
                                Ñòèâúí Êèíã

                            ÁÈÁËÈÎÒÅ×ÍÀ ÏÎËÈÖÈß





     Íà ïåðñîíàëà è ïîñåòèòåëèòå
     íà Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà â Ïàñàäåíà


                    Áåëåæêà âúðõó "Áèáëèîòå÷íà ïîëèöèÿ"

     Ñóòðèíòà,  êîãàòî  çàïî÷íà  òàçè èñòîðèÿ, ñåäÿõ ïðåä ìàñàòà íà çàêóñêà
ñúñ  ñèíà  ñè  Îóúí.  Æåíà ìè âå÷å ñå áåøå êà÷èëà ãîðå äà âçåìå äóø è äà ñå
îáëå÷å.  Äâàòà  íåèçìåííè  åëåìåíòà  íà  âðåìåòî  "ñåäåì  ÷àñà  ñóòðèíòà" -
áúðêàíèòå  ÿéöà è âåñòíèêúò - áÿõà ãîòîâè. Óèëàðä Ñêîò, êîéòî ïîñåùàâà äîìà
íè  ïåò  äíè  â  ñåäìèöàòà îò òåëåâèçèîííèÿ åêðàí, íè ðàçêàçâàøå çà íÿêàêâà
äàìà îò Íåáðàñêà, êîÿòî òúêìî íàâúðøèëà ñåäåìäåñåò è ÷åòèðè, è ìåæäó Îóúí è
ìåí  ñÿêàø  èìàøå  îùå  åäèí  ÷èôò  î÷è. Ñ äðóãè äóìè, òèïè÷åí äåëíè÷åí äåí
"ìàðêà Êèíã".
     Îóúí  ñå  îòêúñíà îò ñïîðòíèòå ñòðàíèöè ñàìî êîëêîòî äà ìå ïîïèòà äàëè
äíåñ  ùå  õîäÿ  ïî  ìàãàçèíèòå - èñêàë äà ìó êóïÿ íÿêàêâà êíèãà çà ó÷èëèùåí
äîêëàä.  Íå  ìîãà  äà ñè ñïîìíÿ êàêâà áåøå - ìîæå äà å áèëà "Äæîíè Òðèìåéí"
èëè "Àïðèëñêà óòðèí" - ðîìàíúò íà Õàóàðä Ôàñò çà Àìåðèêàíñêàòà ðåâîëþöèÿ, -
íî  áåøå  îò îíåçè êíèãè, êîèòî íèêîãà íå ìîæåø äà íàìåðèø â êíèæàðíèöàòà -
âèíàãè  èëè  ñà ñå èç÷åðïàëè, èëè ñå î÷àêâà íîâî èçäàíèå, èëè íÿêàêâà äðóãà
íåïðèÿòíîñò.
     Ïðåäëîæèõ  íà  Îóúí  äà  ïðîâåðè â òóêàøíàòà áèáëèîòåêà, êîÿòî å ìíîãî
äîáðà. Áÿõ ñèãóðåí, ÷å â íåÿ ùå ÿ èìà. Òîé ïðîìúðìîðè íåùî â îòãîâîð. Óñïÿõ
äà  äîëîâÿ  ñàìî  äâå  äóìè  îò îòãîâîðà, íî è òåçè äâå äóìè áÿõà ïîâå÷å îò
äîñòàòú÷íè, çà äà ñúáóäÿò èíòåðåñà ìè, à âèå çíàåòå êàêâè ñà èíòåðåñèòå ìè.
Òåçè äóìè áÿõà "áèáëèîòå÷íà ïîëèöèÿ".
     Îñòàâèõ  íàñòðàíà  ìîÿòà  ïîëîâèíà  îò  âåñòíèêà,  íàòèñíàõ  áóòîíà íà
äèñòàíöèîííîòî óïðàâëåíèå, çà äà çàäóøà Óèëàðä ïî ñðåäàòà íà åíòóñèàçèðàíèÿ
ìó ðåïîðòàæ çà Ôåñòèâàëà íà ïðàñêîâèòå â Äæîðäæèÿ, è ó÷òèâî ïîìîëèõ Îóúí äà
ïîâòîðè.
     Íå  ìó  ñå  ùåøå,  íî  àç íàñòîÿâàõ. Íàé-ïîñëå ìè êàçà, ÷å íå èñêàë äà
ïîñåùàâà  áèáëèîòåêàòà,  çàùîòî  ñå  ïðèòåñíÿâàë  îò Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ.
Çíàåë,  ÷å  íÿìà  Áèáëèîòå÷íà  ïîëèöèÿ, ïîáúðçà äà äîáàâè òîé, íî òîâà áèëà
åäíà  îò èñòîðèèòå, êîèòî ñå íàáèâàò â ïîäñúçíàíèåòî òè è ñå ñïîòàéâàò òàì.
Òîé  ÿ  ÷óë  îò  ëåëÿ ñè Ñòåôàíè, êîãàòî áèë íà ñåäåì èëè îñåì ãîäèíè è áèë
ìíîãî ïî-ëåêîâåðåí, è îòòîãàâà òÿ ñå ñïîòàéâàëà òàì.
     Ðàçáèðà  ñå,  áÿõ  î÷àðîâàí,  çàùîòî  êàòî  äåòå  è àç ñå ñòðàõóâàõ îò
Áèáëèîòå÷íàòà  ïîëèöèÿ  - áåçëèêèòå áëþñòèòåëè, êîèòî íàèñòèíà èäâàò â äîìà
òè, àêî íå âúðíåø êíèãèòå, ñ êîèòî ñè çàêúñíÿë. Òîâà áåøå ìíîãî ëîøî... àìè
àêî  íå  ìîæåø  äà  íàìåðèø âúïðîñíèòå êíèãè, êîãàòî ñå ïîÿâÿò òåçè ñòðàííè
áëþñòèòåëè  íà  çàêîíà?  Òîãàâà  êàêâî?  Êàêâî  ùå òè íàïðàâÿò? Êàêâî ùå òè
âçåìàò âìåñòî ëèïñâàùèòå òîìîâå? Îò ãîäèíè íå áÿõ ñå ñåùàë çà Áèáëèîòå÷íàòà
ïîëèöèÿ  (ìàêàð  è  íå ÷àê îò äåòñòâîòî ñè - ÿñíî ñè ñïîìíÿì êàê ïðåäè øåñò
èëè  îñåì  ãîäèíè ñè ãîâîðåõìå çà íåÿ ñ Ïèòúð Ñòðîá è ñèíà ìó Áåí), íî ñåãà
âñè÷êè  òåçè  ñòðàííè âúïðîñè - åäíîâðåìåííî óæàñíè è íÿêàê ïðèìàìëèâè - ñå
ïîÿâèõà îòíîâî.
     Â ïðîäúëæåíèå íà ñëåäâàùèòå òðè èëè ÷åòèðè äíè íå ñïðÿõ äà ðàçìèøëÿâàì
çà  Áèáëèîòå÷íàòà  ïîëèöèÿ  è  äîêàòî  ðàçìèøëÿâàõ,  ó  ìåí çàïî÷íàõà äà ñå
îôîðìÿò  î÷åðòàíèÿòà  íà  ðàçêàçà,  êîéòî  ñëåäâà. Òî÷íî òîâà å íà÷èíúò, ïî
êîéòî  îáèêíîâåíî ìè èäâàò ðàçêàçèòå, íî ïåðèîäúò íà ðàçìèøëåíèå îáèêíîâåíî
òðàå  ìíîãî ïîâå÷å, îòêîëêîòî áåøå â òîçè ñëó÷àé. Êîãàòî çàïî÷íàõ, ðàçêàçúò
áåøå  îçàãëàâåí "Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ" è àç íÿìàõ ÿñíà ïðåäñòàâà äîêúäå ùå
ìå çàâåäå. Ìèñëåõ, ÷å âåðîÿòíî ùå áúäå ñìåøíà èñòîðèÿ - íåùî êàòî êîøìàðèòå
îò  ïðåäãðàäèÿòà,  êîèòî îáè÷àøå äà ñòúêìÿâà ïîêîéíèÿò Ìàêñ Øóëìàí. Âñå ïàê
èäåÿòà  íàèñòèíà  áåøå ñìåøíà, íàëè? Èñêàì äà êàæà - Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ!
Êàêúâ àáñóðä!
     Òîâà, êîåòî ðàçáðàõ îáà÷å, áåøå íåùî, êîåòî âå÷å çíàåõ - ñòðàõîâåòå îò
äåòñòâîòî ñà îòâðàòèòåëíî óñòîé÷èâè. Ïèñàíåòî å àêò íà ñàìîõèïíîçà è â òîâà
ñúñòîÿíèå  ÷åñòî  ñå ñëó÷âà ñàìî íÿêàêâî ïðèïîìíÿíå íà ÷óâñòâàòà è óæàñèòå,
êîèòî  îòäàâíà  áè  òðÿáâàëî  äà  ñà  óìðåëè, çàïî÷âàò îòíîâî äà õîäÿò è äà
ãîâîðÿò.
     Äîêàòî  ðàáîòåõ  âúðõó òîçè ðàçêàç, ñ ìåí çàïî÷íà äà ñòàâà òî÷íî òîâà.
Çíàåõ,  ÷å  êàòî  äåòå  áÿõ  îáè÷àë  áèáëèîòåêàòà  -  çàùî  íå?  Òîâà  áåøå
åäèíñòâåíîòî  ìÿñòî,  êúäåòî åäíî îòíîñèòåëíî áåäíî äåòå êàòî ìåí ìîæåøå äà
ïîëó÷è  âñè÷êè  êíèãè,  êîèòî  èñêàøå - íî äîêàòî ïðîäúëæàâàõ äà ïèøà, ïðåä
ìåíå  îòíîâî  çàñòàâàøå  åäíà ïî-äúëáîêà èñòèíà - ÷å ñå è ñòðàõóâàõ îò íåÿ.
Ñòðàõóâàõ  ñå  äà íå ñå çàãóáÿ ìåæäó òúìíèòå ðàôòîâå, ñòðàõóâàõ ñå äà íå ìå
çàáðàâÿò  â  íÿêîé  òúìåí úãúë íà ÷èòàëíÿòà è äà îñòàíà çàêëþ÷åí âúòðå öÿëà
íîù,  ñòðàõóâàõ  ñå  îò  ñòàðàòà  áèáëèîòåêàðêà  ñúñ  ñèíÿ êîñà, î÷èëà êàòî
êîòåøêè  î÷è è óñòà ïî÷òè áåç óñòíè, êîÿòî ùå òå îùèïå ïî îïàêîòî íà ðúöåòå
è ùå  èçñúñêà  "Ø-ø-ø-ò!",  àêî çàáðàâèø êúäå ñå íàìèðàø è çàãîâîðèø òâúðäå
âèñîêî. È, ðàçáèðà ñå, ñòðàõóâàõ ñå îò Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ.
     Òîâà,  êîåòî ñå áåøå ñëó÷èëî ñ åäíà ìîÿ ìíîãî ïî-äúëãà òâîðáà - ðîìàíà
"Êðèñòèí",  çàïî÷íà  äà  ñå  ñëó÷âà è ñåãà. Êúì òðèéñåòàòà ñòðàíèöà õóìîðúò
çàïî÷íà  äà  èçïóñêà  ïîëîæåíèåòî. À êúì ïåòäåñåòàòà ñòðàíèöà öåëèÿò ðàçêàç
çàïî÷íà  ñòðåìèòåëåí ëÿâ çàâîé êúì òúìíèòå ìåñòà, äî êîèòî áÿõ ïúòóâàë òàêà
÷åñòî  è  çà  êîèòî  âñå  îùå  çíàì òâúðäå ìàëêî. Â êðàÿ íà êðàèùàòà îòêðèõ
÷îâåêà,  êîãîòî  òúðñåõ, è óñïÿõ äà ïîâäèãíà ãëàâà ñàìî çà äà ãî ïîãëåäíà â
áåçìèëîñòíèòå  ñðåáúðíè  î÷è.  Îïèòàõ  ñå  äà  ãî  îïèøà  çà âàñ, Ïîñòîÿííè
×èòàòåëþ, íî îïèñàíèåòî ìîæå äà íå å ìíîãî äîáðî.
     Êàêòî âèæäàòå, äîêàòî ãî ïðàâÿ, ðúöåòå ìè ñèëíî òðåïåðÿò.



                                  Ãëàâà 1

                                Çàìåñòíèêúò


     1.

     Âñè÷êî,  ðåøè  ïî-êúñíî  Ñàì  Ïèéáúëñ,  áåøå  ïî  âèíà íà îíçè ïðîêëåò
àêðîáàò.  Àêî àêðîáàòúò íå ñå áåøå íàïèë òî÷íî êîãàòî íå òðÿáâà, Ñàì íèêîãà
íå áè ïîïàäíàë â òàêàâà íåïðèÿòíîñò.
     "Íå å ÷àê òîëêîâà çëå - ïîìèñëè ñè òîé ñ ìîæå áè îïðàâäàíà ãîð÷èâèíà, -
÷å  æèâîòúò å êàòî òÿñíà ãðåäà íàä áåçäúííà áåçäíà - ãðåäà, ïî êîÿòî òðÿáâà
äà  âúðâèì  ñúñ  çàòâîðåíè  î÷è.  Òîâà  å  ëîøî,  íî íå å ÷àê òîëêîâà ëîøî.
Ïîíÿêîãà îñâåí âñè÷êî äðóãî íè áóòàò."
     Íî òîâà áåøå ïî-êúñíî. Ïúðâî, ïðåäè Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé, áåøå ïèÿíèÿò
àêðîáàò.


     2.

     Â Çàëàòà  íà  ðîòàðèàíöèòå  íà  Äæúíêøúí  ñèòè âñåêè ïîñëåäåí ïåòúê îò
ìåñåöà  ñå  ïðîâåæäàøå  "Âå÷åð íà îðàòîðà". Â ïîñëåäíèÿ ïåòúê íà ìåñåö ìàðò
1990  ïî  ðàçïèñàíèå ðîòàðèàíöèòå òðÿáâàøå äà ÷óÿò (è äà áúäàò çàáàâëÿâàíè)
îò  Íåâåðîÿòíèÿ  Äæî  - àêðîáàò â öèðêà è â ïúòóâàùèÿ êàðíàâàë "Çâåçäèòå íà
Êúðè  è  Òðåìáî". Â ÷åòâúðòúê ñëåäîáåä, â ÷åòèðè è ïåò, òåëåôîíúò íà áþðîòî
íà  Ñàì  Ïèéáúëñ â "Íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðàõîâêè â Äæúíêøúí ñèòè" èççâúíÿ.
Ñàì,  âäèãíà  ñëóøàëêàòà.  Âèíàãè  âäèãàøå  Ñàì - èëè ëè÷íî Ñàì, èëè Ñàì îò
òåëåôîííèÿ  ñåêðåòàð,  - çàùîòî òîé áåøå ñîáñòâåíèê è åäèíñòâåí ñëóæèòåë íà
"Íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðàõîâêè". Íå áåøå áîãàòàø, íî áåøå ùàñòëèâ â ðàçóìíè
ãðàíèöè.  Îáè÷àøå  äà êàçâà íà õîðàòà, ÷å ïúðâèÿò ìó ìåðöåäåñ å îùå äàëå÷ â
áúäåùåòî,  íî  ñè  èìà ôîðä, êîéòî å ïî÷òè íîâ, è ïðèòåæàâà ñîáñòâåí äîì íà
àâåíþ  "Êåëòúí".  "Îñâåí  òîâà  òàçè  ðàáîòà  å  íàé-äîáðîòî îò âñè÷êèòå ìè
çàáàâëåíèÿ"  -  îáè÷àøå äà äîáàâÿ òîé, ìîæå áè çàùîòî â äåéñòâèòåëíîñò ñëåä
êîëåæà íå áåøå èìàë êîé çíàå êîëêî çàáàâëåíèÿ.
     - "Íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðà..."
     - Ñàì, íà òåëåôîíà Êðåéã. Àêðîáàòúò ñè å ñ÷óïèë âðàòà.
     - Êàêâî?
     - Êàêâîòî  ÷ó!  -  èçâèêà  Êðåéã  Äæîíñ  ñ  äúëáîêî  îïå÷àëåí  ãëàñ. -
Àêðîáàòúò ñè å ñ÷óïèë øèáàíèÿ âðàò!
     - Î!  -  êàçà Ñàì. - Âèæ òè! - Òîé ïîìèñëè çà ìîìåíò è ïîñëå ïîïèòà: -
Ìúðòúâ ëè å, Êðåéã?
     - Íå,  íå  å  ìúðòúâ,  íî  çà  íàñ  âñå åäíî, ÷å å ìúðòúâ. Íàìèðà ñå â
áîëíèöàòà  â  Ñèäàð Ðàïèäñ ñ ïîíå äåñåò êèëîãðàìà ãèïñ îêîëî âðàòà. Òîêó-ùî
ìè  ñå  îáàäè  Áèëè  Áðàéò.  Êàçà, ÷å Äæî ñå íàïèë êàòî êàðóöàð íà äíåâíîòî
ïðåäñòàâëåíèå òîçè ñëåäîáåä, îïèòàë ñå äà íàïðàâè çàäíî ñàëòî è ñå ïðèçåìèë
èçâúí  êðúãà  ïðàâî  âúðõó  âðàòà  ñè.  Áèëè  êàçà,  ÷å ãî ÷óë ÷àê ãîðå, íà
ïîñëåäíèòå  ðåäîâå. Êàçà, ÷å çâóêúò áèë êàêòî, êîãàòî ñòúïâàø âúðõó òîêó-ùî
çàìðúçíàëà ëîêâà.
     - Îõ! - âúçêëèêíà ñú÷óâñòâåíî Ñàì.
     - Íå ñúì èçíåíàäàí. Íàëè å Íåâåðîÿòíèÿ Äæî. Ùî çà èìå å òîâà çà öèðêîâ
àðòèñò?  Èñêàì  äà  êàæà  - äà áåøå Íåâåðîÿòíèÿ Ðàíäèêñ, äîáðå, Íåâåðîÿòíèÿ
Òîðòåëèíè  - êàê äà å. Íî Íåâåðîÿòíèÿ Äæî! Çâó÷è ìè êàòî èçìèñëèöà íà ÷îâåê
ñ óâðåäåí ìîçúê.
     - Ãîñïîäè, íàèñòèíà å ìíîãî ëîøî.
     - Ïåò  ïàðè  íå  äàâàì  êàêâî  å. Çàðàäè òîâà îñòàâàìå áåç îðàòîð óòðå
âå÷åð, äðàãè ìîé.
     Íà  Ñàì ìó ñå ïðèèñêà äà áåøå íàïóñíàë êàíòîðàòà ñè îùå â ÷åòèðè ÷àñà.
Êðåéã  ùåøå  äà  ïîïàäíå  íà òåëåôîííèÿ ñåêðåòàð è òîâà ùåøå äà äàäå íà Ñàì
ìàëêî  ïîâå÷å  âðåìå  äà  ñè ïîìèñëè. Òîé ïî÷óâñòâà, ÷å ñêîðî ùå ìó å íóæíî
âðåìå äà ìèñëè. Ïî÷óâñòâà ñúùî è ÷å Êðåéã Äæîíñ íÿìà äà ìó ãî äàäå.
     - Äà - êàçà òîé. - Ìèñëÿ, ÷å å òî÷íî òàêà. - Íàäÿâàøå ñå, ÷å ãëàñúò ìó
çâó÷è ôèëîñîôñêè, íî áåçïîìîùíî. - Êàêúâ ñðàì.
     - Íàèñòèíà - êàçà Êðåéã è ïîñëå èçïëþ êàìú÷åòî. - Íî çíàì, ÷å òè ùå ñè
ùàñòëèâ äà èçëåçåø è äà çàïúëíèø ïðàçíèíàòà.
     - Àç? Êðåéã, ñèãóðíî ñå øåãóâàø! Àç íå ìîãà äà íàïðàâÿ è êúëáî íàïðåä,
êàìî ëè çàäíî ñàë...
     - Ìèñëÿ,  ÷å ìîæåø äà ðàçêàæåø çà âàæíîñòòà íà ÷àñòíèÿ áèçíåñ â æèâîòà
íà  ìàëêèÿ  ãðàä  -  Êðåéã  Äæîíñ  íàïèðàøå  áåçìèëîñòíî.  - Àêî òîâà íå òè
õàðåñâà,  èìà  è  áåéçáîë.  Àêî  è òîâà íå ñòàâà, âèíàãè ìîæåø äà ñè ñâàëèø
ïàíòàëîíèòå  è  äà  ñè  ðàçìàõàø îíàÿ ðàáîòà ïðåä ïóáëèêàòà. Ñàì, àç ñúì íå
ñàìî  ïðåäñåäàòåë  íà  Êîìèòåòà  íà  îðàòîðèòå,  ìàêàð  ÷å  è  òîâà áè áèëî
äîñòàòú÷íî.  Ñëåä  êàòî  Êåíè  ñå  ïðåñåëè, à Êàðë ïðåñòàíà äà èäâà, àç ñúì
Êîìèòåòúò  íà  îðàòîðèòå.  Ñåãà  òè  òðÿáâà äà ìè ïîìîãíåø. Óòðå âå÷åð ìè å
íóæåí  îðàòîð.  Â  öåëèÿ  ïðîêëåò  êëóá èìà íàé-ìíîãî ïåòèìà äóøè, íà êîèòî
÷óâñòâàì, ÷å ìîãà äà ñå äîâåðÿ â íóæäà, è òè ñè åäèí îò òÿõ.
     - Íî...
     - Îñâåí  òîâà  ñè  åäèíñòâåíèÿò,  êîéòî  îùå  íå  å  ñïàñÿâàë  ïîäîáíà
ñèòóàöèÿ, òàêà ÷å ñ÷èòàé ñå çà èçáðàí, ìîì÷åòî ìè.
     - Ôðàíê Ñòèâúíñ...
     - ...  çàìåñòè ÷îâåêà îò òðàíñïîðòíèÿ ïðîôñúþç ìèíàëàòà ãîäèíà, êîãàòî
Ãîëÿìîòî  æóðè*  ãî  ïîäâåäå  ïîä  îòãîâîðíîñò  çà  èçìàìà è òîé íå ìîæà äà
ó÷àñòâà.  Ñàì  - ñåãà å òâîé ðåä äà ñå æåðòâàø. Íå ìîæåø äà ìå ðàçî÷àðîâàø,
÷îâå÷å. Äúëæèø ìè ãî.
     [*  Æóðè îò ñúäåáíè çàñåäàòåëè, êîåòî ñå ñúáèðà ïåðèîäè÷íî, çà äà ðåøè
äàëè  ñúùåñòâóâàò  äîñòàòú÷íî  îñíîâàíèÿ  çà  èçïðàâÿíå  íà îáâèíåíèòå ïðåä
ñúäà.]
     - Àç  ñå  çàíèìàâàì  ñúñ çàñòðàõîâêè! - èçâèêà Ñàì. - À êîãàòî íå ïèøà
çàñòðàõîâêè,  ïðîäàâàì  ôåðìè!  Ãëàâíî  íà  áàíêè!  Çà ïîâå÷åòî õîðà òîâà å
ñêó÷íî! À çà òåçè, çà êîèòî íå å ñêó÷íî, å îòâðàòèòåëíî!
     - Òîâà  íÿìà íèêàêâî çíà÷åíèå. - Êðåéã ïîäãîòâÿøå ïîñëåäíèÿ óäàð, êàòî
òúï÷åøå  õèëàâèòå  âúçðàæåíèÿ  íà Ñàì ñ ãðóáè ïîäêîâàíè áîòóøè. - Â êðàÿ íà
âå÷åðÿòà  âñè÷êè ùå áúäàò ïèÿíè è òè äîáðå ãî çíàåø. Â ñúáîòà ñóòðèíòà íÿìà
äà  ñè  ñïîìíÿò  è äóìà îò òîâà, êîåòî ñè êàçàë, íî ìåæäóâðåìåííî ìè òðÿáâà
÷îâåê, êîéòî äà ñå èçïðàâè è äà ãîâîðè ïîëîâèí ÷àñ, è àç ñúì èçáðàë òåá!
     Ñàì  ïðîäúëæè  äà  âúçðàçÿâà  îùå  ìàëêî,  íî Êðåéã áåøå êàòåãîðè÷åí è
áåçìèëîñòåí. "Íåîáõîäèìî å. Òðÿáâà. Äúëæèø ìè ãî."
     - Äîáðå - íàé-ñåòíå êàçà òîé. - Äîáðå, äîáðå! Ñòèãà âå÷å!
     - Áðàâî! - âúçêëèêíà Êðåéã. Ãëàñúò ìó èçâåäíúæ ñå èçïúëíè ñúñ ñëúí÷åâà
ñâåòëèíà è áëåñíà ñ öâåòîâåòå íà äúãàòà. - È çàïîìíè, íå òðÿáâà äà áúäå ïî-
äúëãî îò òðèéñåò ìèíóòè ïëþñ ìîæå áè îùå äåñåò çà âúïðîñè. Àêî âúîáùå íÿêîé
èìà  âúïðîñè.  È íàèñòèíà ìîæåø äà ñè ðàçìàõàø îíàÿ ðàáîòà, àêî òè ñå èñêà.
Íå âÿðâàì íÿêîé äà âèäè, íî...
     - Êðåéã - êàçà Ñàì, - ñòèãà âå÷å, äå.
     - Î!  Ñúæàëÿâàì!  Ìëúêâàì!  -  èçêóäêóäÿêà  Êðåéã,  ìîæå  áè çàìàÿí îò
îáëåê÷åíèå.
     - Ñëóøàé,  çàùî  íå ïðåêðàòèì òàçè äèñêóñèÿ? - Ñàì ïîòúðñè ìåíòîëêèòå,
êîèòî  äúðæåøå  â ÷åêìåäæåòî ñè. Âíåçàïíî óñåòè, ÷å çà ñëåäâàùèòå äâàéñåò è
îñåì  ÷àñà  ìîæå äà ìó ïîòðÿáâàò îùå äîñòà ìåíòîëêè. - Àêî íå ñå ëúæà, èìàì
äà ïèøà ðå÷.
     - Äàäåíî!  -  êàçà  Êðåéã.  -  Ñàìî çàïîìíè - âå÷åðÿòà â øåñò, ðå÷òà â
ñåäåì è òðèéñåò. Êàêòî êàçâàò íà Õàâàéñêèòå îñòðîâè, âìåñòî ÷àî - àëîõà!
     - Àëîõà,  Êðåéã - êàçà Ñàì è çàòâîðè. Çàãëåäà ñå âòðåí÷åíî â òåëåôîíà.
Ïî÷óâñòâà  êàê îò ãúðäèòå êúì ãúðëîòî ìó ñå èçäèãà ãîðåù ãàç. Îòâîðè óñòà è
ñå  îðèãíà  êèñåëî  -  à  äîïðåäè  ïåò  ìèíóòè  ñòîìàõúò  ìó áåøå â îòëè÷íî
ñúñòîÿíèå.
     Èçÿäå ïúðâàòà îò íàèñòèíà ìíîãîòî, êàêòî ùåøå äà ñå îêàæå, ìåíòîëêè.


