå. Òîãàâà ãíåâúò è íåäîâîëñòâîòî èì åñòåñòâåíî ñå íàñî÷èõà êúì ñòàðåéøèíàòà, êîéòî ïðúâ áåøå íàïóñíàë ãðàäà, äîêàòî òàì âñå îùå èìàøå ñòðåëöè, ãîòîâè äà ãî çàùèùàâàò.
- Ìîæå äà ãî áèâà çà òúðãîâèÿ, îñîáåíî ïúê àêî ñòàâà âúïðîñ çà ñîáñòâåíèòå ìó èíòåðåñè, íî íå ÷àêàé îò íåãî ïîìîù, êîãàòî ñå ñëó÷è íåùî ñåðèîçíî - çàìúðìîðèõà íÿêîè. Ïîñëå âñè÷êè âçåõà äà âúçõâàëÿâàò ìúæåñòâîòî íà Áàðä è ïîñëåäíèÿ ìó èçñòåë ñ ëúêà. - Àêî íå áåøå çàãèíàë - êàçàõà òå, ùÿõìå äà ãî íàïðàâèì öàð. Áàðä Äðàêîíîóáèåöà, îò ðîäà íà Ãèðèîí! Æàëêî, ÷å å ìúðòúâ.
Òúêìî ïî ñðåäàòà íà òîçè ðàçãîâîð, åäèí âèñîê ìúæ èçëåçå îò ñåíêèòå è ïðèñòúïè íàïðåä. Òîé áåøå ìîêúð äî êîñòè, ÷åðíàòà ìó êîñà, îò êîÿòî ñå ñòè÷àøå âîäà, ñå áå ðàçïèëÿëà ïî ëèöåòî è ïî ðàìåíåòå ìó, à î÷èòå ìó ïðîáëÿñâàõà òðåñêàâî.
- Áàðä íå å ìúðòúâ! - èçâèêà ìúæúò. - Òîé óñïÿ äà ñå ñïàñè îò Åñãàðîò, êîãàòî âðàãúò áå ïîãóáåí. Àç ñúì Áàðä, îò ðîäà Ãèðèîí, àç ñúì äðàêîíîóáèåöúò!
- Öàð Áàðä! Äà æèâåå öàð Áàðä! - çàâèêàõà âñè÷êè, íî ñòàðåéøèíàòà ñêðúöíà ñúñ çúáè:
- Ãèðèîí å áèë ãîñïîäàð íà Äåéë, à íå öàð íà Åñãàðîò - ðå÷å òîé. - Ñòàðåéøèíèòå íà Åçåðíèÿ ãðàä âèíàãè ñà áèëè èçáèðàíè èçìåæäó íàé-ñòàðèòå è íàé-ìúäðèòå è íèêîãà íå ñìå áèëè ðúêîâîäåíè îò îáèêíîâåíè ñòðåëöè. Íåêà „öàð Áàðä" ñè îòèäå â ñâîåòî öàðñòâî - â Äåéë, - êîåòî òîé îñâîáîäè ñúñ ñâîÿòà õðàáðîñò è ñåãà íèùî íå ìó ïðå÷è äà ñå çàâúðíå òàì. Âñåêè, êîéòî æåëàå, ìîæå äà îòèäå ñ íåãî, ùîì å ãîòîâ äà ïðåäïî÷åòå ñòóäåíèòå êàìúíè â ïîäíîæèåòî íà Ïëàíèíàòà ïðåä çåëåíèòå áðåãîâå íà åçåðîòî. Ðàçóìíèòå ùå îñòàíàò òóê, ùå ïîìîãíàò äà ñå ïîñòðîè îòíîâî ãðàäúò è íÿìà äà ìèíå ìíîãî âðåìå, êîãàòî îòíîâî ùå ñå ðàäâàò íà ñïîêîåí è áîãàò æèâîò.
- Íèå ñìå çà öàð Áàðä! - èçâèêàõà â îòãîâîð õîðàòà, êîèòî ñòîÿõà íàáëèçî. - Îìðúçíàõà íè ñòàðöèòå è ñðåáðîëþáöèòå!
Õîðàòà, êîèòî ñå íàìèðàõà ïî-íàñòðàíè, çàâèêàõà:
- Äà æèâåå Ñòðåëåöúò, äîëó áîãàòàøèòå! - Âèêúò èì îòåêíà ïî öåëèÿ áðÿã.
- Àç ñúì ïîñëåäíèÿò ÷îâåê, êîéòî áè ïîäöåíèë äîñòîéíñòâàòà íà Áàðä, ñòðåëåöà - îáàäè ñå ïëàõî ñòàðåéøèíàòà (çàùîòî Áàðä ñåãà ñòîåøå ñúâñåì áëèçî äî íåãî). - Òàçè íîù òîé ñè èçâîþâà ïî÷åòíî ìÿñòî ñðåä áëàãîäåòåëèòå íà íàøèÿ ãðàä è çàñëóæàâà ïîäâèãúò ìó äà áúäå îáåçñìúðòåí â õâàëåáñòâåíè ïåñíè. Íî çàùî, î, íàðîäå - òóê ñòàðåéøèíàòà ñå èçïðàâè íà êðàêà è çàãîâîðè âèñîêî è îò÷åòëèâî, - çàùî êúì ìåí îòïðàâÿòå öåëèÿ óïðåê? Çàðàäè êàêâà ãðåøêà èñêàòå äà ìå ñâàëèòå îò ìÿñòîòî ìè? Êîé ðàçáóäè äðàêîíà îò äðÿìêàòà ìó, àêî ìîãà äà ïîïèòàì? Êîé ïîëó÷è îò íàñ áîãàòè äàðîâå è ùåäðà ïîìîù è íè íàêàðà äà ïîâÿðâàìå, ÷å ñòàðèòå ïåñíè ùå ñå ñáúäíàò? Êîé ñå âúçïîëçóâà îò áëàãîäóøèåòî íè è îò ïðåãîëÿìàòà íè äîâåð÷èâîñò? È êàêâî çëàòî íè ïðàòè òîé ïî ðåêàòà, çà äà íè ñå îòïëàòè? Èçïðàòè íè ãèáåëíèòå ïëàìúöè íà äðàêîíà! Îò êîãî òðÿáâà äà òúðñèì îáåçùåòåíèå çà çàãóáèòå ñè è ïîìîù çà âäîâèöèòå è ñèðàöèòå?
Êàêòî âèæäàòå, ñòàðåéøèíàòà íå ñå áåøå èçäèãíàë ñëó÷àéíî äî âèñîêîòî ñè ïîëîæåíèå. Ñëîâàòà ìó â ìèã íàêàðàõà õîðàòà äà çàáðàâÿò íîâèÿ öàð è äà îáúðíàò ÿäîâèòèòå ñè ìèñëè êúì Òîðèí è ñúäðóæèå. Îæåñòî÷åíè ïðîâèêâàíèÿ ñå ÷óõà îò ìíîãî ñòðàíè è íÿêîè îò îíåçè, êîèòî íàé-âèñîêî áÿõà ïåëè ñòàðèòå ïåñíè, ñåãà íàé-ãðúìêî çàêðåùÿõà, ÷å äæóäæåòàòà íàðî÷íî ñà ïðåäèçâèêàëè äðàêîíà, çà äà íàïàäíå ãðàäà!
- Ãëóïöè! - íàìåñè ñå Áàðä. - Çàùî õàáèòå íàïðàçíî ãíåâà ñè è ñëîâàòà ñè ñðåùó òåçè íåùàñòíè ñúçäàíèÿ? Íå ùå è ñúìíåíèå, ÷å òå ñà çàãèíàëè îò îãúíÿ íà Ñìîã, ïðåäè îùå òîé äà äîëåòè òóê. - Äîêàòî ãîâîðåøå, íà Áàðä èçâåäíúæ ìó ìèíà ïðåç óìà ìèñúëòà, ÷å ñåãà âñúùíîñò ïðèêàçíîòî ñúêðîâèùå ëåæè â Ïëàíèíàòà áåç ïàçèòåë è áåç ñòîïàíèí è òîé íåî÷àêâàíî çàìëúêíà. Ïðèïîìíè ñè äóìèòå íà ñòàðåéøèíàòà è ñè ïðåäñòàâè êàê Äåéë ùå áúäå èçãðàäåí îòíîâî è êàê îòíîâî ùå çàçâúíÿò áåçáðîé çëàòíè êàìáàíè, àêî òîé íàìåðè ñìåëè ìúæå, ãîòîâè äà ãî ïîñëåäâàò.
Íàé-ñåòíå Áàðä çàãîâîðè îòíîâî:
- Íå å âðåìå çà ãíåâíè äóìè, ñòàðåéøèíî, íèòî ïúê å âðåìå äà ñå îáñúæäàò âàæíè ïëàíîâå çà ðàçíè ïðîìåíè. Ðàáîòà íè ÷àêà. Çàñåãà àç ùå ïðîäúëæà äà òè ñëóæà, ìàêàð ÷å ïî-íàòàòúê ìîæå è äà ïðåìèñëÿ äóìèòå òè è äà ñå îòïðàâÿ íà ñåâåð ñ îíåçè, êîèòî áèõà ïîæåëàëè äà ìå ïîñëåäâàò.
Ñëåä òîâà Áàðä îòèäå äà ïîìàãà çà ïîñòðîÿâàíåòî íà ëàãåðèòå è äà ñå ïîãðèæè çà áîëíèòå è ðàíåíèòå. Ñòàðåéøèíàòà îáà÷å, ïîãëåäíà íàâúñåíî ïîäèðå ìó è îñòàíà äà ñåäè íà çåìÿòà. Òîé ðàçìèøëÿâàøå óñèëåíî, íî íå êàçà íèùî ïîâå÷å, ñàìî ïîäâèêíà íà õîðàòà ñè äà ìó çàíåñàò õðàíà è äà ìó çàïàëÿò îãúí.
Êúäåòî è äà îòèäåøå, Áàðä íàâñÿêúäå ÷óâàøå îæèâåíî äà ñå ðàçãîâàðÿ çà îãðîìíîòî ñúêðîâèùå, êîåòî ñåãà áå îñòàíàëî áåç ïàçà÷. Õîðàòà ïðåñìÿòàõà êàêâî îáåçùåòåíèå ùå ïîëó÷àò çà íàíåñåíèòå èì âðåäè è êîëêî ùå èì îñòàíå îòãîðå, çà äà ñè êóïÿò ðàçíè ñêúïè íåùà îò þã. Ìèñúëòà çà áúäåùåòî ãè îáîäðÿâàøå è òå äîíÿêúäå çàáðàâÿõà áåäñòâåíîòî ñè ïîëîæåíèå, à òîâà áåøå îò ïîëçà, çàùîòî íîùòà áåøå ìíîãî ñòóäåíà. Ïîäñëîí ìîæåøå äà ñå îñèãóðè çà ìàëöèíà (ñòàðåéøèíàòà îáà÷å, áåøå âå÷å óäîáíî íàñòàíåí), õðàíàòà áåøå îñêúäíà (äîðè è äåëúò íà ñòàðåéøèíàòà íàìàëÿ). Ìíîçèíà îò îíåçè, êîèòî ñå áÿõà èçìúêíàëè íåâðåäèìè îò ðàçâàëèíèòå íà ãðàäà, ïðåç òàçè íîù ñå ðàçáîëÿõà îò âëàãàòà, îò ñòóäà è îò òðåâîãèòå è ïî-êúñíî óìðÿõà. Ïðåç äíèòå, êîèòî ïîñëåäâàõà, áîëåñòèòå è ãëàäúò íàðàñòâàõà.
Ìåæäóâðåìåííî, Áàðä ïîå âîäà÷åñòâîòî è ïîäðåæäàøå íåùàòà òàêà, êàêòî òîé íàìèðàøå çà äîáðå, ìàêàð âèíàãè äà ïîñòàâÿøå íà ïðåäåí ïëàí èìåòî íà ñòàðåéøèíàòà. Áåøå ñå íàãúðáèë ñ òðóäíàòà çàäà÷à äà ðúêîâîäè õîðàòà è äà èì îñèãóðè çàêðèëà è ïîäñëîí. Ìîæå áè ìíîçèíà ùÿõà äà çàãèíàò ïðåç çèìàòà, êîÿòî ñëåäâàøå ïî ïåòèòå íà åñåíòà, àêî ñâîåâðåìåííî íå áÿõà ïîëó÷èëè ïîìîù. À ïîìîùòà íå çàêúñíÿ, çàùîòî Áàðä íåçàáàâíî áå ïðàòèë ïî ðåêàòà âåñòîíîñöè â ãîðàòà, êîèòî äà ïîìîëÿò Öàðÿ íà ãîðñêèòå åëôè çà ïîìîù. Âåñòîíîñöèòå ñâàðèõà ñòîïàíèíà íà äâîðåöà âå÷å íà ïúò, ìàêàð äà áåøå åäâà òðåòèÿò äåí îò ñìúðòòà íà Ñìîã.
Ãîðñêèÿ öàð áåøå ïîëó÷èë âåñòè îò ñâîèòå ïðàòåíèöè è îò ïòèöèòå - ïðèÿòåëè íà åëôèòå, òàêà ÷å âå÷å çíàåøå êàêâî ñå áåøå ñëó÷èëî. Äåéñòâèòåëíî, ãîëÿìî âúëíåíèå áåøå íàñòúïèëî âñðåä âñè÷êè õâúðêàòè, êîèòî æèâååõà îêîëî ïðåäåëèòå íà Îïóñòîøåíèåòî íà äðàêîíà. Íåáîñâîäúò áå ïîòúìíÿë îò êðúæàùè ÿòà è áúðçîêðèëè âåñòîíîñöè íåïðåñòàííî ïîëèòàõà òó â åäíà, òó â äðóãà ïîñîêà. Íàä Ëåñà ñå íîñåõà êðÿñúöè, öâúðòåíå è ïèñóêàíå. Íîâèíàòà ñå ðàçíåñå äàëå÷ îòâúä Íåïðîãëåäíàòà ãîðà. „Ñìîã å ìúðòúâ!" Ëèñòàòà øóøíåõà è âñÿêà æèâèíêà ñòðåñíàòî íàäàâàøå óõî. Ïðåäè îùå Ãîðñêèÿ öàð äà ïîòåãëè, âåñòòà áå ñòèãíàëà íà çàïàä äî áîðîâèòå ãîðè íà ñàìèòå Ìúãëèâè ïëàíèíè. Áåîðí ÿ áå íàó÷èë â äúðâåíàòà ñè êúùà, à çëèòå äóõîâå âå÷å ñå áÿõà ñúáðàëè íà ñúâåò â ïåùåðèòå ñè.
- Ñòðàõóâàì ñå, ÷å çà ïîñëåäåí ïúò ÷óâàìå çà Òîðèí Äúáîâèÿ ùèò - ðå÷å öàðÿò. - Ïî-äîáðå ùåøå äà íàïðàâè, àêî ñè áåøå îñòàíàë ìîé ãîñò. Òàêà èëè èíà÷å, çàäóõàë å ëîø âÿòúð, êîéòî íÿìà äà äîíåñå íà íèêîãî íèùî äîáðî.
Ãîðñêèÿ öàð ñúùî íå áåøå çàáðàâèë ëåãåíäàòà çà íåñìåòíèòå áîãàòñòâà íà Òðîð. È êîãàòî ïðàòåíèöèòå íà Áàðä ãî ñðåùíàõà, òîé âå÷å áåøå ïîòåãëèë íà ïúò ñ ìíîãî êîïèåíîñöè è ñòðåëöè. Íàä ãëàâèòå íà âúîðúæåíèòå åëôè ñå âèåõà ãúñòè ÿòà îò ãàðãè, êîèòî ñå äîñåùàõà, ÷å ñå ïîäãîòâÿ âîéíà, êàêâàòî îò ãîäèíè íå áåøå èìàëî ïî òèÿ ìåñòà.
Êîãàòî ÷ó ìîëáàòà íà Áàðä, öàðÿò ñå ñìèëè íàä Åçåðíèòå õîðà, çàùîòî òîé áåøå ãîñïîäàð íà äîáðîíàìåðåíè è êðîòêè ñúùåñòâà è âìåñòî äà ïðîäúëæè íàïðàâî êúì Ïëàíèíàòà, êàêòî ñè áåøå íàìèñëèë, ñå ñïóñíà áúðçî íàäîëó ïî ðåêàòà êúì Äúëãîòî åçåðî. Çà ñúæàëåíèå, íå ðàçïîëàãàøå ñ äîñòàòú÷íî ëîäêè è ñàëîâå, çà äà íàòîâàðè âñè÷êèòå ñè âîèíè, çàòîâà òå òðÿáâàøå äà âúðâÿò äîòàì ïåø. Ãîëåìèòå òîâàðè ñúñ ñòîêè îáà÷å, Ãîðñêèÿ öàð ïðàòè ïî âîäàòà. Åëôèòå ïî íà÷àëî ñà áúðçîíîãè è ìàêàð â îíåçè äíè äà íå áÿõà ïðèâèêíàëè äà èçìèíàâàò äúëãè ðàçñòîÿíèÿ è äà íå ïîçíàâàõà äîáðå îïàñíèòå çåìè ìåæäó Ãîðàòà è Äúëãîòî åçåðî, óñïÿõà äà ñå ïðèäâèæàò íàâðåìå. Ñàìî ïåò äíè ñëåä ñìúðòòà íà äðàêîíà òå ñå îçîâàõà íà áðåãîâåòå íà åçåðîòî ïðè ðàçâàëèíèòå íà ãðàäà. Êàêòî áè ìîãëî äà ñå ïðåäïîëîæè, ïîñðåùíàõà ãè ñ ðàäîñò, à ñòàðåéøèíàòà è ñúâåòíèöèòå ìó áÿõà ãîòîâè äà ñêëþ÷àò çà áúäåùå êàêâàòî è äà áèëî ñäåëêà ñ Ãîðñêèÿ öàð, ñòèãà, òîé äà èì îêàæåøå ïîìîù ñåãà.
Ñêîðî áå èçãîòâåí ïëàí çà äåéñòâèå. Æåíèòå, äåöàòà, ñòàðöèòå è áîëíèòå çàåäíî ñúñ ñòàðåéøèíàòà îñòàíàõà ïðè åçåðîòî, ñ òÿõ îñòàíàõà ñúùî íåêîëöèíà ìúæå ñ ðàçëè÷íè çàíàÿòè è íÿêîëêî îïèòíè åëôè. Îòíà÷àëî òå ñå÷àõà äúðâåòà è ñúáèðàõà äúðâåíèÿ ìàòåðèàë, êîéòî ñå èçïðàùàøå îò Ãîðàòà, à ïîñëå ïîñòðîèõà ïîêðàé áðåãà ìíîæåñòâî äúðâåíè êîëèáêè çà çàùèòà ñðåùó íàáëèæàâàùàòà çèìà. Ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà ñòàðåéøèíàòà, òå ñå çàëîâèõà äà ïëàíèðàò è íîâ ãðàä – ïî-êðàñèâ è ïî-ãîëÿì îò ïðåäèøíèÿ. Òîé îáà÷å, íÿìàøå äà áúäå ïîñòðîåí íà ñúùîòî ìÿñòî, à ìàëêî ïî-íàãîðå íà ñåâåðíèÿ áðÿã, òúé êàòî âñè÷êè ñå ñòðàõóâàõà îò âîäèòå, êúäåòî áå ïîòúíàë äðàêîíúò. Òîé íèêîãà íÿìàøå äà ñå âúðíå âúðõó çëàòíîòî ñè ëîæå, çàùîòî ëåæåøå ñãúð÷åí, ñòóäåí êàòî êàìúê íà äúíîòî íà ïëèò÷èíèòå. Äúëãè ãîäèíè, êîãàòî åçåðîòî áèâàøå ñïîêîéíî, îãðîìíèòå ìó êîñòè ñå âèæäàõà äà ñòúð÷àò ñðåä ðàçâàëèíèòå íà ñòàðèÿ ãðàä. Ìàëöèíà îáà÷å ñå îñìåëÿâàõà äà äîáëèæàò òîâà ìÿñòî, à è íèêîé íå ïîñìÿ äà ñå ãìóðíå â ñòóäåíàòà âîäà, çà äà èçâàäè ñêúïîöåííèòå êàìúíè, êîèòî ñå áÿõà èçðîíèëè îò ãíèåùèÿ ìó òðóï.
Âñè÷êè ìúæå, ãîäíè äà íîñÿò îðúæèå, è ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò âîéñêàòà íà Ãîðñêèÿ öàð ñå ïðèãîòâèõà äà òðúãíàò íà ñåâåð êúì Ïëàíèíàòà. È òúé, íà åäèíàäåñåòèÿ äåí îò ãèáåëòà íà ãðàäà ÷åëíèòå ðåäèöè íà âîèíèòå ìèíàõà ïðåç ñêàëèñòèÿ îòâîð â ãîðíèÿ êðàé íà åçåðîòî è ïîåõà ñðåä îïóñòîøåíèòå çåìè.