     3.

     Âìåñòî  äà  îòèäå íà áîóëèíã òàçè âå÷åð, êàêòî ñìÿòàøå, Ñàì Ïèéáúëñ ñå
çàòâîðè â êàáèíåòà ñè âêúùè ñ áåëåæíèê ñ æúëòè ëèñòà, òðè ïîäîñòðåíè ìîëèâà
è ïàêåò  öèãàðè  "Êåíò".  Îòêà÷è  êîíòàêòà  íà òåëåôîíà, çàïàëè öèãàðà è ñå
çàãëåäà â æúëòèÿ áåëåæíèê. Ñëåä ïåò ìèíóòè ãëåäàíå íàïèñà íà íàé-ãîðíèÿ ðåä
íà íàé-ãîðíèÿ ëèñò ñëåäíîòî:
     ÔÈÐÌÈÒÅ Â ÌÀËÊÈÒÅ ÃÐÀÄÎÂÅ - ÆÈÂÈÒÅËÍÈßÒ ÑÎÊ ÍÀ ÀÌÅÐÈÊÀ
     Êàçà  ãî  íà  ãëàñ  è  ìó  õàðåñà êàê çâó÷è. Å... ìîæå áè íå ìó õàðåñà
ñúâñåì,  íî  áåøå ïîíîñèìî. Êàçà ãî ïî-âèñîêî è ãî õàðåñà îùå ïîâå÷å. Ìàëêî
ïîâå÷å.  Âñúùíîñò,  íå  áåøå äîòàì õóáàâî - âåðîÿòíî ñè áåøå çà áîêëóêà, íî
áåøå  ñòî  ïúòè  ïî-äîáðî îò "Êîìóíèçìúò - çàïëàõà èëè îïàñíîñò". À è Êðåéã
áåøå  ïðàâ  - è áåç òîâà â ñúáîòà ñóòðèíòà ïîâå÷åòî îò òÿõ ùå áúäàò òîëêîâà
ìàõìóðëèè, ÷å åäâà ëè ùå ïîìíÿò êàêâî ñà ñëóøàëè â ïåòúê âå÷åðòà.
     Èçïúëíåí ñúñ ñìåëîñò, Ñàì çàïî÷íà äà ïèøå.
     "Êîãàòî  ïðåç  1984  ãîäèíà  ñå  ïðåìåñòèõ  â  Äæúíêøúí  ñèòè îò äîñòà
îæèâåíèÿ ãîëÿì ãðàä Åéìñ..."


     4.

     "...  è  çàòîâà ñåãà ÷óâñòâàì, êàêòî è â îíîâà ÿñíî ñåïòåìâðèéñêî óòðî
íà  1984,  ÷å ìàëêèòå ôèðìè ñà íå ñàìî æèâèòåëíàòà ñèëà íà Àìåðèêà, íî ñà è
èñêðÿùèÿò æèâèòåëåí ñîê íà öåëèÿ çàïàäåí ñâÿò."
     Ñàì  ñïðÿ,  çàãàñè  öèãàðàòà  ñè  â  ïåïåëíèêà  íà áþðîòî è â î÷àêâàíå
ïîãëåäíà êúì Íàîìè Õèãèíñ.
     - Å? Êàêâî ùå êàæåø?
     Íàîìè  áåøå  ìëàäà  êðàñèâà  æåíà îò Ïðîâúðáèÿ - ãðàä÷å íà ÷åòèðè ìèëè
çàïàäíî  îò Äæúíêøúí ñèòè. Æèâååøå â åäíà ðàçíåáèòåíà êúùà íà áðåãà íà ðåêà
Ïðîâúðáèÿ  ñ  ðàçíåáèòåíàòà  ñè  ìàéêà.  Ïîâå÷åòî îò ðîòàðèàíöèòå ïîçíàâàõà
Íàîìè  è îò âðåìå íà âðåìå ñå êàíåõà äà ñå îáçàëîæàò êîé ùå ñå ñðóòè ïðúâ -
êúùàòà  èëè ìàéêàòà. Ñàì íå çíàåøå äàëè íÿêîè îò òåçè áàñîâå íàèñòèíà ñà ñå
ñêëþ÷èëè, íî àêî áåøå òàêà, íèêîé îò òÿõ îùå íå áåøå ðàçðåøåí.
     Íàîìè   áåøå   çàâúðøèëà  áèçíåñ-êîëåæà  â  Àéîâà  ñèòè  è  ìîæåøå  äà
ñòåíîãðàôèðà,  à  ïîñëå  äà ñúñòàâÿ öåëè è ÷åòëèâè èçðå÷åíèÿ îò çàïèñàíîòî.
Òúé êàòî áåøå åäèíñòâåíàòà ìåñòíà æèòåëêà, êîÿòî ïðèòåæàâàøå òàêèâà óìåíèÿ,
òÿ  áåøå  ìíîãî òúðñåíà ñðåä íåãîëÿìàòà îáùíîñò íà áèçíåñìåíèòå îò Äæúíêøúí
ñèòè.  Ðàáîòåøå  âñÿêà ñóòðèí, ïåò äíè â ñåäìèöàòà, çà ÷åòèðèìà ìúæå è åäíà
æåíà  -  äâàìà  àäâîêàòè,  åäèí áàíêåð è äâàìà òúðãîâöè íà íåäâèæèìè èìîòè.
Ñëåäîáåä  ñå âðúùàøå â ðàçíåáèòåíàòà ñè êúùà è êîãàòî íå áåøå çàåòà ñ ãðèæè
çà  ðàçíåáèòåíàòà  ñè  ìàéêà,  ïðåïèñâàøå  íà  ìàøèíà  òîâà,  êîåòî  é áÿõà
ïðîäèêòóâàëè.
     Ñàì Ïèéáúëñ èçïîëçâàøå óñëóãèòå íà Íàîìè âñåêè ïåòúê ñóòðèíòà îò äåñåò
äî äâàíàéñåò, íî òàçè ñóòðèí îñòàâè íàñòðàíà êîðåñïîíäåíöèÿòà ñè - ìàêàð ÷å
íà ÷àñò îò íåÿ áåøå êðàéíî âðåìå äà îòãîâîðè - è ïîìîëè Íàîìè, àêî ìîæå, äà
ãî èçñëóøà.
     - Ðàçáèðà  ñå,  ìîãà  - îòãîâîðè Íàîìè. Èçãëåæäàøå ìàëêî ðàçòðåâîæåíà,
êàòî ÷å ëè ñè áåøå ïîìèñëèëà, ÷å Ñàì - ñ êîãîòî íÿêîãà áåøå èçëèçàëà - ìîæå
áè  ïëàíèðà  äà  é  ïðåäëîæè áðàê. Êîãàòî òîé é îáÿñíè, ÷å Êðåéã Äæîíñ ãî å
èçáðàë  äà  çàìåíè  êîíòóçåíèÿ àêðîáàò è èñêà òÿ äà èçñëóøà ðå÷òà ìó, òÿ ñå
óñïîêîè  è  ÿ  èçñëóøà äîêðàé - âñè÷êèòå é äâàéñåò è øåñò ìèíóòè - ñ ó÷òèâî
âíèìàíèå.
     - Íå  ñå áîé äà áúäåø îòêðîâåíà - äîáàâè òîé îùå ïðåäè Íàîìè äà îòâîðè
óñòà.
     - Äîáðà å - êàçà òÿ. - Ìíîãî èíòåðåñíà.
     - Íå,  íå  òàêà  -  íå  ñè äëúæíà äà ñïîäåëÿø ìèñëèòå ìè. Êàæè âñè÷êî,
êîåòî ìèñëèø.
     - Íàèñòèíà. Äîáðà å. Îñâåí òîâà, êîãàòî çàïî÷íåø äà ãîâîðèø, âñè÷êè ùå
ñà...
     - Äà, âñè÷êè ùå ñà ñå íàòðÿñêàëè, çíàì. - Òàçè ïåðñïåêòèâà îòíà÷àëî ãî
áåøå óñïîêîÿâàëà, íî ñåãà Ñàì âå÷å áåøå ìàëêî ðàçî÷àðîâàí îò íåÿ. Äîêàòî ñå
ñëóøàøå, òîé íàèñòèíà ïîìèñëè, ÷å ðå÷òà å äîñòà äîáðà.
     - Ñàìî åäíî íåùî - êàçà çàìèñëåíî Íàîìè.
     - Òàêà ëè?
     - Ìàëêî å... ðàçáèðàø ëè... ñóõà.
     - Î  -  êàçà  Ñàì.  Âúçäúõíà è ðàçòúðêà î÷è. Áåøå ñòîÿë áóäåí ïî÷òè äî
åäèí ÷àñà ìèíàëàòà íîù - ïúðâî áåøå ïèñàë, à ïîñëå áåøå ïðîìåíÿë.
     - Íî  òîâà  å  ëåñíî  çà  îïðàâÿíå  -  óâåðè  ãî  òÿ.  -  Ïðîñòî èäè â
áèáëèîòåêàòà è âçåìè íÿêîëêî îò îíåçè êíèãè.
     Èçâåäíúæ  Ñàì  ïî÷óâñòâà  îñòðà  áîëêà  â  êîðåìà  è ïîòúðñè ïàêåò÷åòî
ìåíòîëêè. Äà ñå ðîâè â ëèòåðàòóðàòà çà íÿêàêâà ãëóïàâà ðå÷ â "Ðîòàðè êëóá"?
Ïðè òîâà â áèáëèîòåêàòà! Ìàëêî ïðåêàëåíî, íàëè? Íèêîãà äîñåãà íå áåøå õîäèë
â áèáëèîòåêàòà  íà  Äæúíêøúí  ñèòè è íå âèæäàøå ïðè÷èíà çàùî òðÿáâà äà õîäè
ñåãà.  Âñå  ïàê Íàîìè ãî áåøå èçñëóøàëà âíèìàòåëíî, Íàîìè ñå îïèòâàøå äà ìó
ïîìîãíå è ùåøå äà áúäå íåó÷òèâî, àêî äîðè íå ÿ èçñëóøà.
     - Êîè êíèãè?
     - Çíàåø  êîè  -  êíèãèòå,  â  êîèòî ïèøå êàê äà îæèâèø ðå÷òà ñè. Òå ñà
êàòî...  -  Íàîìè  ñå  çàïúíà.  -  Å,  íàëè  çíàåø îíçè ïèêàíòåí ñîñ, êîéòî
ïîäíàñÿò â êèòàéñêèÿ ðåñòîðàíò?
     - Äà...
     - Òå  ñà  íåùî  òàêîâà.  Â  òÿõ  èìà øåãè. Îñâåí òîâà èìà åäíà êíèãà -
"Ëþáèìè  ñòèõîâå  íà  àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". Ìîæå áè â íåÿ ùå íàìåðèø íåùî çà
ôèíàë. Íåùî ïî-âúëíóâàùî.
     - Â  òàçè êíèãà èìà ëè ñòèõîâå çà çíà÷åíèåòî íà ìàëêèòå ôèðìè â æèâîòà
íà Àìåðèêà? - ïîïèòà íåäîâåð÷èâî Ñàì.
     - Êîãàòî  öèòèðàø  ñòèõîâå,  õîðàòà  ñå  ÷óâñòâàò  ðàçâúëíóâàíè - êàçà
Íàîìè. - Íèêîé íå ãî èíòåðåñóâà çà êàêâî ñå ãîâîðè, à êàê ñå ãîâîðè.
     - È  íàèñòèíà  èìà  êíèãè  ñ  øåãè ñïåöèàëíî çà ðå÷è? - Íà Ñàì ìó áåøå
ïî÷òè  íåâúçìîæíî  äà  ïîâÿðâà  íà  òîâà,  âúïðåêè  ÷å  àêî  áåøå ÷óë, ÷å â
áèáëèîòåêàòà  èìà  êíèãè  çà  òàêèâà  åêçîòè÷íè íåùà êàòî ïîïðàâêà íà ìàëêè
äâèãàòåëè è ôðèçèðàíå íà ïåðóêè, òîâà íå áè ãî èçíåíàäàëî íè íàé-ìàëêî.
     - Äà.
     - Îòêúäå çíàåø?
     - Êîãàòî  Ôèë  Áðåéêìàí  ñå áåøå êàíäèäàòèðàë çà ùàòñêè ñåíàòîð, àç ìó
ïèøåõ íà ìàøèíà âñè÷êèòå ðå÷è - êàçà Íàîìè. - Òîé èìàøå åäíà îò òåçè êíèãè.
Ñàìî íå ìîãà äà ñè ñïîìíÿ êàê é áåøå çàãëàâèåòî. Íàóì ìè èäâà ñàìî "Øåãè çà
Äæîí", íî òîâà, ðàçáèðà ñå, íå å òî÷íî.
     - Íå å - ñúãëàñè ñå Ñàì è ñè ïîìèñëè, ÷å íÿêîëêî èçáðàíè íåùà îò "Øåãè
çà  Äæîí"  âåðîÿòíî ùÿõà äà ìó äîíåñàò îãðîìåí óñïåõ. Íî çàïî÷íà äà ðàçáèðà
êàêâî  èìà  ïðåäâèä Íàîìè è èäåÿòà ìó õàðåñà, âúïðåêè ÷å íå ìó ñå èñêàøå äà
ïîñåòè  ãðàäñêàòà áèáëèîòåêà, ñëåä êàòî òîëêîâà ãîäèíè óñïåøíî áåøå ìèíàâàë
áåç íåÿ. Ìàëêî ïèïåð â ñòàðàòà ðå÷. Çàëåé ÿ ñ ìàëêî ñîñ, íàïðàâè îò ïàð÷åòî
ìåñî  ìàëúê  øåäüîâúð.  À  àêî  íå çíàåø êàê äà íàìåðèø òîâà, êîåòî òúðñèø,
òðÿáâà  ïðîñòî äà ïîïèòàø íÿêîÿ áèáëèîòåêàðêà. Íàëè åäíî îò íåùàòà, ñ êîèòî
ñå çàíèìàâàò, å äà îòãîâàðÿò íà âúïðîñè?
     - Âñå ïàê, ìîæåø è äà ÿ îñòàâèø òàêà - êàçà Íàîìè. - Èñêàì äà êàæà, òå
íàèñòèíà  ùå  ñà  ïèÿíè.  -  Òÿ  ïîãëåäíà  Ñàì  ìèëî, íî ñòðîãî, à ïîñëå ñè
ïîãëåäíà  ÷àñîâíèêà.  -  Îñòàíàë  òè  å  ïîâå÷å  îò  ÷àñ  -  íÿìà  ëè äà ìè
ïðîäèêòóâàø íÿêîëêî ïèñìà?
     - Íå,  íå ñåãà. Çàùî âìåñòî òîâà íå ìè íàïèøåø ðå÷òà íà ìàøèíà? - Âå÷å
áåøå ðåøèë äà ïðåêàðà îáåäíàòà ñè ïî÷èâêà â áèáëèîòåêàòà.



                                  Ãëàâà 2

                              Áèáëèîòåêàòà (I)


     1.

     Çà  ãîäèíèòå,  ïðåêàðàíè  â  Äæúíêøúí  ñèòè,  Ñàì  áåøå ìèíàâàë ïîêðàé
áèáëèîòåêàòà  ñòîòèöè ïúòè, íî ñåãà çà ïðúâ ïúò íàèñòèíà ÿ ïîãëåäíà è îòêðè
íåùî äîñòà èçíåíàäâàùî - ÷å âåäíàãà íàìðàçè òîâà ìÿñòî.
     Îáùåñòâåíàòà  áèáëèîòåêà  íà  Äæúíêøúí ñèòè ñå íàìèðàøå íà úãúëà ìåæäó
óëèöà  "Ñòåéò" è àâåíþ "Ìèëúò" - ïðàâîúãúëíà ãðàíèòíà êóòèÿ ñ òîëêîâà òåñíè
ïðîçîðöè,  ÷å  ìó  ïðèëè÷àõà  íà  áîéíèöè.  Êàìåííàòà  ñòðÿõà ñòúð÷åøå è îò
÷åòèðèòå  ñòðàíè íà ñãðàäàòà è àêî ñå ïðèáëèæèø êúì íåÿ îòïðåä, ñú÷åòàíèåòî
ìåæäó  òåñíèòå  ïðîçîðöè  è  ñÿíêàòà  îò  ïîêðèâà  ÿ  ïðàâåõà äà ïðèëè÷à íà
íàìðúùåíî  ëèöå  íà  êàìåíåí  ðîáîò.  Òèïè÷åí  àðõèòåêòóðåí ñòèë çà Àéîâà -
òîëêîâà  òèïè÷åí,  ÷å  Ñàì  Ïèéáúëñ,  êîéòî  îò  äâàéñåò  ãîäèíè  ïðîäàâàøå
íåäâèæèìè  èìîòè,  ìó  áåøå  èçìèñëèë  èìå  -  "Ãðîçåí Ñðåäíîçàïàäåí". Ïðåç
ïðîëåòòà, ïðåç ëÿòîòî è ïðåç åñåíòà ñòðîãèÿò âèä íà ñãðàäàòà ñå îìåêîòÿâàøå
îò  êëåíîâåòå, êîèòî ÿ îãðàæäàõà êàòî ãîðè÷êà, íî ñåãà - â êðàÿ íà ñóðîâàòà
çèìà  íà  Àéîâà,  êëåíîâåòå  îùå  áÿõà  ãîëè  è  áèáëèîòåêàòà  ïðèëè÷àøå íà
ïðåêàëåíî ãîëÿìà ãðîáíèöà.
     Íå ìó õàðåñâàøå - êàðàøå ãî äà ñå ÷óâñòâà íåñïîêîåí, áåç äà çíàå çàùî.
Íàëè  áåøå  ñàìî áèáëèîòåêà, à íå ïîäçåìèÿòà íà Èíêâèçèöèÿòà. Âúïðåêè òîâà,
äîêàòî  èçìèíà  ïúòÿ  ïî  ïëî÷êèòå  äî âõîäà, â êîðåìà ìó ñå íàäèãíàõà íîâè
êèñåëè  âúëíè.  Â êèñåëèíèòå èìàøå ñòðàíåí ñëàäúê ïðèâêóñ, êîéòî ìó íàïîìíè
çà  íåùî...  ìîæå áè íåùî ìíîãî îòäàâíàøíî. Òîé ñëîæè â óñòà åäíà ìåíòîëêà,
çàïî÷íà  äà  ÿ  õðóñêà  è âçå âíåçàïíî ðåøåíèå. Ðå÷òà ìó ñè áåøå äîñòàòú÷íî
äîáðà  è  â  òîçè âèä. Íå ñòðàõîòíà, íî äîñòàòú÷íî äîáðà. Âñå ïàê ùåøå äà ÿ
÷åòå  ïðåä  "Ðîòàðè êëóá", à íå ïðåä Îáåäèíåíèòå íàöèè. Ñòèãà ãëóïîñòè. Ïî-
äîáðå  äà ñå âúðíå â êàíòîðàòà è äà ñå çàíèìàå ñ êîðåñïîíäåíöèÿòà ñè, êîÿòî
áåøå èçîñòàâèë ñóòðèíòà.
     Ïîíå÷è  äà  ñå  îáúðíå  è  âíåçàïíî ñè ïîìèñëè: "Òàêà å òúïî. Íàèñòèíà
òúïî.  Èñêàø  äà  áúäå  òúïî?  Äîáðå.  Íî  òè ñå ñúãëàñè äà ïðîèçíåñåø òàçè
ïðîêëåòà ðå÷ - çàùî äà íå ÿ íàïðàâèø äîáðà?"
     Ñòîåøå  ïðåä  âõîäà, íàìðúùåí è íåðåøèòåëåí. Îáè÷àøå äà ñå çàáàâëÿâà â
"Ðîòàðè".  È  Êðåéã  îáè÷àøå  òîâà.  È  Ôðàíê  Ñòèâúíñ. Ïîâå÷åòî îò ìëàäèòå
áèçíåñìåíè  îò  Äæúíêøúí ñèòè ãëåäàõà íàñìåøëèâî íà òåçè ñúáðàíèÿ. Íî ðÿäêî
ïðîïóñêàõà  íÿêîå  îò  òÿõ  è  Ñàì ìèñëåøå, ÷å çíàå çàùî - òîâà áåøå ìÿñòî,
êúäåòî  ìîæåøå  äà ñå çàâúðæàò âðúçêè. Ìÿñòî, êúäåòî ÷îâåê êàòî íåãî ìîæåøå
äà  ñå ñðåùíå ñ íÿêîè îò ïî-âúçðàñòíèòå áèçíåñìåíè îò Äæúíêøúí ñèòè. Ñ õîðà
êàòî  Åëìúð  Áàñêèí, ÷èÿòî áàíêà áåøå ïîìîãíàëà çà îòêðèâàíåòî íà òúðãîâñêè
öåíòúð  â  Áèâúðòúí ïðåäè äâå ãîäèíè. Õîðà êàòî Äæîðäæ Êàíäè - êîéòî, êàêòî
ðàçïðàâÿõà,  ìîæåøå  ñàìî  ñ åäíî òåëåôîííî îáàæäàíå äà îñèãóðè òðè ìèëèîíà
äîëàðà çà íÿêîÿ íîâà ðàçðàáîòêà... ñòèãà äà ïîèñêàøå.
     Òàì  èìàøå õîðà îò ìàëêèÿ ãðàä - õîðà, êîèòî ñå óâëè÷àõà îò ó÷èëèùíèòå
ñúñòåçàíèÿ  ïî  áàñêåòáîë,  ïîäñòðèãâàõà  ñå  ïðè Äæèìè, âìåñòî ñ ïèæàìè ñè
ëÿãàõà  ñúñ  ñïîðòíè  ôëàíåëêè  è ãàùåòà, õîðà, êîèòî âñå îùå ïèåõà áèðà îò
áóòèëêàòà.  Òå âñúùíîñò áÿõà õîðàòà, êîèòî äâèæåõà æèâîòà â Äæúíêøúí ñèòè è
êàòî  ñå  çàìèñëèø,  íå  áåøå  ëè òî÷íî òîâà, êîåòî ãî êàðàøå äà èäâà òóê â
ïåòúê âå÷åð? Êàòî ñå çàìèñëèø, íå áåøå ëè òî÷íî òîâà, çàðàäè êîåòî Êðåéã ñå
áåøå  îáàäèë  â òàêàâà ïàíèêà, ñëåä êàòî îíçè ãëóïàâ àêðîáàò ñè áåøå ñ÷óïèë
ãëóïàâèÿ  âðàò?  Èñêàø  äà  áúäåø  çàáåëÿçàí îò òåçè, êîèòî äâèæàò è âúðòÿò
æèâîòà...  è  òî  íå  çàùîòî ñè îïëåñêàë áèçíåñà. "Òå âñè÷êè ùå ñà ïèÿíè" -
áåøå êàçàë Êðåéã, Íàîìè áåøå çàÿâèëà ñúùîòî, íî ñåãà íà Ñàì ìó ñå ñòðóâàøå,
÷å íå áåøå âèæäàë Åëìúð Áàñêèí äà ïèå íèùî äðóãî îñâåí êàôå. Íèòî âåäíúæ. À
è òîé  âåðîÿòíî íå áåøå åäèíñòâåí. Íÿêîè îò òÿõ ìîæåøå äà ñà ïèÿíè... íî íå
âñè÷êè.  À  òåçè,  êîèòî íÿìàøå äà ñà ïèÿíè, ìîæå áè ùÿõà äà ñà òî÷íî òåçè,
êîèòî èìàõà çíà÷åíèå.
     "Ñâúðøè ãî êàêòî òðÿáâà, Ñàì, è ìîæå äà ñè íàïðàâèø äîáðà óñëóãà. Íå å
íåâúçìîæíî."
     Íå.   Íå  áåøå  íåâúçìîæíî.  Ñëàáî  âåðîÿòíî,  ðàçáèðà  ñå,  íî  íå  è
íåâúçìîæíî.  À  èìàøå  è íåùî äðóãî - ñúâñåì îòäåëíî îò ïîëèòèöèòå â ñÿíêà,
êîèòî  ìîæåõà  äà  ïðèñúñòâàò  èëè äà íå ïðèñúñòâàò íà ñúáðàíèåòî â "Ðîòàðè
êëóá"  â  ïåòúê  âå÷åð  -  òîé  âèíàãè áåøå áèë ãîðä ïðåä ñåáå ñè, ÷å âúðøè
ðàáîòàòà  ñè ïî íàé-äîáðèÿ âúçìîæåí íà÷èí. À òîâà áåøå åäíà òúïà ìàëêà ðå÷.
È òàêà?
     "Â  êðàÿ  íà  êðàèùàòà òîâà å åäíà òúïà ìàëêà ïðîâèíöèàëíà áèáëèîòåêà.
Êàêâî é å ñòðàøíîòî? Äîðè è õðàñòè íå ðàñòàò îêîëî íåÿ."
     Ñàì  îòíîâî  áåøå  òðúãíàë  êúì  âõîäà, íî ñåãà ñå ñïðÿ è ÷åëîòî ìó ñå
ñáðú÷êà  îò  òàçè  ìèñúë.  Ìèñúëòà  áåøå  ñòðàííà,  èçãëåæäàøå,  ÷å å äîøëà
îòíèêúäå.  ×å  îêîëî áèáëèîòåêàòà íÿìàøå õðàñòè, òîâà êàêâî çíà÷åíèå èìàøå?
Òîé  íå  çíàåøå...  íî  çíàåøå,  ÷å îêàçà âúðõó íåãî ïî÷òè ìàãè÷åñêè åôåêò.
Íåâîëíîòî  ìó êîëåáàíèå èç÷åçíà è òîé îòíîâî òðúãíà íàïðåä. Èçêà÷è ÷åòèðèòå
êàìåííè  ñòúïàëà  è  ñïðÿ  çà ìîìåíò. Ìÿñòîòî ïî íÿêàêúâ íà÷èí ïðèëè÷àøå íà
ïóñòî.  Õâàíà  äðúæêàòà  íà  âðàòàòà  è ñè ïîìèñëè: "Õâàùàì ñå íà áàñ, ÷å å
çàêëþ÷åíî. Õâàùàì ñå íà áàñ, ÷å òîâà ìÿñòî å çàòâîðåíî â ïåòúê ñëåäîáåä." Â
òàçè ìèñúë èìàøå íåùî ñòðàííî óñïîêîÿâàùî.
     Íî  ñòàðîìîäíàòà  áðàâà  ñå ïîääàäå ïîä íàòèñêà íà ïàëåöà ìó è òåæêàòà
âðàòà áåçøóìíî ñå îòâîðè íàâúòðå. Ñàì âëåçå â ìàëêî ôîàéå ñ ìðàìîðåí ïîä íà
øàõìàòíî  ðàçïîëîæåíè  ÷åðíè  è áåëè êâàäðàòè. Â ñðåäàòà íà òîâà ïðåääâåðèå
èìàøå  òðèíîæíèê. Âúðõó òðèíîæíèêà áåøå ïîñòàâåíà òàáåëà. Íà òàáåëàòà èìàøå
èçïèñàíà ñàìî åäíà äóìà ñ ìíîãî ãîëåìè áóêâè. Ïèøåøå:
     ÒÈØÈÍÀ!
     Íå ïèøåøå:
     ÌÚË×ÀÍÈÅÒÎ Å ÇËÀÒÎ
     èëè:
     ÌÎËß, ÏÀÇÅÒÅ ÒÈØÈÍÀ
     à ñàìî åäíà îãðîìíà, ÿðêà äóìà:
     ÒÈØÈÍÀ!
     - ß  ãëåäàé  - êàçà Ñàì. Ñàìî ãî ïðîìúðìîðè øåïíåøêîì, íî àêóñòèêàòà â
çàëàòà  áåøå  ìíîãî äîáðà è ñëàáèÿò ìó øåïîò ñå óñèëè äî ñèëåí ðîïîò, êîåòî
ãî  íàêàðà  äà ñå ñâèå. Êàòî ÷å ëè äóìèòå îòñêà÷àõà îò òàâàíà îáðàòíî âúðõó
íåãî.  Â  òîçè  ìîìåíò  òîé  ñå  ïî÷óâñòâà îòíîâî â ÷åòâúðòè êëàñ è ãîñïîæà
Ãëàñòúðñ  ãî  âèêàøå íà äúñêàòà çà òîâà, ÷å ñå å îáàäèë íà âèñîê ãëàñ òî÷íî
êîãàòî  íå  òðÿáâà.  Îãëåäà  ñå  íåñïîêîéíî,  êàòî  ÷å  ëè â î÷àêâàíå íÿêîÿ
ñâàäëèâà  áèáëèîòåêàðêà  äà  èçñêî÷è  îò ãëàâíàòà çàëà, çà äà âèäè êîé ñå å
îñìåëèë äà íàðóøè òèøèíàòà.
     "Ñòèãà,  çà Áîãà. Òè ñè íà ÷åòèðèéñåò ãîäèíè. ×åòâúðòè êëàñ áåøå ìíîãî
îòäàâíà, ìîì÷å."
     Ñàìî ÷å íå ìó ñå âèæäàøå ìíîãî îòäàâíà. Îñîáåíî òóê. Òóê ÷åòâúðòè êëàñ
èçãëåæäàøå òîëêîâà áëèçî, ÷å ìîæåøå äà ãî äîêîñíå ñ ðúêà.
     Ïðåêîñè  ìðàìîðíèÿ  ïîä  îò  ëÿâàòà ñòðàíà íà òðèíîæíèêà. Íåñúçíàòåëíî
ñòúïâàøå  ñ  ïðåíåñåíà íàïðåä òåæåñò, òàêà ÷å òîêîâåòå íà îáóâêèòå ìó äà íå
òðàêàò, è âëåçå â ãëàâíàòà çàëà íà áèáëèîòåêàòà íà Äæúíêøúí ñèòè.
     Ìíîæåñòâî  ñòúêëåíè  ãëîáóñè  âèñÿõà  îò  òàâàíà (êîéòî áåøå ïîíå øåñò
ìåòðà  ïî-âèñîê  îò  òàâàíà  íà  ôîàéåòî),  íî íèòî åäèí îò òÿõ íå ñâåòåøå.
Ñâåòëèíàòà  èäâàøå  îò äâà ãîëåìè, íàêëîíåíè ïîä úãúë ïðîçîðåöà íà ïîêðèâà.
Ïðè ñëúí÷åâî âðåìå ñâåòëèíàòà îò òÿõ ùåøå äà áúäå íàïúëíî äîñòàòú÷íà, çà äà
îñâåòè  ïîìåùåíèåòî; äîðè ùåøå äà ìó ïðèäàäå âåñåë è ïðèâåòëèâ âèä. Íî òîçè
ïåòúê  âðåìåòî  áåøå  îáëà÷íî è ìðà÷íî è îñâåòëåíèåòî áåøå ñëàáî. Úãëèòå íà
çàëàòà áÿõà èçïúëíåíè ñ ìðà÷íà ïàÿæèíà îò ñåíêè.
     Òîâà, êîåòî èçïèòà Ñàì, áåøå ÷óâñòâîòî, ÷å íåùî íå å â ðåä. Êàòî ÷å ëè
íå  ñàìî  áåøå  íàïðàâèë åäíà ñòúïêà ïðåç âðàòàòà è áåøå ïðåêîñèë ôîàéåòî -
÷óâñòâàøå  ñå  ñÿêàø  áåøå  âëÿçúë â äðóã ñâÿò - ñâÿò, èçîáùî íåïðèëè÷àù íà
ìàëêèÿ  ãðàä â Àéîâà, êîéòî òîé ïîíÿêîãà îáè÷àøå, ïîíÿêîãà ìðàçåøå, íî íàé-
÷åñòî  ïðèåìàøå  òàêúâ,  êàêúâòî  ñè å. Âúçäóõúò òóê èçãëåæäàøå ïî-òåæúê îò
íîðìàëíèÿ  è  ñÿêàø  íå  áåøå ïðîçðà÷åí êàòî íîðìàëåí âúçäóõ. Òèøèíàòà áåøå
äåáåëà êàòî îäåÿëî è ñòóäåíà êàòî ñíÿã.
     Áèáëèîòåêàòà áåøå ïóñòà.
     Ðàôòîâåòå  ñ  êíèãè ãî îáãðàæäàõà âèñîêî íàä ãëàâàòà îò âñè÷êè ñòðàíè.
Êàòî  ïîãëåäíà  íàãîðå êúì ïðîçîðöèòå íà òàâàíà ñ àðìèðàíè ñòúêëà, ìàëêî ìó
ñå  çàâè  ñâÿò è çà ìèã ìó ñå ñòîðè, ÷å å îáúðíàò ñ ãëàâàòà íàäîëó, ÷å âèñè
íàä äúëáîêà ïðàâîúãúëíà ÿìà, ñòåíèòå íà êîÿòî ñà ïîêðèòè ñ êíèãè.
     Íà íÿêîëêî ìåñòà äî ñòåíàòà èìàøå ïîäïðåíè ñòúëáè - îò îíåçè, êîèòî ñå
ïîñòàâÿò  â  óëåè è ñå äâèæàò, âúðõó ãóìåíè êîëåëà ïî ïîäà. Îãðîìíîòî åçåðî
íà  âèñîêàòà  çàëà,  êîåòî  ñå ïðîñòèðàøå ìåæäó íåãî è áþðîòî çà âðúùàíå íà
êíèãè  íà  îòñðåùíàòà ñòðàíà, ñå ïðåêúñâàøå îò äâà äúðâåíè îñòðîâà. Åäèíèÿò
áåøå  äúëãà äúáîâà ñòîéêà çà ñïèñàíèÿ. Íà ñòîéêàòà íà äúðâåíè ïðú÷êè âèñÿõà
ïåðèîäè÷íè  èçäàíèÿ - âñÿêî ïîäâúðçàíî â ÷èñòà íàéëîíîâà îáëîæêà. Ïðèëè÷àõà
íà  êîæè íà ñòðàííè æèâîòíè, îñòàâåíè äà ñå ñóøàò â òàçè òèõà ñòàÿ. Íà åäíà
òàáåëà, çàêà÷åíà íà âúðõà íà ñòîéêàòà, èìàøå çàïîâåä:
     ÂÐÚÙÀÉÒÅ ÂÑÈ×ÊÈ ÑÏÈÑÀÍÈß ÍÀ ÌÅÑÒÀÒÀ ÈÌ!
     Îòëÿâî  íà  ñòîéêàòà  çà  ñïèñàíèÿ èìàøå ðàôò ñúñ ñúâñåì íîâè ðîìàíè è
íàó÷íîïîïóëÿðíè  êíèãè.  Íà òàáåëàòà íàä ðàôòà áåøå îáÿâåíî, ÷å òå ìîãàò äà
ñå âçèìàò çà ñðîê îò ñåäåì äíè.
     Ñàì   ïðåìèíà  ïðåç  øèðîêàòà  ïúòåêà  ìåæäó  ñïèñàíèÿòà  è  ðàôòà  çà
ñåäåìäíåâíèòå êíèãè. Óäàðèòå íà ïåòèòå ìó îòåêâàõà âúïðåêè ñòàðàíèåòî ìó äà
ñå  äâèæè áåçøóìíî. Îòêðè, ÷å ìó ñå èñêà äà áåøå ñå ïîääàë íà ïúðâîíà÷àëíèÿ
ñè  èìïóëñ  ïðîñòî  äà ñå îáúðíå è äà ñå âúðíå â êàíòîðàòà. Òîâà ìÿñòî áåøå
ñòðàøíî.  Âúïðåêè  ÷å  íà  ìàñàòà  èìàøå  ìàëêà,  ïîêðèòà ñ êàëúô êàìåðà çà
ìèêðîôèëìè,  êîÿòî  áåøå  âêëþ÷åíà è èçäàâàøå ëåê øóì, íÿìàøå íèêîãî - íèòî
ìúæ,  íèòî  æåíà,  êîéòî äà ðàáîòè ñ íåÿ. Íà ìàñàòà èìàøå òàáåëêà, íà êîÿòî
áåøå íàïèñàíî
                                  À. ËÎÐÖ
     íî  íèêúäå  íàîêîëî  íÿìàøå  ñëåäà  íèòî  îò  À.  Ëîðö, íèòî îò íèêîãî
äðóãèãî.
     "Ìîæå áè èçíàñÿ âúðíàòè ìàòåðèàëè è èçïèñâà íîâèÿ áðîé íà "Áèáëèîòå÷íî
ñïèñàíèå".
     Ñàì èçïèòà ëóäî æåëàíèå äà îòâîðè óñòà è äà èçâèêà "Íàðåä ëè å âñè÷êî,
À.  Ëîðö?"  Áúðçî ìó ìèíà. Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè íå áåøå
ìÿñòî, êîåòî íàñúð÷àâà âíåçàïíèòå ïîðèâè.
     Ìèñëèòå  íà  Ñàì  âíåçàïíî ñå çàâúðòÿõà îêîëî åäíî ñòèõ÷å îò äåòñòâîòî
ìó.  "Ñòèãà  âå÷å  ñìÿõ,  ñòèãà  âå÷  çàáàâà.  Êâàêåðèòå ñà äîøëè. Âèäÿò ëè
óñìèâêà òóê, âåäíàãà òå ãëîáÿâàò."
     "Äàëè  àêî À. Ëîðö òå âèäè òóê äà ñå óñìèõâàø, âåäíàãà ùå òå ãëîáè?" -
çà÷óäè  ñå  òîé.  Îòíîâî ñå îãëåäà, ïî÷óâñòâà ìðà÷íàòà òèøèíà ñ íåðâíèòå ñè
îêîí÷àíèÿ è ïîìèñëè, ÷å âúðõó òîâà ìîæå äà ñå íàïèøå êíèãà.
     Âå÷å  íå  èçïèòâàøå æåëàíèå äà ïîëó÷è êíèãà ñ øåãè èëè "Ëþáèìè ñòèõîâå
íà   àìåðèêàíñêèÿ  íàðîä",  íî  âúïðåêè  æåëàíèåòî  ñè  áåøå  îìàãüîñàí  îò
íàäâèñíàëàòà,   çàìðÿëà   àòìîñôåðà.   Òðúãíà  êúì  åäíà  âðàòà  âäÿñíî  îò
ñåäåìäíåâíèòå  êíèãè.  Íà  òàáåëàòà  íàä  âðàòàòà  áåøå íàïèñàíî, ÷å òîâà å
Äåòñêàòà  áèáëèîòåêà. Áåøå ëè õîäèë â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà, êîãàòî ðàñòåøå â
Ñåéíò Ëóèñ? Ñèãóðíî áåøå, íî ñïîìåíèòå ìó çà òîâà áÿõà íåÿñíè, äàëå÷íè è íå
óñïÿâàøå  äà  ãè  çàäúðæè.  Âúïðåêè  òîâà,  êîãàòî ñå äîáëèæè äî âðàòàòà íà
Äåòñêàòà áèáëèîòåêà, èçïèòà ñòðàííî è çàáðàâåíî ÷óâñòâî. Ñÿêàø ñå âðúùàøå ó
äîìà.
     Âðàòàòà áåøå çàòâîðåíà. Âúðõó íåÿ âèñåøå êàðòèíà íà ×åðâåíàòà øàï÷èöà,
êîÿòî  ãëåäàøå  êúì  Âúëêà,  ëåãíàë  â  ëåãëîòî  íà  Áàáàòà.  Âúëêúò áåøå ñ
íîùíèöàòà  íà  Áàáàòà è ñ íîùíàòà é øàï÷èöà. Ïîêàçâàøå çúáèòå ñè. Ìåæäó òÿõ
ñå  ñòè÷àøå  ïÿíà.  Ïî ëèöåòî íà ×åðâåíàòà øàï÷èöà áåøå èçïèñàí áåçãðàíè÷åí
óæàñ - îò òîçè ïëàêàò ìîæåøå äà ñå èçâàäè çàêëþ÷åíèå, ÷å ùàñòëèâèÿò êðàé íà
òàçè  ïðèêàçêà - íà âñè÷êè ïðèêàçêè - å ïðîñòî óäîáíà ëúæà. Ðîäèòåëèòå ìîæå
äà  âÿðâàò  íà òàêàâà ãëóïîñò, êàçâàøå ëèöåòî íà ×åðâåíàòà øàï÷èöà, íî íå è
ìàëêèòå, íàëè?
     "×óäåñíî  -  ïîìèñëè  ñè  Ñàì.  - Îáçàëàãàì ñå, ÷å ñ ïîäîáåí ïëàêàò íà
âðàòàòà â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà èäâàò ìíîãî äåöà. Îáçàëàãàì ñå, ÷å îñîáåíî ãî
õàðåñâàò ìàëêèòå."
     Îòâîðè âðàòàòà è íàäíèêíà âúòðå.
     ×óâñòâîòî  ìó  íà  áåçïîêîéñòâî  èç÷åçíà  -  ìîìåíòàëíî áåøå î÷àðîâàí.
Ïëàêàòúò íà âðàòàòà åñòåñòâåíî ñúâñåì íå áåøå íà ìÿñòî, íî âñè÷êî, êîåòî ñå
íàìèðàøå  çàä  íåãî,  áåøå  ñúâñåì  íàðåä.  Ðàçáèðà  ñå,  ÷å êàòî äåòå áåøå
ïîñåùàâàë  áèáëèîòåêàòà - äîñòàòú÷åí áåøå åäèí ïîãëåä â òîçè ìàëúê ìîäåë íà
ñâåòà,  çà  äà  îñâåæè  ñïîìåíèòå  ñè.  Áàùà  ìó áåøå óìðÿë ìëàä - Ñàì áåøå
åäèíñòâåíî  äåòå,  îòãëåæäàíî  îò ðàáîòåùàòà ñè ìàéêà, êîÿòî âèæäàøå ðÿäêî,
îáèêíîâåíî  â íåäåëÿ èëè â ïðàçíèê. Êîãàòî íå ìîæåøå äà íàìåðè ïàðè çà êèíî
ñëåä  ó÷èëèùå  -  à  òàêà  áåøå  ÷åñòî,  - ðàáîòà âúðøåøå è áèáëèîòåêàòà, à
ñòàÿòà,  êîÿòî  âèäÿ  ñåãà,  ãî  âúðíà  â  îíåçè  äíè  ñ  âíåçàïíà âúëíà îò
íîñòàëãèÿ, êîÿòî áåøå ñëàäêà è òÿãîñòíà è ïî íåÿñåí íà÷èí ãî ïëàøåøå.
     Îíîâà  áåøå  áèëî  åäèí  ìàëúê  ñâÿò è òîâà òóê áåøå åäèí ìàëúê ñâÿò -
îíîâà áåøå ñâåòúë ñâÿò, äîðè è â íàé-ìðà÷íèòå è äúæäîâíè äíè, òàêà áåøå è ñ
òîçè. Â òàçè ñòàÿ íÿìàøå âèñÿùè ñòúêëåíè êúëáà - èìàøå ëóìèíåñöåíòíè ëàìïè,
ñêðèòè çàä õëàäíèòå ïàíåëè íà âèñÿùèÿ òàâàí, è òå âñè÷êè ñâåòåõà, ïðîïúäèëè
ñåíêèòå.  Ìàñèòå áÿõà íå ïî-âèñîêè îò øåéñåòèíà ñàíòèìåòðà, à ñòîë÷åòàòà äî
òÿõ  áÿõà  îùå  ïî-íèñêè.  Â  òîçè  ñâÿò  âúçðàñòíèòå  áèõà  áèëè  íåæåëàíè
íàòðàïíèöè. Àêî íÿêîé âúçðàñòåí ñå îïèòàøå äà ñåäíå äî ìàñà, áè ÿ ïîâäèãíàë
ñ êîëåíå, à çà äà ïèå âîäà îò ÷åøìè÷êàòà äî îòñðåùíàòà ñòåíà áè òðÿáâàëî äà
ñå íàâåäå ñ ðèñê äà ñè ñ÷óïè ãëàâàòà.
     Òóê  ðàôòîâåòå  íå  ñå  èçäèãàõà íà òàêàâà âèñî÷èíà è íå ïðåäèçâèêâàõà
íåïðèÿòíî çàìàéâàíå. Òàâàíúò áåøå äîñòàòú÷íî íèñúê è òîâà ñúçäàâàøå óþò, íî
íå  áåøå  òîëêîâà  íèñúê,  ÷å  äà íàêàðà äåòåòî äà ñå ÷óâñòâà ñìà÷êàíî. Òóê
íÿìàøå  äúëãè  ðåäèöè  îò  òîìîâå ñ òúìíà ïîäâúðçèÿ, à êíèãè, êîèòî íàïðàâî
êðåùÿõà  ñ  ïúðâè÷íèòå  ñè  öâåòîâå - ÿðêîñèíè, ÷åðâåíè, æúëòè. Â òîçè ñâÿò
áåøå  êðàë  äîêòîð Ñþñ*, êðàëèöà - Äæóäè Áëóì**, à ïðèíöîâå è ïðèíöåñè áÿõà
îñòàíàëèòå   ðàçêàçâà÷è.  Òóê  Ñàì  èçïèòà  ñòàðîòî  ïðèÿòíî  ÷óâñòâî  ñëåä
ó÷èëèùíèòå ÷àñîâå - íà ìÿñòîòî, êúäåòî êíèãèòå ïî÷òè ìîëåõà äà ãè äîêîñíåø,
äà  ãè  âçåìåø  â  ðúöå,  äà  ãè ïîãëåäíåø, äà ãè èçñëåäâàø. È âñå ïàê òåçè
÷óâñòâà èìàõà è ñâîé ìðà÷åí ïðèâêóñ.
     [*  Ä-ð  Ñþñ  (Òèúäúð  Ñþñ  Ãåéçåë)  (ð. 1904) - ïîïóëÿðåí àìåðèêàíñêè
äåòñêè ïèñàòåë è èëþñòðàòîð.]
     [** Äæóäè Áëóì (ð. 1938) - àìåðèêàíñêà äåòñêà ïèñàòåëêà.]
     Íàé-ÿñíîòî   ìó  ÷óâñòâî  îáà÷å  áåøå  ÷óâñòâîòî  íà  ïî÷òè  áîëåçíåíî
óäîâîëñòâèå. Íà ñòåíàòà èìàøå ñíèìêà íà êó÷åíöå ñ ãîëåìè, çàìèñëåíè î÷è. Ïî
ëèöåòî  íà  êó÷åíöåòî  ñå  ÷åòåøå  çàãðèæåíîñò  è  íàäåæäà, à ïîä íåãî áåøå
íàïèñàíà  åäíà  îò  ãîëåìèòå ñâåòîâíè èñòèíè: "ÒÐÓÄÍÎ Å ÄÀ ÁÚÄÅØ ÄÎÁÚÐ". Íà
äðóãà  ñòåíà èìàøå ðèñóíêà íà äèâè ïàòèöè, êîèòî âúðâÿò ïðåç òðúñòèêàòà êúì
áðåãà íà ðåêàòà. Ïëàêàòúò îáÿâÿâàøå: "ÏÚÒ ÍÀ ÏÀÒÅÒÀÒÀ!"
     Ñàì  ïîãëåäíà  íàëÿâî  è ëåêàòà óñìèâêà íà óñòíèòå ìó ïúðâî çàñòèíà, à
ïîñëå  èç÷åçíà. Òóê èìàøå ïëàêàò, íà êîéòî áåøå ïîêàçàíà ãîëÿìà ÷åðíà êîëà,
êîÿòî  èçëèçà  îò  äâîðà  íà  ó÷èëèùíà  ñãðàäà.  Îò çàäíèÿ ïðîçîðåö ãëåäàøå
ìîì÷åíöå.  Ðúöåòå  ìó  áÿõà çàëåïåíè íà ñòúêëîòî, à óñòàòà ìó áåøå îòâîðåíà
âúâ  âèê.  Çàä  íåãî íàä êîðìèëîòî ñå áåøå ñãúðáèë ÷îâåê - ïî-òî÷íî íåÿñíà,
çëîêîáíà  ÷îâåøêà  ôîðìà è êàðàøå ñúñ ñòðàøíà ñêîðîñò. Äóìèòå ïîä êàðòèíàòà
áÿõà:
     ÍÈÊÎÃÀ ÍÅ ÑÅ ÊÀ×ÂÀÉÒÅ ÏÐÈ ÍÅÏÎÇÍÀÒÈ!
     Ñàì  ðåøè,  ÷å  è  òîçè  ïëàêàò,  è  êàðòèíàòà íà ×åðâåíàòà øàï÷èöà íà
âðàòàòà  íà äåòñêàòà áèáëèîòåêà ïðåäèçâèêâàò åäíè è ñúùè ïðèìèòèâíè ÷óâñòâà
íà  óæàñ,  íî  òîçè ïëàêàò áåøå ìíîãî ïî-ñìóùàâàù. Ðàçáèðà ñå, ÷å äåöàòà íå
òðÿáâà äà ñå êà÷âàò ïðè íåïîçíàòè è, ðàçáèðà ñå, ÷å òðÿáâà äà áúäàò íàó÷åíè
äà íå ãî ïðàâÿò, íî òîâà ëè å ïðàâèëíèÿò íà÷èí äà ñå íàó÷àò?
     "Êîëêî  ëè  äåöà  - çàïèòà ñå òîé - ñà ïðåæèâåëè öÿëà ñåäìèöà êîøìàðíè
ñúíèùà áëàãîäàðåíèå íà òàçè ìàëêà ïðîÿâà íà îáùåñòâåíà ãðèæà?"
     Èìàøå  è  îùå  åäèí  ïëàêàò,  çàêà÷åí  òî÷íî ïðåä áþðîòî çà âðúùàíå íà
êíèãè.  Òîé  ïðåäèçâèêà  ìðàçîâèòè  òðúïêè  ïî  ãúðáà  íà Ñàì. Íà íåãî áÿõà
ïîêàçàíè  óæàñåíè  ìîì÷å è ìîìè÷å, êîèòî ñå ìú÷åõà äà ñå îñâîáîäÿò îò ìúæ ñ
øëèôåð  è  ñèâà  øàïêà.  Ìúæúò  èçãëåæäàøå ïîíå òðè ìåòðà âèñîê. Ñÿíêàòà ìó
ïàäàøå  âúðõó îáúðíàòèòå íàãîðå ëèöà íà äåöàòà. Ïåðèôåðèÿòà íà ñòàðîìîäíàòà
ìó  øàïêà  õâúðëÿøå  ñîáñòâåíà  ñÿíêà  è  î÷èòå  íà ìúæà ñ øëèôåðà áëåñòÿõà
íåóìîëèìî îò ÷åðíèòå é äúëáèíè. Ïðèëè÷àõà íà êúñ÷åòà ëåä è èçó÷àâàõà äåöàòà
ñ ìðà÷íèÿ  ïîãëåä  íà  Âëàñòòà.  Ìúæúò äúðæåøå ñëóæåáíà êàðòà ñúñ çàêðåïåíà
âúðõó íåÿ çâåçäà - ñòðàííà çâåçäà, ïîíå ñ äåâåò ëú÷à. À ìîæå äà áÿõà è öÿëà
äóçèíà. Íàäïèñúò îòäîëó ãëàñåøå:
     ÏÀÇÅÒÅ ÑÅ ÎÒ ÁÈÁËÈÎÒÅ×ÍÀÒÀ ÏÎËÈÖÈß!
     ÄÎÁÐÈÒÅ ÌÎÌ×ÅÒÀ È ÌÎÌÈ×ÅÒÀ ÂÐÚÙÀÒ ÊÍÈÃÈÒÅ ÑÈ ÍÀÂÐÅÌÅ!
     Ïàê  îíçè  âêóñ â óñòàòà ìó. Ñëàäíèêàâ, íåïðèÿòåí âêóñ. Õðóìíà ìó åäíà
ñòðàííà,  ïëàøåùà  ìèñúë: "Âå÷å ñúì âèæäàë òîçè ìúæ." Íî òîâà áåøå ãëóïàâî,
ðàçáèðà ñå. Íàëè?
     Ñàì  ñè  ïîìèñëè  êàê  òîçè  ïëàêàò ùåøå äà ãî óïëàøè, àêî áåøå äåòå -
êîëêî  ìíîãî  îò  ïðîñòîòî,  íåïîäïðàâåíî  óäîâîëñòâèå  ùåøå äà îòêðàäíå îò
ñïîêîéíèÿ  ïðèñòàí  íà  áèáëèîòåêàòà  -  è óñåòè êàê â ãúðäèòå ìó ñå íàäèãà
âúëíà  îò  âúçìóùåíèå.  Íàïðàâè åäíà êðà÷êà êúì ïëàêàòà, çà äà ðàçãëåäà ïî-
îòáëèçî  ñòðàííàòà  çâåçäà  è  ñúùåâðåìåííî  èçâàäè  îò  äæîáà ñè ðîëêàòà ñ
áîíáîíè.
     Òúêìî ñëàãàøå åäèí îò òÿõ â óñòàòà ñè, êîãàòî çàä íåãî ñå ÷ó ãëàñ:
     - Å, çäðàâåéòå!
     Òîé ïîäñêî÷è è ñå îáúðíà - ãîòîâ çà áèòêà ñ áèáëèîòå÷íèÿ äðàêîí, êîéòî
íàé-íàêðàÿ ñå áåøå ïîêàçàë.