15. ÎÁËÀÖÈÒÅ ÑÅ ÑÃÚÑÒßÂÀÒ

À ñåãà, íåêà ñå âúðíåì ïðè Áèëáî è äæóäæåòàòà. Öÿëà íîù òå ñå ðåäóâàõà åäèí ïî åäèí äà ñòîÿò íà ñòðàæà, íî íå ÷óõà, íèòî ïúê âèäÿõà è ñëåäà îò îïàñíîñò. Òàêà ãè ñâàðè óòðîòî. Ïòèöèòå ïî íåáåòî îáà÷å ñòàâàõà âñå ïî-ìíîãîáðîéíè, áÿõà äîëåòåëè ÿòà äîðè îò þã, à ãàðãèòå, êîèòî âñå îùå æèâååõà îêîëî Ïëàíèíàòà, íå ñïèðàõà äà êðúæàò è äà ãðà÷àò.
- Ñòàâà íåùî íåîáè÷àéíî - ðå÷å Òîðèí. - Âðåìåòî çà åñåííèÿ ïðåëåò âå÷å å ìèíàëî, ïúê è òåçè ïòèöè ñè æèâåÿò öåëîãîäèøíî ïî òèÿ çåìè. Èìà íàé-ìíîãî ñêîðöè è ÷åðâåíóøêè, à â äàëå÷èíàòà ñå ñúçèðàò è ìíîæåñòâî ëåøîÿäè, ñÿêàø ïðåäñòîè áèòêà!
Èçâåäíúæ Áèëáî ïîñî÷è ñ ïðúñò:
- Åòî ÷å è ñòàðèÿò äðîçä ñå ïîÿâè îòíîâî! - âúçêëèêíà òîé. - ßâíî å óñïÿë äà ñå èçìúêíå çäðàâ è ÷èòàâ îíàçè íîù, êîãàòî Ñìîã ñðèíà ïëàíèíñêèÿ ñêëîí, íî îõëþâèòå ñèãóðíî ñà çàãèíàëè.
Ñòàðèÿò äðîçä íàèñòèíà áåøå òàì è êîãàòî Áèëáî íàñî÷è âíèìàíèåòî íà îñòàíàëèòå êúì íåãî, òîé ïîëåòÿ êúì òÿõ è êàöíà íà åäèí êàìúê íàáëèçî. Ïîñëå ïëåñíà ñ êðèëå è çàïÿ, ñëåä òîâà íàêëîíè ãëàâà âñòðàíè, ñÿêàø ñå îñëóøâàøå, ñåòíå ïàê çàïÿ è ïàê ñå îñëóøà.
-Èçãëåæäà, ÷å èñêà äà íè êàæå íåùî - ðå÷å Áàëèí, íî àç íå ðàçáèðàì åçèêà íà òåçè ïòèöè. Òè ðàçáèðàø ëè ãî, Áèëáî?
- Íå ìíîãî äîáðå - îòâúðíà Áèëáî (à âñúùíîñò òîé èçîáùî íèùî íå ðàçáèðàøå), - íî ñòàðèÿò íè ïðèÿòåë èçãëåæäà ìíîãî âúçáóäåí.
- Ñúæàëÿâàì, ÷å íå å ãàðâàí! - ðå÷å Áàëèí.
- Ìèñëåõ, ÷å íå îáè÷àø ãàðâàíèòå! Íå èì ñå çàðàäâà îñîáåíî, êîãàòî ãè âèäÿõìå ïðåäè èçâåñòíî âðåìå.
- Òîâà áÿõà ãàðãè! Çëè, êîâàðíè è ãðóáè ñúçäàíèÿ! Òè íàâÿðíî ÷ó êàêâè ëîøè äóìè íè íàãîâîðèõà. Ãàðâàíèòå îáà÷å ñà ñúâñåì ðàçëè÷íè. Ìåæäó òÿõ è ïîäàíèöèòå íà Òðîð íÿêîãà ñúùåñòâóâàøå ãîëÿìà äðóæáà. Òå íè äîíàñÿõà òàéíè ñâåäåíèÿ è íèå ãè âúçíàãðàæäàâàõìå çà òîâà ñ ðàçíè ëúñêàâè ïðåäìåòè, êîèòî îáè÷àõà äà êðèÿò â ãíåçäàòà ñè.
- Òå æèâåÿò ìíîãî äúëãî, ïàìåòòà èì å ñèëíà è ïðåäàâàò íàáðàíàòà ìúäðîñò íà ïîòîìöèòå ñè. Êàòî ìàëúê ïîçíàâàõ ìíîãî îò ãàðâàíèòå, êîèòî æèâååõà ïî òèÿ ñêàëè. Ñàìîòî âúçâèøåíèå, íà êîåòî ñå íàìèðàìå ñåãà, íÿêîãà ñå íàðè÷àøå Ãàðâàíîâèÿ õúëì, çàùîòî òóê, íàä êàðàóëíîòî ïîìåùåíèå, æèâååøå åäíà ìíîãî ìúäðà è ìíîãî èçâåñòíà äâîéêà ãàðâàíè - ñòàðèÿò Êàðê è æåíà ìó. Íî àç íå äîïóñêàì äà å îöåëÿë íÿêîé îò òàçè äðåâíà ïîðîäà.
Áàëèí åäâà áå ñâúðøèë äà ãîâîðè, êîãàòî ñòàðèÿò äðîçä íàäàäå ñèëåí êðÿñúê è îòëåòÿ.
- Íèå íå ãî ðàçáèðàìå, íî àç ñúì ïîâå÷å îò ñèãóðåí, ÷å òîé íè ðàçáèðà - ðå÷å Áàëèí. - Íàáëþäàâàéòå è ùå âèäèòå êàêâî ùå ñòàíå!
Ñêîðî ñå ÷ó ïúðõàíå íà êðèëå è äðîçäúò ñå âúðíà; ñ íåãî îáà÷å äîëåòÿ è åäíà íåìîùíà ñòàðà ïòèöà. Òÿ ÿâíî áåøå ñëÿïà, åäâà ëåòåøå è âúðõúò íà ãëàâàòà é áåøå ïëåøèâ. Áåøå îãðîìåí ïðàñòàð ãàðâàí. Ãàðâàíúò êàöíà òåæêî íà çåìÿòà ïðåä òÿõ, áàâíî ïëåñíà ñ êðèëå è ñå ïîêëîíè íà Òîðèí.
- Î, Òîðèí, ñèí íà Òðåéí, è òè, Áàëèí, ñèí íà Ôóíäèí! - ðå÷å ãàðâàíúò (è äîðè Áèëáî ðàçáðà êàêâî êàçà, òúé êàòî òîé ãîâîðåøå íà îáèêíîâåí åçèê, à íå íà ïòè÷è). - Àç ñúì Ðîàê, ñèí íà Êàðê. Êàðê å ìúðòúâ, íî âèå, äîêîëêîòî çíàì, ñòå ãî ïîçíàâàëè äîáðå íÿêîãà. Ñòî è ïåòäåñåò è òðè ãîäèíè ñà ìèíàëè, îòêàê ñúì èçëÿçúë îò ÿéöåòî, íî íå çàáðàâÿì îíîâà, êîåòî ìè å êàçàë áàùà ìè. Ñåãà àç ñúì âîäà÷úò íà ãîëåìèòå ãàðâàíè îò Ïëàíèíàòà. Íå ñìå ìíîãî, íî âñå îùå ïîìíèì íÿêîãàøíèÿ öàð. Ïîâå÷åòî îò ìîèòå ãàðâàíè ñåãà íå ñà ó äîìà ñè, çàùîòî íà þã èìà èíòåðåñíè íîâèíè - íÿêîè îò òÿõ ùå âè çàðàäâàò, íî äðóãè íÿìà äà âè ñå õàðåñàò ìíîãî.
- Åòî âèæòå! Ïòèöèòå îò þã, îò èçòîê è îò çàïàä îòíîâî ñå ñúáèðàò ïðè Ïëàíèíàòà è â Äåéë, çàùîòî ñå ÷ó, ÷å Ñìîã å ìúðòúâ!
- Ìúðòúâ ëè? Ìúðòúâ ëè? - çàâèêàõà äæóäæåòàòà. - Ìúðòúâ! Òîãàâà íàïðàçíî ñìå ñå ñòðàõóâàëè... è ñúêðîâèùåòî å íàøå!
Òå ñå èçïðàâèõà è çàïîäñêà÷àõà îò ðàäîñò.
-Äà, ìúðòúâ å - ðå÷å Ðîàê. - Äðîçäúò, íåêà ïåðàòà ìó íèêîãà íå îêàïÿò, ãî å âèäÿë êàê óìèðà è íèå ìîæåì äà ñå äîâåðèì íà äóìèòå ìó. Âèäÿë ãî å äà çàãèâà â áèòêàòà ñ æèòåëèòå íà Åñãàðîò ïðåäè òðè íîùè, òúêìî êîãàòî å èçãðÿâàëà ëóíàòà.
Äúëãî âðåìå Òîðèí íå ìîæà äà íàêàðà äæóäæåòàòà äà ìëúêíàò, çà äà èçñëóøàò îñòàíàëàòà ÷àñò îò íîâèíèòå íà ãàðâàíà. Íàé-ñåòíå, ñëåä êàòî óñïÿ äà ðàçêàæå ïîäðîáíî çà áèòêàòà, Ðîàê ñå îáúðíà êúì Òîðèí:
- Äîòóê âñè÷êî å ðàäîñòíî, Öàðþ íà Ïëàíèíàòà! Ñïîêîéíî ìîæåø äà ñå âúðíåø â ïîäçåìèÿòà ñè. Öÿëîòî ñúêðîâèùå å òâîå - ïîíå çàñåãà. Íî îñâåí ïòèöèòå è ìíîçèíà äðóãè ñà ñå çàïúòèëè íàñàì. Íîâèíàòà çà ñìúðòòà íà äðàêîíà âå÷å ñå å ðàçíåñëà íàâñÿêúäå, à ëåãåíäàòà çà ñúêðîâèùàòà íà Òðîð íå ñå å çàáðàâèëà ñ ãîäèíèòå; íå åäèí è äâàìà æàäóâàò äà ïîëó÷àò äÿë îò áîãàòàòà ïëÿ÷êà. Öàðÿò íà åëôèòå âå÷å å íà ïúò ñ âîéñêàòà ñè, ñëåäâàí îò ÿòà ëåøîÿäè, êîèòî î÷àêâàò â íàé-ñêîðî âðåìå äà ñå ðàçâèõðÿò áèòêè è êðúâîïðîëèòèÿ. Åçåðíèòå õîðà íåãîäóâàò è òâúðäÿò, ÷å äæóäæåòàòà ñà èì íàâëåêëè âñè÷êè ñåãàøíè áåäè. Ñìîã ðàçðóøè ãðàäà èì è ãè îñòàâè áåç ïîäñëîí, à è ìíîçèíà îò òÿõ çàãèíàõà. Åòî çàùî, òå ñúùî ñìÿòàò äà ïîòúðñÿò îáåçùåòåíèå îò âàøåòî ñúêðîâèùå íåçàâèñèìî äàëè ñòå æèâè, èëè ìúðòâè. Ñåãà îñòàâà âèå äà ðåøèòå ðàçóìíî êàê äà ïîñòúïèòå. Çà ñúæàëåíèå ñòå ñàìî òðèíàäåñåòèìà - òâúðäå ìàëêà ÷àñò îò ãîëåìèÿ ðîä íà Äóðèí, êîéòî íÿêîãà æèâååøå òóê, à ñåãà å ðàçïðúñíàò ïî âñè÷êè ïîñîêè. Àêî èñêàòå, ÷óéòå ìîÿ ñúâåò - íå ñå äîâåðÿâàéòå íà ñòàðåéøèíàòà íà Åçåðíèòå õîðà, à íà îíçè, êîéòî ñúñ ñòðåëàòà ñè óáè äðàêîíà. Òîé ñå êàçâà Áàðä è å ïîòîìúê íà Ãèðèîí, îò ãðàäà Äåéë; íà âèä å ñóðîâ è ìðà÷åí, íî å ÷åñòåí ÷îâåê. È ñëåä âñè÷êè òåçè ãèáåëíè ãîäèíè îòíîâî ùå ñå âúçöàðè ìèð ìåæäó äæóäæåòàòà, õîðàòà è åëôèòå, íî òîâà ìîæå äà ñòàíå ñ öåíàòà íà ìíîãî çëàòî. Êàçàõ âñè÷êî! Òîãàâà Òîðèí ñå ïðîâèêíà ãíåâíî:
- Ìíîãî ñìå òè áëàãîäàðíè, Ðîàê, ñèíå íà Êàðê! Òè è òâîèòå áëèçêè íÿìà äà áúäåòå çàáðàâåíè. Íî äîêàòî ñìå æèâè, íèêîé êðàäåö èëè íàñèëíèê íÿìà äà îòíåñå è ãðàì îò íàøåòî çëàòî! Àêî èñêàø çàíàïðåä äà ñìå òè îùå ïî-áëàãîäàðíè, èçâåñòÿâàé íè çà âñè÷êè, êîèòî íàáëèæàâàò íàñàì. Ùå òå ïîìîëÿ è îùå íåùî: àêî ñðåä âàñ èìà ìëàäè ãàðâàíè ñ ÿêè êðèëà, èçïðàòè ãè ïðè íàøèòå ðîäñòâåíèöè â ïëàíèíèòå íà ñåâåð, íà çàïàä è íà èçòîê îòòóê, çà äà ãè óâåäîìÿò çà òåæêîòî íè ïîëîæåíèå. Ïðàòè íàé-ïúðâî âåñòîíîñöè ïðè ìîÿ áðàòîâ÷åä Äåéí îò Æåëåçíèòå âúçâèøåíèÿ, çàùîòî òîé èìà äîáðå âúîðúæåíè âîèíè è æèâåå íàé-áëèçî. È íåêà ïîáúðçà!
- Íå áèõ ìîãúë äà êàæà äàëè ðåøåíèåòî âè å ðàçóìíî, èëè íå, íî ùå íàïðàâÿ êàêâîòî ìîãà - èçãðàêà Ðîàê è îòëåòÿ.
- À ñåãà, îáðàòíî â Ïëàíèíàòà! - èçâèêà Òîðèí. - Îñòàâà íè ìàëêî âðåìå.
- À ñúùî è õðàíà! - îáàäè ñå Áèëáî, êîéòî âèíàãè ãëåäàøå íà íåùàòà îòêúì ïðàêòè÷íàòà èì ñòðàíà. Òîé ñè ìèñëåøå, ÷å ñúñ ñìúðòòà íà äðàêîíà ïðèêëþ÷åíèåòî ùå ñâúðøè, íî ðàçáðà, ÷å ìíîãî ñå å ëúãàë, è áåøå ãîòîâ äà îòñòúïè ÷àñò îò ïå÷àëáàòà ñè çà ìèðíîòî óðåæäàíå íà âúïðîñà.
- Îáðàòíî â Ïëàíèíàòà! - èçâèêàõà â õîð äæóäæåòàòà, ñÿêàø èçîáùî íå ãî áÿõà ÷óëè, è òîé - ùå íå ùå - òðúãíà ïîäèðå èì.
Âèå âå÷å çíàåòå íÿêîè îò ñúáèòèÿòà è ðàçáèðàòå, ÷å äæóäæåòàòà âñå îùå ðàçïîëàãàõà ñ íÿêîëêî äíè çà ïîäãîòîâêà. Òå îòíîâî îãëåäàõà ãðèæëèâî ïîäçåìèÿòà è îòêðèõà, êàêòî âñúùíîñò è î÷àêâàõà, ÷å åäèíñòâåíî Ãëàâíàòà ïîðòà å îòâîðåíà; âñè÷êè äðóãè âõîäîâå (ñ èçêëþ÷åíèå, ðàçáèðà ñå íà òàéíàòà âðàòà) Ñìîã îòäàâíà áå ðàçðóøèë è çàïðèùèë òàêà, ÷å îò òÿõ íå áåøå îñòàíàëà è ñëåäà. Çàòîâà äæóäæåòàòà ñå çàëîâèõà óñèëåíî äà óêðåïâàò ãëàâíèÿ âõîä è äà ïðàâÿò íîâà ïúòåêà, âîäåùà íàâúí. Ñå÷èâà èìàøå â èçîáèëèå - ñúùèòå, êîèòî íÿêîãàøíèòå êîïà÷è, êàìåíîäåëöè è çèäàðè áÿõà èçïîëçóâàëè â ìèíàëèòå äíè, ïúê è â òîçè âèä ðàáîòà, äæóäæåòàòà âñå îùå áÿõà ìíîãî èçêóñíè.
Äîêàòî òå ðàáîòåõà, ãàðâàíèòå íåïðåñòàííî èì íîñåõà íîâèíè. Ïî òîçè íà÷èí íàó÷èõà, ÷å Ãîðñêèÿ öàð ñå îòáèë îò ïúòÿ ñè è òðúãíàë êúì Åçåðîòî, à òîâà èì äàâàøå âúçìîæíîñò äà ñè ïîîòäúõíàò. Äðóãîòî, îùå ïî-âàæíî çà òÿõ ñúîáùåíèå áåøå, ÷å òðè îò êîí÷åòàòà èì ñå áèëè ñïàñèëè îò ÿðîñòòà íà äðàêîíà è ñåãà ñå ëóòàëè ïî áðåãîâåòå íà Òå÷àùàòà ðåêà, íåäàëå÷ îò ìÿñòîòî, êúäåòî áÿõà îñòàâèëè ÷àñò îò çàïàñèòå ñè. Çàòîâà, äîêàòî äðóãèòå ïðîäúëæàâàõà äà ðàáîòÿò, Ôèëè è Êèëè, íàïúòâàíè îò åäèí ãàðâàí, îòèäîõà äà íàìåðÿò êîí÷åòàòà è äà ïðåíåñàò êàêâîòî ìîãàò îò ïðèïàñèòå.
Áÿõà èçìèíàëè ÷åòèðè äåíà è âå÷å ñå çíàåøå, ÷å îáåäèíåíèòå àðìèè íà Åçåðíèòå õîðà è åëôèòå áúðçî íàñòúïâàò õúì Ïëàíèíàòà. Íî ñåãà íàäåæäèòå íà äæóäæåòàòà îòíîâî ñå áÿõà âúçðîäèëè. Õðàíàòà ùåøå äà èì ñòèãíå çà íÿêîëêî ñåäìèöè, àêî ÿ ïåñòÿõà, ðàçáèðà ñå, òÿ ñå ñúñòîåøå ïðåäèìíî îò êðàì, êîéòî äîñòà èì áåøå îìðúçíàë, íî âñå ïàê óòîëÿâàøå ãëàäà èì. Ïîðòàòà áåøå çàòâîðåíà ñ âèñîêà ñòåíà îò ïëúòíî íàðåäåíè ïðàâîúãúëíè êàìåííè áëîêîâå. Â ñòåíàòà áÿõà îñòàâåíè äóïêè, ïðåç êîèòî äæóäæåòàòà ìîæåõà äà íàáëþäàâàò èëè äà ñòðåëÿò ñ ëúêîâå, íî âõîä íÿìàøå. Çàùèòíèöèòå âëèçàõà è èçëèçàõà, êàòî ñå êàòåðåõà ïî ïîäâèæíèòå ñòúëáè è èçòåãëÿõà íåîáõîäèìèòå èì íåùà ñ âúæåòà. Â ïîäíîæèåòî íà íîâàòà ñòåíà áåøå îñòàâåí ìàëúê ñâîä, çà äà ñå èçòè÷à ðåêàòà, íî òÿñíîòî é êîðèòî áåøå èçìåñòåíî âñòðàíè îò Ïîðòàòà, òàêà ÷å îòïðåä ñå îáðàçóâàøå îáøèðíî åçåðî, êîåòî ñòèãàøå ÷àê äî ñêëîíà, îòêúäåòî ïîòîêúò ñå ñïóñêàøå íàäîëó êúì Äåéë. Äî ïîðòàòà ñåãà áåøå âúçìîæíî äà ñå äîñòèãíå ñàìî ÷ðåç ïëóâàíå èëè ïî åäíà òÿñíà èçäàòèíà íà ñêàëàòà îòëÿâî, ãëåäàíî îò âúòðåøíàòà ñòðàíà íà ñòåíàòà. Ôèëè è Êèëè áÿõà äîâåëè êîí÷åòàòà ñàìî äî íà÷àëîòî íà ñòúëáèòå, çàïî÷âàùè îò ñòàðèÿ ìîñò, òàì ãè áÿõà ðàçòîâàðèëè, áÿõà èì çàðú÷àëè äà ñå âúðíàò îáðàòíî ïðè ãîñïîäàðèòå ñè è ãè áÿõà íàòèðèëè (áåç òîâàð) íà þã.
Åäíà íîù, íà þã îò Äåéë ñå ïîÿâèõà ìíîæåñòâî ñâåòëèíêè, ïîäîáíè íà ïëàìúöèòå íà ôàêëè.
- Åòî ÷å äîéäîõà! - èçâèêà Áàëèí. - È ëàãåðúò èì å ìíîãî ãîëÿì. Òðÿáâà äà ñà ñå ïðîìúêíàëè â äîëèíàòà ïîä ïðèêðèòèåòî íà ìðàêà.
Òàçè íîù äæóäæåòàòà ïî÷òè íå ñïàõà. Óòðîòî åäâà áå ïðîñâåòëÿëî, êîãàòî òå âèäÿõà êúì òÿõ äà ñå çàïúòâà åäíà ãðóïà. Èççàä ñòåíàòà òå íàáëþäàâàõà êàê ïðîòèâíèöèòå èì - âúîðúæåíè çà âîéíà Åçåðíè õîðà è åëôè - ñòèãíàõà êðàÿ íà äîëèíàòà è áàâíî ñå çàèçêà÷âàõà íàãîðå. Íàé-ñåòíå îíåçè, êîèòî âúðâÿõà íà÷åëî, ñå èçêàòåðèõà ïî ïîðóòåíèòå êàìúíè è ñå ïîÿâèõà íà âúðõà íà ñêëîíà. Ãîëÿìà áåøå èçíåíàäàòà èì îáà÷å, êîãàòî âèäÿõà ïðåä ñåáå ñè åçåðîòî è çàòâîðåíàòà ñúñ ñòåíà îò íàñêîðî èçäÿëàíè êàìåííè áëîêîâå Ïîðòà.
Äîêàòî ñòîÿõà òàì îáúðêàíè è ðàçãîâàðÿõà è ñî÷åõà íàïðåä, Òîðèí ñå ïðîâèêíà âèñîêî:
- Êîè ñòå âèå, äåòî èäâàòå âúîðúæåíè ñÿêàø çà âîéíà ïðåä ïîðòèòå íà Òîðèí, ñèíà íà Òðåéí, Öàðÿ íà Ïëàíèíàòà, è êàêâî æåëàåòå?
	Îòãîâîð îáà÷å, íå ñå ïîëó÷è. Åäíè îò âîèíèòå áúðçî ñå âúðíàõà íàçàä, à äðóãèòå ïîñòîÿõà îùå ìàëêî, çàãëåäàíè â óêðåïåíàòà Ïîðòà, ïîñëå ñúùî ñå îáúðíàõà è ïîñëåäâàõà äðóãàðèòå ñè. Òîçè äåí ëàãåðúò áå ïðåìåñòåí íà èçòîê îò ðåêàòà, òúêìî ìåæäó ðàçêëîíåíèÿòà íà Ïëàíèíàòà. Ñêàëèòå ñå îãëàñèõà îò ãëàñîâå è ïåñíè, íå÷óâàíè îòêîëå. Äîëèòàõà ñúùî è íåæíèòå çâóöè íà àðôè, êîèòî åõîòî ïîäåìàøå è îòíàñÿøå íàãîðå êúì äæóäæåòàòà, à íà òÿõ çàïî÷âàøå äà èì ñå ñòðóâà, ÷å âúçäóõúò ñÿêàø ñòàâà ïî-òîïúë è ÷å óñåùàò óõàíèåòî íà öúôíàëè íàïðîëåò ãîðñêè öâåòÿ.
	Áèëáî åäâà ñäúðæàøå æåëàíèåòî ñè äà èçëåçå îò òúìíàòà êðåïîñò, äà ñå ñïóñíå äîëó è äà ñå ïðèñúåäèíè êúì âåñåëèåòî êðàé îãíüîâåòå. Íÿêîè îò ïî-ìëàäèòå äæóäæåòà ñúùî ñå ðàçíåæèõà è âçåõà äà ïîäìÿòàò, ÷å áèõà èñêàëè íåùàòà äà ñå ðàçðåøàò ïî òàêúâ íà÷èí, ÷å äà ìîãàò äà ñå ñðåùíàò ñ ïðèøúëöèòå äîëó êàòî ñ ïðèÿòåëè, íî Òîðèí ñå íàìðúùè è ãè ñãúë÷à.
	Òîãàâà äæóäæåòàòà ñúùî èçâàäèõà àðôè è ðàçíè äðóãè èíñòðóìåíòè, êîèòî áÿõà íàìåðèëè ñðåä ñúêðîâèùàòà, è çàñâèðèõà, çà äà ïîäîáðÿò íàñòðîåíèåòî ìó, íî òÿõíàòà ïåñåí íå ïðèëè÷àøå íà ïåñåíòà íà åëôèòå, à ïî-ñêîðî íà îíàçè, êîÿòî áÿõà ïåëè ïðåäè âðåìå â ìàëêàòà õîáèòîâà äóïêà íà Áèëáî.
	
	Â äúëáîêèòå íåäðà íà Ïëàíèíàòà
	ïðèñòèãíà Öàðÿ â çàëàòà ïîçíàòà!
	Ëåæè óáèò Ñìîã, äðàêîí ñòðàõîâèò —
	òîâà ùå å íà âñåêè âðàã ñúäáàòà.

	Ñ îðúæèå äîáðå ñìå çàðåäåíè,
	à Ïîðòàòà å çäðàâî óêðåïåíà.
	È çëàòîòî âèäåëè, ïî ñìå ñìåëè —
	íåïðàâäàòà å âå÷å ïîáåäåíà!

	Ñ âúëøåáíè äóìè, ñ óäàðè ïðèïðÿíè
	äæóäæåòà íÿâãà ñÿêàø ñúñ êàìáàíè
	çâúíòÿõà ñ ÷óêîâå â ïîòàéíè êúòîâå
	ñðåä ïðîõîäè, â ñêàëèòå ïðîêîïàíè.

	Â îãúðëèöè íàíèçâàõà çâåçäèòå,
	îò îãúíÿ íà äðàêîíè èñêðèòå
	òå âëàãàò â êîðîíè. Çâóöè ðîíÿò
	íà àðôà çëàòíà ñòðóíè ãëàñîâèòè.

	Ïëàíèíñêèÿò ïðåñòîë å ïàê ñâîáîäåí.
	Î, ÷óéòå, ñêèòàùè, ìèãúò å ñãîäåí:
	ïðè íàñ åëàòå — ñðîäíèê è ïðèÿòåë
	ñà íóæíè äíåñ íà Öàðÿ áëàãîðîäåí!

	Çîâåì âè îò ïëàíèíñêèòå ÷óêàðè:
	âúðíåòå ñå ïðè ïåùåðèòå ñòàðè!
	Íå äðóã, ñàì Öàðÿ âè î÷àêâà òóê,
	ñèÿÿò äîëó çëàòíèòå êàìàðè.

	Ïðèñòèãíà Öàðÿ â çàëàòà ïîçíàòà
	â äúëáîêèòå íåäðà íà Ïëàíèíàòà!
	Ñìîã, äðàêîí ñòðàõîâèò, ëåæè óáèò —
	òîâà ùå å íà âñåêè âðàã ñúäáàòà.