     2.

     Íå ñå ïîÿâè íèêàêúâ äðàêîí. Áåøå ñàìî åäíà çàêðúãëåíà áåëîêîñà æåíà íà
îêîëî  ïåòäåñåò  è  ïåò, êîÿòî áóòàøå êîëè÷êà ñ êíèãè âúðõó áåçøóìíè ãóìåíè
êîëåëà.  Áÿëàòà  é êîñà ïàäàøå îêîëî ïðèÿòíîòî é, çàãëàäåíî ëèöå íà ïðèÿòíî
ïîäðåäåíè êúäðèöè.
     - Ïðåäïîëàãàì,  ÷å  òúðñèòå  ìåí  -  êàçà  òÿ.  - Ãîñïîäèí Ïåêúì ëè âè
èçïðàòè òóê?
     - Íå âèäÿõ àáñîëþòíî íèêîãî.
     - Òàêà  ëè?  Çíà÷è  ñè  å  îòèøúë  âêúùè  - êàçà òÿ. - Âñúùíîñò íå ñúì
èçíåíàäàíà, ïîíåæå å ïåòúê. Ãîñïîäèí Ïåêúì èäâà äà ïî÷èñòâà ïðàõà è äà ÷åòå
âåñòíèêà  ñè  âñÿêà  ñóòðèí  îêîëî  åäèíàéñåò.  Òîé  å ÷èñòà÷ - èçâúíùàòåí,
ðàçáèðà  ñå.  Ïîíÿêîãà,  ïîâå÷åòî  ïîíåäåëíèöè,  îñòàâà  äî  åäèí  - åäèí è
ïîëîâèíà, çàùîòî òîâà å äåíÿò, êîãàòî è ïðàõòà, è âåñòíèêúò ñà íàé-äåáåëè -
íî íàëè çíàåòå êîëêî òúíúê å âåñòíèêúò â ïåòúê.
     Ñàì ñå óñìèõíà.
     - Äà ðàçáèðàì ëè, ÷å âèå ñòå áèáëèîòåêàðêàòà?
     - Àç  ñúì - êàçà ãîñïîæà Ëîðö è ìó ñå óñìèõíà. Íî Ñàì ðåøè, ÷å î÷èòå é
íå  ñå  óñìèõâàò  -  î÷èòå  é  êàòî  ÷å ëè ãî íàáëþäàâàõà âíèìàòåëíî, ïî÷òè
õëàäíî. - À âèå ñòå...?
     - Ñàì Ïèéáúëñ.
     - Î, äà! Íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðàõîâêè! Òîâà å âàøàòà èãðà!
     - Ïðèçíàâàì ñå çà âèíîâåí.
     - Ñúæàëÿâàì, ÷å ñòå íàìåðèëè ïðàçíî ãëàâíîòî îòäåëåíèå íà áèáëèîòåêàòà
- ñèãóðíî  ñòå  ïîìèñëèëè,  ÷å  ñìå çàòâîðèëè è íÿêîé ïî ïîãðåøêà å îñòàâèë
âðàòàòà îòâîðåíà.
     - Âñúùíîñò - êàçà òîé - òàçè ìèñúë ìè ìèíà ïðåç óìà.
     - Îò äâà äî ñåäåì òóê ñìå òðèìà äóøè - êàçà ãîñïîæà Ëîðö. - Â äâà ÷àñà
çàïî÷âàò äà èçëèçàò ó÷åíèöèòå îò ó÷èëèùàòà - íàëè çíàåòå - íà÷àëíèÿò êóðñ â
äâà, îñíîâíèÿò - â äâà è òðèéñåò, ãèìíàçèàëíèÿò - â äâà è ÷åòèðèéñåò è ïåò.
Äåöàòà  ñà  íàé-âåðíèòå  íè  êëèåíòè  è  çà ìåí - íàé-æåëàíèòå. Îáè÷àì íàé-
ìàëêèòå. Ïðåäè èìàõ ïîìîùíè÷êà ïðåç öåëèÿ äåí, íî ìèíàëàòà ãîäèíà Ãðàäñêèÿò
ñúâåò  îðÿçà áþäæåòà íè ñ îñåìñòîòèí äîëàðà è... - ãîñïîæà Ëîðö ñúáðà äëàíè
è ãè ðàçìàõà êàòî îòëèòàùà ïòè÷êà. Óäèâèòåëåí, î÷àðîâàòåëåí æåñò.
     "Çàùî òîãàâà - ïî÷óäè ñå Ñàì - íå ñå ÷óâñòâàì î÷àðîâàí èëè óäèâåí?"
     Çàðàäè  ïëàêàòèòå,  ïîìèñëè òîé. Âñå îùå ñå ìú÷åøå äà ñâúðæå ×åðâåíàòà
øàï÷èöà,  êðåùÿùîòî  äåòå  â êîëàòà è ïîëèöàÿ ñúñ çàïëàøèòåëíèòå î÷è ñ òàçè
óñìèõíàòà ïðîâèíöèàëíà áèáëèîòåêàðêà.
     Òÿ  ïðîòåãíà  ðúêà  -  ìàëêà  ðúêà,  ñúùî  òîëêîâà ïúëíà è çàêðúãëåíà,
êîëêîòî  è  îñòàíàëèòå  é ÷àñòè - ñúñ ñúâúðøåíî è íåïîäïðàâåíî äîâåðèå. Òîé
ïîãëåäíà áåçèìåíèÿ é ïðúñò è âèäÿ, ÷å íà íåãî íÿìàøå ïðúñòåí - çíà÷è òÿ âñå
ïàê  íå  áåøå  ãîñïîæà Ëîðö. Ôàêòúò, ÷å å íåîìúæåíà, ãî ïîðàçè ñ òîâà, ÷å ÿ
ïðàâåøå ñúâñåì òèïè÷íà, ñúâñåì ïðîâèíöèàëíà. Ïî÷òè êàðèêàòóðà - íàèñòèíà.
     - Íå ñòå èäâàëè ïðåäè â áèáëèîòåêàòà íè, íàëè, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ?
     - Íå,  áîÿ  ñå,  ÷å  íå.  È  ìîëÿ,  íàðè÷àéòå ìå Ñàì. - Íå çíàåøå äàëè
íàèñòèíà èñêà äà áúäå Ñàì çà òàçè æåíà, íî òîé áåøå áèçíåñìåí â ìàëúê ãðàä -
òúðãîâñêè àãåíò, àêî òðÿáâà äà ñå êàæå òî÷íî - è òîâà ãî êàðàøå àâòîìàòè÷íî
äà ïðåäëàãà äà ãî íàðè÷àò íà ìàëêî èìå.
     - Î, áëàãîäàðÿ, Ñàì.
     Òîé ÷àêàøå â îòãîâîð òÿ ñúùî äà ìó ïðåäëîæè ìàëêîòî ñè èìå, íî òÿ ñàìî
ãî ïîãëåäíà â î÷àêâàíå.
     - Íàìèðàì  ñå  â èçâåñòíî çàòðóäíåíèå êàçà òîé. - Ñ ïëàíèðàíèÿ çà òàçè
âå÷åð â "Ðîòàðè êëóá" îðàòîð ñå ñëó÷è çëîïîëóêà è...
     - Î, êîëêî íåïðèÿòíî!
     - Íå ñàìî çà íåãî, íî è çà ìåí. Îïðåäåëèõà ìå äà çàåìà ìÿñòîòî ìó.
     - Î-î!  - êàçà ãîñïîæèöà Ëîðö. Òîíúò é áåøå ðàçòðåâîæåí, íî î÷èòå é ñå
ðàçòâîðèõà  îò  óäèâëåíèå.  È  âñå ïàê Ñàì íå ñå ïî÷óâñòâà ïî-áëèçúê ñ íåÿ,
âúïðåêè  ÷å  áåøå  ÷îâåê,  êîéòî îáèêíîâåíî áúðçî (ìàêàð è ïîâúðõíîñòíî) ñå
ñáëèæàâàøå  ñ äðóãèòå - òàêúâ òèï ÷îâåê, êîéòî èìàøå ìàëêî áëèçêè ïðèÿòåëè,
íî  âúïðåêè  òîâà  ñå ÷óâñòâàøå çàäúëæåí äà çàâúðçâà ðàçãîâîð ñ íåïîçíàòè â
àñàíñüîðèòå.
     - Ñíîùè  íàïèñàõ åäíà ðå÷ è òàçè ñóòðèí ÿ ïðî÷åòîõ íà ìëàäàòà æåíà, íà
êîÿòî äèêòóâàì ïèñìàòà ñè...
     - Íàîìè Õèãèíñ - îáçàëàãàì ñå.
     - Äà. Îòêúäå çíàåòå?
     - Íàîìè  å  ðåäîâíà  êëèåíòêà.  Âçèìà  ìíîãî ëþáîâíè ðîìàíè - Äæåíèôúð
Áëåéê,  Ðîçìàðè  Ðîäæúðñ,  Ïîë  Øåëäúí  - òàêèâà àâòîðè. - Òÿ ïîíèæè ãëàñ è
ïðîäúëæè: - Êàçâà, ÷å ñà çà ìàéêà é, íî âñúùíîñò ìèñëÿ, ÷å ãè ÷åòå ñàìà.
     Ñàì ñå çàñìÿ. Íàîìè íàèñòèíà èìàøå óíåñåíèòå î÷è íà çàïàëåí ÷èòàòåë íà
ëþáîâíè ðîìàíè.
     - Êàêòî  è  äà  å,  çíàì,  ÷å  òÿ å òîâà, êîåòî â ãîëåìèÿ ãðàä íàðè÷àò
ñåêðåòàðêà  ñúñ  ñïåöèàëíè çàäà÷è. Ïðåäïîëàãàì, ÷å òóê, â Äæúíêøúí ñèòè, òÿ
èçâúðøâà  âñè÷êè  ñåêðåòàðñêè ðàáîòè. Èçãëåæäà ìíîãî âåðîÿòíî òî÷íî òÿ äà å
ìëàäàòà æåíà, çà êîÿòî ñïîìåíàõòå.
     - Äà. Òÿ õàðåñà ðå÷òà ìè - èëè ïîíå òàêà êàçà, - íî ñìåòíà, ÷å å ìàëêî
ñóõà. Ïðåäëîæè...
     - "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà", îáçàëàãàì ñå!
     - Å, íå ìîæà äà ñè ñïîìíè òî÷íîòî çàãëàâèå, íî òîâà çâó÷è âÿðíî. - Òîé
ïîñïðÿ, ïîñëå ïîïèòà ëåêî ðàçòðåâîæåíî. - Â íåãî èìà ëè øåãè?
     - Ñàìî òðèñòà ñòðàíèöè - êàçà òÿ. Ïðîòåãíà äÿñíàòà ñè ðúêà - è íà íåÿ,
êàêòî  íà ëÿâàòà, íÿìàøå ïðúñòåíè - è ãî äðúïíà çà ðúêàâà. - Åëàòå ñ ìåí. -
Ïîâåäå  ãî êúì âðàòàòà, êàòî ãî äúðæåøå çà ðúêàâà. - Ùå ðàçðåøà âñè÷êèòå âè
ïðîáëåìè, Ñàì. Íàäÿâàì ñå ñàìî çà ñëåäâàùîòî âè èäâàíå â áèáëèîòåêàòà äà íå
å íåîáõîäèìà êðèçèñíà ñèòóàöèÿ. Êíèãàòà å ìàëêà, íî å ìíîãî õóáàâà. Ïîíå àç
ìèñëÿ òàêà, âúïðåêè ÷å, ðàçáèðà ñå, èìàì èçâåñòíè ïðåäóáåæäåíèÿ.
     Ïðåìèíàõà   ïðåç   âðàòàòà  â  ìðà÷íèòå  ñåíêè  íà  ãëàâíàòà  çàëà  íà
áèáëèîòåêàòà. Ãîñïîæèöà Ëîðö ùðàêíà òðè êëþ÷à äî âðàòàòà è âèñÿùèòå ãëîáóñè
ñå  çàïàëèõà  è  õâúðëèõà  ìåêà æúëòà ñâåòëèíà, êîÿòî ÷óâñòâèòåëíî ñòîïëè è
ðàçâåñåëè çàëàòà.
     - Òóê  å  òîëêîâà  ìðà÷íî,  êîãàòî ñå çàîáëà÷è - êàçà òÿ ñ äîâåðèòåëåí
òîí,  êîéòî  ñÿêàø  êàçâàøå: "Íèå ñå íàìèðàìå â èñòèíñêàòà áèáëèîòåêà." Âñå
îùå  äúðæåøå  çäðàâî ðúêàâà íà Ñàì. - Íî, ðàçáèðà ñå, çíàåòå êàê ñå îïëàêâà
Ãðàäñêèÿò  ñúâåò  îò  ðàçõîäèòå  ñè çà åëåêòðè÷åñòâî çà òàêîâà ìÿñòî... èëè
ìîæå áè íå çíàåòå, íî ñå îáçàëàãàì, ÷å ìîæåòå äà ñå äîñåòèòå.
     - Ìîãà - ñúãëàñè ñå Ñàì ñúùî ñ ãëàñ, ïîíèæåí ïî÷òè äî øåïîò.
     - Íî  òîâà  å èñòèíñêè ïðàçíèê â ñðàâíåíèå ñ îòíîøåíèåòî êúì ðàçõîäèòå
çà  îòîïëåíèå ïðåç çèìàòà. - Òÿ âäèãíà î÷è. - Íåôòúò å òîëêîâà ñêúï. Çàðàäè
îíåçè àðàáè... à ñåãà âèæòå êàêâî ñìÿòàò äà íàïðàâÿò - äà íàåìàò ðåëèãèîçíè
óáèéöè, êîèòî äà ñå îïèòâàò äà óáèâàò ïèñàòåëè.
     - Íàèñòèíà  èçãëåæäà  ìàëêî  ãðóáî  - êàçà Ñàì è ïî íÿêàêâà ïðè÷èíà ñå
óñåòè, ÷å ìèñëè îòíîâî çà ïëàêàòà ñ âèñîêèÿ ìúæ - îíçè ñúñ ñòðàííàòà çâåçäà
íà  êàðòàòà, îíçè, ÷èÿòî ñÿíêà òàêà çëîêîáíî ïàäàøå âúðõó îáúðíàòèòå íàãîðå
ëèöà íà äåöàòà. Ïàäàøå âúðõó òÿõ êàòî ïåòíî.
     - È,  ðàçáèðà  ñå, àç ñå ìîòàåõ â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà. Êîãàòî ñúì òàì,
çàãóáâàì âñÿêàêâà ïðåäñòàâà çà âðåìåòî.
     - Èíòåðåñíî  ìÿñòî  -  êàçà  Ñàì.  Ñìÿòàøå äà ïðîäúëæè, äà ÿ ïîïèòà çà
ïëàêàòèòå,  íî  ãîñïîæèöà  Ëîðö  ãî  èçïðåâàðè. Çà Ñàì ñòàíà ÿñíî êîé òî÷íî
îòãîâàðÿ çà òîâà ìàëêî ïúòåøåñòâèå â èíà÷å îáèêíîâåíèÿ äåí.
     - Íàèñòèíà å òàêà! Ñåãà, äàéòå ìè ñàìî åäíà ìèíóòà. - Òÿ ñå ïðîòåãíà è
ñëîæè  ðúöå  âúðõó ðàìåíåòå ìó - çà äà íàïðàâè òîâà, òðÿáâàøå äà ñå èçïðàâè
íà  ïðúñòè  -  è  çà ìîìåíò íà Ñàì ìó äîéäå àáñóðäíàòà ìèñúë, ÷å èñêà äà ãî
öåëóíå.  Âìåñòî  òîâà òÿ ãî íàòèñíà äà ñåäíå íà äúðâåíàòà ïåéêà äî ðàôòà çà
ñåäåìäíåâíèòå êíèãè. - Çíàì òî÷íî êúäå äà íàìåðÿ êíèãèòå, êîèòî âè òðÿáâàò,
Ñàì. Äîðè íå òðÿáâà äà ïîãëåæäàì â êàòàëîãà.
     - Ìîãà äà ãè âçåìà è ñàì...
     - Ñèãóðíà ñúì - êàçà òÿ, - íî òå ñà â ñïåöèàëíèÿ ñïðàâî÷åí îòäåë, à àç
íå  îáè÷àì  äà  ïóñêàì  õîðà  âúòðå,  êîãàòî  ìîãà  äà  ãî èçáåãíà. Çà òîâà
êîìïðîìèñè  íå  ïðàâÿ,  íî ïîíå âèíàãè çíàì êúäå äà íàìåðÿ íåùàòà, êîèòî ìè
òðÿáâàò...  ïîíå  òàì  îòçàä.  Õîðàòà ñà òîëêîâà íåáðåæíè, òîëêîâà ìàëêî ãè
èíòåðåñóâà  ðåäúò,  íàëè  ðàçáèðàòå.  Íàé-ëîøè  ñà äåöàòà, íî è âúçðàñòíèòå
ïðàâÿò áúðêîòèè, àêî ãè îñòàâèø. Íå ñå áåçïîêîéòå çà íèùî. Ùå ñå âúðíà ñëåä
ñåêóíäà.
     Ñàì  íÿìàøå  íàìåðåíèå  äà  ïðîòåñòèðà  ïîâå÷å,  íî è äà áåøå ïîèñêàë,
íÿìàøå  äà èìà âðåìå. Òÿ áåøå èç÷åçíàëà. Òîé ñåäåøå íà ïåéêàòà è îùå âåäíúæ
ñå  ïî÷óâñòâà  êàòî ÷åòâúðòîêëàñíèê... êàòî ÷åòâúðòîêëàñíèê, êîéòî òîçè ïúò
áåøå  íàïðàâèë  íåùî  ëîøî, áåøå íàïðàâèë áúðêîòèÿ è ñåãà â ìåæäó÷àñèåòî íå
ìîæåøå äà èçëåçå è äà èãðàå ñ äðóãèòå äåöà.
     ×óâàøå êàê ãîñïîæèöà Ëîðö ñå äâèæè â çàëàòà çàä áþðîòî çà âðúùàíå è ñå
îãëåäà  çàìèñëåíî.  Íÿìàøå  êàêâî  äðóãî äà ãëåäà îñâåí êíèãè - íÿìàøå äîðè
åäèí ñòàð ïåíñèîíåð, ÷åòÿù âåñòíèê èëè ïðåëèñòâàù ñïèñàíèå. Òîâà èçãëåæäàøå
ñòðàííî. Íå áåøå î÷àêâàë â ïðîâèíöèàëíà áèáëèîòåêà êàòî òàçè äà èìà îãðîìíî
îæèâëåíèå  â  åäèí  íàé-îáèêíîâåí  äåëíè÷åí ñëåäîáåä, íî ÷àê èçîáùî äà íÿìà
íèêîé...
     "Å,  ïîíå  ãîñïîäèí Ïåêúì å áèë òóê - ïîìèñëè ñè òîé, - íî å ïðèâúðøèë
âåñòíèêà  è  ñè  å  îòèøúë  âêúùè.  Òîçè óæàñíî òúíúê âåñòíèê â ïåòúê, íàëè
çíàåòå.  Ñúùî  è  òúíêèÿ ñëîé ïðàõ." Ïîñëå óñåòè, ÷å ìîæåøå äà ñúäè ñàìî ïî
äóìèòå íà ãîñïîæèöà Ëîðö, ÷å ãîñïîäèí Ïåêúì èçîáùî å áèë òóê.
     "Ñúâñåì âÿðíî - íî çàùî áè ìå ëúãàëà?"
     Íå çíàåøå è èçîáùî íå ìó ñå âÿðâàøå äà ãî å íàïðàâèëà, íî ñàìèÿò ôàêò,
÷å  ïîñòàâÿ ïîä ñúìíåíèå ÷åñòíîñòòà íà æåíà ñ ïðèÿòíî ëèöå, ñ êîÿòî òîêó-ùî
ñå  å  çàïîçíàë, ïîä÷åðòàâàøå öåíòðàëíèÿ óäèâèòåëåí ôàêò íà òàçè ñðåùà - òÿ
íå  ìó  õàðåñâàøå.  Íåçàâèñèìî  îò ïðèÿòíîòî é ëèöå íå ìó õàðåñâàøå íè íàé-
ìàëêî.
     "Ïëàêàòèòå ñà âèíîâíè. Òè ñè ïîäãîòâåí äà íå õàðåñâàø ÍÈÊÎÃÎ, êîéòî áè
ïîñòàâèë òàêèâà ïëàêàòè â äåòñêàòà ÷èòàëíÿ. Íî òîâà íÿìà çíà÷åíèå, çàùîòî å
âñè÷êî íà âñè÷êî ìàëêî îòêëîíåíèå. Âçèìàé êíèãèòå è èçëèçàé."
     Òîé  ñå  ïîïðåìåñòè  íà  ïåéêàòà,  ïîãëåäíà  íàãîðå  è âèäÿ íà ñòåíàòà
ñëåäíèòå äóìè:
     "Àêî  èñêàø  äà  ðàçáåðåø  êàê  íÿêîé ñå îòíàñÿ ñ æåíà ñè è äåöàòà ñè,
ïîãëåäíè êàê ñå îòíàñÿ ñ êíèãèòå ñè."
     Ðàëô Óîëäî Åìåðñúí
     Íå  ãî  áåøå  ãðèæà  è  çà  òàçè  ìàëêà ìîðàëíà ïîóêà. Íå çíàåøå òî÷íî
çàùî...  îñâåí  ÷å, ïîìèñëè òîé, çà ÷îâåê, äîðè è äà å êíèæåí ïëúõ, ìîæå äà
ñå î÷àêâà, ÷å ùå ñå îòíàñÿ êúì ñåìåéñòâîòî ñè ìàëêî ïî-äîáðå, îòêîëêîòî êúì
÷åòèâîòî  ñè.  Äåâèçúò,  íàïèñàí  ñúñ  çëàòíè  áóêâè  ïî  öÿëàòà äúëæèíà íà
ëàêèðàíèÿ äúá, ñâåòåøå íàä íåãî, ñÿêàø ìó ïðåäëàãàøå äà ðàçìèñëè ïî-äîáðå.
     Ïðåäè  äà  óñïåå  äà  ãî  íàïðàâè,  ãîñïîæèöà  Ëîðö ñå âúðíà, ïîâäèãíà
ïðåãðàäàòà  äî  áþðîòî  çà  âðúùàíå,  âëåçå  çàä íåÿ è âíèìàòåëíî ÿ ïîñòàâè
îáðàòíî íà ìÿñòîòî é.
     - Ìèñëÿ,  ÷å èìàì òîâà, êîåòî âè òðÿáâà - êàçà âåñåëî òÿ. - Íàäÿâàì ñå
äà ñå ñúãëàñèòå ñ ìåí.
     Ïîäàäå  ìó äâå êíèãè. Åäíàòà áåøå "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" ïîä ðåäàêöèÿòà
íà  Êåíò  Àäåëìåí,  à  äðóãàòà áåøå "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä".
Ïîñëåäíàòà  êíèãà  ñïîðåä  îáëîæêàòà  (êîÿòî  íà  ñâîé ðåä áåøå ïîñòàâåíà â
çäðàâà  íàéëîíîâà ïîäâúðçèÿ) áåøå íå òî÷íî ðåäàêòèðàíà, à ïîäáðàíà îò íÿêîÿ
ñè Õåéçúë Ôåëåìàí.
     Îò îáëîæêàòà îáåùàâàõà:
     "Ñòèõîâå  çà  æèâîòà!  Ñòèõîâå  çà  äîìà  è ìàéêàòà! Ñòèõîâå çà ñìÿõ è
çàãàäêè!  Ñòèõîâå, êîèòî íàé-÷åñòî ñà èñêàíè îò ÷èòàòåëèòå íà ðåöåíçèèòå çà
êíèãè  íà  "Íþ  Éîðê  òàéìñ". Ïî-íàòàòúê ñå ñúîáùàâàøå, ÷å Õåéçúë Ôåëåìàí å
óñïÿëà äà íàïèïà ïîåòè÷íèÿ ïóëñ íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä.
     Ñàì ÿ ïîãëåäíà ñ èçâåñòíî ñúìíåíèå è òÿ áåç óñèëèå ïðî÷åòå ìèñëèòå ìó.
     - Äà, çíàì, ÷å èçãëåæäàò ñòàðîìîäíè - êàçà ãîñïîæèöà Ëîðö. - Îñîáåíî â
íàøè äíè, êîãàòî å ïúëíî ñ êíèãè çà ñàìîîáðàçîâàíå. Ìèñëÿ, ÷å àêî âëåçåòå â
íÿêîÿ  îò  ìíîãîáðîéíèòå  êíèæàðíèöè  â  öåíòúðà  íà  Ñèäàð Ðàïèäñ, ìîæå äà
íàìåðèòå  öÿëà  äóçèíà  êíèãè â ïîìîù íà íà÷èíàåùèÿ îðàòîð. Íî íèòî åäíà îò
òÿõ  íå  å  äîáðà êîëêîòî òåçè, Ñàì. Íàèñòèíà âÿðâàì, ÷å òåçè êíèãè ñà íàé-
äîáðèòå  ïîìîùíèöè  çà  ìúæå  è  æåíè, çà êîèòî îðàòîðñêîòî èçêóñòâî å íåùî
íîâî.
     - Ñ äðóãè äóìè, çà íà÷èíàåùè - êàçà Ñàì è ñå óñìèõíà.
     - Àìè,  äà.  Äà  âçåìåì  íàïðèìåð  "Ëþáèìèòå ïîåìè". Âòîðèÿò ðàçäåë íà
êíèãàòà  -  çàïî÷âà íà ñòðàíèöà øåéñåò è øåñòà, àêî íå ìå ëúæå ïàìåòòà - ñå
íàðè÷à  "Âäúõíîâåíèå".  Ïî÷òè ñèãóðíî â íåãî ìîæåòå äà íàìåðèòå íåùî, êîåòî
ùå  áúäå  êóëìèíàöèÿòà  íà ðå÷òà âè, Ñàì. È ùå îòêðèåòå, ÷å ñëóøàòåëèòå âè,
äîðè  äà  çàáðàâÿò  âñè÷êî  äðóãî,  ùå  çàïîìíÿò  äîáðå ïîäáðàíèòå ñòèõîâå.
Îñîáåíî àêî ñà ëåêî...
     - Ïèÿíè - êàçà òîé.
     - Áèõ  èçïîëçâàëà  äóìàòà  "çàìàÿíè" - êàçà òÿ ñ ëåê óïðåê, - ìàêàð äà
ïðåäïîëàãàì,  ÷å  ãè  ïîçíàâàòå  ïî-äîáðå  îò  ìåí. - Íî ïîãëåäúò, êîéòî ìó
õâúðëè, ïîêàçâàøå, ÷å ãî êàçâà ñàìî çàùîòî å ó÷òèâà.
     Òÿ âäèãíà "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà". Îáëîæêàòà ïðåäñòàâëÿâàøå õóìîðèñòè÷íà
ðèñóíêà  íà  çàëà,  óêðàñåíà  ñúñ  çíàìåíà.  Ìàëêè  ãðóïè ìúæå â ñòàðîìîäíî
âå÷åðíî  îáëåêëî  ñåäÿõà íà ìàñè ñ ïèòèåòà ïðåä òÿõ. Âñè÷êè èçãëåæäàõà êàòî
÷å ëè èì ñå ãàäè. Ìúæúò çàä êàòåäðàòà - ñúùî âúâ âå÷åðíî îáëåêëî è î÷åâèäíî
ïðîèçíàñÿù  ðå÷òà  ñè  ñëåä âå÷åðÿòà - èì ñå õèëåøå ïîáåäîíîñíî. Ëè÷åøå, ÷å
èìà îãðîìåí óñïåõ.
     - Â  íà÷àëîòî èìà ðàçäåë ïî òåîðèÿòà íà ðå÷èòå ñëåä îôèöèàëíà âå÷åðÿ -
êàçà  ãîñïîæèöà Ëîðö, - íî ïîíåæå íå ìè ïðàâèòå âïå÷àòëåíèå íà ÷îâåê, êîéòî
èñêà äà íàïðàâè êàðèåðà â òàçè îáëàñò...
     - Òóê óëó÷èõòå - îõîòíî ñå ñúãëàñè Ñàì.
     - ...  âè  ñúâåòâàì  íàïðàâî äà ïðåìèíåòå êúì ñðåäíèÿ ðàçäåë, êîéòî ñå
íàðè÷à  "Æèâà  ðå÷".  Òàì  ùå  íàìåðèòå  øåãè  è  èñòîðèè, ðàçäåëåíè íà òðè
êàòåãîðèè:  "Êàê  äà ãè ïðåäðàçïîëîæèì", "Êàê äà ãè ðàçìåêíåì" è "Êàê äà ãè
ñïå÷åëèì".
     "Çâó÷è êàòî íàðú÷íèê çà æèãîëî" - ïîìèñëè ñè Ñàì, íî íå ãî êàçà.
     Òÿ îòíîâî ïðî÷åòå ìèñëèòå ìó.
     - Ìèñëÿ,  ÷å  â  òîâà  ñå  ñúäúðæàò  íÿêàêâè íàìåöè - íî òåçè êíèãè ñà
èçäàäåíè  â  ïî-ïðîñòè,  ïî-íåâèííè  âðåìåíà.  Ïî-òî÷íî â êðàÿ íà òðèéñåòòå
ãîäèíè.
     - Ìíîãî  ïî-íåâèííè  íàèñòèíà  -  êàçà  Ñàì  è ñè ïîìèñëè çà çàïóñíàòè
èçñóøåíè  ñòîïàíñòâà,  ìîìè÷åíöà  â  áàñìåíè  ðîêëè  íà öâåò÷åòà è ñêóï÷åíè
áèäîíâèëè, îáãðàäåíè îò ïîëèöàè, ðàçìàõâàùè ïàëêè.
     - Íî  è äâåòå êíèãè âñå îùå âúðøàò ðàáîòà - êàçà òÿ è çà ïî-ñèãóðíî ãè
ïîòóïà ñ ðúêà, - à â òîçè áèçíåñ òîâà å âàæíîòî, íàëè, Ñàì? Ðåçóëòàòèòå.
     - Äà... ìàé ÷å å òàêà.
     Òîé  ÿ  ïîãëåäíà  çàìèñëåíî,  à  ãîñïîæèöà Ëîðö ïîâäèãíà âåæäè - ñÿêàø
èñêàøå äà çàùèòè äóìèòå ñè.
     - Êàæåòå ìè çà êàêâî ìèñëèòå - êàçà òÿ.
     - Ìèñëåõ  ñè  êîëêî  ðÿäêî å òîâà ñúáèòèå â æèâîòà ìè êàòî âúçðàñòåí -
êàçà  òîé.  - Íå ÷àê íå÷óâàíî, íî ðÿäêî. Äîéäîõ äà âçåìà êíèãè, çà äà îæèâÿ
ðå÷òà  ñè  è  âèå,  èçãëåæäà,  ìè  äàäîõòå  òî÷íî òîâà, çà êîåòî ñúì äîøúë.
Ïîäîáíî  íåùî  íå  ñå  ñëó÷âà  ìíîãî ÷åñòî â òîçè ñâÿò, â êîéòî íå ìîæåø äà
ïîëó÷èø  äîðè íÿêîëêî õóáàâè àãíåøêè ïúðæîëè îò ìàãàçèíà, êîãàòî ñà òè ïðåä
î÷èòå.
     Òÿ  ñå óñìèõíà. Óñìèâêàòà é ïîêàçâàøå íåïîäïðàâåíî óäîâîëñòâèå... ñàìî
÷å Ñàì îùå âåäíúæ çàáåëÿçà, ÷å î÷èòå é íå ñå óñìèõâàò. Íå ñè áÿõà ïðîìåíèëè
èçðàæåíèåòî,  îòêàêòî  ÿ  áåøå  îòêðèë  (èëè òÿ ãî áåøå îòêðèëà) â äåòñêàòà
áèáëèîòåêà. Ïðîñòî ïðîäúëæàâàõà äà ãëåäàò.
     - Ìàé ÷å òîêó-ùî ïîëó÷èõ êîìïëèìåíò.
     - Òàêà å, ãîñïîæèöå. Ïîëó÷èõòå.
     - Áëàãîäàðÿ,  Ñàì. Ìíîãî âè áëàãîäàðÿ. Êàçâàò, ÷å ñ ëàñêàòåëñòâî ìîãàò
äà  èçìúêíàò  âñè÷êî  îò  òåáå,  íî  ñå  áîÿ, ÷å òðÿáâà äà âè ïîèñêàì è äâà
äîëàðà.
     - Òàêà ëè?
     - Òàêñàòà  çà èçäàâàíå íà ÷èòàòåëñêà êàðòà çà âúçðàñòíè - ïîÿñíè òÿ, -
íî âàæè çà òðè ãîäèíè, à ïîäíîâÿâàíåòî ñòðóâà ñàìî ïåòäåñåò öåíòà. Ñúãëàñåí
ëè ñòå, èëè...
     - Çâó÷è ÷óäåñíî.
     - Òîãàâà  åëàòå  ñ ìåí - êàçà òÿ è Ñàì ÿ ïîñëåäâà äî áþðîòî çà âðúùàíå
íà êíèãè.