	Ïåñåíòà ÿâíî ñå ïîíðàâè íà Òîðèí, çàùîòî òîé ñå çàñìÿ è ñè âúçâúðíà äîáðîòî íàñòðîåíèå. Òîãàâà çàïî÷íàõà äà ïðåñìÿòàò ãëàñíî êîëêî å ðàçñòîÿíèåòî äî Æåëåçíèòå âúçâèøåíèÿ è çà êîëêî ëè âðåìå Äåéí ùå ìîæå äà ñòèãíå äî Îïóñòîøåíàòà ïëàíèíà, àêî òðúãíå âåäíàãà, ùîì ïîëó÷è âåñòòà. Íî äóøàòà íà Áèëáî ñå ñâè — êàêòî îò ïåñåíòà, òàêà è îò ïîñëåäâàëèÿ ðàçãîâîð, çàùîòî òå çâó÷àõà ìíîãî âîéíñòâåíî.
	Ðàíî íà ñëåäâàùàòà ñóòðèí äæóäæåòàòà âèäÿõà åäíà ãðóïà êîïèåíîñöè äà ïðåêîñÿâàò ðåêàòà è äà ñå óïúòâàò êúì äîëèíàòà. Òå íîñåõà ñúñ ñåáå ñè çåëåíîòî çíàìå íà Ãîðñêèÿ öàð è ñèíüîòî çíàìå íà Åçåðíèòå õîðà è âúðâÿõà, äîêàòî íå ñòèãíàõà ïðåä ñàìàòà ñòåíà íà Ïîðòàòà.
	Òîðèí îòíîâî èì ïîäâèêíà âèñîêî:
	— Êîè ñòå âèå, äåòî èäâàòå âúîðúæåíè êàòî çà âîéíà ïðåä ïîðòèòå íà Òîðèí, ñèíà íà Òðåéí, Öàðÿ íà Ïëàíèíàòà?
	Òîçè ïúò ïîëó÷è îòãîâîð.
	Åäèí âèñîê ÷îâåê ñ ÷åðíà êîñà è ìðà÷íî ëèöå ïðèñòúïè íàïðåä è èçâèêà:
	— Çäðàâåé, Òîðèíå! Çàùî ñå óêðèâàø êàòî êðàäåö â òàçè êðåïîñò? Íèå íå ñìå âè âðàãîâå è ñå ðàäâàìå, ÷å âè ñâàðâàìå íåâðåäèìè. Êàòî òðúãâàõìå íàñàì, è ïðåç óì íå íè ìèíàâàøå, ÷å ùå ñðåùíåì æèâà äóøà òóê, íî ùîì å òúé, òîãàâà èìà çà êàêâî äà ïîãîâîðèì è êàêâî äà îáñúäèì.
	— Êîè ñòå âèå è çà êàêâî èñêàòå äà ðàçãîâàðÿìå?
	— Àç ñúì Áàðä. Ìîÿòà ðúêà ïîãóáè äðàêîíà è îñâîáîäè ñúêðîâèùàòà âè. Íèìà òîâà íå âè èíòåðåñóâà? Àç ñúì ñúùî è ïîòîìúê íà Ãèðèîí îò Äåéë, à êúì âàøèòå ñúêðîâèùà å ïðèáàâåíà è ãîëÿìà ÷àñò îò íåãîâèòå áîãàòñòâà, êîèòî íÿêîãà Ñìîã å îòìúêíàë. Ïî-òîçè âúïðîñ ñúùî ëè íÿìà êàêâî äà ñè êàæåì? Íî íåêà âúðâèì íàòàòúê: â ïðåäñìúðòíèÿ ñè ÷àñ Ñìîã ñðèíà æèëèùàòà íà õîðàòà îò Åñãàðîò, à àç ñúì âñå îùå ñëóæèòåë íà òåõíèÿ ñòàðåéøèíà. Îò íåãîâî èìå èñêàì äà âè ïîïèòàì: íå ïîìèñëèõòå ëè çà íåùàñòèÿòà è áåäèòå, êîèòî ñïîëåòÿõà òåçè õîðà? Òå âè ïîìîãíàõà, êîãàòî áÿõòå â íóæäà, à êàòî îòïëàòà âèå èì ïðàòèõòå ñàìî ãèáåë è ðàçðóøåíèå, ìàêàð áåç ñúìíåíèå äà íå ñòå ãî ñòîðèëè óìèøëåíî.
	Òåçè äóìè áÿõà âåðíè è ñïðàâåäëèâè, ìàêàð äà áÿõà èçðå÷åíè ãîðäî è ìðà÷íî, è Áèëáî ñè ïîìèñëè, ÷å Òîðèí âåäíàãà ùå ïðèçíàå èñòèííîñòòà èì. Ðàçáèðà ñå, õîáèòúò íå î÷àêâàøå íÿêîé äà ñè ñïîìíè, ÷å òúêìî òîé áå îòêðèë ñëàáîòî ìÿñòî íà äðàêîíà, çàòîâà è íå ñå ðàçî÷àðîâà. Íî â ñúùîòî âðåìå è íå ïîäîçèðàøå êàêâà âëàñò èìàøå òúé äúëãî ïàçåíîòî îò Ñìîã çëàòî âúðõó ñúðöàòà íà äæóäæåòàòà.
	Ïðåç ïîñëåäíèòå íÿêîëêî äíè Òîðèí áå ïðåêàðàë ÷àñîâå ñðåä ñúêðîâèùàòà è ñòðàñòòà ìó êúì òÿõ áå âçåëà âðúõ íàä âñÿêî äðóãî ÷óâñòâî. Ìàêàð äà òúðñåøå ãëàâíî äèàìàíòà Àðêåí, òîé íå îñòàâàøå áåçðàçëè÷åí è êúì ìíîæåñòâîòî äðóãè ïðåêðàñíè íåùà, êîèòî áóäåõà áåçáðîé ñïîìåíè çà ìúêèòå è íåâîëèòå íà íåãîâèÿ ðîä.
	— Íàé-ñëàáîòî îñíîâàíèå ñè ãî îñòàâèë ïîñëåäíî, à ìó îòðåæäàø íàé-âàæíîòî ìÿñòî — ðå÷å Òîðèí. — Íî àç íàé-íàïðåä ùå îòãîâîðÿ íà íåãî. Íèêîé íå ìîæå äà ïðåäÿâÿâà ïðàâà êúì íàøåòî ñúêðîâèùå çàðàäè òîâà, ÷å Ñìîã å ïîãóáèë áëèçêèòå ìó è ãî å îñòàâèë áåç ïîäñëîí. Òîâà ñúêðîâèùå íå ïðèíàäëåæåøå íà äðàêîíà, ÷å äà ñå èçêóïâàò ñåãà ñ íåãî çëî÷èíñòâàòà ìó. Çà ïîìîùòà, êîÿòî ïîëó÷èõìå îò Åçåðíèòå õîðà, íèå ùå ñå îòïëàòèì áîãàòî — êîãàòî äîéäå âðåìåòî çà òîâà. Íî íèùè÷êî íÿìà äà äàäåì — íèòî äîðè ãðàì, — àêî íè çàïëàøâàòå ñúñ ñèëà. Äîêàòî òàçè âúîðúæåíà àðìèÿ ñòîè ïðåä âðàòèòå íè, íèå ùå ãëåäàìå íà âàñ êàòî íà âðàãîâå è êðàäöè. À ñåãà àç èñêàì äà âè ïîïèòàì íåùî: êàêúâ äÿë îò ñúêðîâèùåòî ùÿõòå äà äàäåòå íà íàøèòå ðîäñòâåíèöè, àêî áÿõòå íè ñâàðèëè ìúðòâè?
	— Âúïðîñúò òè å ñïðàâåäëèâ — ðå÷å Áàðä, — íî íå å ñåãà âðåìå äà òè îòãîâàðÿì, çàùîòî íèòî âèå ñòå ìúðòâè, íèòî íèå ñìå ðàçáîéíèöè. Îñâåí òîâà èìîòíèòå áè òðÿáâàëî äà ïðîÿâÿâàò ïî-ãîëÿìà ìèëîñò êúì áåäñòâóâàùèòå, êîèòî ñà èì ñå ïðèòåêëè íà ïîìîù, êîãàòî òå ñàìèòå ñà áèëè â íóæäà. À ñåãà îñòàâà äà îòãîâîðèø è íà äðóãèòå ìè èñêàíèÿ.
	— Âå÷å êàçàõ, ÷å íå æåëàÿ äà ðàçãîâàðÿì ñ õîðà, êîèòî ÷àêàò âúîðúæåíè ïðåä ïîðòèòå íè. Îùå ïî-ìàëêî ïúê áèõ ðàçãîâàðÿë ñ âîèíèòå íà Ãîðñêèÿ öàð, çà êîãîòî íå ñè ñïîìíÿì ñ îñîáåíî äîáðî ÷óâñòâî. Â òîçè ðàçãîâîð òå íÿìàò ìÿñòî. Çàòîâà âúðâåòå ñè, äîêàòî ñòðåëèòå íè íå ñà èçëåòåëè! Àêî èñêàòå îòíîâî äà ãîâîðèòå ñ ìåí, ïúðâî îòïðàòåòå âîéñêàòà è åëôèòå â ãîðàòà, êúäåòî âñúùíîñò é å ìÿñòîòî, è òîãàâà åëàòå, íî íå çàáðàâÿéòå äà îñòàâèòå îðúæèåòî ñè, ïðåäè äà ïðèáëèæèòå íàñàì.
	— Ãîðñêèÿ öàð å ìîé ïðèÿòåë — îòâúðíà Áàðä. — Òîé ïîìîãíà íà Åçåðíèòå õîðà äà ñå îïðàâÿò îò ñïîëåòÿëàòà ãè áåäà, áåç äà èì å çàäúëæåí ñ íèùî; íàïðàâè ãî åé òúé, ïðîñòî îò ïðèÿòåëñòâî. Íî íèå ùå òè îñòàâèì âðåìå äà ñå ïîêàåø çà äóìèòå ñè. Äàíî äà ñè ïîìúäðÿë, êîãàòî ñå âúðíåì! — äîäàäå òîé, îáúðíà ñå è òðúãíà êúì ëàãåðà.
	Íå ìèíàõà ìíîãî ÷àñîâå è çíàìåíîñöèòå ñå âúðíàõà; íàïðåä ïðèñòúïèõà òðúáà÷èòå è âäèãíàõà òðúáèòå ñè.
	Ïîñëå ñå îáàäè íÿêàêúâ ãëàñ:
	— Â èìåòî íà Åñãàðîò è íà Ãîðàòà, íèå ñå îáðúùàìå êúì Òîðèí Äúáîâèÿ ùèò, ñèíúò íà Òðåéí, êîéòî ñàì ñå íàðè÷à Öàð íà Ïëàíèíàòà, çà äà ãî ïîäêàíèì äà çàäîâîëè èñêàíèÿòà, êîèòî ïðåäÿâèõìå, â ïðîòèâåí ñëó÷àé ùå ãî ñìåòíåì çà íàø âðàã. Òîé å äëúæåí äà ïðåäàäå ïîíå åäíà äâàíàäåñåòà ÷àñò îò ñúêðîâèùåòî íà Áàðä, óáèåöà íà äðàêîíà è íàñëåäíèêà íà Ãèðèîí. Îò ñâîÿòà ÷àñò Áàðä ùå çàäåëè íóæíàòà ïîìîù çà Åñãàðîò; àêî Òîðèí æåëàå äà ñïå÷åëè óâàæåíèåòî è ïðèÿòåëñòâîòî, ñ êîåòî ñà ñå ïîëçóâàëè ïðàäåäèòå ìó èç òåçè çåìè, òî íåêà è òîé îòäåëè íåùî îò ñâîÿòà ÷àñò, çà äà ïîäïîìîãíå Åçåðíèòå õîðà.
	Òîãàâà Òîðèí ãðàáíà åäèí ðîãîâ ëúê è îòïðàòè åäíà ñòðåëà êúì ãîâîðåùèÿ. Ñòðåëàòà ñå çàáè â ùèòà ìó è ïîòðåïåðà.
	— Ùîì òâîÿò îòãîâîð å òàêúâ — èçâèêà âåñòîíîñåöúò, — àç îáÿâÿâàì Ïëàíèíàòà çà îáñàäåíà. Ùå îñòàíåòå â íåÿ, äîêàòî ñàìè íå ïîèñêàòå ïðèìèðèå è íå ïîæåëàåòå äà ðàçãîâàðÿòå ñ íàñ. Íÿìà äà íàñî÷âàìå êúì âàñ îðúæèåòî ñè, à ïðîñòî ùå âè îñòàâèì äà ñå ðàäâàòå íà âàøåòî çëàòî. Àêî èñêàòå, áèõòå ìîãëè è äà ãî ÿäåòå!
	Ñ òåçè äóìè âåñòîíîñöèòå ñè òðúãíàõà è îñòàâèõà äæóäæåòàòà äà îáìèñëÿò ïîëîæåíèåòî ñè. Òîðèí áåøå òàêà ïîìðà÷íÿë, ÷å äîðè íÿêîé è äà èñêàøå äà ìó îòïðàâè óïðåê, íå ïîñìÿ äà ñå îáàäè. Ïîâå÷åòî îò äæóäæåòàòà îáà÷å, èçãëåæäà, áÿõà íà íåãîâîòî ìíåíèå, ñ èçêëþ÷åíèå ìîæå áè íà ñòàðèÿ äåáåë Áîìáóð, Ôèëè è Êèëè è, åñòåñòâåíî, Áèëáî, êîéòî íèêàê íå îäîáðÿâàøå òîçè îáðàò íà íåùàòà. Ïëàíèíàòà è áåç òîâà âå÷å òâúðäå ìíîãî ìó áå îìðúçíàëà, à âåðîÿòíîñòòà äà ñåäè îáñàäåí â íåÿ ñúâñåì íå áåøå ïî âêóñà ìó.
	— Òóê âñè÷êî âñå îùå òàêà ìèðèøå íà äðàêîí — èçìúðìîðè Áèëáî íà ñåáå ñè, ÷å ïðîñòî ìè ñå ïîâäèãà. À òîçè êðàì íàïðàâî ìè çàñÿäà íà ãúðëîòî.
	Äíèòå òå÷àõà áàâíî è ìú÷èòåëíî. Ïîâå÷åòî îò äæóäæåòàòà ïðåêàðâàõà âðåìåòî â ðàçïðåäåëÿíå è ïîäðåæäàíå íà ñúêðîâèùåòî. Òîðèí èì áå íàðåäèë äà òúðñÿò íàé-ãðèæëèâî è âúâ âñÿêî úãúë÷å äèàìàíòà Àðêåí.
	— Çàùîòî äèàìàíòúò íà ìîÿ áàùà — îáÿñíè òîé — ñòðóâà ïîâå÷å îò åäíà öÿëà ðåêà çëàòî, à çà ìåí ïúê âúîáùå íÿìà öåíà. Îò öÿëîòî áîãàòñòâî àç èñêàì çà ñåáå ñè ñàìî òîçè êàìúê è æåñòîêî ùå ñè îòìúñòÿ íà îíçè, êîéòî ãî íàìåðè è íå ìè ãî ïðåäàäå.
	Áèëáî ÷ó òåçè äóìè è ãî îáçå ñòðàõ — êàêâî ëè ùåøå äà ñòàíå, àêî êàìúêúò áúäåøå íàìåðåí â ñòàðàòà èçïîêúñàíà áîõ÷à, íàïúëíåíà ñ ðàçíè âåõòîðèè, èçïîëçóâàíà îò íåãî âìåñòî âúçãëàâíèöà? Òîé îáà÷å íå ñå èçäàäå, çàùîòî — äîêàòî äíèòå ñå íèæåõà ìú÷èòåëíî áàâíî — â ãëàâàòà ìó áå çàïî÷íàë äà çðåå åäèí ïëàí.
	Íåùàòà ïðîäúëæàâàõà âñå òàêà, äîêàòî åäèí äåí ãàðâàíèòå íå äîíåñîõà âåñòòà, ÷å Äåéí ñ ïîâå÷å îò ïåòñòîòèí äæóäæåòà å ïîòåãëèë îò Æåëåçíèòå âúçâèøåíèÿ è ñå íàìèðà íà äâà äíè ïúò îò Äåéë.
	— Íî òå íå ìîãàò äà ñòèãíàò äî Ïëàíèíàòà íåçàáåëÿçàíî — ðå÷å Ðîàê — è àç ñå ñòðàõóâàì, ÷å â äîëèíàòà ùå ñå ðàçðàçè áèòêà. À îò òîâà äîáðî íÿìà äà ïðîèçëåçå. Êîëêîòî è äà ñà ñìåëè è äîáðå âúîðúæåíè, ðîäñòâåíèöèòå âè íå ìîãàò äà íàäâèÿò íà ìíîãîáðîéíàòà àðìèÿ, êîÿòî âè å îáñàäèëà; à äîðè è äà óñïåÿò äà ÿ íàäâèÿò, êàêâî ùå ñïå÷åëèòå? Çèìàòà è ñíåãúò ñ áúðçè êðà÷êè íàñòúïâàò íàñàì. Êàê ùå ñå èçõðàíèòå ñðåä òåçè îïóñòåëè çåìè? Ìàêàð è äðàêîíà äà ãî íÿìà âå÷å, ñúêðîâèùåòî ñàìî ùå âè ïîãóáè!
	Òîðèí îáà÷å íå ñå óïëàøè.
	— Çèìàòà è ñíåãúò ùå íàïàäíàò ñúùî è õîðàòà, è åëôèòå — ðå÷å òîé — è òîãàâà ùå âèäèì êàê ùå èì óñòîÿò â îòêðèòèÿ ñè ëàãåð. Êàòî ñå íàìåðÿò ïðèòèñíàòè îò íàøèòå ïðèÿòåëè, îò åäíà ñòðàíà, è îò çèìàòà, îò äðóãà ñòðàíà, òîãàâà ìîæå áè ùå çàïî÷íàò äà ïðåãîâàðÿò ïî-ñìèðåíî.
	Òàçè íîù Áèëáî ðåøè äà ïðèâåäå ïëàíà ñè â äåéñòâèå. Íåáåòî áåøå ïî÷òè ÷åðíî, òúé êàòî íÿìàøå ëóíà. Ùîì ñå ñòúìíè íàïúëíî, õîáèòúò îòèäå äî ñâîåòî úãúë÷å â ìàëêàòà ñòàè÷êà êðàé ñàìàòà ïîðòà è èçìúêíà îò áîõ÷àòà åäíî âúæå è äèàìàíòà Àðêåí, óâèò â íÿêàêâî ïàðöàë÷å. Ïîñëå ñå ïîêàòåðè íà âúðõà íà ñòåíàòà. Òàì áåøå ñàìî Áîìáóð, òúé êàòî áåøå äîøúë íåãîâ ðåä äà ñòîè íà ïîñò; äæóäæåòàòà íå ïîñòàâÿõà ïîâå÷å îò åäèí ñòðàæ.
- Àìà ÷å ñòóäåíî! - ðå÷å Áîìáóð. - Æàëêî, ÷å íå ìîæåì è íèå äà ñè çàïàëèì îãúí, êàêòî îíèÿ äîëó â ëàãåðà!
- Âúòðå å òîïëî - çàáåëÿçà Áèëáî.
- Ñèãóðíî, íî àç òðÿáâà äà ñòîÿ òóê äî ïîëóíîù - èçìúðìîðè íåäîâîëíî äåáåëîòî äæóäæå. - Îáùî âçåòî, ëîøà ðàáîòà. Íå ÷å ñè ïîçâîëÿâàì äà óïðåêâàì Òîðèí - íåêà áðàäàòà ìó ðàñòå âñå ïî-äúëãà è ïî-äúëãà - íî òîé âèíàãè ñè å áèë òâúðäîãëàâ.
- Äà, äà, à íà ìåí ïúê êðàêàòà ìè ñå âòâúðäèõà - ðå÷å Áèëáî. - Èçìîðèõ ñå îò ñòúëáè è ïðîõîäè. Èñêà ìè ñå äà óñåòÿ âå÷å òðåâèöà ìåæäó ïðúñòèòå ñè.
- Àç ïúê ñúì ãîòîâ âñè÷êî äà äàì çà åäíà ãëúòêà ñèëíî ïèòèå è çà åäíî ìåêî ëåãëî ñëåä õóáàâà âå÷åðÿ!
- Íå ìîãà äà òè äîñòàâÿ òåçè íåùà, äîêàòî îáñàäàòà ïðîäúëæàâà. Îòäàâíà îáà÷å íå ñúì ñòîÿë íà ïîñò è áèõ ìîãúë äà òå îòìåíÿ, àêî èñêàø. Íå ìè ñå ñïè òàçè âå÷åð.
- Äîáúð ïðèÿòåë ñè òè, Áèëáî, è àç ñ óäîâîëñòâèå ùå ïðèåìà ïðåäëîæåíèåòî òè. Àêî ñå ñëó÷è íåùî âàæíî, íå çàáðàâÿé ïúðâî äà ìå ñúáóäèø! Àç ùå ïîëåãíà íàáëèçî, â ñòàè÷êàòà îòëÿâî.
- Âúðâè, âúðâè! - ïîäêàíè ãî Áèëáî. - Ùå òå ñúáóäÿ òî÷íî â ïîëóíîù, çà äà ìîæåø òè ïúê äà ñúáóäèø ñëåäâàùèÿ, êîéòî ñòîè íà ïîñò.
Ùîì Áîìáóð ñè îòèäå, Áèëáî íàäÿíà ïðúñòåíà, çàâúðçà âúæåòî, ñïóñíà ñå íàäîëó ïî ñòåíàòà è òðúãíà. Èìàøå ïåò ÷àñà íà ðàçïîëîæåíèå. Ïðåç òîâà âðåìå Áîìáóð ùåøå äà ñïè (ñëåä ñëó÷êàòà â ãîðàòà òîé ãëåäàøå äà çàñïè, ùîì ìó ñå îòäàäåøå âúçìîæíîñò, òúé êàòî ñå îïèòâàøå äà âúçñòàíîâè ïðèÿòíèòå ñúíèùà, êîèòî áå ñúíóâàë òîãàâà); âñè÷êè îñòàíàëè ùÿõà äà ñå íàâúðòàò îêîëî Òîðèí. Åäâà ëè íÿêîé - äîðè Ôèëè èëè Êèëè - áè îòèøúë íà ñòåíàòà, ïðåäè äà å äîøúë íåãîâèÿò ðåä.
Òúìíèíàòà áåøå íåïðîãëåäíà. Áèëáî âúðâÿ èçâåñòíî âðåìå ïî íîâàòà ïúòåêà, à ïîñëå ñå çàñïóñêà êúì ïî-íèñêîòî êîðèòî íà ðåêàòà è ïúòÿò ìó ñòàíà íåïîçíàò. Íàé-ïîñëå, ñå äîáðà äî çàâîÿ, êúäåòî òðÿáâàøå äà ïðåêîñè ðåêàòà, àêî èñêàøå äà îòèäå êúì ëàãåðà. Òóê êîðèòîòî íà ðåêàòà áåøå ïëèòêî, íî âå÷å äîñòà øèðîêî è çà ìàëêèÿ õîáèò íå áåøå ëåñíî äà ãî ïðåãàçè â òúìíèíàòà. Ïî÷òè áåøå ñòèãíàë îòâúä, êîãàòî êðàêúò ìó ñå ïîäõëúçíà íà åäèí çàîáëåí êàìúê è òîé öîïíà â ñòóäåíàòà âîäà. Åäâà óñïÿ äà ñå èçïðàâè è äà ñå ïîêàòåðè ïî íàñðåùíèÿ áðÿã, öåëèÿò ìîêúð è ðàçòðåïåðàí, êîãàòî îò ìðàêà èçñêî÷èõà åëôèòå ñúñ ñâîèòå ÿðêè ôåíåðè, çà äà ðàçáåðàò êàêâî áåøå ïðè÷èíèëî øóìà.
- Íå áåøå ðèáà! - êàçà åäèí åëô. - Íàâÿðíî å íÿêîé øïèîíèí. Óãàñåòå ñâåòëèíèòå! Íà íåãî òå ùå ìó ïîìîãíàò ïîâå÷å, îòêîëêîòî íà íàñ. Íèùî ÷óäíî, àêî îíîâà ñòðàííî ìàëêî ñúùåñòâî, çà êîåòî êàçâàò, ÷å èì áèëî ñëóãà, ñå å ïðîìúêíàëî äîòóê.
- Äà, ñëóãà ñúì íàèñòèíà! - èçñóìòÿ Áèëáî è íàé-íåî÷àêâàíî êèõíà ñèëíî; åëôèòå â ìèã ñå ñúáðàõà îêîëî ìÿñòîòî, îòêúäåòî ñå ÷ó çâóêúò.
- Çàïàëåòå ñâåòëèíàòà! - ðå÷å Áèëáî. - Àç ñúì òóê, àêî òúðñèòå ìåí! - Òîé ñè ñâàëè ïðúñòåíà è èçñêîêíà èççàä åäíà ñêàëà.
Êîëêîòî è äà áÿõà èçíåíàäàíè, åëôèòå áúðçî ãî õâàíàõà.
- Êîé ñè òè? Òè ëè ñè òúé íàðå÷åíèÿò õîáèò? Êàêâî äèðèø òóê? Êàê óñïÿ äà ìèíåø ïîêðàé íàøèòå ÷àñîâè? - ïèòàõà åëôèòå åäèí ïðåç äðóã.
- Ùîì òîëêîâà èñêàòå äà çíàåòå, àç ñúì ãîñïîäèí Áèëáî Áåãèíñ - îòâúðíà Áèëáî. - Ñúäðóæíèê ñúì íà Òîðèí. Ïîçíàâàì ìíîãî äîáðå âàøèÿ öàð, ìàêàð òîé äà íå ìå ïîçíàâà. Íî Áàðä ùå ñè ñïîìíè çà ìåí, à àç âñúùíîñò èñêàì äà ñå âèäÿ èìåííî ñ íåãî.
- Òàêà ëè? - ðåêîõà åëôèòå. - È ïî êàêâà ðàáîòà?
- Ïî ìîÿ ëè÷íà, äîáðè ìè åëôè. Íî àêî èñêàòå ïî-ñêîðî äà ñå ìàõíåòå îò òîâà ñòóäåíî è òúæíî ìÿñòî è äà ñå âúðíåòå îáðàòíî âúâ âàøèòå ãîðè - äîáàâè Áèëáî, - çàâåäåòå ìå áúðçî ïðè îãúíÿ äà ñå èçñóøà, à ñëåä òîâà ìå îñòàâåòå äà ïîãîâîðÿ ñ âîäèòåëèòå âè. Ðàçïîëàãàì ñ ìàëêî âðåìå.
È òúé, äâà ÷àñà ñëåä êàòî ñå èçìúêíà îò Ïîðòàòà, Áèëáî âå÷å ñå íàìèðàøå êðàé ãîëåìèÿ îãúí ïðåä åäíà ãîëÿìà øàòðà, à îòïðåäå ìó ñåäÿõà Ãîðñêèÿ öàð è Áàðä è ñå âçèðàõà ëþáîïèòíî â íåãî. Õîáèò, îáëå÷åí â ðèçíèöà íà åëô è çàãúðíàò îòãîðå ñúñ ñòàðî îäåÿëî, áåøå íåùî íîâî çà òÿõ.
- Íàëè ðàçáèðàòå - ãîâîðåøå Áèëáî ñ íàé-äåëîâè òîí, - òàêà ïîâå÷å íå ìîæå äà ïðîäúëæàâà. Íà ìåí áåçêðàéíî ìè îìðúçíà öÿëàòà òàçè ðàáîòà. Èñêà ìè ñå äà ñúì ñè ó äîìà íà çàïàä, êúäåòî âñè÷êè ñà ïî-áëàãîðàçóìíè. Íå ìîãà îáà÷å äà ñè òðúãíà, òúé êàòî ñúì çàèíòåðåñîâàí ìàòåðèàëíî - èìàì äà ïîëó÷àâàì åäíà ÷åòèðèíàäåñåòà ÷àñò, òî÷íî îïðåäåëåíà ñïîðåä åäíî ïèñìî, êîåòî çà ùàñòèå ñúì çàïàçèë.
È Áèëáî èçìúêíà îò äæîáà íà ñòàðàòà ñè äðåõà (êîÿòî âñå îùå íîñåøå âúðõó ðèçíèöàòà), ñìà÷êàíî è èçïîöàïàíî, ïèñìîòî íà Òîðèí, êîåòî áå íàìåðèë ïðåç ìåñåö ìàé ïîä ÷àñîâíèêà íà ïîëèöàòà íà êàìèíàòà!
- Èìàì äÿë îò îáùàòà ïå÷àëáà, íàëè ðàçáèðàòå - ïðîäúëæè òîé. - Äîáðå ñúì îñâåäîìåí ïî òèÿ íåùà. Ëè÷íî àç ñúì ãîòîâ, ïðåäè äà ïðåäÿâÿ ñâîèòå ïðàâà, äà ðàçãëåäàì âíèìàòåëíî âñè÷êèòå âè èñêàíèÿ è äà îòäåëÿ îò öÿëîòî îíåçè îò òÿõ, êîèòî ñà íàèñòèíà îñíîâàòåëíè. Âèå îáà÷å íå ïîçíàâàòå Òîðèí Äúáîâèÿ ùèò òàêà, êàêòî àç âå÷å ãî ïîçíàâàì. Óâåðÿâàì âè, ÷å òîé å ãîòîâ äà ñåäè âúðõó êóïà çëàòî è äà ãëàäóâà äîòîãàâà, äîêàòî âèå ñåäèòå òóêà.
- Ùîì èñêà, íåêà ñåäè! - ðå÷å Áàðä. – Òàêèâà ãëóïàöè êàòî íåãî çàñëóæàâàò äà ãëàäóâàò.
- Òî÷íî òàêà - ñúãëàñè ñå Áèëáî. - Ðàçáèðàì êàêâî èìàòå ïðåäâèä. Â ñúùîòî âðåìå îáà÷å, çèìàòà áúðçî íè ïðèáëèæàâà. Ñêîðî òóê âñè÷êî ùå ñå ïîêðèå ñúñ ñíÿã è ïðîäîâîëñòâèåòî ùå ñòàíå òðóäíî - äîðè è çà åëôèòå, ñòðóâà ìè ñå. Îñâåí òîâà ùå âúçíèêíàò è äðóãè íåïðèÿòíîñòè. ×óâàëè ëè ñòå çà Äåéí è äæóäæåòàòà îò Æåëåçíèòå âúçâèøåíèÿ?
- ×óâàëè ñìå, è òî îùå îòêîãà. Íî êàêâî îáùî èìà òîé ñ íàñ? - ïîïèòà Ãîðñêèÿ öàð.
- Òàêà ñè è ìèñëåõ. Âèæäàì, ÷å íÿêîè íåùà íå ñà âè èçâåñòíè. Â òàêúâ ñëó÷àé ùå âè ãè êàæà - Äåéí ñå íàìèðà íà ïî-ìàëêî îò äâà äåíà ïúò îòòóê è íàáëèæàâà íàñàì çàåäíî ñ ïîâå÷å îò ïåòñòîòèí ÿêè è ñìåëè äæóäæåòà, ãîëÿìà ÷àñò îò òÿõ ñà ó÷àñòâóâàëè â ñòðàøíèòå âîéíè ìåæäó äæóäæåòàòà è çëèòå äóõîâå, çà êîèòî íåñúìíåíî ñòå ÷óâàëè. Ñòðàõóâàì ñå, ÷å êàòî ïðèñòèãíàò òóê, ùå âè ñúçäàäàò ñåðèîçíè íåïðèÿòíîñòè.
- Çàùî íè êàçâàø òîâà? Ïðåäàâàø ïðèÿòåëèòå ñè èëè çàïëàøâàø íàñ? - ïîïèòà ìðà÷íî Áàðä.
- Äðàãè ìè Áàðä! - ðå÷å ñ ïèñêëèâîòî ñè ãëàñ÷å Áèëáî. - Íå áúäè òàêà ïðèïðÿí! Íå ñúì ñðåùàë äîñåãà òàêèâà ìíèòåëíè õîðà! Àç ïðîñòî ñå îïèòâàì äà ñïàñÿ îò áåäè âñè÷êè íè. Çàòîâà ùå âè íàïðàâÿ åäíî ïðåäëîæåíèå.
- Íåêà ãî ÷óåì! - îòâúðíàõà ñúáåñåäíèöèòå ìó.
- Ïî-äîáðå ãî âèæòå! - ðå÷å Áèëáî. - Åòî ãî! Òîé èçâàäè äèàìàíòà Àðêåí è õâúðëè íàñòðàíè îáâèâêàòà ìó.
Ãîðñêèÿ öàð, ÷èèòî î÷è áÿõà ïðèâèêíàëè äà ãëåäàò ðàçíè êðàñèâè è ñêúïè íåùà, ïðîñòî îíåìÿ îò ó÷óäâàíå. Äîðè Áàðä ñå ñìúë÷à è âïåðè âúçõèòåí ïîãëåä â êàìúêà. Ñÿêàø íÿêàêâî ñòúêëåíî êúëáî áåøå íàïúëíåíî ñ ëóííà ñâåòëèíà è âèñåøå ïðåä òÿõ â ìðåæà, èçòúêàíà îò ëú÷èòå íà çàñêðåæåíè çâåçäè.
- Òîâà å äèàìàíòúò íà Òðåéí - ðå÷å Áèëáî. - Ñúðöåòî íà Ïëàíèíàòà, à ñúùî è ñúðöåòî íà Òîðèí. Òîé ãî îöåíÿâà ïî-âèñîêî äîðè îò çëàòíà ðåêà. Àç ùå âè ãî äàì. Òîé ùå âè ïîìîãíå ïî-ëåñíî äà ïîñòèãíåòå ñïîðàçóìåíèå.
Ñëåä òåçè äóìè, Áèëáî ïîãëåäíà çà ïîñëåäåí ïúò ñ êîïíåæ ïðåêðàñíèÿ ñêúïîöåíåí êàìúê è ðàçòðåïåðàí îò âúëíåíèå ãî ïîäàäå íà Áàðä, à Áàðä ãî âçå â ðúêàòà ñè êàòî çàøåìåòåí.
- Íî òâîé ëè å, ÷å íè ãî äàâàø? - ïîïèòà Áàðä, êîãàòî äîéäå íàé-ïîñëå íà ñåáå ñè.
- Î, íå, íå ñúâñåì! - îòâúðíà ìàëêî ñìóòåíî õîáèòúò. - Íî àç âñå ïàê èìàì èçâåñòíè ïðàâà íàä íåãî - íàëè ìè ñå ïîëàãà äÿë îò ñúêðîâèùåòî. Àç ìîæå è äà ñúì ðàçáîéíèê - ïîíå çà òàêúâ ìå ñìÿòàò, ìàêàð ÷å àç ñàìèÿò íå ñå ñìÿòàì, - íî ñúì ÷åñòåí. Òàêà èëè èíà÷å, ñåãà ñå âðúùàì îáðàòíî è äæóäæåòàòà ìîãàò äà ïðàâÿò ñ ìåí êàêâîòî ïîæåëàÿò. Íàäÿâàì ñå, îáà÷å, ÷å íà âàñ êàìúêúò ùå âè áúäå îò ïîëçà.
Ãîðñêèÿ öàð ïîãëåäíà Áèëáî ñ áåçêðàéíà ïî÷óäà.
- Áèëáî Áåãèíñ - ðå÷å òîé, - òè ñè ìíîãî ïî-äîñòîåí äà íîñèø ðèçíèöàòà íà ïðèíöîâåòå åëôè îò ìíîçèíà äðóãè, êîèòî ñà èçãëåæäàëè ïî-âåëè÷åñòâåíè â íåÿ! ×óäÿ ñå îáà÷å, äàëè è Òîðèí Äúáîâèÿ ùèò å ðàçáðàë òîâà. Àç ïîçíàâàì ïî-äîáðå îò òåá íðàâà íà äæóäæåòàòà è òå ñúâåòâàì äà îñòàíåø ïðè íàñ. Òóê òè ùå áúäåø ïî÷èòàí è æåëàí.
- Â òîâà ñúì ñèãóðåí è ìíîãî òè áëàãîäàðÿ - îòâúðíà Áèëáî ñ ïîêëîí, - íî ñìÿòàì, ÷å íå áèâà äà èçîñòàâÿì ïðèÿòåëèòå ñè ïî òàêúâ íà÷èí ñëåä âñè÷êî, êîåòî ñìå ïðåæèâåëè çàåäíî. Îñâåí òîâà, îáåùàõ íà Áîìáóð äà ãî ñúáóäÿ òî÷íî â ïîëóíîù! Êàêòî âèæäàòå, òðÿáâà äà ñè âúðâÿ, è òî ïî-áúðçî.
Êàê ëè íå ãî óâåùàâàõà, íî Áèëáî íå ñêëîíè äà îñòàíå, åòî çàùî íàé-íàêðàÿ ïîâèêàõà íÿêîëêî åëôè, êîèòî äà ãî ïðèäðóæàâàò, è òîé ñè òðúãíà, èçïðàòåí ñ íàé-ãîëÿìî óâàæåíèå è îò Ãîðñêèÿ öàð, è îò Áàðä. Êîãàòî ïðåêîñÿâàøå ëàãåðà, íÿêàêúâ ñòàð ÷îâåê, çàãúðíàò ñ òúìíà íàìåòêà, ñå íàäèãíà îò ïðàãà íà åäíà øàòðà è ñå ïðèáëèæè êúì íåãî.
- Áðàâî! Áðàâî çà ñìåëàòà ïîñòúïêà, ãîñïîäèí Áåãèíñ! - ðå÷å òîé, êàòî ïîòóïà Áèëáî ïî ðàìîòî. - Âñå íîâè è íîâè êà÷åñòâà ñå ðàçêðèâàò ó òåá!
Òîâà áåøå Ãàíäàëô.
Çà ïúðâè ïúò îò ìíîãî äíè íàñàì Áèëáî èñòèíñêè ñå çàðàäâà. Çà ñúæàëåíèå íÿìàøå âðåìå äà ïîëó÷è îòãîâîð íà âñè÷êè âúïðîñè, êîèòî æåëàåøå äà çàäàäå.
- Èìàé òúðïåíèå, âñè÷êî ùå íàó÷èø! - óñïîêîè ãî Ãàíäàëô. - Àêî íå ñå ëúæà, íåùàòà îòèâàò êúì ñâîÿ êðàé. Íà òåá òè ïðåäñòîè åäíà íåïðèÿòíîñò, íî òè íå ïàäàé äóõîì! Ùå ñå èçìúêíåø îò íåÿ áëàãîïîëó÷íî. Äî÷óâàò ñå åäíè íîâèíè, êîèòî äîðè è ãàðâàíèòå îùå íå çíàÿò. Ëåêà íîù!
Îçàäà÷åí, íî â ñúùîòî âðåìå è çàðàäâàí, Áèëáî ïðîäúëæè íàïðåä. Åëôèòå, êîèòî ãî ïðèäðóæàâàõà, ãî çàâåäîõà äî åäèí óäîáåí çà ïðåìèíàâàíå áðîä è ìó ïîìîãíàõà äà ïðåìèíå ðåêàòà, áåç äà ñå èçìîêðè. Ñëåä òîâà, òîé ñå ñáîãóâà ñ òÿõ è ïðåäïàçëèâî ñå çàèçêà÷âà íàãîðå êúì Ïîðòàòà. Ïî åäíî âðåìå ñå ïî÷óâñòâóâà áåçêðàéíî èçìîðåí, íî óñïÿ ïðåäè ïîëóíîù äà ñå äîáåðå äî âúæåòî (òî ñè ñòîåøå òàì, êúäåòî ãî áåøå îñòàâèë) è äà ñå èçêàòåðè ïî íåãî. Íàìåðèë ñå âåäíúæ ãîðå, Áèëáî îòâúðçà âúæåòî, ñêðè ãî, ïîñëå ñåäíà íà ñòåíàòà è ñ òðåâîãà ñå çàìèñëè êàê ëè ùå ñå ðàçâèÿò íåùàòà ïî-íàòàòúê.
Â ïîëóíîù, õîáèòúò ñúáóäè Áîìáóð, ïîñëå íà ñâîé ðåä ñå òúðêóëíà â úãúë÷åòî ñè, áåç äà èçñëóøà áëàãîäàðíîñòèòå íà ñòàðîòî äæóäæå (êîèòî ñìÿòàøå, ÷å íå å çàñëóæèë), è áúðçî-áúðçî çàñïà, îñòàâÿéêè âñè÷êèòå ñè ãðèæè è òðåâîãè çà ñóòðèíòà. È çíàåòå ëè êàêâî ìó ñå ïðèñúíâàøå ïðåç öÿëîòî âðåìå - ïúðæåíè ÿéöà ñ áåêîí.