     3.

     Òÿ ìó äàäå êàðòîí çà ïîïúëâàíå è òîé âïèñà èìåòî, àäðåñà, òåëåôîíèòå è
ìåñòîðàáîòàòà ñè.
     - Çíà÷è æèâååòå íà àâåíþ "Êåëòúí". Ïðåêðàñíî!
     - Å, íà ìåí ìè õàðåñâà.
     - Êúùèòå ñà êðàñèâè è ãîëåìè - áè òðÿáâàëî äà ñå îæåíèòå.
     Òîé ñå ñåïíà.
     - Êàê ðàçáðàõòå, ÷å íå ñúì æåíåí?
     - Ïî  ñúùèÿ  íà÷èí,  ïî  êîéòî  âèå ðàçáðàõòå, ÷å àç íå ñúì - êàçà òÿ.
Óñìèõíà ñå äÿâîëèòî êàòî êîòêà. - Íÿìàòå íèùî íà áåçèìåíèÿ íà ëÿâàòà ðúêà.
     - Î  -  êàçà  òîé  ñìóòåíî  è  ñå  óñìèõíà. Íå ñå ïîëó÷è îáè÷àéíàòà ìó
ëú÷èñòà óñìèâêà - óñåòè òîïëèíà âúðõó áóçèòå ñè.
     - Äâà äîëàðà, ìîëÿ.
     Ïîäàäå  é äâå áàíêíîòè ïî åäèí äîëàð. Òÿ îòèäå äî ìàëêî áþðî, íà êîåòî
èìàøå  ñòàðèííà  ïèøåùà  ìàøèíà  è  íàïèñà íà íåÿ íåùî âúðõó ñâåòëîîðàíæåâà
êàðòà.  Äîíåñå  ÿ îáðàòíî äî áþðîòî çà çàïèñâàíå, ïîäïèñà ñå íàé-îòäîëó ñúñ
çàìàõ è ïîñëå ÿ áóòíà êúì íåãî.
     - Ìîëÿ, ïðîâåðåòå äàëè âñè÷êè ñâåäåíèÿ ñà âåðíè.
     Ñàì ïðîâåðè.
     - Âñè÷êî å ÷óäåñíî.
     Ïúðâîòî   é   èìå,  îòáåëÿçà  òîé,  å  Àðäåëèÿ.  Õóáàâî  èìå  è  äîñòà
íåîáèêíîâåíî.
     Òÿ  îòíîâî  âçå  íîâàòà  ìó  ÷èòàòåëñêà  êàðòà  - òîé ñè ïîìèñëè, ÷å å
ïúðâàòà,  êîÿòî  áåøå èìàë ñëåä îíàçè îò êîëåæà, à è îíàçè öåííà êàðòà áåøå
èçïîëçâàë  òâúðäå  ìàëêî  - è ÿ ñëîæè ïîä àïàðàòà çà ìèêðîôèëìè çàåäíî ñ ïî
åäíà êàðòà, êîÿòî èçâàäè îò äæîáà íà âñÿêà îò êíèãèòå.
     - Ìîæåòå  äà  çàäúðæèòå  êíèãèòå  íå  ïîâå÷å  îò ñåäìèöà, çàùîòî ñà îò
Ñïåöèàëíèÿ  ñïðàâî÷åí  äàùåë.  Òîâà  å  êàòåãîðèÿ, êîÿòî èçìèñëèõ ñàìà - çà
êíèãè, çà êîèòî èìà ãîëÿìî òúðñåíå.
     - Ìíîãî ëè ñå òúðñÿò ïîìàãàëàòà çà íà÷èíàåùè îðàòîðè?
     - È òå, è êíèãèòå çà íåùà êàòî ïîïðàâêà íà âîäîïðîâîäè, ïðîñòè ôîêóñè,
äúðæàíå  â  îáùåñòâîòî...  ùå  ñå èçíåíàäàòå êàêâè ñà êíèãèòå, êîèòî òúðñÿò
õîðàòà ïðè íóæäà. Íî àç çíàì.
     - Èìà ñè õàñ.
     - Ðàáîòÿ  òóê  îò  äúëãî,  ìíîãî  äúëãî âðåìå, Ñàì. À òåçè êíèãè íå ñå
íàìèðàò,  òàêà ÷å íåïðåìåííî ãè âúðíåòå äî øåñòè àïðèë. - Òÿ ïîâäèãíà ãëàâà
è â  î÷èòå  é ïîïàäíà ñâåòëèíà. Ñàì ïî÷òè íå îáúðíà âíèìàíèå íà òîâà, êîåòî
âèäÿ  â  òÿõ  - ðåøè, ÷å å îòáëÿñúê, - íî íå áåøå. Áåøå ñâåòëèíà. Çà ìîìåíò
Àðäåëèÿ  Ëîðö  èçãëåæäàøå  òàêà, ñÿêàø âúâ âñÿêî îêî èìàøå ïî åäíà ñðåáúðíà
ìîíåòà.
     - Èëè?  -  ïîïèòà òîé è âíåçàïíî ïðåñòàíà äà ÷óâñòâà óñìèâêàòà ñè êàòî
óñìèâêà - ÷óâñòâàøå ÿ êàòî ìàñêà.
     - Èëè èíà÷å ùå òðÿáâà äà âè èçïðàòÿ Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé - êàçà òÿ.


     4.