17. ÎÁËÀÖÈÒÅ ÑÅ ÐÀÇÏÐÚÑÂÀÒ

Íà ñëåäâàùîòî óòðî, â ëàãåðà ïðîçâó÷àõà òðúáè. Ñêîðî ñëåä òîâà äæóäæåòàòà âèäÿõà, ÷å ïî òÿñíàòà ïúòåêà êúì òÿõ áúðçî ñå ïðèáëèæàâà âåñòîíîñåö. Òîé ñå ñïðÿ íà èçâåñòíî ðàçñòîÿíèå îò ñòåíàòà è îòòàì íà âèñîê ãëàñ ïîïèòà Òîðèí äàëè íå æåëàå äà èçñëóøà îùå âåäíúæ ïðàòåíèöèòå íà äâåòå àðìèè, òúé êàòî ñå áèëè ïîëó÷èëè íîâèíè, ñïîðåä êîèòî íåùàòà ñå ïðîìåíÿëè.
- Íàó÷èëè ñà çà Äåéí! - ðå÷å Òîðèí, êàòî ÷ó äóìèòå íà âåñòîíîñåöà. - Ðàçáðàëè ñà, ÷å èäâà. Çíàåõ ñè, ÷å òîâà ùå ïðîìåíè íàñòðîåíèåòî èì! Íåêà äîéäàò, ùå ãè èçñëóøàì, íî äà íå ñà ìíîãî íà áðîé è äà íå íîñÿò îðúæèå - èçâèêà òîé âèñîêî íà âåñòîíîñåöà.
Îêîëî ïëàäíå çíàìåíàòà íà Ãîðàòà è íà Åçåðîòî ñå ïîÿâèõà îòíîâî. Êúì ïîðòàòà ñå áå îòïðàâèëà ãðóïà îò äâàäåñåòèíà ïðàòåíèöè. Â íà÷àëîòî íà òÿñíàòà ïúòåêà òå îñòàâèõà ìå÷îâåòå è êîïèÿòà ñè è ïàê ïðîäúëæèõà äà ñå èçêà÷âàò íàãîðå. Äæóäæåòàòà ñ ïî÷óäà âèäÿõà, ÷å ñðåä ïðàòåíèöèòå ñà è Áàðä, è Ãîðñêèÿ öàð, à íà÷åëî íà âñè÷êè âúðâåøå åäèí ñòàðåö, çàãúðíàò ñ íàìåòêà, ñ íèñêî ñïóñíàòà êà÷óëêà, êîéòî íîñåøå ìàñèâíî äúðâåíî êîâ÷åæå, îáêîâàíî ñ æåëÿçî.
- Çäðàâåé, Òîðèíå! - ðå÷å Áàðä. - Îùå ëè íå ñè ïðîìåíèë ðåøåíèåòî ñè?
- Ìîåòî ðåøåíèå íå ñå ïðîìåíÿ ñ èçãðåâà è çàëåçà íà íÿêîëêî ñëúíöà - îòâúðíà Òîðèí. - Íèìà ñè äîøúë äà ìè çàäàâàø áåçñìèñëåíè âúïðîñè? Âîéñêàòà íà åëôèòå îùå íå ñè å îòèøëà, êàêòî àç ïîðú÷àõ! À äîêàòî íå ñè îòèäå òÿ, íàïðàçíî èäâàø äà ïðåãîâàðÿø ñ ìåí.
- Íÿìà ëè íåùî, ñðåùó êîåòî áè îòñòúïèë ÷àñò îò òâîåòî çëàòî?
- Íèùî, êîåòî òè èëè òâîèòå ïðèÿòåëè ìîæåòå äà ïðåäëîæèòå.
- À êàêâî ùå êàæåø çà äèàìàíòà íà Òðåéí? - ðå÷å Áàðä è â òîçè ìîìåíò ñòàðèÿò ÷îâåê îòâîðè êîâ÷åæåòî è âäèãíà âèñîêî ñêúïîöåííèÿ êàìúê. Ìàêàð è äà áåøå ÿðêî óòðî, îò ðúêàòà ìó çàñòðóè ñâåòëèíà. Òîðèí íàïðàâî îíåìÿ îò ó÷óäâàíå. Äúëãî âðåìå íèêîé íå ïðîãîâîðè.
Íàé-ñåòíå Òîðèí íàðóøè ìúë÷àíèåòî è ãëàñúò ìó ïðîñòî ñå çàäàâÿøå îò ãíÿâ.
- Òîçè êàìúê ïðèíàäëåæåøå íà ìîÿ áàùà, ñëåäîâàòåëíî å ìîé. Çàùî òðÿáâà äà êóïóâàì ñâîÿòà ñîáñòâåíîñò? - Èçâåäíúæ îáà÷å, òîé áå îáëàäàí îò ñèëíà ïî÷óäà è äîáàâè: - À êàê ñå äîáðàõòå äî òàçè íàñëåäñòâåíà âåù, àêî èçîáùî èìà ñìèñúë äà ñå çàäàâàò ïîäîáíè âúïðîñè íà êðàäöè?
- Íèå íå ñìå êðàäöè - îòâúðíà Áàðä. - Òîâà, êîåòî òè ïðèíàäëåæè, ùå ñè ãî ïîëó÷èø, êîãàòî íè äàäåø îíîâà, êîåòî ïðèíàäëåæè íà íàñ.
- Êàê ñå äîáðàõòå äî íåãî? - èçêðåùÿ Òîðèí îùå ïî-ãíåâíî.
- Àç èì ãî äàäîõ! - îáàäè ñå òèõè÷êî Áèëáî, êîéòî, ñèëíî èçïëàøåí, íàäíè÷àøå îò ñòåíàòà.
- Òè ëè? - âèêíà Òîðèí, êàòî ñå îáúðíà êúì íåãî è ãî ñãðàá÷è ñ äâå ðúöå. - Òè ëè, æàëúê õîáèò? Òè ëè, íåäîðàñúë... ðàçáîéíèêî? - È êàòî íå ìîæà äà íàìåðè ïîâå÷å äóìè, òîé ðàçòúðñè ãîðêèÿ Áèëáî òàêà, ñÿêàø áåøå çàåê.
- Êúëíà ñå â áðàäàòà íà Äóðèí! Æàëêî, ÷å Ãàíäàëô íå å òóê! Ïðîêëåò äà å, çàãäåòî òå èçáðà äà íè ïîìàãàø! Äàíî áðàäàòà ìó äà îêàïå! À òåá ùå òå õâúðëÿ íà ñêàëèòå! - âèêíà òîé íà Áèëáî è ãî âäèãíà âèñîêî.
- Ïî÷àêàé! Æåëàíèåòî òè å èçïúëíåíî! – îáàäè ñå åäèí ãëàñ. Ñòàðèÿò ÷îâåê ñ êîâ÷åæåòî, îòìåòíà íàçàä êà÷óëêàòà è íàìåòêàòà. - Åòî ãî è Ãàíäàëô! È, êàêòî èçãëåæäà, òúêìî íàâðåìå. Íà òåá ìîæå äà íå òè õàðåñâà ìîÿò ðàçáîéíèê, íî, ìîëÿ òå, íå ìó ïðè÷èíÿâàé çëî. Îñòàâè ãî äîëó è ïúðâî ÷óé êàêâî èìà äà òè êàæå!
- Âèå, èçãëåæäà, âñè÷êè ñòå ñå ñúþçèëè ïðîòèâ ìåí? - êàçà Òîðèí è ïóñíà Áèëáî âúðõó ïëîñêèÿ ãîðåí êðàé íà ñòåíàòà. - Íèêîãà âå÷å íå æåëàÿ äà èìàì ðàáîòà ñ âúëøåáíèöè èëè ñ òåõíèòå ïðèÿòåëè. Å, êàêâî èìàø äà ìè êàçâàø òè, ïîòîìúêî íà ïëúõîâåòå?
- Àé! Àé! - ðå÷å Áèëáî. - Öÿëàòà èñòîðèÿ, ðàçáèðà ñå, å êðàéíî íåïðèÿòíà. Òè îáà÷å íàâÿðíî ñè ñïîìíÿø êàê âåäíúæ ìè êàçà, ÷å ìîãà äà ñè èçáåðà ìîÿòà ÷åòèðèíàäåñåòà ÷àñò! Ìîæå äà ñúì âçåë äóìèòå òè òâúðäå áóêâàëíî, à ìîæå è äà å âÿðíî òîâà, êîåòî ñà ìè êàçâàëè çà äæóäæåòàòà - ÷å ñà ïî-ëþáåçíè íà äóìè, îòêîëêîòî íà äåëà. Ïîòîìúê íà ïëúõîâåòå! Òîâà ëè å öÿëàòà áëàãîäàðíîñò, êîÿòî òè ìè îáåùàâàøå îò òâîå èìå è îò èìåòî íà öåëèÿ òè ðîä, Òîðèíå? Ïðèåìè, ÷å ñúì ñå ðàçïîðåäèë ñ ìîÿ äÿë òàêà, êàêòî ñúì ïîæåëàë, è íåêà ñ òîâà ïðèêëþ÷èì ñìåòêèòå.
- Íÿìà êàê, ùå ïðèåìà - ðå÷å Òîðèí ìðà÷íî. - Ñ òîâà íàèñòèíà ùå ïðèêëþ÷èì ñìåòêèòå è äàíî ïîâå÷å íèêîãà íå ñå ñðåùíåì! - Ïîñëå òîé ñå îáúðíà è ñå ïðîâèêíà íàä ñòåíàòà: - Õèòðî ìå èçìàìèõòå, íÿìà ùî! Äîáðå ñòå ñå äîñåòèëè, ÷å íå áèõ ìîãúë äà îñòàâÿ â ÷óæäè ðúöå äèàìàíòà Àðêåí, ñúêðîâèùåòî íà ìîÿ ðîä. Ñúãëàñåí ñúì çà íåãî äà âè äàì åäíà ÷åòèðèíàäåñåòà ÷àñò îò áîãàòñòâàòà â ñðåáðî, çëàòî è ñêúïîöåííè êàìúíè. Òîâà îáà÷å ùå áúäå ñúùåâðåìåííî è îáåùàíèÿò äÿë íà òîçè èçìåííèê, íåãîâàòà íàãðàäà, ïúê âèå ñè ÿ äåëåòå êàêòî èñêàòå. Ñúìíÿâàì ñå, ÷å òîé èçîáùî ùå ïîëó÷è íåùî îò íåÿ. Âúâ âñåêè, ñëó÷àé, àêî èñêàòå äà îñòàíå æèâ, âçåìåòå ñè ãî ñ âàñ; òîé âå÷å íå ìè å ïðèÿòåë, à âðàã.
- Õàéäå, ñëèçàé ïðè ïðèÿòåëèòå ñè - îáúðíà ñå Òîðèí êúì Áèëáî, - èíà÷å ùå òå õâúðëÿ àç.
- Àìè ñðåáðîòî è çëàòîòî? - ïîïèòà Áèëáî.
- Òÿõ ùå ïîëó÷èø ïî-êúñíî, êîãàòî ðàçïðåäåëèì âñè÷êî - îòâúðíà Òîðèí è äîáàâè: - Õàéäå, ñëèçàé!
- À äîòîãàâà íèå ùå çàäúðæèì êàìúêà – èçâèêà Áàðä.
- Íå ñå äúðæèø êàêòî ïîäîáàâà íà åäèí Öàð íà Ïëàíèíàòà - çàáåëÿçà Ãàíäàëô. - Íî íåùàòà âñå îùå ìîãàò äà ñå ïðîìåíÿò.
- Äà, ìîãàò íàèñòèíà! - ïîòâúðäè Òîðèí. Ñëàáîñòòà ìó êúì ñúêðîâèùàòà áåøå òîëêîâà ãîëÿìà, ÷å òîé âå÷å ïðåìèñëÿøå äàëè ñ ïîìîùòà íà Äåéí íå áè ìîãúë äà ñè âúçâúðíå äèàìàíòà, áåç äà çàïëàòè îáåùàíàòà íàãðàäà.
È òúé, Áèëáî ñå ñïóñíà ïî ñòåíàòà è ñè òðúãíà, áåç äà ïîëó÷è íèùî çà âñè÷êèòå íåïðèÿòíîñòè, êîèòî áå ïðåæèâÿë. Îñòàíàëà ìó áå ñàìî ðèçíèöàòà, êîÿòî Òîðèí ìó áå äàë ïî-ðàíî. Íå åäíî è äâå îò äæóäæåòàòà èçïèòàõà ñðàì è ñúæàëåíèå â òîçè ìîìåíò.
- Íà äîáúð ÷àñ! - èçâèêàõà òå. - Ìîæå îòíîâî äà ñå ñðåùíåì êàòî ïðèÿòåëè.
- Ìàõàé ñå! - èçêðåùÿ ïîäèðå ìó Òîðèí. - Íà ãúðáà ñè íîñèø ðèçíèöà, èçðàáîòåíà íÿêîãà îò èçêóñíèòå äæóäæåòà, êîÿòî íå çàñëóæàâàø; íåÿ ñòðåëà íå ìîæå äà ÿ ïðîáèå, íî àêî íå ïîáúðçàø, ùå ïðîíèæà æàëêèòå òè êðàêà!
- Õàéäå, õàéäå, íå ñå ãíåâè òîëêîâà! - ïîñúâåòâà ãî Áàðä. - Ùå òè îñòàâèì âðåìå äî óòðå. Ïî ïëàäíå ùå ñå âúðíåì, çà äà âèäèì äàëè ñè îòäåëèë îò ñúêðîâèùåòî ÷àñòòà, ñðåùó êîÿòî ùå ïîëó÷èø êàìúêà. Àêî ñè ñòîðèë òîâà áåç õèòðèíà è èçìàìà, ùå ñå ðàçîòèäåì ìèðíî è òèõî è âîéñêàòà íà åëôèòå ùå ñå âúðíå â ãîðàòà. Äî ñêîðî âèæäàíå!
Ñ òîâà ðàçãîâîðúò ïðèêëþ÷è è ïðàòåíèöèòå ñå âúðíàõà â ëàãåðà, à Òîðèí èçïðàòè ÷ðåç Ðîàê âåñòîíîñöè, êîèòî äà ïðåäóïðåäÿò Äåéí çà ñëó÷èëîòî ñå è äà ãî ïîäêàíÿò äà ïîáúðçà.
Èçìèíà äåíÿò, à ïîñëå è íîùòà. Íà ñëåäâàùèÿ äåí âÿòúðúò ñå îáúðíà íà çàïàä è íåáåòî ñèëíî ïðèòúìíÿ. Ðàíî ñóòðèíòà â ëàãåðà ñå ÷ó âèê. Áúðçîõîäöè äîòè÷àõà è ñúîáùèõà, ÷å àðìèÿ îò äæóäæåòà ñå å ïîÿâèëà ïðè èçòî÷íîòî ðàçêëîíåíèå íà Ïëàíèíàòà è áúðçî íàïðåäâà êúì Äåéë. Äåéí áå èçáúðçàë ïðåç íîùòà è áå ïðèñòèãíàë ïî-ðàíî, îòêîëêîòî ãî áÿõà î÷àêâàëè. Âîèíèòå ìó áÿõà îáëå÷åíè â äúëãè äî êîëåíåòå ðèçíèöè îò ñòîìàíåíè õàëêè, à êðàêàòà èì áÿõà îáóòè â ÷îðàïè îò òúíêà è ãúâêàâà ìåòàëíà ìðåæà, ÷èÿòî íàïðàâà áåøå òàéíà íà îðúæåéíèöèòå íà Äåéí. Äæóäæåòàòà ïî íà÷àëî ñà äîñòà ñèëíè çà ðúñòà ñè, íî òåçè áÿõà ïî-ñèëíè îò âñè÷êè äðóãè. Îáèêíîâåíî ñå ñðàæàâàõà ñ òåæêè äâóâúðõè êèðêè, íî âñåêè îò òÿõ íîñåøå è ïî åäèí êúñ, øèðîê ìå÷, ïðåïàñàí íà êðúñòà, è ïî åäèí çàîáëåí ùèò, ïðîâèñåí íà ðàìî. Áðàäèòå èì áÿõà ðàçäâîåíè, îïëåòåíè äà ïëèòêà è ïúõíàòè â êîëàíèòå èì. Øàïêèòå èì áÿõà îò æåëÿçî, îáóâêèòå - ñúùî ïîäêîâàíè ñ æåëÿçî, à îò ëèöàòà èì ëúõàøå ñìåëîñò è ìúæåñòâî.
Â ëàãåðà çàòðúáèõà òðúáè è ïðèçîâàâàõà õîðà è åëôè íà îðúæèå. Äæóäæåòàòà âå÷å ñå èçêà÷âàõà êúì äîëèíàòà ñ áúðçà êðà÷êà. Ñïðÿõà ñå ìåæäó ðåêàòà è èçòî÷íîòî ðàçêëîíåíèå; íÿêîëêî îò òÿõ îáà÷å ïðîäúëæèõà ïúòÿ ñè, ïðåêîñèõà ðåêàòà è ñå ïðèáëèæèõà äî ëàãåðà. Òàì òå îñòàâèõà îðúæèåòî ñè íà çåìÿòà è âäèãíàõà ðúöå â çíàê, ÷å èäâàò ìèðíî äà ïðåãîâàðÿò. Áàðä èçëåçå äà ãè ïîñðåùíå, à ñ íåãî òðúãíà è Áèëáî.
- Èçïðàùà íè Äåéí, ñèíúò íà Íåéí - îòâúðíàõà òå íà âúïðîñà íà Áàðä. - Áúðçàìå äà îòèäåì ïðè íàøèòå ðîäñòâåíèöè â Ïëàíèíàòà, òúé êàòî íàó÷èõìå, ÷å ñà ñè âúçâúðíàëè íÿêîãàøíèòå âëàäåíèÿ. Íî êîè ñòå âèå è çàùî ñòîèòå â ðàâíèíàòà êàòî âðàãîâå êðàé îáñàäåíà êðåïîñò?
Òîâà, ðàçáèðà ñå, áå êàçàíî ïî ó÷òèâèÿ è ñòàðîìîäåí íà÷èí íà èçðàçÿâàíå ïðè ïîäîáíè ñëó÷àè, íî âñúùíîñò îçíà÷àâàøå: „Èñêàìå äà ìèíåì; äàéòå íè ïúò, èíà÷å ùå ñå áèåì ñ âàñ!" Äæóäæåòàòà íà Äåéí âúçíàìåðÿâàõà äà ñå ïðîìúêíàò ìåæäó Ïëàíèíàòà è çàâîÿ íà ðåêàòà, çàùîòî òÿñíàòà èâèöà çåìÿ òàì íå èçãëåæäàøå, òàêà çäðàâî îõðàíÿâàíà.
Áàðä, ðàçáèðà ñå, îòêàçà äà ïîçâîëè íà äæóäæåòàòà äà òðúãíàò íàïðàâî êúì Ïëàíèíàòà. Òîé èñêàøå ïúðâî äà ïîëó÷è çëàòîòî è ñðåáðîòî, îáåùàíè îò Òîðèí â çàìÿíà çà äèàìàíòà Àðêåí, çàùîòî ñå îïàñÿâàøå, ÷å ùîì âåäíúæ òàçè ìíîãîáðîéíà è âîéíñòâåíà àðìèÿ âëåçå â êðåïîñòòà, Òîðèí ùå ñå îòðå÷å îò äóìàòà ñè. Äæóäæåòàòà íà Äåéí íîñåõà ñúñ ñåáå ñè ãîëÿì çàïàñ îò ïðîäîâîëñòâèÿ - âñÿêî îò òÿõ îñâåí îðúæèåòî ñè, ïî äúëãèÿ ïúò áå âëà÷èëî íà ãúðáà ñè è ïî åäíà òåæêà òîðáà. Ñíàáäåíè ïî òîçè íà÷èí, òå ùÿõà äà èçäúðæàò îùå äúëãî íà îáñàäàòà, à â òîâà âðåìå ìîæåõà äà äîéäàò îùå è îùå äæóäæåòà, òúé êàòî Òîðèí èìàøå ìíîãî ðîäñòâåíèöè. Ìîæåõà ñúùî äà îòâîðÿò íàíîâî è íÿêîÿ îò äðóãèòå ïîðòè, êîåòî áè íàëîæèëî íà îáñàæäàùèòå äà îáêðúæàò öÿëàòà Ïëàíèíà, à çà òîâà íå áÿõà äîñòàòú÷íî ìíîãîáðîéíè.
Òàêèâà âñúùíîñò áÿõà è ïëàíîâåòå íà äæóäæåòàòà (ãàðâàíèòå âåñòîíîñöè íåïðåñòàííî ñíîâÿõà ìåæäó Òîðèí è Äåéí), íî çàñåãà ïúòÿò áåøå çàòâîðåí è ïðàòåíèöèòå ñå îòòåãëèõà, ìúðìîðåéêè ÿäîâèòè äóìè ïîä íîñà ñè.
Áàðä èçïðàòè íåçàáàâíî ñâîè õîðà ïðè Ïîðòàòà, íî òàì íÿìàøå íèòî çëàòî, íèòî ñðåáðî. Íàìåñòî òîâà, ùîì ñå ïðèáëèæèõà äîñòàòú÷íî, îò ñòåíàòà ñðåùó òÿõ ñå èçñèïàõà ñòðåëè è òå óïëàøåíî õóêíàõà îáðàòíî! Ñåãà â ëàãåðà âñè÷êî ñå âäèãíà íà êðàê, êàòî ïðè áèòêà, çàùîòî äæóäæåòàòà íà Äåéí ïðîäúëæàâàõà äà íàïðåäâàò ïî èçòî÷íèÿ áðÿã.
- Ãëóïöè! - çàñìÿ ñå Áàðä. - Êàê áåçðàçñúäíî ñå äîáëèæàâàò äî ñêëîíà íà Ïëàíèíàòà. Ìîæå è äà óìåÿò äà ñå áèÿò â ïîäçåìèÿòà, íî íàä çåìÿòà âîéíà íå çíàÿò äà âîäÿò. Íàøèòå ìíîãîáðîéíè ñòðåëöè è êîïèåíîñöè, ñêðèòè ñðåä ñêàëèòå, âñåêè ìîìåíò ìîãàò äà íàïàäíàò äåñíèÿ èì ôëàíã. Ðèçíèöèòå èì ìîæå äà ñà îò ÿêè ïî-ÿêè, íî òîâà íÿìà äà èì ïîìîãíå. Õàéäå äà ãè íàïàäíåì åäíîâðåìåííî îò äâåòå ñòðàíè, ïðåäè îùå äà ñà ñå îïîìíèëè!
Ãîðñêèÿ öàð îáà÷å âúçðàçè:
- Àç èñêàì îùå ìàëêî äà èç÷àêàì, ïðåäè äà çàïî÷íà òàçè âîéíà çà çëàòî. Äæóäæåòàòà íå ìîãàò äà ìèíàò îòòóê, àêî íèå íå ãè ïóñíåì, íèòî ïúê ìîãàò äà ïðåäïðèåìàò íåùî íåçàáåëÿçàíî îò íàñ. Íåêà âñå îùå ñå íàäÿâàìå, ÷å ùå ñå ñïîðàçóìååì. Íèå ñìå ïîâå÷å íà áðîé è àêî â ïîñëåäíà ñìåòêà âñå ïàê ñå ñòèãíå äî âúîðúæåíî ñòúëêíîâåíèå, ùå ãè íàäâèåì.
Òîé îáà÷å ñè ïðàâåøå ñìåòêà áåç äæóäæåòàòà. Ìèñúëòà, ÷å äèàìàíòúò Àðêåí ñå íàìèðà â ðúöåòå íà îáñàäíèöèòå, ïðîñòî íå èì äàâàøå ìèðà. Îñâåí òîâà, òå óñåòèõà êîëåáàíèåòî íà Áàðä è ïðèÿòåëèòå ìó è ðåøèõà äà ãè íàïàäíàò, äîêàòî òå óìóâàò.
Âíåçàïíî, áåç íèêàêâî ïðåäèçâåñòèå, äæóäæåòàòà ìúëêîì ñå õâúðëèõà â àòàêà. Ëúêîâå ñå îïúíàõà, ñòðåëè çàñâèñòÿõà è âñåêè ìèã áèòêàòà ùåøå äà ñå ðàçðàçè.
È èçâåäíàæ, ñèëíî ïðèòúìíÿ. ×åðåí îáëàê ïðåïóñíà ïî íåáåòî. Ãðúìîòåâèöè, ïîíåñåíè îò áóéíèÿ âÿòúð, çàáîáîòèõà è çàãðîìîëèõà, ñâåòêàâèöè îñâåòèõà âúðõà íà Ïëàíèíàòà è åòî ÷å ñðåä ñòðàøíèÿ òúòåí âèõðåíî ñå çàäàäå íîâ ÷åðåí îáëàê; òîé îáà÷å íå èäâàøå îòòàì, îòêúäåòî äóõàøå âÿòúðúò, à îò ñåâåð. Òîâà áåøå îãðîìåí îáëàê îò ïòèöè, êîèòî ëåòÿõà òúé ïëúòíî åäíà äî äðóãà, ÷å ëú÷ ñâåòëèíà íå ïðîíèêâàøå ìåæäó êðèëåòå èì.