     Çà  ìèã  ïîãëåäèòå  èì  ñå ñðåùíàõà è Ñàì ïîìèñëè, ÷å âèæäà èñòèíñêàòà
Àðäåëèÿ  Ëîðö è â òàçè æåíà íÿìàøå íèùî íèòî î÷àðîâàòåëíî, íèòî íåæíî, íèòî
ñòàðîìîìèíñêî áèáëèîòåêàðñêî.
     "Òàçè æåíà ìîæå íàèñòèíà äà áúäå îïàñíà" - ïîìèñëè ñè òîé è ïîñëå ëåêî
îáúðêàí  îòõâúðëè  ìèñúëòà.  Ìðà÷íèÿò  äåí,  à  ìîæå  áè  è íàïðåæåíèåòî îò
ïðåäñòîÿùàòà  ðå÷"  ãî  çàâëàäÿâàõà.  "Îïàñíà  å  íå  ïîâå÷å  îò  êîìïîò îò
ïðàñêîâè...  à è íå å îò ìðà÷íèÿ äåí, íèòî îò ðîòàðèàíöèòå äîâå÷åðà. Âñè÷êî
å çàðàäè ïðîêëåòèòå ïëàêàòè."
     Âçå   ïîä   ìèøíèöà   "Ïîìàãàëî  çà  îðàòîðà"  è  "Ëþáèìè  ñòèõîâå  íà
àìåðèêàíñêèÿ  íàðîä"  è  ïî÷òè ñòèãíàõà äî âðàòàòà, êîãàòî îñúçíà, ÷å òÿ ãî
èçïðàùà. Ñïðÿ íà ìÿñòî. Òÿ ãî ïîãëåäíà èçíåíàäàíà.
     - Ìîãà ëè äà âè ïîìîëÿ íåùî, ãîñïîæèöå Ëîðö?
     - Ðàçáèðà ñå, Ñàì. Çàòîâà ñúì òóê - äà îòãîâàðÿì íà âúïðîñè.
     - Ñòàâà äóìà çà Äåòñêàòà áèáëèîòåêà - êàçà òîé - è çà ïëàêàòèòå. Íÿêîè
îò  òÿõ  ìå  èçíåíàäàõà.  Ïî÷òè  ìå  øîêèðàõà.  - Î÷àêâàøå, ÷å äóìèòå ìó ùå
ïðîçâó÷àò  ïî÷òè  êàòî  çàáåëåæêà, êîÿòî áè îòïðàâèë áàïòèñòêè ïðîïîâåäíèê,
àêî  çúðíå  èçïîä ñïèñàíèÿòà íà ìàñè÷êàòà çà êàôå íà íÿêîé îò åíîðèàøèòå ìó
äà  ñå  ïîäàâà  "Ïëåéáîé", íî âúîáùå íå ïðîçâó÷à òàêà. "Çàùîòî - ïîìèñëè ñè
òîé - òîâà íå å îáèêíîâåíî ÷óâñòâî. Íàèñòèíà áÿõ øîêèðàí. Íèêàêâî ïî÷òè."
     - Ïëàêàòè ëè? - ïîïèòà òÿ, íàìðúùè ñå, à ïîñëå ÷åëîòî é ñå ïðîÿñíè. Òÿ
ñå ðàçñìÿ. - Î! Òðÿáâà äà ñòå âèäåëè Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé... è, ðàçáèðà ñå,
Ãëóï÷î.
     - Ãëóï÷î?
     - Ïëàêàòà,  íà êîéòî ïèøå: "ÍÈÊÎÃÀ ÍÅ ÑÅ ÊÀ×ÂÀÉÒÅ ÏÐÈ ÍÅÏÎÇÍÀÒÈ". Òàêà
äåöàòà  íàðåêîõà  ìîì÷åíöåòî  íà  êàðòèíàòà. Îíîâà, êîåòî âèêà. Íàðåêîõà ãî
Ãëóï÷î  -  ñïîðåä  ìåí  ãî ïðåçèðàò, çàùîòî å èçâúðøèë òàêîâà ãëóïàâî íåùî.
Ìèñëÿ, ÷å òîâà å ìíîãî ïîëåçíî, íå ñìÿòàòå ëè?
     - Òîé íå âèêà - êàçà áàâíî Ñàì. - Òîé ïèùè.
     Òÿ ñâè ðàìåíå.
     - Âèêà,  ïèùè, êàêâà å ðàçëèêàòà? Òóê ïî÷òè íå ñìå ÷óâàëè íèòî åäíîòî,
íèòî äðóãîòî. Äåöàòà ñà ìíîãî äîáðè - ìíîãî ïî÷òèòåëíè.
     - Íå  ñå  ñúìíÿâàì.  - Áÿõà ñòèãíàëè îòíîâî âúâ ôîàéåòî è òîé ïîãëåäíà
êúì òàáåëàòà íà òðèíîæíèêà - òàáåëàòà, íà êîÿòî íå ïèøåøå
     ÌÚË×ÀÍÈÅÒÎ Å ÇËÀÒÎ
     íèòî
     ÌÎËß, ÎÏÈÒÀÉÒÅ ÑÅ ÄÀ ÏÀÇÈÒÅ ÒÈØÈÍÀ
     à ïðîñòî ïðîâúçãëàñÿâàøå ñëåäíàòà íåîñïîðèìà çàïîâåä:
     ÒÈØÈÍÀ!
     - È îñâåí òîâà - âñè÷êî çàâèñè îò èíòåðïðåòàöèÿòà, íàëè?
     - Ñèãóðíî  -  êàçà  Ñàì.  Ïî÷óâñòâà, ÷å ñå îïèòâàò äà ãî äîêàðàò - ïðè
òîâà  ìíîãî óñïåøíî - äî ïîçèöèÿ, êîÿòî íå áè èìàë ìîðàëíî ïðàâî äà çàåìå è
â êîÿòî  äèàëåêòèêàòà  áè  ïðèíàäëåæàëà  íà  Àðäåëèÿ  Ëîðö. Òÿ ìó ñúçäàâàøå
âïå÷àòëåíèåòî,  ÷å  å  ñâèêíàëà  ñ  ïîäîáíè  çàáåëåæêè  è òîâà ãî êàðàøå äà
óïîðñòâà. - Íî òåçè ïëàêàòè ìå ïîðàçèõà ñúñ ñâîÿòà êðàéíîñò.
     - Òàêà ëè? - ïîïèòà ó÷òèâî òÿ.
     Âå÷å áÿõà ñå ñïðåëè äî âúíøíàòà âðàòà.
     - Äà. Ïëàøàò. - Òîé ñå ïðåñòðàøè è êàçà òîâà, êîåòî íàèñòèíà ñìÿòàøå. -
Íå ñà ïîäõîäÿùè çà ìÿñòî, êúäåòî ñå ñúáèðàò ìàëêè äåöà.
     Ïîìèñëè ñè, ÷å òîíúò ìó âñå ïàê íå çâó÷è òâúðäå íàçèäàòåëíî, ïîíå òàêà
ìó ñå ñòîðè, è èçïèòà îáëåê÷åíèå.
     Òÿ ñå óñìèõâàøå è òàçè óñìèâêà ãî ðàçñòðîè.
     - Íå  ñòå  ïúðâèÿò,  êîéòî  èçðàçÿâà  òàêîâà ìíåíèå, Ñàì. Âúçðàñòíèòå,
êîèòî  íÿìàò äåöà, íå ïîñåùàâàò ÷åñòî Äåòñêàòà áèáëèîòåêà, íî âñå ïàê èäâàò
îò  âðåìå  íà  âðåìå  - ÷è÷îâöè, ëåëè, íÿêîé ïðèÿòåë íà ñàìîòíà ìàéêà, ïîåë
çàäúëæåíèåòî  äà  ïðèáåðå äåòåòî é... èëè õîðà êàòî âàñ, Ñàì - êîèòî òúðñÿò
ìåí.
     "Õîðà â íóæäà - êàçâàõà õëàäíèòå é ñèíüî-ñèâè î÷è. - Õîðà, êîèòî èäâàò
çà ïîìîù è òîãàâà, ñëåä êàòî âå÷å ñà ÏÎËÓ×ÈËÈ ïîìîù, çàïî÷âàò äà êðèòèêóâàò
íà÷èíà,  ïî  êîéòî âúðøèì íåùàòà òóê, â Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí
ñèòè.  Íà÷èíà,  ïî  êîéòî  àç  âúðøà  íåùàòà  â  Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà
Äæúíêøúí ñèòè."
     - Çíà÷è  ìèñëèòå,  ÷å  íå  áèâà äà ñå áúðêàì - êàçà Ñàì ñ áëàã òîí. Íå
÷óâñòâàøå áëàãîñò - âíåçàïíî ïðåñòàíà äà ÷óâñòâà êàêâàòî è äà áèëî áëàãîñò,
íî  òîâà  áåøå  òðèê  îò  ïðîôåñèÿòà  ìó è òîé ñå óâè â íåãî êàòî â çàùèòíî
íàìåòàëî.
     - Ñúâñåì  íå.  Ïðîñòî  íå ðàçáèðàòå. Ïðàâèõìå äîïèòâàíå ìèíàëîòî ëÿòî,
Ñàì - ÷àñò îò Ëÿòíàòà ïðîãðàìà çà ÷åòåíå. Íàðè÷àìå íàøàòà ïðîãðàìà "Ëåòíèòå
ãîðåùèíè  íà  Äæúíêøúí  ñèòè"  è â íåÿ âñÿêî äåòå ïîëó÷àâà ïî åäíà òî÷êà çà
âñÿêà  êíèãà,  êîÿòî  ïðî÷åòå.  Òîâà  å  åäíà  îò  ñòðàòåãèèòå,  êîèòî  ñìå
ðàçðàáîòèëè,  çà  äà  íàñúð÷èì  äåöàòà  äà  ÷åòàò. Íàëè òîâà å åäíà îò íàé-
ãîëåìèòå íè çàäà÷è.
     "Íèå  çíàåì  êàêâî ïðàâèì - ìó êàçâàøå ñïîêîéíèÿò é ïîãëåä. - À àç ñúì
ìíîãî  ó÷òèâà,  íàëè? Êàòî ñå èìà ïðåäâèä, ÷å âèå, êîéòî íèêîãà ïðåç æèâîòà
ñè  íå  ñòå  èäâàëè  òóê, îò ïúðâîòî ñè íàäíèêâàíå çàïî÷âàòå äà èçñòðåëâàòå
êðèòèêè."
     Ñàì  çàïî÷íà  äà  èçïèòâà ñèëíî íåóäîáñòâî. Äèàëåêòè÷åñêîòî áîéíî ïîëå
âñå  îùå  íå áåøå çàâîþâàíî îò Àðäåëèÿ Ëîðö - ïîíå íå èçöÿëî, íî òîé îò÷åòå
ôàêòà, ÷å ñå íàìèðà â îòñòúïëåíèå.
     - Ñïîðåä  äîïèòâàíåòî  ëþáèìèÿò ôèëì ñðåä äåöàòà ìèíàëàòà ãîäèíà å áèë
"Êîøìàð  íà óëèöà Åëì, ÷àñò 5". Ëþáèìàòà èì ðîêãðóïà å "Ãúíñ åíä ðîóçèñ", à
ñëåä  íåÿ  èäâà  íÿêîé  ñè  Îçè  Îçáúðí, çà êîãîòî íàó÷àâàì, ÷å ïî âðåìå íà
êîíöåðòèòå  ñè  îòõàïâàë  ãëàâèòå  íà  æèâè  æèâîòíè.  Ëþáèìèÿò  èì ðîìàí å
"Ëåáåäîâà  ïåñåí".  Òîâà å êíèãà íà óæàñèòå îò íÿêîé ñè Ðîáúðò Ìàêêåìúí. Íå
ìîæåì  äà  çàïàçèì  äîðè  åäèí åêçåìïëÿð îò íåÿ, Ñàì. Ïðàâÿò ÿ íà ïàðöàë çà
ñåäìèöè.  Èìàõ åäèí åêçåìïëÿð â ïëàñòìàñîâà ïîäâúðçèÿ, íî, ðàçáèðà ñå, áåøå
îòêðàäíàò. Îò íÿêîå îò ëîøèòå äåöà.
     Óñòíèòå é ñå ñâèõà â òúíêà ëèíèÿ.
     - Âòîðè  â  êëàñèðàíåòî  áåøå åäèí ðîìàí íà óæàñèòå çà íÿêàêâî öâåòå -
óáèåö  íà  íàñåêîìè  è  äåöà, íàðå÷åí "Öâåòÿ íà òàâàíà". Òàçè êíèãà áåøå íà
ïúðâî  ìÿñòî  â  ïðîäúëæåíèå  íà  öåëè  ïåò  ãîäèíè. À íÿêîè äîðè ñïîìåíàõà
"Êúùàòà íà Ïåéòúí".
     Òÿ ãî ïîãëåäíà ñ óêîð.
     - Ñàìàòà  àç  íèêîãà íå ñúì ãëåäàëà íèòî åäèí îò ôèëìèòå îò ïîðåäèöàòà
"Êîøìàð  íà  óëèöà  Åëì". Íèêîãà íå ñúì ñëóøàëà ïëî÷à íà Îçè Îçáúðí è íÿìàì
æåëàíèå  çà òîâà, íèòî ïúê äà ïðî÷åòà ðîìàí îò Ðîáúðò Ìàêêåìúí, Ñòèâúí Êèíã
èëè Â. Ñ. Àíäðþñ. Ðàçáèðàòå ëè êàêâî èñêàì äà êàæà, Ñàì?
     - Ìèñëÿ, ÷å äà. Êàçâàòå, ÷å íÿìà äà å ÷åñòíî äà... - Òðÿáâàøå ìó òî÷íà
äóìà, ïîòúðñè ÿ è ÿ íàìåðè. - ... äà ñå óçóðïèðàò âêóñîâåòå íà äåöàòà.
     Òÿ ñå óñìèõíà ñèÿéíî - îñâåí î÷èòå é, â êîèòî îòíîâî èìàøå ìîíåòè.
     - Òîâà  å  åäíî  îò  íåùàòà,  íî  íå  å  âñè÷êî.  Ïëàêàòèòå â äåòñêàòà
áèáëèîòåêà - êàêòî ïðèÿòíèòå, òàêà è òåçè, êîèòî ñà âè ðàçñòðîèëè - íè áÿõà
äàäåíè  îò  Áèáëèîòå÷íàòà  àñîöèàöèÿ  íà Àéîâà. ÁÀÀ å ÷ëåí íà Áèáëèîòå÷íàòà
àñîöèàöèÿ  íà  Ñðåäíèÿ  çàïàä,  à  òÿ  íà  ñâîé  ðåä å ÷ëåí íà Íàöèîíàëíàòà
áèáëèîòå÷íà  àñîöèàöèÿ,  êîÿòî  ñå èçäúðæà îñíîâíî îò äàíúöè. Îò áåçèìåííèÿ
ãðàæäàíèí, òîåñò îò ìåí. È îò âàñ.
     Ñàì çàïðèñòúïâà îò êðàê íà êðàê. Íå ìó ñå èñêàøå öÿë ñëåäîáåä äà ñëóøà
ëåêöèÿ  íà  òåìà  "Êàê  âàøàòà  áèáëèîòåêà  ðàáîòè çà âàñ", íî íå áåøå ëè ÿ
ïðåäèçâèêàë  ñàì?  Ìàé  ÷å  òàêà  áåøå.  Åäèíñòâåíîòî  íåùî,  â  êîåòî áåøå
àáñîëþòíî  ñèãóðåí, áå, ÷å ñ òå÷åíèå íà âðåìåòî Àðäåëèÿ Ëîðö ìó õàðåñâà âñå
ïî-ìàëêî è ïî-ìàëêî.
     - Áèáëèîòå÷íàòà àñîöèàöèÿ íà Àéîâà âñåêè ìåñåö íè èçïðàùà ïî åäèí ëèñò
ñ ðåïðîäóêöèè   íà   îêîëî  ÷åòèðèéñåò  ïëàêàòà  -  ïðîäúëæàâàøå  íåóìîëèìî
ãîñïîæèöà  Ëîðö.  -  Ìîæåì  äà  èçáèðàìå  ïåò îò òÿõ áåçïëàòíî - îñòàíàëèòå
ñòðóâàò  ïî  òðè  äîëàðà.  Âèæäàì,  ÷å  ñòàâàòå íåñïîêîåí, Ñàì, íî íàèñòèíà
çàñëóæàâàòå îáÿñíåíèå è íàé-ñåòíå ñòèãàìå äî ñúùíîñòòà íà íåùàòà.
     - Àç ëè? Íå ñúì íåñïîêîåí - êàçà íåñïîêîéíî Ñàì.
     Òÿ  ìó  ñå  óñìèõíà  è  îòêðè  çúáè, êîèòî áÿõà òâúðäå ðàâíè, çà äà ñà
èñòèíñêè.
     - Íèå ñè èìàìå Êîìèòåò íà Äåòñêàòà áèáëèîòåêà - êàçà òÿ. - Êîé âëèçà â
íåãî?  Àìè  äåöà,  ðàçáèðà  ñå!  Äåâåò  äåöà.  ×åòèðè îò ãèìíàçèÿòà, òðè îò
ïðîãèìíàçèÿòà  è  äâå  îò  íà÷àëíîòî ó÷èëèùå. Çà äà âëåçå â êîìèòåòà, âñÿêî
äåòå  òðÿáâà  äà èìà ñðåäåí óñïåõ â ó÷èëèùå íàé-ìàëêî ïåò. Òå èçáèðàò íÿêîè
îò  íîâèòå  êíèãè,  êîèòî  ïîðú÷âàìå,  òå  èçáðàõà íîâèòå çàâåñè è ìàñè ïðè
ðåìîíòà ìèíàëàòà åñåí... è, ðàçáèðà ñå, òå èçáèðàò ïëàêàòèòå. Òîâà å, êàêòî
âåäíúæ  êàçà  åäèí  îò  ìëàäèòå ó÷àñòíèöè â êîìèòåòà, "íàé-çàáàâíàòà ÷àñò".
Ñåãà ðàçáèðàòå ëè?
     - Äà  -  êàçà  Ñàì.  - Äåöàòà ñà èçáðàëè ×åðâåíàòà øàï÷èöà è Ãëóï÷î, è
Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé. Òå èì õàðåñâàò, çàùîòî ñà ñòðàøíè.
     - Ïðàâèëíî - çàñèÿ òÿ.
     Èçâåäíúæ  òîâà  ìó  îìðúçíà.  Èìàøå íåùî â áèáëèîòåêàòà. Íå áÿõà òî÷íî
ïëàêàòèòå, íèòî áèáëèîòåêàðêàòà, à ñàìàòà áèáëèîòåêà. Âíåçàïíî áèáëèîòåêàòà
çàïðèëè÷à  íà  äðàçíåùà,  âáåñÿâàùà  òðåñêà,  çàáèòà  äúëáîêî â áóòà ìó. Íî
êàêâîòî è äà áåøå, âå÷å... ìó ïèñâàøå.
     - Ãîñïîæèöå Ëîðö, èìàòå ëè â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà íà âèäåîëåíòà "Êîøìàð
íà  óëèöà Åëì, ÷àñò 5"? Èëè êîëåêöèÿ îò àëáóìèòå íà "Ãúíñ åíä ðîóçèñ" è Îçè
Îçáúðí?
     - Ñàì, íå ðàçáèðàòå çà êàêâî ñòàâà äóìà - çàïî÷íà òÿ òúðïåëèâî.
     - À  êàêâî ùå êàæåòå, çà "Êúùàòà íà Ïåéòúí"? Èìàòå ëè åêçåìïëÿð îò íåÿ
â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà ñàìî çàòîâà, çàùîòî íÿêîè äåöà ñà ÿ ÷åëè?
     Äîêàòî  ãîâîðåøå,  òîé ñè ïîìèñëè: "Äàëè ÍßÊÎÉ âñå îùå ÷åòå òîâà ñòàðî
íåùî?"
     - Íå  -  êàçà  òÿ  è  òîé  âèäÿ, ÷å îò ðàçäðàçíåíèå ïî áóçèòå é èçáèâà
÷åðâåíèíà. Òîâà íå áåøå æåíà, êîÿòî áåøå ñâèêíàëà äà îñïîðâàò ïðåöåíêèòå é.
- Íî  èìàìå  êíèãè  çà  ðàçáèâàíå  íà  êúùè,  çà  ìàëòðåòèðàíå  íà  äåöà îò
ðîäèòåëèòå  èì è çà êðàæáè. Ãîâîðÿ, ðàçáèðà ñå, çà "Òðèòå ìå÷êè", "Õåíçåë è
Ãðåòåë" è "Äæåê è áîáåíîòî ñòúáëî". Î÷àêâàõ, ÷å ÷îâåê êàòî âàñ ùå ïðîÿâè ïî-
ãîëÿìî ðàçáèðàíå, Ñàì.
     "×îâåê,  íà  êîãîòî  ñòå ïîìîãíàëà â íóæäà, èñêàòå äà êàæåòå - ïîìèñëè
Ñàì,  -  íî,  ïî  äÿâîëèòå,  óâàæàåìà  ãîñïîæèöå,  íå âè ëè ïëàùà ãðàäúò äà
ïðàâèòå òîâà?"
     Óñïÿ  äà  ñå  îâëàäåå.  Íå çíàåøå òî÷íî êàêâî èñêà äà êàæå òÿ ñ "÷îâåê
êàòî  âàñ",  íå  áåøå  ñèãóðåí,  ÷å  èñêàøå  äà çíàå, íî ðàçáèðàøå, ÷å òàçè
äèñêóñèÿ  å  íà ðúáà äà èçëåçå îò êîíòðîë - äà ñå ïðåâúðíå â êàðàíèöà. Áåøå
äîøúë  òóê,  çà äà íàìåðè ìàëêî îìåêîòèòåë, ñ êîéòî äà íàïðúñêà ðå÷òà ñè, à
íå äà ñå ðàçïðàâÿ çà Äåòñêàòà áèáëèîòåêà ñ ãëàâíàòà áèáëèîòåêàðêà.
     - Èçâèíÿâàì ñå, àêî ñúì êàçàë íåùî, êîåòî âè å îáèäèëî - êàçà òîé, - à
è íàèñòèíà òðÿáâà äà òðúãâàì.
     - Äà  -  êàçà  òÿ.  -  Ìèñëÿ, ÷å òðÿáâà. - "Èçâèíåíèåòî íå ñå ïðèåìà -
òåëåãðàôèðàõà î÷èòå é. - Àáñîëþòíî íå ñå ïðèåìà."
     - Ïðåäïîëàãàì  -  êàçà  òîé,  -  ÷å ñúì ìàëêî íåðâåí îò äåáþòà ìè êàòî
îðàòîð.  À è ñíîùè äî êúñíî ðàáîòèõ âúðõó ðå÷òà ñè. - Óñìèõíà ñå ñúñ ñâîÿòà
ñòàðà äîáðîäóøíà óñìèâêà ìàðêà "Ñàì Ïèéáúëñ" è âäèãíà êóôàð÷åòî ñè.
     Òÿ îìåêíà ìàëêî, íî î÷èòå é âñå îùå áÿõà âðàæäåáíè.
     - Ðàçáèðàì. Íèå ñìå òóê, çà äà ñëóæèì íà äàíúêîïëàòöèòå è, ðàçáèðà ñå,
âèíàãè  íè  èíòåðåñóâà è êîíñòðóêòèâíàòà êðèòèêà îò òÿõíà ñòðàíà. - Òÿ äîðè
ëåêî  íàáëåãíà  íà  äóìàòà  "êîíñòðóêòèâíà",  çà  äà ìó äàäå äà ðàçáåðå, ÷å
íåãîâàòà ñúâñåì íå å áèëà òàêàâà.
     Êðàé,  ñëàâà  Áîãó! Òîé èçïèòà ñèëíî æåëàíèå - ïî÷òè íåîáõîäèìîñò - äà
íàïðàâè  òàêà,  ÷å  âñè÷êî  äà îòìèíå, äà ãî èçãëàäè êàòî ïîêðèâêà íà äîáðå
îïðàâåíî  ëåãëî.  Òîâà âåðîÿòíî áåøå ÷àñò îò íàâèêà íà áèçíåñìåíà... èëè îò
çàùèòíàòà îêðàñêà íà áèçíåñìåíà. Õðóìíà ìó åäíà ñòðàííà ìèñúë - ÷å òîâà, çà
êîåòî  íàèñòèíà áè òðÿáâàëî äà ãîâîðè òàçè âå÷åð, å çà ñðåùàòà ìó ñ Àðäåëèÿ
Ëîðö. Òÿ ãîâîðåøå ïîâå÷å çà ñúðöåòî è äóõà íà ìàëêèÿ ãðàä, îòêîëêîòî öÿëàòà
ìó íàïèñàíà ðå÷. Íå âñè÷êî ùåøå äà áúäå ëàñêàâî, íî ñúñ ñèãóðíîñò íÿìàøå äà
å ñóõî. À è áè çâó÷àëî òàêà, êàêòî åäâà ëè áè çâó÷àëî íåùî â ðå÷èòå â ïåòúê
âå÷åð â "Ðîòàðè" - íåïîäïðàâåíèÿ êðúã íà èñòèíàòà.
     - Å,  çà  íÿêîëêî  ñåêóíäè  ìàëêî ñå ïîñêàðàõìå - ÷ó ñå òîé è âèäÿ êàê
ðúêàòà  ìó  ñå ïðîòÿãà. - Ìàé ïîïðåêàëèõ. Íàäÿâàì ñå, ÷å íÿìà äà îñòàíåòå ñ
ëîøî ÷óâñòâî.
     Òÿ  äîêîñíà  ðúêàòà  ìó.  Êðàòêî, ñèìâîëè÷íî äîêîñâàíå. Õëàäíà, ãëàäêà
ïëúò. Íÿêàê íåïðèÿòíà. Êàòî çäðàâèñâàíå ñúñ ñòîéêà çà ÷àäúðè.
     - Íÿìà  íèùî - êàçà ãîñïîæèöà Ëîðö, íî î÷èòå é ïðîäúëæàâàõà äà ãîâîðÿò
ñúâñåì äðóãî.
     - Å, äîáðå... Àç ùå òðúãâàì.
     - Äà.  Çàïîìíåòå - ñàìî åäíà ñåäìèöà, Ñàì. - Òÿ ïîâäèãíà ïðúñò. Ïîñî÷è
ñ äîáðå  ãëåäàí íîêúò êíèãèòå, êîèòî òîé äúðæåøå. È ñå óñìèõíà. Ñàì îòêðè â
óñìèâêàòà  é  íåùî  êðàéíî ñìóùàâàùî, íî äîðè è îò òîâà äà çàâèñåøå æèâîòúò
ìó,  íå  áè  ìîãúë  äà  êàæå êàêâî òî÷íî å òî. - Íå áèõ æåëàëà äà âè ïðàùàì
áèáëèîòå÷íîòî ÷åíãå.
     - Íå - ñúãëàñè ñå Ñàì. - È àç íå áèõ æåëàë òîâà.
     - Ïðàâèëíî  -  êàçà  Àðäåëèÿ  Ëîðö.  Âñå  îùå ñå óñìèõâàøå. - Íå áèõòå
æåëàëè.


     5.

     Êîãàòî ñòèãíà äî ñðåäàòà íà àëåÿòà êúì óëèöàòà, ëèöåòî íà îíîâà ïèùÿùî
äåòå
     ("Ãëóï÷î,  äåöàòà  ãî íàðè÷àò Ãëóï÷î - ìèñëÿ, ÷å òîâà å ìíîãî ïîëåçíî,
íå ñìÿòàòå ëè?")
     ñÿêàø  îòíîâî  ñå  ïîÿâè ïðåä î÷èòå ìó, à çàåäíî ñ íåãî è åäíà ìèñúë -
äîñòàòú÷íî  ïðîñòà  è ïðàêòè÷íà, çà äà ãî íàêàðà äà çàìðúçíå íà ìÿñòî. Áåøå
ñëåäíàòà:  àêî  íà  åäíî æóðè îò äåöà ìó ñå äàäå âúçìîæíîñò äà èçáåðå òàêúâ
ïëàêàò,  òî  ìîæå  è  äà  ãî  íàïðàâè...  íî  âúçìîæíî  ëè  å  êîÿòî è äà å
Áèáëèîòå÷íà  àñîöèàöèÿ  -  áèëà òÿ çà Àéîâà, çà Ñðåäíèÿ çàïàä èëè çà öÿëàòà
ñòðàíà - íàèñòèíà äà èçïðàòè òàêúâ ïëàêàò?
     Ñàì  Ïèéáúëñ  ïîìèñëè  çà  ìîëåùèòå  ðúöå,  çàëåïåíè âúðõó íå÷óïëèâîòî
çàòâîðíè÷åñêî  ñòúêëî,  çà  ïèùÿùàòà,  èçêðèâåíà óñòà è èçâåäíúæ ðåøè, ÷å â
òîâà íå å ïðîñòî òðóäíî äà ñå ïîâÿðâà. Â òîâà å íåâúçìîæíî äà ñå ïîâÿðâà.
     È "Êúùàòà  íà  Ïåéòúí". Êàêâî îáùî èìàøå? Ïðåäïîëàãàøå, ÷å ïîâå÷åòî îò
âúçðàñòíèòå,  êîèòî  ñà  ïîñåùàâàëè  áèáëèîòåêàòà,  ñà  çàáðàâèëè  çà  íåÿ.
Íàèñòèíà  ëè  áåøå  âúçìîæíî,  íÿêîè  îò  äåöàòà  èì  -  îò îíåçè, êîèòî ñà
äîñòàòú÷íî  ìàëêè,  çà  äà ïîñåùàâàò Äåòñêàòà áèáëèîòåêà - äà ñà ïðåîòêðèëè
òîçè ìóçååí åêñïîíàò? "Íå âÿðâàì è â òîâà."
     Íÿìàøå  æåëàíèå  äà  ïîíåñå  íîâà  äîçà  îò  ãíåâà íà Àðäåëèÿ Ëîðö - è
ïúðâàòà  ìó áåøå äîñòàòú÷íà, à è èìàøå ÷óâñòâîòî, ÷å êîï÷åòî íà ìîùíîñòòà é
äàëå÷  íå  áåøå  çàâúðòÿíî äî êðàåí ïðåäåë, - íî òåçè ìèñëè áÿõà äîñòàòú÷íî
ñèëíè, çà äà ãî íàêàðàò äà ñå îáúðíå.
     Òÿ ñè áåøå îòèøëà.
     Âðàòèòå íà áèáëèîòåêàòà áÿõà çàòâîðåíè êàòî âåðòèêàëíèÿ ïðîöåï íà óñòà
â çàìèñëåíîòî ãðàíèòíî ëèöå.
     Ñàì îñòàíà íà ìÿñòîòî ñè îùå ìàëêî, ïîñëå çàáúðçà êúì òðîòîàðà, êúäåòî
áåøå ïàðêèðàë êîëàòà ñè.



                                  Ãëàâà 3

                                Ðå÷òà íà Ñàì


     1.

     Èìàøå âúîäóøåâÿâàù óñïåõ.
     Çàïî÷íà  ñ  äâå ñîáñòâåíè àäàïòàöèè íà äâà àíåêäîòà îò ðàçäåëà "Êàê äà
ãè  ïðåäðàçïîëîæèì"  îò  "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" - åäèíèÿ çà ôåðìåð, êîéòî ñå
îïèòàë  äà  ïëàñèðà íà åäðî ñîáñòâåíàòà ñè ïðîäóêöèÿ, à äðóãèÿ çà ïðîäàâàíå
íà  çàìðàçåíè  ÿñòèÿ íà åñêèìîñè è èçïîëçâà òðåòè â ñðåäàòà (êîÿòî íàèñòèíà
áåøå  äîñòà  ñóõè÷êà).  Äðóã  äîáúð  àíåêäîò  îòêðè â ïîäðàçäåëà "Êàê äà ãè
ñïå÷åëèì",  çàïî÷íà  äà  ãî ïîä÷åðòàâà, à ïîñëå ñè ñïîìíè çà Àðäåëèÿ Ëîðö è
"Ëþáèìè  ñòèõîâå  íà  àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". "Ùå îòêðèåòå, ÷å ñëóøàòåëèòå âè,
äîðè äà çàáðàâÿò âñè÷êî äðóãî, ùå çàïîìíÿò äîáðå ïîäáðàíèòå ñòèõîâå" - áåøå
êàçàëà   òÿ  è  Ñàì  íàìåðè  åäíî  äîáðî  êðàòêî  ñòèõîòâîðåíèå  â  ðàçäåëà
"Âäúõíîâåíèå" òî÷íî êàêòî òÿ ãî áåøå ïîñúâåòâàëà.
     Ïîãëåäíà íàäîëó êúì îáúðíàòèòå êúì íåãî ëèöà íà êîëåãèòå ìó ðîòàðèàíöè
è êàçà:
     - Îïèòàõ  ñå  äà  âè  èçëîæà  íÿêîè îò ïðè÷èíèòå çàùî æèâåÿ è ðàáîòÿ â
òàêúâ  ìàëúê  ãðàä,  êàêúâòî å Äæúíêøúí ñèòè, è ñå íàäÿâàì, ÷å òå ïîíå èìàò
íÿêàêúâ ñìèñúë. Àêî íå å òàêà, òî àç ñúì çàãàçèë çäðàâàòà.
     Òåçè  äóìè  áÿõà  àïëîäèðàíè  ñ  òúòåí  îò äîáðîäóøåí ñìÿõ (è ïîëúõ íà
ñìåñèöà îò øîòëàíäñêî è àìåðèêàíñêî óèñêè).
     Ñàì  îáèëíî  ñå ïîòåøå, íî ñå ÷óâñòâàøå ìíîãî äîáðå è áåøå çàïî÷íàë äà
âÿðâà,  ÷å  ùå ñå èçìúêíå íåâðåäèì îò òàçè èñòîðèÿ. Ìèêðîôîíúò áåøå çàïèùÿë
ñàìî  âåäíúæ, íèêîé íå ñè áåøå èçëÿçúë, íèêîé íå áåøå õâúðëèë ïî íåãî õðàíà
è èìàøå ñàìî íÿêîëêî äþäþêàíèÿ - ïðè òîâà äîáðîäóøíè.
     - Ìèñëÿ,  ÷å  åäèí ïîåò, íàðå÷åí Ñïåíñúð Ìàéêúë Ôðèé å îáîáùèë íåùàòà,
êîèòî  ñå  îïèòàõ äà âè êàæà, ïî-äîáðå, îòêîëêîòî àç áèõ ìîãúë. Âèæäàòå ëè,
ïî÷òè   âñè÷êî,  êîåòî  ñå  îïèòâàìå  äà  ïðîäàäåì  â  íàøèòå  ïðîâèíöèàëíè
ïðåäïðèÿòèÿ,  ìîæå  äà  ñå  ïðîäàâà  ïî-åâòèíî  â  òúðãîâñêèòå  öåíòðîâå íà
ãîëåìèòå  ãðàäîâå è íà óëè÷íèòå ïàçàðè â ïðåäãðàäèÿòà. Òåçè ìåñòà îáè÷àò äà
ñå  õâàëÿò,  ÷å â òÿõ ìîæåø äà íàìåðèø åäâà ëè íå âñè÷êè ñòîêè è óñëóãè, îò
êîèòî  ñå  íóæäàåø,  è äà íàïðàâèø èêîíîìèÿ. È ìèñëÿ, ÷å ñà ïî÷òè ïðàâè. Íî
âñå  ïàê  èìà  åäíî  íåùî,  êîåòî áèçíåñúò â ìàëêèÿ ãðàä ìîæå äà ïðåäëîæè è
êîåòî  óëè÷íèòå  ïàçàðè  è òúðãîâñêèòå öåíòðîâå íå ìîãàò, è òî å íåùîòî, çà
êîåòî  ãîñïîäèí  Ôðèé  ãîâîðè â ñòèõîòâîðåíèåòî ñè. Òî íå å ìíîãî äúëãî, íî
êàçâà ìíîãî. ×óéòå ãî:

     Íàé-âàæíîòî íà òîçè ñâÿò
     å äîïèðúò íà òâîÿòà è ìîÿòà ðúêà,
     ïî-âàæíî å îò ïîêðèâà, îò õëÿáà, îò âèíîòî
     è âèíàãè ùå å òàêà -
     çàùîòî ïîêðèâúò íåíóæåí å ñëåä êðàÿ íà íîùòà
     è õëÿáúò íè äîáúð å ñàìî äåí,
     íî òâîåòî äîêîñâàíå è òâîÿò ãëàñ
     çàâèíàãè ùå ïåÿò â ìåí.

     Ñàì  ïîãëåäíà  êúì  òÿõ  íàä  òåêñòà ñè è çà âòîðè ïúò ïðåç òîçè äåí ñ
èçíåíàäà  îòêðè,  ÷å  çà  íåãî  âñÿêà  äóìà, êîÿòî òîêó-ùî áåøå êàçàë, áåøå
èñòèíà.  Îòêðè,  ÷å  ñúðöåòî  ìó  èçâåäíúæ  ñå  èçïúëâà  ñ  ùàñòèå è ïðîñòà
áëàãîäàðíîñò.  Õóáàâî  å äà îòêðèåø, ÷å âñå îùå èìàø ñúðöå, ÷å îáèêíîâåíèòå
ãðèæè  íà îáèêíîâåíèòå äíè íå ñà ãî èçíîñèëè, íî îùå ïî-äîáðå å äà îòêðèåø,
÷å òî âñå îùå ìîæå äà ãîâîðè ïðåç óñòàòà òè.
     - Íèå, áèçíåñìåíèòå îò ìàëêèÿ ãðàä, ïðåäëàãàìå òîâà ÷îâåøêî äîêîñâàíå.
Îò  åäíà  ñòðàíà, òî íå å ìíîãî... íî, îò äðóãà, òîâà å ïî÷òè âñè÷êî. Çíàì,
÷å  òî  âèíàãè  ùå ìå âðúùà êúì íîâè äåëà. Èñêàì äà ïîæåëàÿ íà ïúðâîíà÷àëíî
èçáðàíèÿ  îðàòîð Íåâåðîÿòíèÿ Äæî - áúðçî âúçñòàíîâÿâàíå, èñêàì äà áëàãîäàðÿ
íà Êðåéã Äæîíñ çà òîâà, ÷å ìå ïîìîëè äà ãî çàìåñòÿ, è èñêàì äà áëàãîäàðÿ íà
âñè÷êè  âàñ  çà  òîâà,  ÷å  ñëóøàõòå  òîëêîâà  òúðïåëèâî  îòåã÷èòåëíèòå  ìè
ïðèêàçêè. È òàêà... áëàãîäàðÿ çà âíèìàíèåòî.
     Àïëîäèñìåíòèòå çàïî÷íàõà îùå ïðåäè äà çàâúðøè ïîñëåäíîòî ñè èçðå÷åíèå;
óâåëè÷àâàõà ñå, äîêàòî ïðèáèðàøå íÿêîëêîòî ñòðàíèöè òåêñò, êîèòî Íàîìè áåøå
íàïèñàëà  íà  ìàøèíà  è  êîèòî áåøå ïîïðàâÿë öåëèÿ ñëåäîáåä, è ïðåðàñíàõà â
êðåñ÷åíäî, êîãàòî ñåäíà íà ìÿñòîòî ñè, ñëèñàí îò ðåàêöèÿòà.
     "Å, òîâà å ñàìî îò ïèåíåòî - êàçà ñè òîé. - Ùÿõà äà òå àïëîäèðàò, äîðè
è àêî èì áåøå ðàçêàçàë êàê ñè óñïÿë äà ñå îòêàæåø îò ïóøåíåòî, ñëåä êàòî ñè
ñå ñðåùíàë ñ Èñóñ Õðèñòîñ íà ðåêëàìåí êîêòåéë."
     Ïîñëå âñè÷êè çàïî÷íàõà äà ñòàâàò íà êðàêà è òîé ñè ïîìèñëè, ÷å ñèãóðíî
å ãîâîðèë  òâúðäå  äúëãî,  ùîì  êàòî  òîëêîâà  áúðçàò  äà  èçëÿçàò.  Íî  òå
ïðîäúëæèõà äà àïëîäèðàò è òîãàâà òîé âèäÿ, ÷å è Êðåéã Äæîíñ ìó ìàõà ñ ðúöå.
Ñëåä ìèã Ñàì ðàçáðà. Êðåéã ãî êàðàøå äà ñå èçïðàâè è äà ñå ïîêëîíè.
     Òîé çàâúðòÿ ïîêàçàëåö äî ñëåïîî÷èåòî ñè: "Òè ñè ñå ïîáúðêàë!"
     Êðåéã  ïîêëàòè  ãëàâà  íàñòîé÷èâî è òàêà åíåðãè÷íî çàðàçìàõâà ðúöå, ÷å
çàïðèëè÷à  íà åâàíãåëèñòêè ïðîïîâåäíèê, êîéòî ïîäêàíÿ âÿðâàùèòå äà ïåÿò ïî-
âèñîêî.
     Òàêà ÷å Ñàì ñå èçïðàâè è îñòàíà óäèâåí - òå íàèñòèíà ãî ïîçäðàâÿâàõà ñ
âèêîâå "óðà"!
     Ñëåä   íÿêîëêî   ñåêóíäè  Êðåéã  ñå  äîáëèæè  äî  êàòåäðàòà.  Âèêîâåòå
ïðåñòàíàõà  ÷àê  êîãàòî òîé ïî÷óêà íÿêîëêî ïúòè ïî ìèêðîôîíà - çâó÷åøå êàòî
÷å ëè âåëèêàíñêè þìðóê, óâèò â íåùî ìåêî, óäðÿ âúðõó êîâ÷åã.
     - Ìèñëÿ,  ÷å  âñè÷êè  ñìå  ñúãëàñíè  -  êàçà òîé, - ÷å ðå÷òà íà Ñàì íè
íàêàðà äà çàáðàâèì çà æèëàâîòî ïèëå.
     Òîâà ïðåäèçâèêà íîâ ñúðäå÷åí âçðèâ îò àïëîäèñìåíòè.
     Êðåéã ñå îáúðíà êúì Ñàì:
     - Àêî  çíàåõ,  ÷å  ìîæåø äà ãîâîðèø òàêà, Ñàìè, ùÿõ äà àíãàæèðàì ïúðâî
òåá!
     Òîâà  ïðåäèçâèêà  íîâè  ðúêîïëÿñêàíèÿ è ñâèðêàíèÿ. Ïðåäè äà ïðåñòàíàò,
Êðåéã Äæîíñ õâàíà ðúêàòà íà Ñàì è çàïî÷íà ðÿçêî äà ÿ òðúñêà íàãîðå-íàäîëó.
     - Áåøå ñòðàõîòíî! - èçâèêà Êðåéã. - Îòêúäå ÿ ïðåïèñà, Ñàì?
     - Íå  ñúì  ÿ  ïðåïèñàë  - îòâúðíà Ñàì. Ïî÷óâñòâà òîïëèíà â áóçèòå ñè è
âúïðåêè  ÷å  ïðåäè  äà  çàïî÷íå äà ãîâîðè áåøå èçïèë ñàìî åäèí äæèí ñ òîíèê
(ïðè òîâà ðàçðåäåí), ñå ïî÷óâñòâà ìàëêî ïèÿí. - Ìîÿ ñè å. Âçåõ äâå êíèãè îò
áèáëèîòåêàòà è òå ìè ïîìîãíàõà.
     Îêîëî  òÿõ  ñå  ñúáðàõà  è  äðóãè  ðîòàðèàíöè  -  ðúêàòà  íà  Ñàì áåøå
ðàçòúðñâàíà  îòíîâî  è îòíîâî. Òîé çàïî÷íà äà ñå ÷óâñòâà êàòî ãðàäñêà ïîìïà
ïî âðåìå íà ëÿòíà ñóøà.
     - Ñòðàõîòíî!  -  èçâèêà  íÿêîé  â  óõîòî ìó. Ñàì ñå îáúðíà êúì ãëàñà è
âèäÿ,  ÷å òîé ïðèíàäëåæè íà Ôðàíê Ñòèâúíñ - ñúùèÿ, êîéòî áåøå ïîåë ïîñòà íà
ðúêîâîäèòåëÿ   íà   òðàíñïîðòíèÿ  ïðîôñúþç,  êîãàòî  îíçè  áåøå  îáâèíåí  â
äëúæíîñòíî  ïðåñòúïëåíèå.  -  Òðÿáâà  äà  ÿ  çàïèøåì  íà êàñåòà, ìîæåì äà ÿ
ïðîäàâàìå! Ïî äÿâîëèòå, ñòðàøíî äîáðà ðå÷, Ñàì!
     - Òðÿáâà  äà  ÿ  ðàçïðîñòðàíèì!  - êàçà Ðóäè Ïúðëìàí. Êðúãëîòî ìó ëèöå
áåøå  çà÷åðâåíî  è  ïîòíî.  - Ùÿõ äà ñå ðàçïëà÷à! Ñåðèîçíî, çà Áîãà! Îòêúäå
íàìåðè òåçè ñòèõîâå?
     - Â  áèáëèîòåêàòà  -  êàçà  Ñàì.  Âñå  îùå  ñå  ÷óâñòâàøå ñëèñàí... íî
îáëåê÷åíèåòî  ìó,  ÷å âñè÷êî áå ñâúðøèëî, ïîñòåïåííî ñå çàìåíÿøå îò íÿêàêâà
ïðåäïàçëèâà  ðàäîñò.  Ïîìèñëè  ñè,  ÷å òðÿáâà äà äàäå ïðåìèÿ íà Íàîìè. - Îò
åäíà êíèãà, êîÿòî ñå íàðè÷à...
     Íî  ïðåäè  äà óñïåå äà êàæå íà Ðóäè êàê ñå íàðè÷à êíèãàòà, Áðóñ Åíãàëñ
âå÷å ãî áåøå õâàíàë ïîä ðúêà è ãî âîäåøå êúì áàðà.
     - Íàé-äîáðàòà  ðå÷, êîÿòî ñúì ÷óë â òîçè ãëóïàâ êëóá çà äâå ãîäèíè, ïî
äÿâîëèòå!  -  âúçêëèêíà  Áðóñ.  -  À ìîæå áè îò ïåò! È áåç òîâà, íà êîãî ìó
òðÿáâà ïðîêëåòèÿò àêðîáàò? Äàé äà òå ïî÷åðïÿ åäíî, Ñàì! Ïî äÿâîëèòå, ìîæå è
äâå!


     2.

     Ïðåäè äà óñïåå äà ñè îòèäå, Ñàì èçïè îáùî øåñò ïèòèåòà - âñå ïî÷åðïêè -
è çàâúðøè  âå÷åðòà  íà  òðèóìôà  ñè,  êàòî  ïîâúðíà  âúðõó  ñîáñòâåíàòà  ñè
èçòðèâàëêà  ñ íàäïèñ "ÄÎÁÐÅ ÄÎØËÈ", âåäíàãà ñëåä êàòî Êðåéã Äæîíñ ãî îñòàâè
ïðåä  êúùàòà  ìó  íà  àâåíþ  "Êåëòúí.  Êîãàòî  ñòîìàõúò  ìó èçáóõíà, Ñàì ñå
îïèòâàøå äà íàïúõà êëþ÷à ñè â êëþ÷àëêàòà íà âúíøíàòà âðàòà - íå áåøå ëåñíî,
çàùîòî  ìó  èçãëåæäàøå, ÷å èìà òðè êëþ÷àëêè è ÷åòèðè êëþ÷à - è ïðîñòî íå ìó
îñòàíà  âðåìå  äà  ñå îáëåê÷è â õðàñòèòå äî ñòúïàëàòà. Òàêà ÷å, êîãàòî íàé-
ïîñëå  óñïÿ äà îòâîðè âðàòàòà, òîé ïðîñòî âäèãíà èçòðèâàëêàòà "ÄÎÁÐÅ ÄÎØËÈ"
(âíèìàòåëíî  ÿ  ïðèäúðæàøå îò äâåòå ñòðàíè, òàêà ÷å ïîâúðíàòîòî äà îñòàíå â
ñðåäàòà) è ÿ èçëÿ íàñòðàíà.
     Çà äà ñå ñúâçåìå, èçïè ÷àøà êàôå, íî äîêàòî ÿ ïèåøå, òåëåôîíúò èççâúíÿ
äâà ïúòè. Îùå ïîçäðàâëåíèÿ. Âòîðîòî ïîçâúíÿâàíå áåøå îò Åëìúð Áàñêèí, êîéòî
äîðè íå áåøå äîøúë. Ïî÷óâñòâà ñå êàòî Äæóäè Ãàðëúíä â "Ðàæäà ñå çâåçäà", íî
áåøå  òðóäíî  äà  ñå  ðàäâà  íà  òîâà  ÷óâñòâî,  äîêàòî  ñòîìàõúò ìó îùå ñå
áóíòóâàøå,  à  ãëàâàòà  ìó  çàïî÷âàøå  äà  ãî  íàêàçâà  çà ïðåêàëåíàòà äîçà
óäîâîëñòâèÿ.
     Ñàì  âêëþ÷è  àâòîìàòè÷íèÿ òåëåôîíåí ñåêðåòàð â äíåâíàòà, êîéòî ùåøå äà
îòáèâà  âñè÷êè ïî-íàòàòúøíè îáàæäàíèÿ, ïîñëå ñå êà÷è â ñïàëíÿòà ñè, èçêëþ÷è
òåëåôîíà äî ëåãëîòî ñè, âçå äâà àñïèðèíà, ñúáëå÷å ñå è ñè ëåãíà.
     Áúðçî çàïî÷íà äà ñå óíàñÿ - áåøå èçìîðåí êàòî ñëåä áîìáàðäèðîâêà, - íî
ïðåäè  äà  çàñïè,  èìàøå  âðåìå  äà  ñè ïîìèñëè: "Ïîâå÷åòî îò òîâà äúëæà íà
Íàîìè... è íà îíàçè íåïðèÿòíà æåíà îò áèáëèîòåêàòà - Õîðñò, Áîðù, èëè êàêòî
òàì é áåøå èìåòî. Ìîæå áè òðÿáâà äà äàì ïðåìèÿ è íà íåÿ."
     ×ó  êàê  òåëåôîíúò  äîëó  çàçâúíÿ  è  ïîñëå  òåëåôîííèÿò  ñåêðåòàð  ãî
ïðåêúñíà.
     "Áðàâî  -  ïîìèñëè  ñè â ïðîñúíèöà Ñàì. - Èçïúëíÿâàé ñè çàäúëæåíèÿòà -
èñêàì äà êàæà, íàëè âñå ïàê çàòîâà ñúì òå êóïèë?"
     Ïîñëå ïîòúíà â ìðàê è íå ïîìíåøå íèùî äî äåñåò ÷àñà ñóòðèíòà â ñúáîòà.


     3.

     Âúðíà  ñå  êúì  çåìíèÿ  æèâîò  ñ áîëêè â ñòîìàõà è ëåêî ãëàâîáîëèå, íî
ìîæåøå  äà  áúäå  è ïî-çëå. Ñúæàëÿâàøå çà èçòðèâàëêàòà "ÄÎÁÐÅ ÄÎØËÈ", íî ñå
ðàäâàøå,  ÷å áåøå ðàçòîâàðèë ïîíå ìàëêî îò èçïèòîòî - èíà÷å ãëàâàòà ìó ùåøå
äà  ãî  áîëè  ìíîãî  ïîâå÷å. Ñòîÿ äåñåò ìèíóòè ïîä äóøà, áåç äà ïðàâè ïî÷òè
íèêàêâè  äâèæåíèÿ,  ïîñëå ñå èçñóøè, îáëå÷å ñå è ñëåçå äîëó ñ õàâëèÿ, óâèòà
îêîëî  ãëàâàòà.  ×åðâåíàòà  ëàìïè÷êà  íà òåëåôîííèÿ ñåêðåòàð ìèãàøå. Êîãàòî
íàòèñíà  áóòîíà  çà  ïðîñëóøâàíå,  ëåíòàòà  ñå  ïðåâúðòÿ  ñàìî ìàëêî - ÿâíî
ïîçâúíÿâàíåòî,  êîåòî  áåøå ÷óë òî÷íî íà çàñïèâàíå, áåøå áèëî ïîñëåäíî. Áè-
èï!
     - Àëî,  Ñàì. - Ñàì íàòèñíà êëàâèøà çà ïàóçà è îòâè õàâëèÿòà îò ãëàâàòà
ñè.  Áåøå  æåíñêè  ãëàñ è òîé ãî ïîçíàâàøå. ×èé? - ×óõ, ÷å ðå÷òà âè å èìàëà
ãîëÿì óñïåõ. Ìíîãî ñå ðàäâàì çà âàñ.
     Îñúçíà, ÷å áåøå áèáëèîòåêàðêàòà Ëîðö.
     "Êàê  å  íàìåðèëà  íîìåðà  ìè?"  - Àìà, ðàçáèðà ñå, çà òàçè öåë ñè èìà
òåëåôîíåí  óêàçàòåë...  à  è  òîé ãî áåøå çàïèñàë íà ÷èòàòåëñêèÿ ñè êàðòîí,
íàëè? Äà. Áåç äà ìîæå äà îáÿñíè òî÷íî çàùî, ïî ãúðáà ìó ïðåìèíàõà òðúïêè.
     - Íåïðåìåííî  äà  âúðíåòå âçåòèòå êíèãè äî øåñòè àïðèë - ïðîäúëæè òÿ è
ïîñëå äîáàâè ëóêàâî: - Íå çàáðàâÿéòå Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé.
     ×ó  ñå  çâóêúò  îò  ïðåêúñâàíå  íà âðúçêàòà. Ñâåòíà ëàìïè÷êàòà "ÂÑÈ×ÊÈ
ÑÚÎÁÙÅÍÈß ÏÐÎÑËÓØÀÍÈ".
     - Ãîëÿìà  êó÷êà  ñè,  à,  ëþáåçíà  ãîñïîæèöå  -  êàçà Ñàì, îáúðíàò êúì
ïðàçíàòà êúùà. Ïîñëå îòèäå äî êóõíÿòà äà ñè ïðåïå÷å ìàëêî õëÿá.


     4.