- Ñïðåòå! - èçâèêà Ãàíäàëô, êîéòî íåî÷àêâàíî çàñòàíà ñ âäèãíàòè ðúöå ìåæäó íàñòúïâàùèòå äæóäæåòà è ãîòîâèòå çà îòáðàíà ðåäèöè îò õîðà è åëôè. - Ñïðåòå! - èçâèêà òîé ñ ãðúìëèâ ãëàñ è êðàÿò íà æåçúëà ìó ïðîáëåñíà êàòî ñâåòêàâèöà. - Ãîëÿìà îïàñíîñò çàñòðàøàâà âñè÷êè! Óâè, òÿ äîéäå ïî-áúðçî, îòêîëêîòî î÷àêâàõ. Òîâà ñà çëèòå äóõîâå! Î, Äåéí, îò ñåâåð ïðèáëèæàâà Áîëã, ÷èéòî áàùà òè óáè â Ìîðèà! Åòî âèæ! Ìîðå îò ïðèëåïè ñå íîñè íàä àðìèÿòà ìó, êàòî ìîðå îò ïðåëåòíè ñêàêàëöè. Íà÷åëî ñà çëèòå äóõîâå, ñëåäâàíè îò öåëè ïúë÷èùà âúëöè.
Âñè÷êè áåçêðàéíî ñå ó÷óäèõà, îáõâàíà ãè áåçïîêîéñòâî. Äîêàòî Ãàíäàëô ãîâîðåøå, ñòàíà îùå ïî-òúìíî. Äæóäæåòàòà ñïðÿõà è ñå çàãëåäàõà êúì íåáåòî. Åëôèòå ñå ðàçâèêàõà óïëàøåíî.
- Õàéäå, õàéäå, çàïàçåòå ñïîêîéñòâèå. Âñå îùå èìà âðåìå äà îáìèñëèì íåùàòà. Íåêà Äåéí, ñèíúò íà Íåéí, äîéäå áúðçî ïðè íàñ!
Òúé çàïî÷íà åäíà áèòêà, êîÿòî íèêîé íå áåøå î÷àêâàë; òÿ áå íàðå÷åíà Áèòêàòà íà ïåòòå àðìèè è áåøå íàèñòèíà ñòðàõîâèòà. Îò åäíàòà ñòðàíà ñå ñðàæàâàõà çëèòå äóõîâå è âúëöèòå, à îò äðóãàòà - åëôèòå, õîðàòà è äæóäæåòàòà. Åòî âñúùíîñò, êàê ñòàíà âñè÷êî:
Ñëåä ñìúðòòà íà Âåëèêèÿ çúë äóõ íà Ìúãëèâèòå ïëàíèíè íåíàâèñòòà íà íåãîâèòå áëèçêè è ïîä÷èíåíè êúì äæóäæåòàòà ñå ðàçïàëè íàíîâî ñúñ ñòðàøíà ñèëà - òå ïðîñòî ïîáåñíÿõà îò ÿä. Âåñòîíîñöè çàñíîâàõà ìåæäó ãðàäîâåòå, ïî ñåëèùàòà è óêðåïåíèòå îáèòàëèùà íà çëèòå äóõîâå, çàùîòî òå áÿõà ðåøèëè äà çàâëàäåÿò íàïúëíî ñåâåðà. Ïî òàéíè ïúòèùà ñå ñäîáèâàõà ñúñ ñâåäåíèÿ, à â ïëàíèíñêèòå èì ïîäçåìèÿ óñèëåíî ñå êîâÿõà îðúæèÿ è ñå ïðàâåõà ïðèãîòîâëåíèÿ çà ïîõîä. Íàé-ñåòíå îò âñè÷êè ïîñîêè - îò õúëìîâå è äîëèíè - êúì ñòîëèöàòà, êîÿòî ñå íàìèðàøå â ïëàíèíàòà Ãóíäàáàä, çàïðèèæäàõà âúîðúæåíè äî çúáè çëè äóõîâå. Òå ñå äâèæåõà ïî ïîäçåìíèòå ïðîõîäè èëè èçïîëçóâàõà ïðèêðèòèåòî íà ìðàêà, äîêàòî íàêðàÿ ñå ñúáðà îãðîìíà àðìèÿ, ãîòîâà ïðè ïúðâàòà ãîëÿìà áóðÿ äà âðúõëåòè íåíàäåéíî âúðõó þãà. Òîãàâà ñå ðàç÷ó íîâèíàòà çà ñìúðòòà íà Ñìîã è ñúðöàòà íà çëèòå äóõîâå ñå èçïúëíèõà ñ ðàäîñò. Íîù ñëåä íîù, òå ïðåïóñêàõà êàòî õàëè ïðåç ïëàíèíèòå è ïðèñòèãíàõà îò ñåâåð ïî÷òè âåäíàãà ñëåä Äåéí. Äîðè è ãàðâàíèòå íå çíàåõà çà òÿõíîòî ïðèáëèæàâàíå, äîêàòî òå íå ñå ïîÿâèõà â íåðàâíàòà ìåñòíîñò, êîÿòî îòäåëÿøå Îïóñòîøåíàòà Ïëàíèíà îò îñòàíàëèòå âúçâèøåíèÿ. Íå ñå çíàå äîêîëêî è Ãàíäàëô áåøå îñâåäîìåí çà òîâà, íî î÷åâèäíî è òîé íå áåøå î÷àêâàë òîëêîâà ñêîðîøíî íàïàäåíèå.
Ñëåä êàòî îáñúäè ïîëîæåíèåòî ñ Ãîðñêèÿ öàð, ñ Áàðä, è Äåéí - âîäà÷à íà äæóäæåòàòà, êîéòî áå ïîáúðçàë äà ñå ïðèñúåäèíè êúì òÿõ (çëèòå äóõîâå áÿõà âñåîáù âðàã è ïðè òÿõíàòà ïîÿâà âñè÷êè ðàçïðè ñå çàáðàâèõà), Ãàíäàëô ñúñòàâè ïëàí çà äåéñòâèå. Åäèíñòâåíàòà íàäåæäà çà óñïåõ áå òå äà ñå óêðåïÿò ïî äâàòà âèñîêè ñêëîíà, ñïóñêàùè ñå íà þã è íà èçòîê, è ñëåä òîâà äà ïîäìàìÿò çëèòå äóõîâå â äîëèíàòà ìåæäó ðàçêëîíåíèÿòà íà Ïëàíèíàòà. Òîçè ïëàí îáà÷å êðèåøå åäíà îïàñíîñò: àêî çëèòå äóõîâå ñå îêàæåõà òîëêîâà ìíîãîáðîéíè, ÷å óñïååõà äà îáêðúæàò öÿëàòà ïëàíèíà, òîãàâà ùÿõà äà ïðèòèñíàò çàùèòíèöèòå îò âñè÷êè ñòðàíè. Âúïðåêè òîâà, íÿìàøå âðåìå äà ñå ñúñòàâÿ äðóã ïëàí èëè ïúê äà ñå òúðñè ïîìîù îòíÿêúäå.
Ñêîðî ãðúìîòåâè÷íàòà áóðÿ îòìèíà ñ ãðîõîò êúì þãîèçòîê. Îáëàêúò îò ïðèëåïè ïðîäúëæàâàøå äà ëåòè íèñêî, íàáëèæè Ïëàíèíàòà è âçå äà êðúæè íàä ãîòîâèòå çà îòáðàíà âîèíè, êàòî çàêðèâàøå ñâåòëèíàòà è ãè èçïúëâàøå ñúñ ñòðàõ.
- Êúì Ïëàíèíàòà! - èçâèêà Áàðä. - Êúì Ïëàíèíàòà! Äà çàåìåì ìåñòàòà ñè, äîêàòî âñå îùå èìà âðåìå!
Åëôèòå ñå óêðåïèõà â ñêàëèñòîòî ïîäíîæèå íà þæíîòî ðàçêëîíåíèå, à íà èçòî÷íîòî ñå ðàçïîëîæèõà õîðàòà è äæóäæåòàòà. Áàðä è íåêîëöèíà îò ïî-ïúðãàâèòå õîðà è åëôè ñå èçêà÷èõà íà âúðõà, íà èçòî÷íîòî ðàçêëîíåíèå, çà äà õâúðëÿò ïîãëåä íà ñåâåð. Ñêîðî, òå âèäÿõà êàê çåìèòå â ïîäíîæèåòî íà Ïëàíèíàòà ïðîñòî ïî÷åðíÿõà îò íàñòúïâàùîòî ìíîæåñòâî. Íå ñëåä äúëãî ÷åëíèòå ðåäèöè çàîáèêîëèõà äîëíèÿ êðàé íà ðàçêëîíà è ñå âòóðíàõà êúì Äåéë. Òîâà áÿõà íàé-áúðçèòå âúëêîåçäà÷è, ÷èèòî êðÿñúöè íàïðàâî ðàçäèðàõà âúçäóõà. Íåêîëöèíà ñìåëè ìúæå ñå èçïðå÷èõà ïðåä òÿõ ñ íàìåðåíèåòî äà ãè âúçïðàò, íî ïîâå÷åòî áÿõà ïîâàëåíè, à îñòàíàëèòå ñå ðàçáÿãàõà âúâ âñè÷êè ïîñîêè. Êàêòî ñå áå íàäÿâàë Ãàíäàëô, àðìèÿòà íà çëèòå äóõîâå, ñëåäâàéêè ÷åëíèòå ñè ðåäèöè, âëåòÿ ñòðåìèòåëíî â äîëèíàòà è ñå âòóðíà ìåæäó ðàçêëîíåíèÿòà íà Ïëàíèíàòà, çà äà òúðñè âðàãà. Áåçáðîé ÷åðâåíè è ÷åðíè çíàìåíà ñå çàëþëÿõà áåçðåäíî íàñàì-íàòàì.
Ïîñëåäâà ñòðàõîâèòà áèòêà, ïî-ñòðàõîâèòà îò âñè÷êè, êîèòî Áèëáî áåøå âèæäàë íÿêîãà. Ìàêàð çà ìîìåíòà òÿ äà ìó âäúõâàøå ïàíè÷åñêè óæàñ, ïî-êúñíî òîé íàé-ìíîãî îáè÷àøå äà ñè ñïîìíÿ è äà ðàçêàçâà ñ ãîðäîñò èìåííî çà íåÿ, âúïðåêè ÷å íåãîâîòî ëè÷íî ó÷àñòèå áåøå íåçíà÷èòåëíî. Âñúùíîñò, Áèëáî ñè íàäÿíà âúëøåáíèÿ ïðúñòåí îùå â ñàìîòî íà÷àëî è ïî òîçè íà÷èí ñå ñêðè îò ïîãëåäà íà âðàãà, íî íå è èçöÿëî îò îïàñíîñòòà. Òàêúâ ïðúñòåí íå ìîæå íàïüëíî äà òå ïðåäïàçè îò íàïàäåíèåòî íà çëè äóõîâå, íèòî ïúê äà âúçïðå ëåòÿùèòå êúì òåá ñòðåëè è êîïèÿ; òîé ìîæå ñàìî äà òè ïîìîãíå äà ñòàíåø âåâèäèì, òàêà ÷å ãëàâàòà òè äà íå ñëóæè çà ïîñòîÿíåí ïðèöåë íà âðàæåñêèòå ñòðåëöè è êîïèåíîñöè.
Åëôèòå ïúðâè ñå âïóñíàõà â àòàêà. Òÿõíàòà íåíàâèñò êúì çëèòå äóõîâå å áåçïîùàäíà è íåïðèìèðèìà. Êîïèÿòà è ìå÷îâåòå èì ïðîñâåòâàõà â ìðàêà, ñÿêàø îò òÿõ èçëèçàõà ïëàìúöè - òàêúâ íåóêðîòèì ãíÿâ âëàäååøå ðúöåòå, êîèòî ãè ðàçìàõâàõà. Ùîì âðàæåñêàòà àðìèÿ ñå ñòúëïè â äîëèíàòà, åëôèòå èçñèïàõà îòãîðå é äúæä îò ñòðåëè. Ñòðåëèòå áÿõà ïîñëåäâàíè îò ñòîòèöè è ñòîòèöè êîïèåíîñöè, êîèòî ñå âòóðíàõà îæåñòî÷åíî íàäîëó. Çàïî÷íàõà äà íàíàñÿò óäàðè. Ïîíåñîõà ñå îãëóøèòåëíè ïèñúöè. Ñêàëèòå ñå îáàãðèõà ñ êðúâòà íà çëèòå äóõîâå.
Òúêìî êîãàòî àòàêàòà íà åëôèòå ïîîòñëàáíà è çëèòå äóõîâå çàïî÷íàõà äà ñå ñúâçåìàò îò íåî÷àêâàíèÿ íàïîð, îò äðóãèÿ êðàé íà äîëèíàòà ñå ïîíåñå ãúðëåí ðåâ. Ñ âèêîâå „Ìîðèà" è „Äåéí" äæóäæåòàòà îò Æåëåçíèòå âúçâèøåíèÿ ñå âïóñíàõà íàïðåä è ðàçìàõàõà êèðêèòå ñè. Äî òÿõ òè÷àõà óñòðåìíî è Åçåðíèòå õîðà ñ äúëãèòå ñè ìå÷îâå.
Ñðåä ðåäèöèòå íà çëèòå äóõîâå, íàñòúïè ñìóò. Äîêàòî òå ñå îáðúùàõà äà ïîñðåùíàò íîâîòî íàïàäåíèå, åëôèòå îòíîâî âðúõëåòÿõà îòãîðå èì ñ óäâîåíè ñèëè. Ãîëÿìà ÷àñò îò çëèòå äóõîâå âå÷å áÿãàõà íàäîëó êúì ðåêàòà ñ íàäåæäàòà äà ñå ñïàñÿò îò õèòðî óñòðîåíàòà èì êëîïêà, à â ñúùîòî âðåìå òåõíèòå ñúþçíèöè - âúëöèòå - áúðçàõà äà ðàçêúñàò ìúðòâèòå è ðàíåíèòå. Ïîáåäàòà èçãëåæäàøå âå÷å ñúâñåì áëèçêà, êîãàòî ãîðå îò âèñî÷èíèòå âíåçàïíî ñå ðàçíåñå âèê.
Åäíà ÷àñò îò çëèòå äóõîâå áÿõà óñïåëè äà çàîáèêîëÿò Ïëàíèíàòà îò äðóãàòà é ñòðàíà è íÿêîè îò òÿõ âå÷å ñå áÿõà èçêàòåðèëè ïî ñêëîíîâåòå íàä Ïîðòàòà; îíåçè, êîèòî âúðâÿõà îòçàä, îáà÷å, òàêà ïðèòèñêàõà ïúðâèòå, ÷å òå ñ ïèñúöè ïîëèòàõà îò ñêàëèòå â óðâèòå. Öåëòà íà çëèòå äóõîâå áåøå äà íàïàäíàò äâåòå ðàçêëîíåíèÿ îòãîðå, êàòî äîñòèãíàò äî òÿõ ïî ïúòåêèòå, êîèòî òðúãâàõà îò öåíòðàëíèÿ ìàñèâ íà Ïëàíèíàòà; çàùèòíèöèòå áÿõà ïî-ìàëîáðîéíè è åäâà ëè ùÿõà äúëãî äà óäúðæàò ïîçèöèèòå ñè. Âñÿêà íàäåæäà çà ïîáåäà îòëåòÿ. Òå áÿõà âúçïðåëè ñàìî ïúðâàòà àòàêà íà ñòðàøíèÿ âðàã.
Äåíÿò âçå äà ïðåâàëÿ. Çëèòå äóõîâå ñå ñúáðàõà îòíîâî â äîëèíàòà. Äîéäîõà è âúëöèòå, êîèòî ñå íàõâúðëèõà ëàêîìî íà ïëÿ÷êàòà ñè, à ñëåä òÿõ äîéäîõà è òåëîõðàíèòåëèòå íà Áîëã - çëè äóõîâå ñ îãðîìåí ðúñò, âúîðúæåíè ñúñ ñòîìàíåíè ÿòàãàíè. Ñêîðî íåáåòî ïðèòúìíÿ ñúâñåì, à ïðèëåïèòå ïðîäúëæàâàõà äà êðúæàò îêîëî ãëàâèòå è óøèòå íà õîðàòà è åëôèòå èëè ïúê êàöàõà êàòî âàìïèðè âúðõó òåëàòà íà óáèòèòå. Áàðä ñ âñè÷êè ñèëè îòáðàíÿâàøå èçòî÷íîòî ðàçêëîíåíèå, íî âúïðåêè òîâà áàâíî îòñòúïâàøå. Åëôèòå, îáãðàäèëè ñâîÿ öàð, ñå çàùèùàâàõà íà þæíèÿ ðàçêëîí, áëèçî äî íàáëþäàòåëíèÿ ïîñò íà Ãàðâàíîâèÿ õúëì.
Âíåçàïíî ñå ÷ó ñèëåí âèê è îò Ïîðòàòà äîëåòÿõà çâóöèòå íà òðúáà. Çàùèòíèöèòå áÿõà çàáðàâèëè Òîðèí! ×àñò îò ñòåíàòà, îòìåñòåíà ñ ïîìîùòà íà ëîñòîâå, ïîëèòíà íàïðåä è ñå ñãðîìîëÿñà ñ òðÿñúê â åçåðîòî. Öàðÿ íà Ïëàíèíàòà èçñêî÷è îòâúòðå, ñëåäâàí îò äðóãàðèòå ñè. Äæóäæåòàòà ìàõíàõà íàìåòêèòå è êà÷óëêèòå ñè è îñòàíàõà ñàìî ïî ëúñêàâèòå ñè ðèçíèöè, îò î÷èòå èì ñÿêàø èçëèçàõà ÷åðâåíè èñêðè. Â ìúæäèâàòà ñâåòëèíà Òîðèí òàêà áëåñòåøå, êàòî ÷å öåëèÿò áå îò çëàòî. Çëèòå äóõîâå çàïî÷íàõà äà ìÿòàò ãîëåìè êàìúíè îò âúðõà, íî äæóäæåòàòà íå ñå óïëàøèõà; òå ñå çàòè÷àõà ïî íàíàäîëíèùåòî è ñå âêëþ÷èõà â áèòêàòà. Âúëöè è åçäà÷è ñå ðàçáÿãàõà óæàñåíè. Òîðèí ðàçìàõâàøå óñòðåìíî áðàäâàòà ñè è ëåòåøå íåâðåäèì íàïðåä.
- Ñëåä ìåí! Ñëåä ìåí, åëôè è õîðà! Ñëåä ìåí, ðîäñòâåíèöè ìîè! - êðåùåøå òîé è ãëàñúò ìó åõòåøå êàòî ëîâäæèéñêè ðîã â äîëèíàòà.
Äæóäæåòàòà íà Äåéí ñå âòóðíàõà áåçðåäíî äà ìó ïîìàãàò. Ïîñëåäâàõà ãè è ìíîçèíà îò Åçåðíèòå õîðà, êîèòî Áàðä íå ìîæà äà âúçïðå; îò äðóãàòà ñòðàíà ïúê åëôèòå êîïèåíîñöè âðúõëåòÿõà ñ êîïèÿòà ñè. Îùå âåäíúæ ñúáðàíèòå â äîëèíàòà çëè äóõîâå áÿõà ñðàçåíè. Ìúðòâèòå èì òåëà, ñòðóïàíè íà êàìàðè ïî öåëèÿ Äåéë, ïðåäñòàâëÿâàõà ãðîçíà ãëåäêà. Âúëöèòå ñå ïðúñíàõà è Òîðèí ñå íàñî÷è ïðàâî êúì òåëîõðàíèòåëèòå íà Áîëã, íî íå ìîæà äà ïðîíèêíå ïðåç ðåäèöèòå èì. Çàä íåãî, ðåäîì ñúñ çëèòå äóõîâå, ëåæàõà íåìàëêî õîðà, äæóäæåòà è åëôè - êðàñèâè åëôè, êîèòî îùå äúëãî ìîæåõà äà ñè æèâåÿò âåñåëî â ãîðàòà. Íà åäíî ìÿñòî, äîëèíàòà ñå ðàçøèðÿâàøå è íàáåãúò çàãóáè ÷àñò îò ñòðåìèòåëíîñòòà ñè. Ïîääðúæíèöèòå íà Òîðèí áÿõà ìàëêî. Ôëàíãîâåòå èì íå áÿõà çàùèòåíè. Ñêîðî íàñòúïëåíèåòî èì ñå îáúðíà â îòáðàíà è òå ñå âèäÿõà îáãðàäåíè îò âñè÷êè ñòðàíè îò çëè äóõîâå è âúëöè. Òåëîõðàíèòåëèòå íà Áîëã, ñ îãëóøèòåëíè âèêîâå âðúõëåòÿõà îòãîðå èì êàòî ìîðñêà âúëíà âúðõó ïÿñú÷íà ñêàëà. Ïîìîù îò ïðèÿòåëèòå ñè íå ìîæåõà äà ïîëó÷àò, çàùîòî íàïàäåíèåòî îò Ïëàíèíàòà áå ïîäíîâåíî ñ óäâîåíà ñèëà, òàêà ÷å è õîðà, è åëôè áàâíî ãóáåõà ñèëè è îòñòúïâàõà.
Áèëáî íàáëþäàâàøå ñ áåçïîêîéñòâî âñè÷êî òîâà. Òîé ñè áå èçáðàë ìÿñòî íà Ãàðâàíîâîòî âúçâèøåíèå ñðåä åëôèòå - îò÷àñòè çàùîòî îòòàì ïî-ëåñíî ìîæåøå äà ñå èçáÿãà, è îò÷àñòè, çàùîòî ïðåäïî÷èòàøå (ïîâëèÿí îò Òóêîâñêàòà æèëêà) ïðè åäíà ïîñëåäíà îò÷àÿíà ñõâàòêà äà çàùèùàâà Ãîðñêèÿ öàð. Ãàíäàëô ñúùî áåøå òàì, ñåäåøå íà çåìÿòà, äúëáîêî óìèñëåí è íàâÿðíî ïðèãîòâÿøå íÿêîÿ îò ñâîèòå ïîðàçÿâàùè ñâåòêàâèöè, çà äà ÿ ïóñíå, ïðåäè äà íàñòúïè êðàÿò.
À êðàÿò íå èçãëåæäàøå äà å äàëå÷. “Ñêîðî çëèòå äóõîâå ùå ñòèãíàò äî Ïîðòàòà è òîãàâà ùå èçáèÿò âñè÷êè íè èëè ùå íè îòâåäàò â ïëåí - ïîìèñëè ñè Áèëáî. - Ïðîñòî äà òè ñå äîïëà÷å ñëåä âñè÷êî ïðåæèâÿíî. Ïî-äîáðå Ñìîã äà áåøå îñòàíàë æèâ è äà ñè ïàçè ïðîêëåòîòî ñúêðîâèùå, îòêîëêîòî òåçè êîâàðíè ñúùåñòâà äà ãî çàâëàäåÿò, à ãîðêèÿò ñòàð Áîìáóð è Áàëèí, è Ôèëè, è Êèëè, è âñè÷êè îñòàíàëè äà çàãèíàò, à ñúùî è Áàðä è Åçåðíèòå õîðà, è âåñåëèòå åëôè. Î, ãîðêî ìè! Ñëóøàë ñúì ìíîãî ïåñíè çà áèòêè è òå âèíàãè ñà ìå êàðàëè äà ìèñëÿ, ÷å è â ïîðàæåíèåòî èìà íåùî ñëàâíî. À ñåãà ðàçáèðàì, ÷å òî å íå ñàìî áåçñëàâíî, íî è òðàãè÷íî."
Âÿòúðúò ðàçêúñà îáëàöèòå è ÷åðâåíîòî çàðåâî íà çàëåçà îáàãðè çàïàäà. Èçíåíàäàí îò âíåçàïíîòî ïðîñâåòëÿâàíå, Áèëáî ñå îãëåäà íàîêîëî è â ñúùèÿ ìèã ñèëíî èçâèêà; áåøå âÿäÿë íåùî, êîåòî èçïúëíè ñúðöåòî ìó ñ ðàäîñò - ìàëêè òúìíè ôèãóðêè, êîèòî ñå íîñåõà âåëè÷åñòâåíî âúâ âúçäóõà, ñãðåíè îò ëú÷èòå íà çàëÿçâàùîòî ñëúíöå.
- Îðëèòå! Îðëèòå! - çàêðåùÿ õîáèòúò. - Îðëèòå èäâàò!
Î÷èòå íà Áèëáî ðÿäêî ñå ëúæåõà. Îðëèòå íàèñòèíà èäâàõà, íîñåéêè ñå ïëàâíî ïî âÿòúðà, ðåäèöà ñëåä ðåäèöà, òîëêîâà ìíîãî íà áðîé, ñÿêàø áÿõà ñúáðàíè îò ãíåçäàòà íà öåëèÿ Ñåâåð.
- Îðëèòå! Îðëèòå! - îòíîâî èçâèêà Áèëáî, êàòî âçå äà ðàçìàõâà ðúöå è äà ïîäñêà÷à.
Åëôèòå íå ìîæåõà äà ãî âèäÿò, íî ãî ÷óâàõà. Ñêîðî è òå ïîäåõà íåãîâèÿ âèê è òîé îãëàñè äîëèíàòà. Ìíîãî ó÷óäåíè ïîãëåäè ñå âäèãíàõà íàãîðå, íî ëåòÿùèòå ïòèöè çàñåãà ñå âèæäàõà ñàìî îò þæíîòî ðàçêëîíåíèå íà Ïëàíèíàòà.
- Îðëèòå! - èçâèêà îùå âåäíúæ Áèëáî, íî â òîçè ìèã åäèí ãîëÿì êàìúê ïîëåòÿ îòãîðå ìó è ãî óäàðè òåæêî ïî øëåìà; õîáèòúò ñå ñòðîïîëè íà çåìÿòà è îòòàì íàòàòúê íå ïîìíåøå íèùî ïîâå÷å.


18. ÎÁÐÀÒÍÈßÒ ÏÚÒ

Êîãàòî äîéäå íà ñåáå ñè, Áèëáî âèäÿ, ÷å å ñúâñåì ñàì. Ëåæåøå âúðõó ïëîñêèòå êàìúíàöè íà Ãàðâàíîâèÿ õúëì, à íàîêîëî íÿìàøå íèêîé. Áåøå áåçîáëà÷åí è ìðàçîâèò äåí. Áèëáî òðåïåðåøå öåëèÿò è ñå ÷óâñòâóâàøå âëåäåíåí êàòî êàìúê, íî â ãëàâàòà ìó ñÿêàø ãîðåøå îãúí.
- Êàêâî å ñòàíàëî? - ðå÷å ñè òîé. - Âúâ âñåêè ñëó÷àé âñå îùå íå ñúì ñðåä çàãèíàëèòå ãåðîè, íî ïðåäïîëàãàì, ÷å èìà âðåìå äà ñòàíå è òîâà.
Òîé ñå íàäèãíà ñ óñèëèå è ñåäíà. Ïîãëåäíà êúì äîëèíàòà, íî òàì íå ñå âèæäàøå íèòî åäèí æèâ çúë äóõ. Ñëåä ìàëêî ãëàâàòà ìó ñå ïîïðîÿñíè è ìó ñå ñòîðè, ÷å ñúçèðà åëôè, êîèòî ñå äâèæàò äîëó ñðåä ñêàëèòå. Ïîòðè î÷è. Íåñúìíåíî íÿêúäå äàëå÷ â ðàâíèíàòà âñå îùå èìàøå íÿêàêúâ ëàãåð, à ïðåä Ïîðòàòà ñå çàáåëÿçâàøå óñèëåíî äâèæåíèå íàâúí è íàâúòðå. Äæóäæåòàòà áúðçî ñúáàðÿõà ñòåíàòà, íî âñè÷êî ñå âúðøåøå íàïúëíî áåçøóìíî. Íå ñå äî÷óâàøå íèòî ãîâîð, íèòî çâóê îò ïåñåí. Ñàìèÿò âúçäóõ ñÿêàø áåøå íàñèòåí ñúñ ñêðúá.
- È âñå ïàê, èçãëåæäà, ñìå ïîáåäèëè! – ðå÷å Áèëáî, êàòî îïèïà íàðàíåíàòà ñè ãëàâà. - Âúïðåêè òîâà îáà÷å íå ìè ñå ñòðóâà äà å ìíîãî âåñåëî.
Âíåçàïíî, òîé âèäÿ åäèí ÷îâåê äà ñå èçêà÷âà ïî ñêëîíà è äà ñå íàñî÷âà êúì íåãî.
- Õåé! - èçâèêà Áèëáî ñ íåìîùåí ãëàñ. - Õåé? Êàêâî ñòàâà?
- ×èé å òîçè ãëàñ, äåòî ñå îáàæäà ñðåä êàìúíèòå? - ðå÷å ÷îâåêúò, êàòî ñå ñïðÿ íåäàëå÷ îò ìÿñòîòî, êúäåòî ñåäåøå Áèëáî, è ñå îçúðíà.
Òîãàâà Áèëáî ñå ñåòè çà ïðúñòåíà.
- Àìà ÷å ñúì ãëóïàâ è àç! - âúçêëèêíà òîé. - Åòî ÷å íå âèíàãè å áëàãîïðèÿòíî äà ñè íåâèäèì. Â ïðîòèâåí ñëó÷àé,  ïðåäïîëàãàì, ùÿõ äà ïðåêàðàì íîùòà â òîïëî è óäîáíî ëåãëî.
- Àç ñúì! Áèëáî Áåãèíñ. Äðóãàð íà Òîðèí - èçâèêà õîáèòúò è ïîáúðçà äà ñâàëè ïðúñòåíà.
- Äîáðå, ÷å òå íàìåðèõ! - ðå÷å ÷îâåêúò, êàòî ïðèñòúïè íàïðåä. - Äèðèì òå îòäàâíà, çàùîòî èìàìå íóæäà îò òåá. Ùÿõìå äà òå ïðè÷èñëèì êúì ìúðòâèòå, àêî Ãàíäàëô, âúëøåáíèêúò, íå áåøå êàçàë, ÷å å ÷óë ãëàñà òè çà ïîñëåäåí ïúò òóê, íà òîâà ìÿñòî. Åòî çàùî ìå ïðàòèõà îòíîâî äà îãëåäàì íàîêîëî. Òåæêî ëè ñè ðàíåí?
- Êàêòî èçãëåæäà, çäðàâàòà ñà ìå õëîïíàëè ïî ãëàâàòà - ðå÷å Áèëáî, - íî äîáðå, ÷å ñè èìàì øëåì, òà ÷åðåïúò ìè å îñòàíàë íåâðåäèì. Âúïðåêè òîâà îáà÷å, ñå ÷óâñòâóâàì çëå, à êðàêàòà ìè ñà êàòî ñëàìåíè.
- Àç ùå òå îòíåñà äî ëàãåðà â äîëèíàòà – ðå÷å ÷îâåêúò è ãî âäèãíà âíèìàòåëíî.
Òîé ñå äâèæåøå áúðçî è óâåðåíî è ñêîðî Áèëáî áå ïîëîæåí ïðåä åäíà øàòðà â Äåéë; äî íåÿ ñòîåøå Ãàíäàëô ñ ïðåâúðçàíà ðúêà. Äîðè è âúëøåáíèêúò íå ñå áåøå îòúðâàë áåç ðàíà, âïðî÷åì ìàëöèíà áÿõà îñòàíàëè íåâðåäèìè.
Êîãàòî Ãàíäàëô âèäÿ Áèëáî, ñòðàøíî ñå çàðàäâà.
- Áåãèíñ! - âúçêëèêíà òîé. - Ïðîñòî íå ìè ñå âÿðâà! Âñå ïàê æèâ! Íå ìîæåø äà ñè ïðåäñòàâèø êîëêî ñå ðàäâàì! Âå÷å çàïî÷âàõ äà ñå ïèòàì äàëè òîçè ïúò êúñìåòúò òè íå òå å èçîñòàâèë! Áèòêàòà áåøå æåñòîêà è åäâà íå çàâúðøè çëîùàñòíî. Îñòàíàëîòî ùå òè ðàçïðàâÿ ïî-êúñíî. À ñåãà åëà, ÷å òå î÷àêâàò - äîäàäå âúëøåáíèêúò ñ íàòúæåí ãëàñ è âúâåäå õîáèòà â øàòðàòà. - Åòî, Òîðèíå - ðå÷å Ãàíäàëô, êîãàòî âëÿçîõà, - äîâåäîõ ãî.
Òîðèí Äúáîâèÿ ùèò ëåæåøå â øàòðàòà, öåëèÿò â ðàíè, à ðàçêúñàíàòà ìó ðèçíèöà è íàùúðáåíàòà ìó áðàäâà áÿõà çàõâúðëåíè íà ïîäà. Òîé îòâîðè î÷è, êîãàòî Áèëáî ñå ïðèáëèæè äî íåãî.
- Ïðîùàâàé, äîáðè ìè ðàçáîéíèêî! - ñ ìúêà èçðå÷å òîé. - Ñåãà àç îòèâàì ïðè äåäèòå ñè, â åäèí ñâÿò, êúäåòî çëàòîòî è ñðåáðîòî íÿìàò íèêàêâà ñòîéíîñò, çàòîâà èñêàì äà ñå ðàçäåëÿ ñ òåá ïðèÿòåëñêè è äà ñè âçåìà îáðàòíî ãîð÷èâèòå äóìè, êîèòî òè êàçàõ ïðè Ïîðòàòà.
Áèëáî ñå îòïóñíà ïðåä íåãî íà êîëÿíî, îáçåò îò ñêðúá.
- Ïðîùàâàé, Öàðþ íà Ïëàíèíàòà! - ðå÷å òîé. - Óâè, æåñòîê å êðàÿò íà ïðèêëþ÷åíèåòî è öÿëà ïëàíèíà îò çëàòî íå ìîæå äà ãî èçêóïè. Íî âñå ïàê àç ñå ðàäâàì, ÷å ñïîäåëèõ ñ òåá âñè÷êè îïàñíîñòè. Òîâà å ïîâå÷å, îòêîëêîòî åäèí õîáèò îò Áåãèíñîâèÿ ðîä çàñëóæàâà.
- Íå ãîâîðè òúé! - ïðåêúñíà ãî Òîðèí. - Òè ïðèòåæàâàø êà÷åñòâà, êàêâèòî ñàì íå ïîäîçèðàø. Ïðåäîñòàòú÷íî ñìåëîñò è ïðåäîñòàòú÷íî ìúäðîñò! Àêî âñè÷êè ñêúïÿõà ïîâå÷å çàáàâëåíèÿòà, ïåñíèòå è õóáàâîòî õàïâàíå ïðåä ñúêðîâèùàòà îò çëàòî, ñâåòúò ùåøå äà áúäå ïî-âåñåë. Íî òúæåí èëè âåñåë, àç òðÿáâà äà ãî íàïóñíà ñåãà. Ïðîùàâàé.
Áèëáî ñå îòäàëå÷è, çàãúðíà ñå â åäíî îäåÿëî è - àêî èñêàòå, âÿðâàéòå, àêî èñêàòå, íå - ïëàêà, äîêàòî ìó ñå çà÷åðâèõà î÷èòå è ãëàñúò ìó ïðåñèïíà. Ìúíè÷êèÿò õîáèò èìàøå ìèëîñòèâà äóøèöà. È íàèñòèíà, äúëãî âðåìå ñúðöåòî íå ìó äàâàøå äà ñå ïîøåãóâà, êàêòî îáè÷àøå äà ïðàâè.
- È âñå ïàê äîáðå, ÷å ñå ñúáóäèõ íàâðåìå - êàçâàøå ñè òîé. - Æàë ìè å, ÷å Òîðèí íå å âå÷å ìåæäó æèâèòå, íî ñå ðàäâàì, ÷å ìîæàõìå äà ñå ðàçäåëèì ïîìèðåíè. Êàêúâ ãëóïàê ñè òè, Áèëáî Áåãèíñ, êàêâà êàøà çàáúðêà ñ òîçè äèàìàíò! Âúïðåêè âñè÷êèòå òè óñèëèÿ äà îòêóïèø ñ íåãî ìèðà è ñïîêîéñòâèåòî, æåñòîêàòà áèòêà ïàê ñå ðàçðàçè, çà òîâà, ðàçáèðà ñå, òè íÿìàø íèêàêâà âèíà.
Âñè÷êî, êîåòî ñå áåøå ñëó÷èëî ñëåä íàðàíÿâàíåòî íà Áèëáî, òîé íàó÷è ïî-êúñíî, íî âìåñòî äà ãî çàðàäâà, òî ãî íàòúæè îùå ïîâå÷å. Õîáèòúò ñå ÷óâñòâóâàøå âå÷å áåçêðàéíî èçìîðåí îò ïðèêëþ÷åíèåòî. Êîïíååøå ñ öÿëàòà ñè äóøà è ñúðöå äà ñå çàâúðíå ó äîìà ñè. Òîâà îáà÷å íå ìîæåøå äà ñòàíå âåäíàãà, åòî çàùî ìåæäóâðåìåííî àç ùå âè ðàçêàæà íÿêîè îò ïîñëåäíèòå ñúáèòèÿ.
Îðëèòå îòäàâíà áÿõà çàáåëÿçàëè ðàçäâèæâàíåòî ñðåä çëèòå äóõîâå. Îò çîðêèòå èì î÷è íå ìîæåøå äà óáåãíå íèùî îò îíîâà, êîåòî ñå âúðøåøå â ïëàíèíèòå. Çàòîâà è òå âçåõà äà ñúáèðàò ñâîÿòà îãðîìíà àðìèÿ ïîä âîäà÷åñòâîòî íà Âåëèêèÿ îðåë îò Ìúãëèâèòå ïëàíèíè. Íàêðàÿ, íàäóøèëè îòäàëå÷ áèòêàòà, òå ïîëåòÿõà áúðçî ïîäèð áóðÿòà è ïðèñòèãíàõà òúêìî íàâðåìå. Òå ïðîãîíèõà çëèòå äóõîâå îò ïëàíèíñêèòå ñêëîíîâå, êàòî ãè èçáóòâàõà â óðâèòå èëè ñðåä âðàãîâåòå èì. Íå ñëåä äúëãî íà Îïóñòîøåíàòà ïëàíèíà íå îñòàíà íèòî åäèí çúë äóõ. Òîãàâà åëôèòå è õîðàòà îò äâåòå ðàçêëîíåíèÿ íàé-ïîñëå ìîæàõà äà ñëÿçàò è äà ïîìîãíàò íà áèåùèòå ñå äîëó. Íî äîðè è ñ ïîìîùòà íà îðëèòå, ñèëèòå èì ïàê íå äîñòèãàõà. È åòî ÷å â ïîñëåäíèÿ ÷àñ ñå ïîÿâè ñàìèÿò Áåîðí - íèêîé íå ðàçáðà êàê è îòêúäå. Òîé äîéäå ñàì, â îáðàçà íà ìå÷êà è îò ãíÿâ ñÿêàø áå íàðàñòíàë äî ãèãàíòñêè ðàçìåðè.
Îò ãúðëîòî ìó ñå íîñåøå ðåâ, ïðîãëóøèòåëåí êàòî òîïîâåí ãúðìåæ, òîé ïîìèòàøå ïî ïúòÿ ñè âúëöè è çëè äóõîâå, ñÿêàø áÿõà ñëàìêè èëè ïåðóøèíêè. Íàïàäíà â òèë òåëîõðàíèòåëèòå íà Áîëã è ðàçêúñà ìúëíèåíîñíî îáðú÷à îêîëî äæóäæåòàòà, êîèòî ñå áÿõà ñêóï÷èëè âúðõó åäíî íèñêî çàîáëåíî âúçâèøåíèå è îòòàì ñå îòáðàíÿâàõà ñ ïîñëåäíè ñèëè. Òîãàâà Áåîðí ñúçðÿ Òîðèí, êîéòî ëåæåøå, ïðîíèçàí îò ìíîæåñòâî êîïèÿ, ñïðÿ ñå, âäèãíà ãî è ãî èçíåñå îò ïîëåñðàæåíèåòî. Ïîñëå ñå âúðíà è ñ óäâîåíà ÿðîñò ñå íàõâúðëè âúðõó âðàãà. Êîñåøå âñè÷êî íàîêîëî ñè, à íåãî ñàìèÿ íå ãî ñòèãàøå íèêàêâî îðúæèå. Ðàçãðîìè òåëîõðàíèòåëèòå íà Áîëã, äîêîïà è íåãî, ïîâàëè ãî è ãî ñòúïêà. Òîãàâà ïàíè÷åñêè ñòðàõ çàâëàäÿ çëèòå äóõîâå è òå ñå ðàçáÿãàõà âúâ âñè÷êè ïîñîêè. Âúçðîäèëàòà ñå íàäåæäà çà ïîáåäà çàëè÷è âñÿêàêâà óìîðà ó çàùèòíèöèòå è òå ñå âòóðíàõà äà ïðåñëåäâàò îáåçóìåëèòå îò ñòðàõ çëè äóõîâå, çà äà èì ïîïðå÷àò äà ñå ñïàñÿò ÷ðåç áÿãñòâî. È íàèñòèíà, åäíà ÷àñò îò êîâàðíèòå ñúùåñòâà ñå èçäàâèõà â Òå÷àùàòà ðåêà; îíåçè, êîèòî ñå áÿõà âïóñíàëè íà þã è íà çàïàä, çàòúíàõà â áëàòàòà îêîëî Ãîðñêàòà ðåêà, à áåãúëöèòå, äîáðàëè ñå äî öàðñòâîòî íà ãîðñêèòå åëôè, íàìåðèõà ñìúðòòà ñè ñðåä äúëáîêèÿ ìðàê íà Íåïðîãëåäíàòà ãîðà. Â ïåñíèòå ñå êàçâà, ÷å òîçè äåí çàãèíàëè äâå òðåòè îò çëèòå äóõîâå íà Ñåâåðà è ïëàíèíèòå ñå óìèðîòâîðèëè çà äúëãè ãîäèíè.
Äî âå÷åðòà, ïîáåäàòà íàä çëèòå äóõîâå âå÷å áåøå ïúëíà, íî êîãàòî Áèëáî ñå âúðíà â ëàãåðà, ïðåñëåäâàíåòî âñå îùå ïðîäúëæàâàøå è â äîëèíàòà áÿõà îñòàíàëè ñàìî îíåçè, êîèòî áÿõà òåæêî ðàíåíè.
- À êúäå ñà îðëèòå? - îáúðíà ñå õîáèòúò êúì Ãàíäàëô âå÷åðòà, êîãàòî ñå áå ñãóøèë ïîä òîïëèòå çàâèâêè.
- Íÿêîè îò òÿõ ïîæåëàõà äà âçåìàò ó÷àñòèå â ïðåñëåäâàíåòî, íî ïîâå÷åòî ñå çàâúðíàõà ïî ãíåçäàòà ñè. Íå èñêàõà äà îñòàíàò ïî-äúëãî òóê è îòëåòÿõà ñ ïúðâèòå çàðè íà óòðîòî. Äåéí ïîäàðè íà òåõíèÿ âîæä êîðîíà îò çëàòî è ñå çàêëå äà áúäå âúâ âå÷íà äðóæáà ñ òÿõ.
- Æàëêî, ìíîãî ìè ñå èñêàøå äà ãè âèäÿ îòíîâî - ðå÷å ñúíëèâî Áèëáî, - íî òîâà ìîæå áè ùå ñòàíå, êîãàòî ñè îòèâàì êúì äîìà. Íàäÿâàì ñå ñêîðî äà ñè òðúãíà.
- Âåäíàãà, ùîì ïîæåëàåø – óñïîêîè ãî âúëøåáíèêúò.
Âñúùíîñò, èçìèíàõà íÿêîëêî äíè, ïðåäè Áèëáî äà ïîåìå îáðàòíèÿ ïúò.
Ìåæäóâðåìåííî, Òîðèí áå ïîãðåáàí äúëáîêî ïîä Ïëàíèíàòà è Áàðä ïîëîæè íà ãúðäèòå ìó äèàìàíòà Àðêåí.
- Íåêà ñè îñòàíå íåãîâ äîòîãàâà, äîêàòî íå ñå ïðîâàëè Ïëàíèíàòà! – ðå÷å òîé. – È íåêà äîíåñå ùàñòèå íà âñè÷êè, êîèòî ùå æèâåÿò òóê, îòñåãà íàòàòúê!
Âúðõó íàäãðîáíèÿ êàìúê, Öàðÿ íà Åëôèòå ïúê ïîëîæè Îðêðèñò - ìå÷à, êîéòî Òîðèí áå âçåë îò îáèòàëèùåòî íà òðîëîâåòå. Ïàê â ïåñíèòå ñå êàçâà, ÷å òîé âèíàãè çàïî÷âàë äà áëåñòè â ìðàêà, ùîì ñå ïðèáëèæåëè âðàãîâåòå, òàêà ÷å êðåïîñòòà íà äæóäæåòàòà íèêîãà íå ìîæåëà äà áúäå íàïàäíàòà íåî÷àêâàíî. Äåéí, ñèíúò íà Íåéí, ïî ïðàâî ñå íàñòàíè â îáøèðíèòå ñòàðè ïîäçåìèÿ è ñòàíà Öàð íà Ïëàíèíàòà, à ñëåä âðåìå ñúáðà îùå ìíîãî äæóäæåòà îêîëî òðîíà ñè. Îò äâàíàäåñåòèìàòà ïîáðàòèìè íà Òîðèí îöåëÿõà äåñåò (Ôèëè è Êèëè áÿõà çàãèíàëè, äîêàòî áðàíåëè ñ îðúæèåòî è òåëàòà ñè ñâîÿ ïðåäâîäèòåë - ïî-ãîëåìèÿ áðàò íà òÿõíàòà ìàéêà) è îñòàíàõà äà ñëóæàò íà Äåéí, à Äåéí ñïðàâåäëèâî ðàçïðåäåëè áîãàòñòâàòà.
Ðàçáèðà ñå, âå÷å íå ìîæåøå äà ñòàâà è âúïðîñ ñúêðîâèùåòî äà ñå äåëè òàêà, êàêòî ïúðâîíà÷àëíî áå çàìèñëåíî - ìåæäó Áàëèí è Äóàëèí, Äîðè, Íîðè è Îðè, Îèí è Ãëîèí, Áèôóð, Áîôóð è Áîìáóð è Áèëáî. Åäíà ÷åòèðèíàäåñåòà ÷àñò îò ñðåáðîòî è çëàòîòî (â îáðàáîòåí è íåîáðàáîòåí âèä) Äåéí äàäå íà Áàðä è ìó êàçà:
- Êàêòî âèæäàø, èñêàìå äà óäúðæèì îáåùàíèåòî íà ìúðòâèÿ, ñëåä êàòî äèàìàíòúò Àðêåí å ïðåìèíàë âå÷å â íåãîâî âëàäåíèå.
Òàçè ÷åòèðèíàäåñåòà ÷àñò îáà÷å ïðåäñòàâëÿâàøå îãðîìíî áîãàòñòâî, ìíîãî ïî-ãîëÿìî îò îíîâà, êîåòî ìíîçèíà Ñìúðòíè öàðå ñà ïðèòåæàâàëè. Îò íåÿ Áàðä èçïðàòè ãîëÿìî îáåçùåòåíèå â çëàòî íà ñòàðåéøèíàòà íà Åçåðíèÿ ãðàä, âúçíàãðàäè ùåäðî è îíåçè, êîèòî ãî áÿõà ïîñëåäâàëè, çà äà ìó ïîìàãàò.
Ñìàðàãäèòå íà Ãèðèîí, êîèòî ìó ïðèíàäëåæàõà ïî ïðàâî, Áàðä ïîäàðè íà Ãîðñêèÿ öàð, òúé êàòî òîâà áÿõà ëþáèìèòå ìó ñêúïîöåííè êàìúíè.
À íà Áèëáî òîé ðå÷å:
- Òîâà áîãàòñòâî å òîëêîâà òâîå, êîëêîòî è ìîå, ìàêàð ñòàðèòå ñïîðàçóìåíèÿ âå÷å äà íå ñà â ñèëà è ïðàâî íàä íåãî äà èìàò âñè÷êè, êîèòî ñå áîðèõà çà âúçâðúùàíåòî è îïàçâàíåòî ìó. È âúïðåêè ÷å òè ñàìèÿò èñêàøå äà ñå îòêàæåø îò íàãðàäàòà ñè, àç íå áèõ æåëàë äóìèòå íà Òîðèí, çà êîèòî òîé ñå ïîêàÿ, äà èçëÿçàò âåðíè - à èìåííî, ÷å ùå òè äàäåì ìàëêî. Åòî çàùî, òè ùå áúäåø âúçíàãðàäåí íàé-áîãàòî îò âñè÷êè.
- Ìíîãî ëþáåçíî îò òâîÿ ñòðàíà – ðå÷å Áèëáî, - íî àç íàèñòèíà èçïèòàõ îáëåê÷åíèå, îòêàêòî ñå îòêàçàõ îò äåëà ñè. Íå çíàì êàê áèõ ìîãúë äà ãî îòíåñà ó äîìà, áåç òîé äà ñòàíå ïðè÷èíà çà íîâà âîéíà è ïðåñòúïëåíèÿ ïî ïúòÿ. Íå çíàì ñúùî è êàêâî áèõ ïðàâèë ñ íåãî. Ñèãóðåí ñúì, ÷å â òâîèòå ðúöå ùå áúäå ïî-ïîëåçåí.
Íàêðàÿ, Áèëáî ñêëîíè äà âçåìå ñàìî äâå ìàëêè êîâ÷åæåòà - åäíîòî ïúëíî ñúñ ñðåáðî, à äðóãîòî, ñúñ çëàòî, êîèòî òåæàõà òîëêîâà, êîëêîòî åäíî ÿêî êîí÷å áè ìîãëî äà íîñè.
- Òîâà ìè å ïðåäîñòàòú÷íî - ðå÷å òîé. Íàé-ñåòíå äîéäå ÷àñúò äà ñå ðàçäåëè ñ ïðèÿòåëèòå ñè.
- Ïðîùàâàé, Áàëèí! - ðå÷å Áèëáî. - Ïðîùàâàé, Äóàëèí! Ïðîùàâàéòå è âèå, Äîðè, Íîðè, Îðè, Îèí, Ãëîèí, Áèôóð, Áîôóð è Áîìáóð! È íåêà áðàäèòå âè íèêîãà íå èçòúíÿâàò! - Ïîñëå, êàòî ñå îáúðíà êúì Ïëàíèíàòà, òîé äîáàâè: - Ïðîùàâàé, Òîðèíå! Ïðîùàâàéòå è âèå, Ôèëè è Êèëè, è íåêà ñïîìåíúò çà âàñ äà áúäå âå÷íî æèâ!
Òîãàâà, çàñòàíàëèòå ïðåä Ïîðòàòà äæóäæåòà ñå ïîêëîíèõà äúëáîêî, íî äóìèòå çàñåäíàõà íà ãúðëîòî èì.
- Ïðîùàâàé è òè è íà äîáúð ÷àñ! - óñïÿ íàé-ñåòíå äà êàæå Áàëèí. - Àêî íÿêîãà òè ñå ñëó÷è ïàê äà äîéäåø ïðè íàñ, êîãàòî ïîäçåìèÿòà íè ùå áúäàò îòíîâî êðàñèâî ïîäðåäåíè, ùå óñòðîèì åäíî èñòèíñêî ïðàçíåíñòâî!
- À è âèå ñúùî, àêî èìàòå ïúò êúì ìåí – ðå÷å Áèëáî, - âëèçàéòå, áåç äà ÷óêàòå! ×àÿò å â ÷åòèðè ÷àñà, íî âñåêè îò âàñ ùå áúäå äîáðå äîøúë ïî âñÿêî âðåìå!
Ïîñëå òîé ñå îáúðíà è ñè òðúãíà.
Àðìèÿòà íà Ãîðñêèÿ öàð ñúùî ñå çàâðúùàøå êúì ñâîÿòà ãîðà; ðåäèöèòå é áÿõà çíà÷èòåëíî îðåäåëè, íî îöåëåëèòå âîèíè áÿõà êîëêîòî òúæíè, òîëêîâà è âåñåëè, çàùîòî äúëãè ãîäèíè çàíàïðåä Ñåâåðúò ùåøå äà æèâåå â ìèð è ðàäîñò. Äðàêîíúò áåøå ìúðòúâ, çëèòå äóõîâå - ïîáåäåíè è òåçè âåñåëè ñúùåñòâà î÷àêâàõà ñ êîïíåæ äà ïîñðåùíàò çàñìÿíàòà ïðîëåò.
Ãàíäàëô è Áèëáî ÿçäåõà ñëåä Ãîðñêèÿ öàð, à äî òÿõ êðà÷åøå Áåîðí, âúçâúðíàë ñè îòíîâî ÷îâåøêèÿ îáðàç; òîé ïðåç öåëèÿ ïúò ñå ñìååøå è ïååøå íà âèñîê ãëàñ. Òàêà òå ñòèãíàõà íåóñåòíî äî îêðàéíèíèòå íà Íåïðîãëåäíàòà ãîðà, íà ñåâåð îò ìÿñòîòî, îòêúäåòî èçâèðà Ãîðñêàòà ðåêà, è òàì ñå ñïðÿõà, çàùîòî âúëøåáíèêúò è Áèëáî íå æåëàåõà äà íàâëèçàò â ãîðàòà, ìàêàð ÷å Ãîðñêèÿ öàð ãè êàíåøå äà ìó ãîñòóâàò â äâîðåöà. Òå âúçíàìåðÿâàõà äà çàîáèêîëÿò ãîðàòà îòêúì ñåâåðíàòà é ÷àñò è äà ïðåêîñÿò ïóñòèòå çåìè, êîèòî ÿ äåëÿõà îò Ñèâèòå ïëàíèíè. Ïúòÿò èì îòòàì ùåøå äà áúäå äúëúã è ñêó÷åí, íî çàòîâà ïúê ïî-áåçîïàñåí îò òúìíèòå ãîðñêè ïúòåêè, ñëåä êàòî çëèòå äóõîâå áÿõà ðàçãðîìåíè. Ïðè òîâà è Áåîðí ùåøå äà ìèíå îòòàì.
- Ïðîùàâàé, Öàðþ íà åëôèòå! - ðå÷å Ãàíäàëô. - Íåêà öàðè âåñåëèå â ðàçëèñòåíàòà ãîðà, äîêàòî ñâåòúò å îùå ìëàä. È íåêà áúäàò âå÷íî âåñåëè ïîäàíèöèòå òè!
- Ïðîùàâàé, Ãàíäàëôå! - îòâúðíà Ãîðñêèÿ öàð. - Íåêà âèíàãè ñå ïîÿâÿâàø òàì, êúäåòî ñè íàé-íóæåí è íàé-ìàëêî î÷àêâàí! Âèíàãè ñ ðàäîñò ùå òå ïîñðåùàì â ìîÿ äâîðåö.
- À àç òå ìîëÿ äà ïðèåìåø òîçè ïîäàðúê! - ñìóòåíî ðå÷å Áèëáî, êàòî çàñòàíà íà åäèí êðàê è èçâàäè îò äðåõàòà ñè åäíà îãúðëèöà îò ñðåáðî è áèñåðè, êîÿòî Äåéí ìó áå ïîäàðèë íà ðàçäÿëà.
- Ñ êàêâî ñúì çàñëóæèë òàêúâ ïîäàðúê, õîáèòå? - ïîïèòà öàðÿò.
- Õì... ú-ú... - âçå äà çàåêâà îùå ïî-ñìóòåíî Áèëáî. - Ñìÿòàì, ÷å... õì... ïî íÿêàêúâ íà÷èí òðÿáâà äà ñå îòïëàòÿ çà... õì... ãîñòîïðèåìñòâîòî òè, ò. å. èñêàì äà êàæà... õì... ÷å è ðàçáîéíèöèòå èìàò äîñòîéíñòâî. Àç ñúì èçïèë äîñòà îò âèíîòî òè è ñúì èçÿë äîñòà îò õëÿáà òè.
- Ñ ðàäîñò ùå ïðèåìà ïîäàðúêà òè, î, Áèëáî Ñëàâíè! - îòâúðíà öàðÿò òúðæåñòâåíî. - È òå îáÿâÿâàì çà ïðèÿòåë íà åëôèòå. Áúäè ÷åñòèò è íåêà ñÿíêàòà òè íèêîãà, íå ñå ñìàëÿâà (èíà÷å êðàäåíåòî ùå áúäå òâúðäå ëåñíî)! Ïðîùàâàé!
È òîãàâà åëôèòå ñå îáúðíàõà è òðúãíàõà êúì ãîðàòà, à Áèëáî ïîå äúëãèÿ ñè ïúò êúì äîìà.
Îáðàòíîòî ïúòóâàíå áå ñúïðîâîäåíî ñ íåìàëêî èçïèòàíèÿ è òðóäíîñòè. Ïóñòèííèòå çåìè ñè îñòàâàõà ïóñòèííè çåìè â îíåçè äíè, ìàêàð ïî òÿõ äà íÿìàøå âå÷å çëè äóõîâå. Íî ñåãà Áèëáî èìàøå äîáðè âîäà÷è è ñèãóðíè ïàçèòåëè - âúëøåáíèêúò è Áåîðí, - òàêà ÷å íèêàêâà ñåðèîçíà îïàñíîñò íå ãî çàñòðàøè.
È òúé, êúì ñðåäàòà íà çèìàòà Ãàíäàëô è Áèëáî áÿõà âå÷å ïðåïîëîâèëè ïúòÿ ñè è ñòèãíàõà äî ïîðòèòå íà Áåîðíîâàòà êúùà, êúäåòî îñòàíàõà äà ïîãîñòóâàò. Òàì Êîëåäàòà áåøå ìåêà è òîïëà è ñå ïðåêàðâàøå âåñåëî; ãîëÿìî ìíîæåñòâî îò áëèçî è äàëå÷ ñå ñúáðà çà ïðàçíåíñòâîòî, êîåòî Áåîðí óñòðîè. Çëèòå äóõîâå îò Ìúãëèâèòå ïëàíèíè áÿõà îñòàíàëè ñúâñåì ìàëêî è áÿõà òúé íàïëàøåíè, ÷å ñå êðèåõà â íàé-äúëáîêèòå äóïêè, êîèòî íàìèðàõà. Âúëöèòå èç÷åçíàõà áåçñëåäíî îò ãîðèòå, òúé ÷å äúðâàðèòå èçëèçàõà âå÷å áåç ñòðàõ. Áåîðí âïîñëåäñòâèå ñè ñïå÷åëè ãîëÿìî óâàæåíèå èç òîçè êðàé è ñòàíà ãîñïîäàð íà îáøèðíèòå çåìè ìåæäó ïëàíèíèòå è ãîðàòà. Ãîâîðè ñå, ÷å íåãîâèòå ïîòîìöè ìíîãî ïîêîëåíèÿ íàïðåä ïðèòåæàâàëè ñïîñîáíîñòòà äà ñå ïðåâðúùàò â ìå÷êè; íÿêîè îò òÿõ áèëè ìðà÷íè è íàâúñåíè, íî ïîâå÷åòî ïî äóøà ïðèëè÷àëè íà Áåîðí, ìàêàð äà íå ìó áèëè ðàâíè ïî ðúñò è ïî ñèëà. Ïî òÿõíî âðåìå è ïîñëåäíèòå çëè äóõîâå áèëè ïðîãîíåíè îò Ìúãëèâèòå ïëàíèíè, òàêà ÷å íàïúëíî ñå âúäâîðèëè ìèðúò è ñïîêîéñòâèåòî.
Áåøå êðàñèâà, ìåêà è ñëúí÷åâà ïðîëåò, êîãàòî íàé-ïîñëå Áèëáî è Ãàíäàëô ñå ïðîñòèõà ñ Áåîðí. Ìàêàð è äà êîïíååøå çà ñîáñòâåíèÿ ñè äîì, Áèëáî ñúñ ñúæàëåíèå íàïóñíà Áåîðíîâàòà êúùà, òúé êàòî öâåòÿòà â ãðàäèíàòà ìó è ïðåç ïðîëåòòà áÿõà ñúùî òîëêîâà êðàñèâè, êîëêîòî è ïîñðåä ëÿòî.
Íàé-ñåòíå, äâàìàòà ñ âúëøåáíèêà èçêà÷èõà äúëãèÿ è ñòðúìåí ïúò è ñòèãíàõà äî ñúùèÿ îíçè ïðîõîä, êúäåòî çëèòå äóõîâå ãè áÿõà ïëåíèëè. Áåøå ðàííî ñëúí÷åâî óòðî è êîãàòî ñå îáúðíàõà äà ïîãëåäíàò íàçàä îò âèñîêîòî, âèäÿõà, ÷å ÿðêîòî ñëúíöå âå÷å áå îãðÿëî øèðíàëèòå ñå ðàâíè çåìè. Çàä òÿõ ëåæåøå Íåïðîãëåäíàòà ãîðà, ñèíêàâà â äàëå÷íèÿ ñè êðàé è òúìíîçåëåíà â áëèçêèÿ, äîðè è ïðåç ïðîëåòòà. Òàì, äîêúäåòî äîñòèãàøå ïîãëåäúò, ñå èçâèñÿâàøå Îïóñòîøåíàòà ïëàíèíà. Íàé-âèñîêèÿò é âðúõ áå ïîêðèò ñúñ ñíÿã, êîéòî áëåñòåøå íà ñëúíöåòî.
- Åòî ÷å ñíÿã çàìåíè îãúíÿ, òúé êàòî äîðè è äðàêîíèòå íå ñà âå÷íè - êàçà ñè Áèëáî è îáúðíà ãðúá íà ìåñòàòà, â êîèòî áå ïðåæèâÿë ãîëÿìîòî ñè ïðèêëþ÷åíèå. Òóêîâñêàòà æèëêà â õàðàêòåðà ìó áå âçåëà âå÷å ìíîãî äà ñå óìîðÿâà, à Áåãèíñîâàòà, ñ âñåêè èçìèíàë äåí, âñå ïîâå÷å çàñèëâàøå âëèÿíèåòî ñè.
- Ñåãà æåëàÿ åäèíñòâåíî äà ñúì ñè â ìîåòî óäîáíî êðåñëî! - çàêëþ÷è Áèëáî.


19. ÏÎÑËÅÄÍÈßÒ ÅÒÀÏ

Íà ïúðâè ìàé äâàìàòà ïúòíèöè íàé-ñåòíå ñòèãíàõà äî Óåäèíåíàòà äîëèíà, êúäåòî ñå íàìèðàøå Ïîñëåäíèÿò (à ñåãà Ïúðâèÿò) óäîáåí äîì. Ïàê áåøå âå÷åð, êîí÷åòàòà èì áÿõà óìîðåíè, îñîáåíî îíîâà, êîåòî íîñåøå áàãàæà. Âñè÷êè ñå íóæäàåõà îò ïî÷èâêà. Äîêàòî ñëèçàõà íàäîëó ïî ñòðúìíàòà ïúòåêà, Áèëáî ÷ó åëôèòå äà ïåÿò ñðåä äúðâåòàòà, ñÿêàø èçîáùî íå áÿõà ñïèðàëè, îòêàêòî òîé ãè áåøå íàïóñíàë. Ùîì åçäà÷èòå ñå ñïóñíàõà äî ãîðñêèòå ïîëÿíêè, åëôèòå çàïÿõà âåñåëî åäíà ïåñåí, êîÿòî ìíîãî ïðèëè÷àøå íà ïðåäèøíàòà. Åòî ÿ âïðî÷åì è ñàìàòà ïåñåí:

Î, âå÷å äðàêîíúò óáèò å
è êîñòèòå ìó íàòðîøåíè, 
è áðîíÿòà ìó å ðàçáèòà, 
è âëàñò è ñèëà ñà ñëîìåíè.
È ìîæå ìå÷ ðúæäà äà õâàíå, 
è òðîí, è öàðñòâî äà çàãèíàò, 
íà ïðàõ ñúêðîâèùå äà ñòàíå, 
Òàêà öåíåíî îò ìíîçèíà,
òóê êðîòêî ñè ðàñòå òðåâàòà,
ëèñòà ïî êëîíè ñå ëþëåÿò
è áÿëà ñè òå÷å ðåêàòà,
è åëôèòå âñå îùå ïåÿò.
Åëàòå òóê! Òðà-ëà-ëà-ëà!
Åëàòå â òàçè äîëèíà!

Ñ ïî-ÿðúê áëÿñúê å çâåçäàòà
îò áèñåðè è êåõëèáàðè,
äàëå÷ ïî-ñâåòëà å ëóíàòà
îò âñè÷êè ñðåáúðíè êàìàðè.
È îãúíÿò â åäíà êàìèíà
ïî-áëÿñêàâ âñÿêà âå÷åð ñòàâà
îò çëàòî, èçêîïàíî â ìèíà.
Çàùî ñå ñêèòàòå òîãàâà?
Î, òðà-ëà-ëà, î, òðà-ëà-ëà!
Åëàòå â òàçè äîëèíà!

Î, äå ñòå òðúãíàëè òàêà,
çàùî ñòå òîëêîç çàêúñíåëè?
Òå÷å ñè íàøàòà ðåêà
òóê ïîä çâåçäèòå çàáëåñòåëè.
Î, íàêúäå ñúñ òåç òîâàðè,
òúé ìðà÷íè è òàêà óíèëè?
Òóê åëôè ìëàäè, åëôè ñòàðè
ïðèâåòñòâàò ìîðíè ãîñòè ìèëè
ñ òðà-ëà ëà-ëà, òðà-ëà ëà-ëà!
Åëàòå â òàçè äîëèíà!
Òðà-ëà ëà-ëà, òðà-ëà ëà-ëè!
Ôà-ëà ëà-ëà, ôà-ëà ëà-ëè! 
Ôà-ëè!

Ñëåä êàòî èçïÿõà ïåñåíòà, ñå ïîêàçàõà èççàä äúðâåòàòà, ïðèâåòñòâàõà ïúòíèöèòå è ãè ïðåâåäîõà ïðåç ðåêàòà, äî êúùàòà íà Åëðîíä. Òàì ãè î÷àêâàøå òîïúë ïðèåì è ìíîãî óøè íàïðåãíàòî ñëóøàõà òàçè âå÷åð ðàçêàçà çà ïðèêëþ÷åíèÿòà. Ðàçêàçâà÷úò áåøå Ãàíäàëô, òúé êàòî Áèëáî ñå ÷óâñòâóâàøå óìîðåí è ìå ñå ñïåøå. Òîé çíàåøå ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò òîçè ðàçêàç, òúé êàòî ñàì áå ó÷àñòâóâàë â ñúáèòèÿòà è ãè áå îïèñàë íà âúëøåáíèêà ïî ïúòÿ èëè â êúùàòà íà Áåîðí, íî îò âðåìå íà âðåìå, êîãàòî äîëàâÿøå, ÷å ñå ðàçêàçâà íåùî, êîåòî âñå îùå íå ìó áåøå èçâåñòíî, îòâàðÿøå åäíî îêî è ñå çàñëóøâàøå.
Ïî òîçè íà÷èí, Áèëáî íàó÷è êúäå ñå áåøå ãóáèë Ãàíäàëô, êàòî ñå çàñëóøà â äóìèòå, êîèòî âúëøåáíèêúò äîâåðè íà Åëðîíä. Î÷åâèäíî Ãàíäàëô áåøå õîäèë íà íÿêàêâî ãîëÿìî ñúâåùàíèå íà âúëøåáíèöè, ìàéñòîðè íà áëàãîòâîðíè ìàãèè, è òå íàé-ïîñëå áÿõà ïðîãîíèëè Íåêðîìàíòà îò ìðà÷íàòà ìó êðåïîñò â þæíèÿ êðàé íà Íåïðîãëåäíàòà ãîðà.
- Ñåãà âå÷å, íàäÿâàì ñå - êàçâàøå Ãàíäàëô, - ãîðàòà ùå ñå ïðî÷èñòè ìàëêî îò çëîâîíèåòî ñè è Ñåâåðúò ùå ñå ñïàñè çà äúëãè ãîäèíè îò òîçè çúë ìàãüîñíèê. Ñúæàëÿâàì ñàìî, ÷å íå ìîæàõìå äà ãî ïðîãîíèì èçîáùî îò ñâåòà!
- Áè áèëî äîáðå, íàèñòèíà - îòâúðíà Åëðîíä, - íî ñå ñòðàõóâàì, ÷å òîâà íÿìà äà ñòàíå â íàøèÿ âåê, à ñúùî è â ìíîãî îò ñëåäâàùèòå.
Êîãàòî ðàçêàçúò çà ïðèêëþ÷åíèåòî ñâúðøè, ïîäåõà ñå íàé-ðàçëè÷íè äðóãè ðàçêàçè - çà ñòàðîòî âðåìå, çà íîâîòî âðåìå, ïúê è òàêèâà, êîèòî áÿõà èçîáùî èçâúí âðåìåòî. Íàêðàÿ, ãëàâàòà íà Áèëáî êëþìíà íà ãúðäèòå ìó è òîé ñëàäêî çàõúðêà.
Êîãàòî ñå ñúáóäè, âèäÿ, ÷å ñå íàìèðà â åäíî áÿëî ëåãëî, à ëóíàòà ãðååøå ïðåç åäèí îòâîðåí ïðîçîðåö. Íà áðåãà íà ðåêàòà, êàæè-ðå÷è, ïîä ñàìèÿ ïðîçîðåö, ìíîæåñòâî åëôè ïååõà ñ ÿñíè è çâúíëèâè ãëàñîâå:

Î, ïåéòå äðóæíî, ïåéòå âäúõíîâåíî!
Ïàê äóõà âÿòúð â êëîíèòå, â ïèðåíà,
çâåçäè áëåñòÿò, ëóíàòà â àïîãåé å –
ïðîçîðöè íà íîùòà, òå â ìðàê ñâåòëåÿò.

Èãðàéòå äðóæíî íà òðåâàòà ìåêà
è íåêà ñòúïêàòà âè äà å ëåêà!
Ñðåáðåé ðåêàòà â òàçè íîù ãîðåùà
è âåñåëà å íîâàòà íè ñðåùà.

Äà ïååì òèõî, ñúí äà ãî îáãúðíå!
Çàäðåìå ëè, ïîêîÿò ùå ñå âúðíå.
Àõ, òîé çàñïà, äàíî äà ìó å ëåêî!
Î, íàíè-íà! Çàñïè ñïîêîéíî, ëåêî!

Î, áîð çåëåí, áúäè òè ìúë÷àëèâ!
Ëóíà, óêðèé ñå - ìðàê äà çàöàðè!
Ïî-òèõî, äúá è ÿñåí, õðàñò òðúíëèâ!
Âîäè, ñìèðåòå ñå âèé äî çîðè!

- Å, âåñåëè ñúçäàíèÿ! – ðå÷å Áèëáî, êàòî ïîãëåäíà íàâúí. - Êîå âðåìå å ñåãà ñïîðåä ëóíàòà? Ïðèñïèâíàòà âè ïåñåí ìîæå äà ñúáóäè è ïèÿí çúë äóõ! È âñå ïàê âè áëàãîäàðÿ.
	- À òâîåòî õúðêàíå ìîæå äà ñúáóäè è êàìåíåí äðàêîí, íî íèå âñå ïàê òè áëàãîäàðèì – îòâúðíàõà åëôèòå ïðåç ñìÿõ. – Óòðîòî íàáëèæàâà, à òè çàñïà îùå ñ íàñòúïâàíåòî íà íîùòà. Íàâÿðíî, óòðå ùå ñè ñå èçëåêóâàë îò óìîðàòà ñè.
- Ñúíÿò â êúùàòà íà Åëðîíä íàèñòèíà ëåêóâà – ðå÷å õîáèòúò, - íî àç èñêàì äà ñå ïîëåêóâàì ïî-äúëãî. À ñåãà, âòîðè ïúò ëåêà íîù, ëþáåçíè ïðèÿòåëè!- Ñåòíå Áèëáî ñè ëåãíà îòíîâî â ëåãëîòî è ñïà äî êúñíà óòðèí.
Áèëáî íàèñòèíà ìíîãî ñêîðî ñå îòìîðè â òàçè êúùà è íå çàêúñíÿ äà ñå âêëþ÷è âúâ âåñåëèòå èãðè è òàíöè íà åëôèòå îò äîëèíàòà. Íî è òîâà ìÿñòî íå ìîæåøå äà ãî çàäúðæè âå÷å äúëãî, ñëåä êàòî ìèñúëòà ìó íåïðåêúñíàòî ñå íàñî÷âàøå êúì ñîáñòâåíèÿ ìó äîì. Åòî çàùî, ñëåä ñåäìèöà òîé ñå ïðîñòè ñ Åëðîíä, êàòî ìó äàäå òàêèâà äðåáíè ïîäàðúöè, êàêâèòî äîìàêèíúò áå ñêëîíåí äà ïðèåìå, è äâàìàòà ñ Ãàíäàëô ïîòåãëèõà îòíîâî.
Îùå äîêàòî íàïóñêàõà äîëèíàòà, íåáåòî ïðåä òÿõ ïðèòúìíÿ è çàïàäíèÿò âÿòúð ïîäãîíè äúæäà íàñðåùà èì.
- Íÿìà ùî, âåñåë å ìåñåö ìàé! - çàáåëÿçà Áèëáî, äîêàòî äúæäúò ãî øèáàøå ïî ëèöåòî. - Íî íèå âå÷å îáúðíàõìå ãðúá íà ïðèêëþ÷åíèÿòà è ñå ïðèáèðàìå ó äîìà. Ïðåäïîëàãàì, ÷å òîâà å ïîñëåäíîòî íè íåïðèÿòíî óñåùàíå.
- Äúëúã ïúò íè ÷àêà âñå îùå - ðå÷å Ãàíäëàô.
- Äà, äúëúã, íî ïîñëåäåí - îòâúðíà ìó Áèëáî. Òå ñòèãíàõà äî ðåêàòà, êîÿòî ïðåêîñÿâàøå ãðàíèöàòà íà Ïóñòèíÿòà òúêìî ïðè áðîäà ïîä ñêàëèñòèÿ áðÿã, çà êîéòî ìîæå áè ñè ñïîìíÿòå. Âîäèòå áÿõà ïðèäîøëè åäíîâðåìåííî îò òîïåíåòî íà ñíåãîâåòå, ïîðàäè ïðèáëèæàâàùîòî ëÿòî è îò äúæäà, êîéòî íå áåøå ïðåñòàíàë, äà âàëè ïðåç öåëèÿ äåí. Ïúòíèöèòå òðóäíî ìèíàõà ïðåç áðîäà è âåäíàãà ïðîäúëæèõà íàïðåä, ìàêàð âå÷å äà ïàäàøå íîù, çàùîòî áúðçàõà äà ïðèêëþ÷àò ïîñëåäíèÿ åòàï îò ïúòóâàíåòî.
È ñåãà áåøå ñúùîòî, êàêòî è ïðåäè, ñàìî ÷å êîìïàíèÿòà áåøå ïî-ìàëêà è ïî-ìúë÷àëèâà; îñâåí òîâà íÿìàøå è òðîëîâå. Íà âñÿêà ïåäÿ îò ïúòÿ Áèëáî ñè ïðèïîìíÿøå êàêâî ñå áå ñëó÷èëî è êàêâî ñè áÿõà êàçâàëè ïðåäè åäíà ãîäèíà - åäíà ãîäèíà, êîÿòî íà íåãî ìó ñå áå ñòîðèëà äúëãà êîëêîòî äåñåò. Òîé íå ïðîïóñíà äà çàáåëåæè, ðàçáèðà ñå, è ìÿñòîòî, êúäåòî êîí÷åòî áåøå öîïíàëî â ðåêàòà è êúäåòî ñå áÿõà îòêëîíèëè è áÿõà ïðåæèâåëè ïðåìåæäèåòî ñ Òîì, Áúðò è Áèë.
Íåäàëå÷ îò ïúòÿ, òå îòêðèõà íåïîêúòíàòè æúëòèöèòå íà òðîëîâåòå, êîèòî íà îòèâàíå áÿõà çàðîâèëè â çåìÿòà.
- Àç ñè èìàì äîñòàòú÷íî çëàòî è ñðåáðî, çà äà ìè ñòèãíå çà öÿë æèâîò - ðå÷å Áèëáî, êîãàòî èçêîïàõà ñêðèòîòî áîãàòñòâî. - Òè òðÿáâà äà âçåìåø òåçè æúëòèöè, Ãàíäàëô. Ìèñëÿ, ÷å ïî-äîáðå îò ìåí ìîæåø äà ãè îïîëçîòâîðèø.
- Äà, íàèñòèíà ìîãà äà ãè îïîëçîòâîðÿ! - îòâúðíà âúëøåáíèêúò, - íî âúïðåêè òîâà ùå äåëèì ïî ðàâíî. Ìîæå äà îòêðèåø, ÷å èìàø ïîâå÷å íóæäè, îòêîëêîòî ñè î÷àêâàë.
È òúé, òå ñëîæèõà æúëòèöèòå â òîðáè è ãè çàâúðçàõà çà êîí÷åòàòà, êîèòî íå îñòàíàõà îñîáåíî äîâîëíè. Ñëåä òîâà íàïðåäâàõà âå÷å ïî-áàâíî, òúé êàòî ïîâå÷åòî âðåìå âúðâÿõà ïåø. Âñè÷êî íàîêîëî èì îáà÷å ñå áåøå ðàççåëåíèëî, à òðåâàòà áåøå ãúñòà è ìåêà, òúé ÷å õîáèòúò ïðèñòúïâàøå ñ äîâîëñòâî ïî íåÿ. Ïî åäíî âðåìå òîé ñè èçòðè ëèöåòî ñ åäíà ÷åðíà êîïðèíåíà íîñíà êúðïè÷êà (íå, íå ìèñëåòå, ÷å íÿêîÿ îò íåãîâèòå êúðïè÷êè áåøå îöåëÿëà, òàçè òîé áåøå çàåë îò Åëðîíä), òúé êàòî þíè áå äîâåë ëÿòîòî è âðåìåòî áåøå ñóõî è ãîðåùî.
Âñè÷êè íåùà îáà÷å, ñòèãàò äî ñâîÿ êðàé, òîçè ðàçêàç ñúùî. Íàé-ñåòíå, åäèí äåí òå ñúçðÿõà ñòðàíàòà, â êîÿòî Áèëáî ñå áåøå ðîäèë è èçðàñíàë è â êîÿòî âñè÷êî ìó áåøå òàêà äîáðå ïîçíàòî, êàêòî ïðúñòèòå íà ðúöåòå ìó. Êàòî ñå èçêà÷è íà åäíî âúçâèøåíèå, òîé óñïÿ äà ðàçëè÷è Õúëìà â äàëå÷èíàòà, ñïðÿ âíåçàïíî è èçäåêëàìèðà:

Ïúòåêèòå íàïðåä âñå êðèâîëè÷àò
âúðõó ñêàëè èëè ïúê ïîä äúðâåòà,
êðàé ïåùåðè, äå ñëúíöå íå íàäíè÷à,
ïîêðàé ðåêè, íåñòèãàùè ìîðåòà,
ïðåç çàëåäåí, óòúïêàí çèìåí ñíÿã
èëè ñðåä ïúñòðèòå öâåòÿ íà þíè,
âúðõó òðåâà èëè âðúç êàìúíàê,
ïîä ïëàíèíèòå â òîïëè íîùè ëóííè.

Ïúòåêèòå íàïðåä âñå êðèâîëè÷àò
ïîä îáëàöè, ïîä íåáîñâîäà âå÷åí,
íî ïàê êðàêàòà, ñâèêíàëè äà òè÷àò,
íàêðàé ïîòåãëÿò êúì äîìà äàëå÷åí.
Î÷èòå, êðúâ è ìå÷îâå âèäåëè
è óæàñè ñðåä ïðîõîäè ÷óäàòè,
íàé-ïîñëå ãëåäàò ðîäíèòå ïðåäåëè
è äúðâåñà, è õúëìîâå ïîçíàòè.

Ãàíäàëô ãî èçãëåäà.
- Äðàãè ìè Áèëáî - ðå÷å òîé, - êàêâî ñòàâà ñ òåáå? Òè íå ñè âå÷å ñúùèÿò õîáèò, êîéòî áåøå ïðåäè.
Òå ìèíàõà ïî ìîñòà, ïîñëå êðàé âîäåíèöàòà äî ðåêàòà è èçëÿçîõà òî÷íî ïðè âðàòàòà íà Áèëáî.
- ß ãëåäàé! Êàêâî ñòàâà òóê? - âúçêëèêíà õîáèòúò. Ïðåä äîìà ìó öàðåøå ãîëÿìî îæèâëåíèå; õîáèòè îò âñÿêàêúâ âèä - ïîëçóâàùè ñå ñ óâàæåíèå è ñ íåóâàæåíèå - ñå òúëïÿõà îêîëî âðàòàòà, à äðóãè âëèçàõà è èçëèçàõà, „áåç äîðè äà ñè èçáúðñâàò êðàêàòà â èçòðèâàëêàòà", êàêòî ñè ïîìèñëè ÿäîñàíî Áèëáî.
Àêî òîé áåøå èçíåíàäàí, îñòàíàëèòå áÿõà äâîéíî ïî-èçíåíàäàíè îò íåãî. Òîé ñå áå âúðíàë òúêìî ïîñðåä åäíà ïðîäàæáà íà òúðã! Íà ïîðòàòà áåøå çàêà÷åíà ãîëÿìà îáÿâà ñ ÷åðíè è ÷åðâåíè áóêâè, â êîÿòî ñå êàçâàøå, ÷å íà äâàäåñåò è âòîðè þíè ãîñïîäàòà Ãðúá, Ãðúá è Áúðîóç ùå ðàçïðîäàäàò íà òúðã èìóùåñòâîòî íà ïîêîéíèÿ Áèëáî Áåãèíñ. Ïðîäàæáàòà ùÿëà äà çàïî÷íå òî÷íî â äåñåò ÷àñà.
À ñåãà áåøå ïî÷òè ïëàäíå è ïîâå÷åòî îò âåùèòå áÿõà âå÷å ïðîäàäåíè, ïî÷òè íà áåçöåíèöà (êîåòî íå å íåîáè÷àéíî çà ïðîäàæáèòå íà òúðã). Áðàòîâ÷åäèòå íà Áèëáî îò ôàìèëèÿòà Ñåêâèë Áåãèíñ áÿõà çàåòè ñ ðàçìåðâàíå íà ñòàèòå, çà äà âèäÿò äàëè òåõíèòå ìåáåëè ùå ñå ïîìåñòÿò â òÿõ. Íàêðàòêî êàçàíî, Áèëáî áå ïðèçíàò çà ìúðòúâ è íåìàëêî îò îíåçè, êîèòî áÿõà ïîòâúðäèëè òîâà, ñúñ ñúæàëåíèå ðàçáðàõà, ÷å òâúðäåíèåòî èì å áèëî ïîãðåøíî.
Çàâðúùàíåòî íà ãîñïîäèí Áèëáî Áåãèíñ ïðåäèçâèêà ãîëÿìî âúëíåíèå êàêòî íà Õúëìà è Ïîä õúëìà, òàêà è Îòâúä ðåêàòà. Îêàçà ñå, ÷å òîâà å íåùî ïîâå÷å îò „÷óäî çà òðè äåíà". Íåïðèÿòíîñòèòå ñúñ çàêîíà âïðî÷åì, ïðîäúëæèõà ñ ãîäèíè. Òðÿáâàøå äà ìèíå äúëãî âðåìå, çà äà ïðèçíàÿò ãîñïîäèí Áåãèíñ îòíîâî çà æèâ. À îíåçè íåãîâè ñúñåäè, êîèòî áÿõà íàïðàâèëè èçãîäíè ïîêóïêè ïðè òúðãà, äúëãî îñïîðâàõà òîâà; íàêðàÿ, çà äà ñïåñòÿ âðåìå, ùå êàæà, ÷å Áèëáî ñå âèäÿ ïðèíóäåí äà îòêóïè îáðàòíî ãîëÿìà ÷àñò îò ñîáñòâåíèòå ñè ìåáåëè. Ìíîãî îò ñðåáúðíèòå ìó ëúæèöè áÿõà èç÷åçíàëè òàéíñòâåíî è íå ñå îòêðèõà ïîâå÷å. Áèëáî ïîäîçèðàøå, ÷å â òîâà èìàò ïðúñò Ñåêâèë Áåãèíñîâè. Îò ñâîÿ ñòðàíà òå ïúê íèêîãà íå ïðèçíàõà, ÷å çàâúðíàëèÿò ñå ãîñïîäèí Áåãèíñ å èñòèíñêèÿò è âïîñëåäñòâèå ïîääúðæàõà êðàéíî õëàäíè îòíîøåíèÿ ñ Áèëáî. À òå âñúùíîñò òàêà ìíîãî áÿõà æåëàëè äà æèâåÿò â õóáàâàòà ìó äóïêà!
Âïðî÷åì, Áèëáî îòêðè, ÷å áå çàãóáèë è äðóãî íåùî îñâåí ñðåáúðíèòå ëúæèöè - áå çàãóáèë äîáðîòî ñè èìå. Âÿðíî å, ÷å îñòàíà çàâèíàãè ñëåä òîâà ïðèÿòåë íà åëôèòå è ÷å ñå ïîëçóâàøå ñ óâàæåíèåòî íà äæóäæåòà è âúëøåáíèöè, íî ïðåä ñúñåäèòå ñè âå÷å íå ìèíàâàøå çà ïî÷òåíà ëè÷íîñò. Âñè÷êè â îêîëíîñòòà ãî ñìÿòàõà çà „ñìàõíàò" ñ èçêëþ÷åíèå íà ïëåìåííèöèòå è ïëåìåííè÷êèòå ìó ïî ëèíèÿ íà ðîäà Òóê, íî äîðè è òå áèâàõà âúçïèðàíè îò ïî-âúçðàñòíèòå äà îáùóâàò ñ íåãî.
Çà ñúæàëåíèå, òðÿáâà äà êàæà, ÷å Áèëáî íèêàê íå ñå òðåâîæåøå îò òîâà è ïåñåíòà íà ÷àéíèêà âúðõó îãíèùåòî ñåãà ìó ñå ñòðóâàøå äàëå÷ ïî-ìåëîäè÷íà, îòêîëêîòî â îíèÿ ñïîêîéíè äíè, ïðåäè äà ãî íàâåñòÿò íåî÷àêâàíèòå ãîñòè. Ñàáÿòà ñè òîé îêà÷è íàä êàìèíàòà. Ðèçíèöàòà ìó ñòîåøå çàêà÷åíà íà åäíà ñïåöèàëíà ñòîéêà â ïðåääâåðèåòî (äîêàòî íå ÿ ïðåäàäå â åäèí ìóçåé). Çëàòîòî è ñðåáðîòî áÿõà ïîõàð÷åíè ãëàâíî çà ïîäàðúöè - åäíîâðåìåííî ïîëåçíè è ÷óäàòè, - êîèòî äî èçâåñòíà ñòåïåí îáÿñíÿâàõà îáè÷òà íà ïëåìåííèöèòå è ïëåìåííè÷êèòå ìó êúì íåãî. Âúëøåáíèÿò ïðúñòåí îáà÷å, Áèëáî çàïàçè â äúëáîêà òàéíà è ãî èçïîëçóâàøå íàé-âå÷å, êîãàòî èäâàõà íåïðèÿòíè ïîñåòèòåëè.
Áèëáî çàïúëâàøå âðåìåòî ñè ñ ïèñàíå íà ïîåçèÿ è ãîñòóâàíå ïðè åëôèòå. È ìàêàð ìíîçèíà äà ïîêëàùàõà ãëàâà è äîêîñâàéêè ÷åëàòà ñè, äà êàçâàõà: „Ãîðêèÿò ñòàð Áåãèíñ!"; è ìàêàð ìàëöèíà äà âÿðâàõà íà ðàçêàçèòå ìó, òîé æèâÿ ùàñòëèâî äî êðàÿ íà äíèòå ñè, à òå íå áÿõà ìàëêî.
Åäíà åñåííà âå÷åð, íÿêîëêî ãîäèíè ïî-êúñíî, Áèëáî ñåäåøå â êàáèíåòà ñè è ïèøåøå ñïîìåíèòå ñè - ñìÿòàøå äà ãè íàðå÷å „Äîòàì è îáðàòíî, âàêàíöèÿòà íà åäèí õîáèò", - êîãàòî íà âðàòàòà ñå ïîçâúíè. Áÿõà Ãàíäàëô è åäíî äæóäæå, à äæóäæåòî âñúùíîñò áåøå Áàëèí.
- Çàïîâÿäàéòå! Çàïîâÿäàéòå! - ðå÷å Áèëáî è ñêîðî òðèìàòà ñå íàñòàíèõà â óäîáíèòå êðåñëà ïðåä îãúíÿ. Áàëèí çàáåëÿçà, ÷å æèëåòêàòà íà ãîñïîäèí Áåãèíñ å ñòàíàëà ïî-øèðîêà (à êîï÷åòàòà ìó áÿõà îò ÷èñòî çëàòî), íî è Áèëáî íå ïðîïóñíà äà çàáåëåæè, ÷å áðàäàòà íà Áàëèí áåøå ñ íÿêîëêî ñàíòèìåòðà ïî-äúëãà è ÷å íà êðúñòà ñè òîé íîñåøå âåëèêîëåïåí êîëàí, óêðàñåí ñúñ ñêúïîöåííè êàìúíè.
Åñòåñòâåíî, çàãîâîðèõà çà îíîâà, êîåòî áÿõà ïðåæèâåëè çàåäíî, è Áèëáî ïîïèòà êàê âúðâÿò íåùàòà â çåìèòå îêîëî Ïëàíèíàòà. Êàêòî èçãëåæäà, âúðâåëè ìíîãî äîáðå. Áàðä ïîñòðîèë îòíîâî ãðàäà Äåéë; â íåãî ñå ñúáðàëè õîðà, êîèòî äîøëè îò Åçåðíèÿ ãðàä, à ñúùî îò þã è îò çàïàä. Îò îïóñòîøåíèåòî âå÷å íÿìàëî è ñëåäà, çåìÿòà áèëà îáðàáîòåíà è äàâàëà áîãàòà ðåêîëòà; ïðîëåòòà íàñòúïâàëà ñ êè÷åñòè öâåòîâå è ïòè÷à ïåñåí, à åñåíòà - ñúñ çðåëè ïëîäîâå è âåñåëèå. Åçåðíèÿò ãðàä ñúùî áèë ïîñòðîåí îòíîâî è ñåãà ñå ðàçâèâàë ïî-äîáðå îò âñÿêîãà; ãîëåìè êîëè÷åñòâà ñòîêè ïúòóâàëè íåïðåêúñíàòî íàäîëó è íàãîðå ïî Òå÷àùàòà ðåêà, à ìåæäó åëôè, äæóäæåòà è õîðà ñå óñòàíîâèëî äúëãîòðàéíî ïðèÿòåëñòâî.
Ñòàðåéøèíàòà íà ãðàäà ñòèãíàë äî ëîø êðàé, Áàðä ìó äàë ãîëÿìî êîëè÷åñòâî çëàòî, ñ êîåòî äà áúäàò ïîäïîìîãíàòè Åçåðíèòå õîðà, íî ñòàðåéøèíàòà ñå ðàçáîëÿë îò áîëåñòòà íà äðàêîíà - òîé áèë ñêëîíåí ëåñíî äà ñå ðàçáîëÿâà îò ïîäîáíè áîëåñòè, - çàãðàáèë ïî÷òè âñè÷êîòî çëàòî è èçáÿãàë ñ íåãî. Óìðÿë îáà÷å îò ãëàä íÿêúäå íà çàïàä, èçîñòàâåí îò ïðèÿòåëèòå ñè.
- Íîâèÿò ñòàðåéøèíà å ïî-ìúäúð - ðå÷å Áàëèí - è ñå ïîëçóâà ñ ãîëÿìî óâàæåíèå, çàùîòî íà íåãî ãðàäúò äúëæè äî ãîëÿìà ñòåïåí ñåãàøíîòî ñè áëàãîäåíñòâèå. Äîðè âå÷å ñà ñú÷èíåíè ïåñíè, â êîèòî ñå êàçâà, ÷å ïî íåãîâîòî âðåìå ðåêèòå ïîòåêëè çëàòíè.
- Çíà÷è âñå ïàê, ïðåäñêàçàíèÿòà íà ñòàðèòå ïåñíè ñå îêàçàõà âåðíè â ïîñëåäíà ñìåòêà! - çàêëþ÷è Áèëáî.
- Äà! - ïîâòîðè Ãàíäàëô. - È çàùî äà íå ñå îêàæàò âåðíè? Òè ìîæå áè íå âÿðâàø â ïðåäñêàçàíèÿòà, çàùîòî ñàì ñè âçåìàë ó÷àñòèå â îñúùåñòâÿâàíåòî èì? Íèìà ñè ìèñëèø, ÷å ñè ñå èçìúêíàë áëàãîïîëó÷íî îò âñè÷êèòå ñè ïðèêëþ÷åíèÿ ñàìî áëàãîäàðåíèå íà ÷èñòî ùàñòèå è åäèíñòâåíî çàðàäè òâîÿòà ñîáñòâåíà èçãîäà? Ïðåêðàñíî ñúùåñòâî ñè òè, Áèëáî Áåãèíñ, è àç ìíîãî òå îáè÷àì, íî ñè âñå ïàê ñàìî åäíî ìàëêî ÷îâå÷å â åäèí îãðîìåí ñâÿò.
- È ñëàâà áîãó! - ðå÷å Áèëáî, êàòî ñå çàñìÿ è ïîäàäå íà âúëøåáíèêà òîðáè÷êàòà ñè ñ òþòþí.


Ïðåâîä: Êðàñèìèðà Òîäîðîâà