     Â ïåòúê  ñóòðèíòà,  åäíà  ñåäìèöà  ñëåä  òðèóìôàëíèÿ äåáþò íà Ñàì êàòî
îðàòîð,  â  äåñåò  ÷àñà âëåçå Íàîìè è Ñàì é ïîäàäå ïðîäúëãîâàò áÿë ïëèê, íà
êîéòî áåøå íàïèñàíî èìåòî é.
     - Êàêâî  å  òîâà?  -  ïîïèòà  ñ  ïîäîçðåíèå  Íàîìè,  äîêàòî ñè ñâàëÿøå
ïåëåðèíàòà.  Íàâúí  âàëåøå  ñèëíî - ïðîäúëæèòåëåí è ìðà÷åí ïðîëåòåí äúæä. -
Îòâîðè ãî è âèæ.
     Òÿ  ãî  îòâîðè.  Áåøå  áëàãîäàðñòâåíà êàðòè÷êà. Â íåÿ èìàøå áàíêíîòà ñ
ëèêà íà Åíäðþ Äæàêñúí.
     - Äâàéñåò äîëàðà! - Òÿ ãî ïîãëåäíà ñ îùå ïî-ãîëÿìî ïîäîçðåíèå. - Çàùî?
     - Çàùîòî  ìå  ñïàñè  îò  ïðîâàë, êàòî ìå èçïðàòè â áèáëèîòåêàòà - êàçà
Ñàì.  -  Ðå÷òà ìèíà ìíîãî äîáðå, Íàîìè. Ìèñëÿ, ÷å íÿìà äà å ïðåñèëåíî äà ñå
êàæå, ÷å áåøå íàïðàâî ãîëÿì óäàð. Ùÿõ äà ñëîæà ïåòäåñåò, íî ìèñëÿ, ÷å íå áè
ãè ïðèåëà.
     Ñåãà  òÿ  ðàçáðà è î÷åâèäíî áåøå äîâîëíà, íî âñå ïàê ñå îïèòà äà âúðíå
ïàðèòå.
     - Ðàäâàì ñå, ÷å å ñòàíàëî äîáðå, Ñàì, íî íå ìîãà äà âçåìà ïà...
     - Ìîæåø  -  êàçà  òîé  -  è  ùå  ãè  âçåìåø. Àêî ðàáîòåøå çà ìåíå êàòî
òúðãîâñêè àãåíò, áè âçèìàëà êîìèñèîííà, íàëè?
     - Åäâà  ëè.  Íèêîãà  íå  áèõ  ìîãëà  äà ïðîäàì íåùî. Êîãàòî áÿõ ñêàóò,
åäèíñòâåíèÿò ÷îâåê, êîéòî êóïóâàøå áèñêâèòè îò ìåí, áåøå ìàéêà ìè.
     - Íàîìè!  Ìèëî  ìîå  ìîìè÷å.  Íå,  íå  áúäè íåðâíà è ïðèòåñíåíà. Íÿìàì
íàìåðåíèå äà òè ñå íàòèñêàì. Ñâúðøèõìå ñ âñè÷êî òîâà ïðåäè äâå ãîäèíè.
     - Ðàçáèðà  ñå,  ÷å ñâúðøèõìå - ñúãëàñè ñå Íàîìè, íî âñå îùå èçãëåæäàøå
íåðâíà è íàïðàâè ïðîâåðêà äàëè ïúòÿò é çà îòñòúïëåíèå êúì âðàòàòà å ÷èñò.
     - Ðàçáèðàø  ëè,  ñëåä  îíàçè  ïðîêëåòà  ðå÷  ñúì ïðîäàë äâå êúùè è ñúì
íàïèñàë çàñòðàõîâêè çà ïîâå÷å îò äâåñòà õèëÿäè äîëàðà? Íàèñòèíà ïîâå÷åòî ñà
çàñòðàõîâêè íà öåëè ãðóïè ñ ãîëÿìî íàìàëåíèå è íèñêà êîìèñèîííà, íî âñå ïàê
âñè÷êî  òîâà  ïðàâè ñóìà êàòî çà íîâà êîëà. Àêî íå âçåìåø òàçè äâàéñåòà÷êà,
ùå ñå ïî÷óâñòâàì êàòî ëàéíî.
     - Ñàì,  ìîëÿ  òå! - êàçà òÿ. Èçãëåæäàøå øîêèðàíà. Íàîìè áåøå ðåâíîñòíà
áàïòèñòêà.  Òÿ è ìàéêà é õîäåõà â åäíà ìàëêà öúðêâà â Ïðîâúðáèÿ, êîÿòî áåøå
ïî÷òè  òîëêîâà  ïàÿíòîâà,  êîëêîòî è êúùàòà, â êîÿòî æèâååõà. Òîé çíàåøå çà
òîâà  -  áåøå  ÿ  ïîñåùàâàë  âåäíúæ.  Íî  ìó ñòàíà ïðèÿòíî äà âèäè, ÷å è òÿ
èçãëåæäà äîâîëíà... è ìàëêî ïî-ñïîêîéíà.
     Ïðåç  ëÿòîòî  íà  1988  Ñàì  áåøå  õîäèë äâà ïúòè íà ñðåùà ñ Íàîìè. Íà
âòîðàòà  ñðåùà íàïðàâè îïèò çà èíòèìíîñò. Áåøå òîëêîâà ïî÷òåí, êîëêîòî áåøå
âúçìîæíî, íî âñå ïàê ñè áåøå îïèò. Íå ñå ïîëó÷è íèùî - îêàçà ñå, ÷å Íàîìè å
òîëêîâà  äîáðà â îòáðàíàòà, ÷å ìîæåøå äà èãðàå çàùèòíèê â îòáîðà íà "Äåíâúð
Áðîíêîñ".  Íå  ÷å  íå ãî õàðåñâàëà, îáÿñíè òÿ, ïðîñòî áèëà ðåøèëà, ÷å ìåæäó
òÿõ  äâàìàòà  íèêîãà  íÿìàëî  äà ñå ïîëó÷è íåùî òàêîâà. Ñàì ñå ðàçñúðäè è ÿ
ïîïèòà  çàùî  íå.  Íàîìè  ñàìî  ïîêëàòè  ãëàâà.  "Íÿêîè  íåùà  ñà òðóäíè çà
îáÿñíÿâàíå,  Ñàì, íî òîâà íå ãè ïðàâè ïî-ìàëêî âåðíè. Ïðîñòî íèêîãà íÿìà äà
ñòàíå.  Ïîâÿðâàé  ìè, ïðîñòî íå å âúçìîæíî." È òîâà áåøå âñè÷êî, êîåòî ìîæà
äà èçìúêíå îò íåÿ.
     - Ñúæàëÿâàì,  ÷å  êàçàõ  "ëàéíî",  Íàîìè  -  é êàçà òîé ñåãà. Ãîâîðåøå
ñìèðåíî,  ìàêàð  ÷å  íÿêàê  ñè  íå  áåøå óâåðåí, ÷å Íàîìè å äîðè íàïîëîâèíà
òîëêîâà  ãîðäà, êîëêîòî èñêàøå äà èçãëåæäà. - Òîâà, êîåòî èñêàì äà êàæà, ÷å
àêî íå âçåìåø òåçè äâàéñåò äîëàðà, ùå ñå ïî÷óâñòâàì êàòî "àêî".
     Òÿ  ïúõíà áàíêíîòàòà â ïîðòìîíåòî ñè è íàïðàâè óñèëèå äà ãî ïîãëåäíå ñ
èçðàç  íà  íàäóòî äîñòîéíñòâî. Ïî÷òè óñïÿ äà ãî íàïðàâè... íî úãúë÷åòàòà íà
óñòàòà é ëåêî òðåïåðåõà.
     - Åòî. Äîâîëåí ëè ñè?
     - Ñúæàëÿâàì,  ÷å  íå òè äàäîõ ïåòäåñåò - êàçà òîé. - Ùåøå ëè äà âçåìåø
ïåòäåñåò, Îìè?
     - Íå - êàçà òÿ. - È ìîëÿ òå, íå ìå íàðè÷àé Îìè. Çíàåø, ÷å íå îáè÷àì.
     - Èçâèíÿâàé.
     - Èçâèíåíèåòî ñå ïðèåìà. Ñåãà çàùî ïðîñòî íå ñìåíèì òåìàòà?
     - Äîáðå - îõîòíî ñå ñúãëàñè Ñàì.
     - ×óõ  íÿêîëêî  äóøè  äà  êàçâàò,  ÷å ðå÷òà òè áèëà äîáðà. Êðåéã Äæîíñ
íàïðàâî ïîëóäÿë ïî íåÿ. Íàèñòèíà ëè ìèñëèø, ÷å òîâà å ïðè÷èíàòà ðàáîòèòå òè
äà òðúãíàò ïî-äîáðå?
     - Íàèñòèíà.  Ïîíÿêîãà ñòàâà òî÷íî òàêà. Ñìåøíî, íî å âÿðíî. Êðèâàòà íà
ïðîäàæáèòå  íàïðàâî ïîäñêî÷è òàçè ñåäìèöà. Ùå ñïàäíå îòíîâî, ðàçáèðà ñå, íî
ìèñëÿ,  ÷å  íÿìà  äà ñïàäíå ÷àê äî ñòàðîòî íèâî. Àêî íîâèòå êëèåíòè õàðåñàò
íà÷èíà,  ïî  êîéòî ðàáîòÿ - à ìè ñå ùå äà âÿðâàì, ÷å ùå ñòàíå òàêà, - ùå ñå
ïîëó÷è íàðàñòâàíå.
     Ñàì  ñå  îáëåãíà  íà  ñòîëà  ñè,  ñïëåòå ðúöå çàä âðàòà ñè è çàìèñëåíî
ïîãëåäíà êúì òàâàíà.
     - Êîãàòî  Êðåéã Äæîíñ ñå îáàäè è ìè íàòðåñå òîâà íåùî, áÿõ ãîòîâ äà ãî
çàñòðåëÿì. Íå ïðåóâåëè÷àâàì, Íàîìè.
     - Äà - êàçà òÿ. - Ïðèëè÷àøå íà ÷îâåê, êîéòî ñå å îòðîâèë ñ ãúáè.
     - Òàêà ëè? - ðàçñìÿ ñå òîé. - Äà, ñèãóðíî å áèëî òàêà. Ñìåøíî å êàê ñå
íàðåæäàò  íåùàòà ïîíÿêîãà - íàé-÷èñò êúñìåò. Àêî èìà Áîã, ïîíÿêîãà òè ñòàâà
÷óäíî  êàê  Òîé  å  çàâèíòèë  âñè÷êè âèíò÷åòà â ãîëÿìàòà ìàøèíà, ïðåäè äà ÿ
ïóñíå äà ðàáîòè.
     Î÷àêâàøå  Íàîìè  äà ìó ñå ðàçñúðäè çà íåïî÷òèòåëíîñòòà (íÿìàøå äà áúäå
çà ïðúâ ïúò), íî äíåñ òÿ íå ïðèå ãàìáèòà. Âìåñòî òîâà êàçà:
     - Àêî  êíèãèòå,  êîèòî  ñè âçåë îò áèáëèîòåêàòà, ñà òå èçáàâèëè, çíà÷è
êúñìåòúò  òè  å  áèë ïî-ãîëÿì, îòêîëêîòî ïðåäïîëàãàø. Â ïåòúê îáèêíîâåíî íå
îòâàðÿò ïðåäè ïåò ÷àñà. Èñêàõ äà òè ãî êàæà îùå òîãàâà, íî çàáðàâèõ.
     - Íèìà?
     - Ñèãóðíî ñè íàìåðèë ãîñïîäèí Ïðàéñ äà ïîïúëâà äîêóìåíòèòå ñè èëè íåùî
ïîäîáíî.
     - Ïðàéñ?  -  ïîïèòà  Ñàì.  -  Èñêàø äà êàæåø ãîñïîäèí Ïåêúì? ×èñòà÷úò,
êîéòî ÷åòå âåñòíèê?
     Íàîìè ïîêëàòè ãëàâà.
     - Åäèíñòâåíèÿò  Ïåêúì,  çà  êîãîòî  ñúì  ÷óâàëà  òóê, áåøå ñòàðèÿò Åäè
Ïåêúì,   íî  òîé  óìðÿ  ïðåäè  ìíîãî  ãîäèíè.  Ãîâîðÿ  çà  ãîñïîäèí  Ïðàéñ.
Áèáëèîòåêàðÿ.  -  Òÿ  ãëåäàøå  Ñàì  êàòî ÷å ëè òîé áåøå íàé-òúïèÿò ÷îâåê íà
çåìÿòà...  èëè  ïîíå  â Äæúíêøúí ñèòè, ùàòà Àéîâà. - Âèñîê ÷îâåê? Ñëàá? Êúì
ïåòäåñåòòå?
     - Íèùî  ïîäîáíî  -  êàçà  Ñàì. - Íàìåðèõ åäíà äàìà íà èìå Ëîðö. Íèñêà,
ïóõêàâà,  íÿêúäå  îêîëî âúçðàñòòà, íà êîÿòî æåíèòå ñå ïðèâúðçâàò òðàéíî êúì
ÿðêîçåëåíèÿ ïîëèåñòåð.
     Íà  ëèöåòî  íà  Íàîìè  ñå ñìåíèõà ðàçëè÷íè èçðàæåíèÿ - ñëåä èçíåíàäàòà
ïîñëåäâà  ïîäîçðåíèå;  ñëåä  ïîäîçðåíèåòî  -  íåùî  êàòî ëåêî ðàçäðàçíåíèå,
ïðèìåñåíî ñ óäèâëåíèå. Òàçè ïîðåäèöà îò èçðàæåíèÿ ïî÷òè âèíàãè ïîêàçâà åäíî
è ñúùî  -  íÿêîé  çàïî÷âà  äà  îñúçíàâà,  ÷å  å  ìðúäíàë.  Ïðè  ïî-íîðìàëíè
îáñòîÿòåëñòâà  Ñàì  áè  ñå  ïîçàìèñëèë  çà òîâà, íî òîé áåøå ñå çàíèìàâàë ñ
ìíîãî  ñäåëêè  ïðåç  öÿëàòà  ñåäìèöà  è èìàøå ìíîãî äîêóìåíòè çà ïîïúëâàíå.
Ïîëîâèíàòà îò ñúçíàíèåòî ìó âå÷å ñå ïîäãîòâÿøå çà ðàáîòàòà ïî òÿõ.
     - Î!  -  êàçà Íàîìè è ñå çàñìÿ. - Ãîñïîæèöà Ëîðö, òàêà ëè? Òðÿáâà äà å
áèëî çàáàâíî.
     - Òÿ íàèñòèíà å îñîáåíà - êàçà Ñàì.
     - Èìà ñè õàñ - ñúãëàñè ñå Íàîìè. - Âñúùíîñò òÿ å àáñîëþòíî...
     Àêî áåøå äîâúðøèëà òîâà, êîåòî áåøå çàïî÷íàëà äà êàçâà, âåðîÿòíî äîñòà
ùåøå äà ñòðåñíå Ñàì Ïèéáúëñ, íî êúñìåòúò (êàêòî òîé òîêó-ùî áåøå îòáåëÿçàë)
èãðàå àáñóðäíî ãîëÿìà ðîëÿ â ÷îâåøêèòå ðàáîòè - è ñåãà ñå íàìåñè êúñìåòúò.
     Èççâúíÿ òåëåôîíúò.
     Áåøå Áúðò Àéâúðñúí - äóõîâíèÿò âîäà÷ íà ìàëîáðîéíîòî ïëåìå íà þðèñòèòå
îò  Äæúíêøúí  ñèòè. Èñêàøå äà ïîãîâîðÿò çà íàèñòèíà îãðîìíà çàñòðàõîâàòåëíà
ñäåëêà - íîâèÿ ìåäèöèíñêè öåíòúð, ñ îáèêíîâåíà ãðóïîâà çàñòðàõîâêà, âñå îùå
íà  åòàïà  íà  ïëàíèðàíåòî, íî íàëè çíàåø êîëêî ãîëÿìî ìîæå äà èçëåçå òîâà,
Ñàì  - è â ìîìåíòà, â êîéòî Ñàì îòíîâî ñå îáúðíà êúì Íàîìè, ìèñëèòå çà Ëîðö
íàïúëíî  áÿõà  íàïóñíàëè óìà ìó. Ðàçáèðà ñå, ÷å çíàåøå êîëêî ãîëÿìî ìîæå äà
èçëåçå - ìîæåøå äîðè äà ìó äàäå â ðúöåòå êîðìèëîòî íà îíçè "Ìåðöåäåñ-Áåíö".
È òîé  íàèñòèíà  íå  èñêàøå  äà  ìèñëè  äî êàêâà ñòåïåí òàçè ùàñòëèâà ñúäáà
ìîæåøå äà ñå äúëæè íà îíàçè ìàëêà ãëóïàâà ðå÷.
     Íàîìè  íàèñòèíà  ïîìèñëè,  ÷å  å  ìðúäíàëà  -  òÿ îòëè÷íî çíàåøå êîÿ å
Àðäåëèÿ  Ëîðö  è ìèñëåøå, ÷å è Ñàì òðÿáâà äà çíàå. Âñå ïàê òàçè æåíà áåøå â
öåíòúðà  íà  íàé-íåïðèÿòíàòà ñëó÷êà â Äæúíêøúí ñèòè ïðåç ïîñëåäíèòå äâàéñåò
ãîäèíè...  à  ìîæå  áè  è  îò Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà íàñàì, êîãàòî ñèíúò íà
Ìîãèíñîâè  ñå áåøå âúðíàë ó äîìà îò Òèõèÿ îêåàí ñúâñåì îòêà÷èë è áåøå èçáèë
öÿëîòî  ñè  ñåìåéñòâî, à ïîñëå áåøå îïðÿë äóëîòî íà àðìåéñêèÿ ñè ïèñòîëåò â
äÿñíîòî óõî è áåøå ñå ïîãðèæèë è çà ñåáå ñè. Àéðà Ìîãèíñ áåøå íàïðàâèë òîâà
ìíîãî ïðåäè Íàîìè äà ñå ðîäè. Òÿ íå îñúçíà ÷å è ïðèêëþ÷åíèåòî íà Àðäåëèÿ ñå
áåøå ñëó÷èëî ìíîãî ïðåäè Ñàì äà äîéäå â Äæúíêøúí ñèòè.
     Êàêòî  è  äà  å,  âñè÷êî  òîâà âå÷å áåøå èçëÿçëî îò óìà é è êîãàòî Ñàì
çàòâîðè  òåëåôîíà,  òÿ  ñå  îïèòâàøå äà ðåøè ïðîáëåìà, äàëè äà ñè èçáåðå çà
âå÷åðÿ  ëàçàíÿ  îò  ðåñòîðàíòà  íà  Ñòîóôúð,  èëè äà èçÿäå íåùî â äèåòè÷íèÿ
ðåñòîðàíò.  Ñàì  ïðîäúëæè  äà äèêòóâà ïèñìà äî äâàíàéñåò ÷àñà, ïîñëå ïîïèòà
Íàîìè  äàëè  íå  áè  èñêàëà  äà äîéäå ñ íåãî äà õàïíàò íà îáÿä â "Ìàêêåíà".
Íàîìè  îòêàçà,  çàùîòî  ùÿëà äà ñå âúðíå ïðè ìàéêà ñè, êîÿòî áèëà îòïàäíàëà
ìíîãî ïðåç çèìàòà. Íå êàçà íèùî ïîâå÷å çà Àðäåëèÿ Ëîðö. Ïðåç òîçè äåí.



                                  Ãëàâà 4

                              Ëèïñâàùèòå êíèãè


     1.

     Â äåëíè÷íè  äíè  Ñàì  íÿìàøå íàâèêà äà çàêóñâà ìíîãî - ñòèãàøå ìó ÷àøà
ïîðòîêàëîâ  ñîê  è  êèôëà  îò  îâåñåíè  ÿäêè,  - íî â ñúáîòà ñóòðèí (ïîíå â
ñúáîòèòå,  êîãàòî  íå òðÿáâàøå äà ñå ñïðàâÿ ñ ìàõìóðëóêà îò êëóáà "Ðîòàðè")
îáè÷àøå äà ñòàíå ìàëêî ïî-êúñíî, äà ñå ðàçõîäè äî "Ìàêêåíà" íà ïëîùàäà è äà
ñè  ïîðú÷à  áèôòåê  è  ÿéöà,  êîèòî äà èçÿäå áàâíî, äîêàòî íàèñòèíà ïðî÷åòå
âåñòíèêà, âìåñòî ñàìî äà ãî ïðåãëåäà ìåæäó äåëîâèòå ñðåùè.
     Òîé  èçïúëíè  òàçè  ïðîãðàìà  íà  ñëåäâàùàòà  ñóòðèí - íà ñåäìè àïðèë.
Äúæäúò,  êîéòî áåøå âàëÿë ïðåäèøíèÿ äåí, áåøå ïðåñòàíàë è íåáåòî áåøå áëåäî
è ÷èñòî  ñèíüî òî÷íî êàòî çà ðàííà ïðîëåò. Ñëåä çàêóñêà Ñàì òðúãíà êúì êúùè
ïî  îáèêîëåí  ïúò,  êàòî  ñïèðàøå äà ïîãëåäíå ÷èè ëàëåòà è ìèíçóõàðè ðàñòàò
äîáðå è ÷èè ñà ìàëêî çàêúñíåëè. Ñòèãíà äî êúùàòà ñè â äåñåò è äåñåò.
     Ëàìïè÷êàòà  "ÑÚÎÁÙÅÍÈß"  íà  òåëåôîííèÿ  ñåêðåòàð ñâåòåøå. Òîé íàòèñíà
áóòîíà, èçâàäè öèãàðà è çàïàëè êëå÷êà êèáðèò.
     - Àëî, Ñàì - êàçà ìåêèÿò ãëàñ íà Àðäåëèÿ Ëîðö, êîéòî íå ìîæåøå äà áúäå
ñáúðêàí, è êëå÷êàòà ñè îñòàíà íà ïåäÿ îò öèãàðàòà. - Ìíîãî ñúì ðàçî÷àðîâàíà
îò âàñ. Êíèãèòå âè ñà ïðåñðî÷åíè.
     - Î, Ãîñïîäè! - âúçêëèêíà Ñàì.
     Ïðåç  öÿëàòà  ñåäìèöà íåùî ãî áåøå èçìú÷âàëî - òî÷íî êàêòî íÿêîÿ äóìà,
êîÿòî  èñêàø äà èçïîëçâàø, òè ïîäñêà÷à íà âúðõà íà åçèêà, áåç äà ìîæåø äà ÿ
õâàíåø.  Êíèãèòå. Ïðîêëåòèòå êíèãè. Òàçè æåíà áåç ñúìíåíèå ùåøå äà ãî ñìÿòà
çà  îíçè  âèä ïðîôàí, êàêúâòî é ñå èñêàøå äà áúäå - îñîáåíî ñ íåêàíåíèòå ìó
ïðåöåíêè  êîè  ïëàêàòè  ñà  íà  ìÿñòî  â  Äåòñêàòà  áèáëèîòåêà è êîè íå ñà.
Åäèíñòâåíèÿò  èñòèíñêè  âúïðîñ  áå äàëè áåøå óïîòðåáèëà êàìøè÷íèòå óäàðè íà
åçèêà ñè ïðåä òåëåôîííèÿ ñåêðåòàð, èëè ãè ïàçåøå çà ëè÷íàòà èì ñðåùà.
     Òîé èçãàñè êëå÷êàòà è ÿ ïóñíà â ïåïåëíèêà äî òåëåôîíà.
     - Ìèñëÿ,  ÷å âè îáÿñíèõ - ïðîäúëæàâàøå òÿ ñ ìåêèÿ ñè è ìàëêî ïðåêàëåíî
ïîó÷èòåëåí   ãëàñ,  -  ÷å  "Ïîìàãàëî  çà  îðàòîðà"  è  "Ëþáèìè  ñòèõîâå  íà
àìåðèêàíñêèÿ  íàðîä"  ñà îò Ñïåöèàëíèÿ ñïðàâî÷åí îòäåë íà áèáëèîòåêàòà è íå
ìîãàò äà áúäàò äúðæàíè ïîâå÷å îò åäíà ñåäìèöà. Íå î÷àêâàõ òîâà îò âàñ, Ñàì.
Íàèñòèíà íå î÷àêâàõ.
     Çà  ñâîå  íåóäîâîëñòâèå  Ñàì  îñúçíà,  ÷å ñòîè â ñîáñòâåíàòà ñè êúùà ñ
íåçàïàëåíà  öèãàðà â óñòà è ñå èç÷åðâÿâà âèíîâíî - îò âðàòà êúì áóçèòå. Îùå
âåäíúæ  ñå  ïðåíåñå  ñòàáèëíî  â ÷åòâúðòè êëàñ - òîçè ïúò ñåäåøå íàêàçàí íà
ñòîë÷å â úãúëà ñ "øàï÷èöàòà íà ãëóïàêà", íàõëóïåíà íà ãëàâàòà ìó.
     Ñ ãëàñà íà ÷îâåê, êîéòî îêàçâà ãîëÿìà óñëóãà, Àðäåëèÿ Ëîðö ïðîäúëæè:
     - Àç  îáà÷å  ðåøèõ  äà  âè äàì ïðîäúëæåíèå - òðÿáâà äà âúðíåòå âçåòèòå
êíèãè  äî  ïîíåäåëíèê  ñëåäîáåä.  Ìîëÿ, ïîìîãíåòå ìè äà èçáåãíà íåïðèÿòíèòå
ïîñëåäèöè. - Ïîñëåäâà ïàóçà. - Íå çàáðàâÿéòå çà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé, Ñàì.
     - Ìíîãî  èçòúðêàí íîìåð, ìèëà Àðäåëèÿ - ïðîìúðìîðè Ñàì, íî íå ãîâîðåøå
äîðè  è  íà  çàïèñàíèÿ  ãëàñ.  Òÿ  áåøå  çàòâîðèëà  ñëóøàëêàòà âåäíàãà ñëåä
ñïîìåíàâàíåòî íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé è àïàðàòúò òèõî ñå èçêëþ÷è.


     2.

     Ñàì  çàïàëè  öèãàðàòà  ñè  ñ  íîâà êëå÷êà. Îùå èçäèøàøå ïúðâèÿ ñè äèì,
êîãàòî  â  óìà ìó èçíèêíà ïëàí çà äåéñòâèå. Ìîæå äà áåøå äîíÿêúäå ïðîÿâà íà
ñòðàõëèâåö,  íî  òðÿáâàøå  äà  ïðèêëþ÷è ñìåòêèòå ñè ñ ãîñïîæèöà Ëîðö âåäíúæ
çàâèíàãè. Â òîâà âñå ïàê èìàøå íÿêàêâà ãðóáà ñïðàâåäëèâîñò.
     Áåøå  äàë íà Íàîìè íåéíàòà íàãðàäà è ñåãà òðÿáâàøå äà íàïðàâè ñúùîòî ñ
Àðäåëèÿ,  Ñåäíà  íà  áþðîòî â êàáèíåòà ñè, êúäåòî áåøå ñú÷èíèë ïðî÷óòàòà ñè
ðå÷,  è ïðèäúðïà áåëåæíèêà êúì ñåáå ñè. Íàäðàñêà ïîä ùàìïàòà ("Êàíòîðàòà íà
ÑÀÌÞÚË ÏÈÉÁÚËÑ") ñëåäíàòà áåëåæêà:

     Óâàæàåìà ã-öå Ëîðö,
     Èçâèíÿâàì  ñå, ÷å çàêúñíÿõ ñ âðúùàíåòî íà êíèãèòå âè. Èçâèíåíèåòî ìè å
èñêðåíî,  çàùîòî  êíèãèòå  ìè  áÿõà  èçêëþ÷èòåëíî ïîëåçíè â ïîäãîòîâêàòà íà
ðå÷òà  ìè.  Ìîëÿ ïðèåìåòå òåçè ïàðè êàòî çàïëàùàíå íà ãëîáàòà çà çàáàâÿíåòî
íà êíèãèòå. Áèõ èñêàë äà çàäúðæèòå îñòàòúêà â çíàê íà ìîÿòà áëàãîäàðíîñò.
     Èñêðåíî âàø Ñàì Ïèéáúëñ

     Äîêàòî  âàäåøå  êëàìåð  îò  ÷åêìåäæåòî  íà  áþðîòî  ñè, Ñàì îùå âåäíúæ
ïðî÷åòå  áåëåæêàòà. Ïîìèñëè äà ñìåíè "âðúùàíåòî íà êíèãèòå âè" ñ "âðúùàíåòî
íà  êíèãèòå  íà  áèáëèîòåêàòà", íî ðåøè äà ãî îñòàâè êàêòî ñè áåøå. Àðäåëèÿ
Ëîðö ìó áåøå íàïðàâèëà âïå÷àòëåíèå íà æåíà, ÷èÿòî ôèëîñîôèÿ áåøå "äúðæàâàòà
- òîâà  ñúì  àç",  äîðè  è  â  ñëó÷àÿ  "äúðæàâàòà"  äà  áåøå  ñàìî ìåñòíàòà
áèáëèîòåêà.
     Èçâàäè  îò  ïîðòôåéëà  ñè  äâàéñåòäîëàðîâà  áàíêíîòà  è ÿ ïðèêðåïè êúì
áåëåæêàòà  ñ  êëàìåðà.  Ïîêîëåáà ñå îùå ìèã, äîêàòî íåñïîêîéíî áàðàáàíåøå ñ
ïðúñòè ïî ðúáà íà áþðîòî.
     "Òÿ ùå ïîìèñëè òîâà çà ïîäêóï. Âåðîÿòíî ùå ñå îáèäè óæàñíî."
     Òîâà ìîæå áè áåøå âÿðíî, íî íå ãî áåøå ãðèæà. Çíàåøå êàêâî ñå êðèå çàä
ïðåñòîðåíîòî  é  îáàæäàíå  òàçè  ñóòðèí - âåðîÿòíî è çàä äâåòå é ïðåñòîðåíè
îáàæäàíèÿ. Áåøå ïðåêàëèë ìàëêî ñ ïëàêàòèòå â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà è òÿ ñè ãî
âðúùàøå  -  èëè ïîíå ñå îïèòâàøå. Íî ñåãà íå áåøå êàòî â ÷åòâúðòè êëàñ, òîé
íå  áåøå  îáúðêàíîòî,  óæàñåíî äåòå (ïîíå âå÷å íå) è íÿìàøå íàìåðåíèå äà ñå
ïëàøè.  Íèòî  îò  âðàæäåáíàòà  òàáåëà  âúâ ôîàéåòî íà áèáëèîòåêàòà, íèòî îò
çàÿæäàíåòî "òè ñè çàêúñíÿë ñ öÿë äåí, ëîøî ìîì÷å" íà áèáëèîòåêàðêàòà.
     - Ìàéíàòà  òè  -  êàçà  òîé  âèñîêî. - Àêî íå èñêàø òèÿ ïðîêëåòè ïàðè,
íàâðè ãè â áèáëèîòå÷íèÿ ôîíä èëè êúäåòî ñè ùåø.
     Îñòàâè  áåëåæêàòà  ñ  ïðèêà÷åíèòå  êúì  íåÿ  äâàéñåò äîëàðà íà áþðîòî.
Íÿìàøå  íàìåðåíèå äà ãè âðú÷âà ëè÷íî è äà é äàäå âúçìîæíîñò äà ñè ãî èçêàðà
íà  íåãî.  Ñìÿòàøå  äà îâúðæå ñ ëàñòèê äâåòå êíèãè è äà ïîñòàâè áåëåæêàòà è
ïàðèòå â åäíàòà îò òÿõ. Ïîñëå ïðîñòî ùåøå äà ïóñíå öåëèÿ ïàêåò â ïîùåíñêàòà
èì  êóòèÿ. Áåøå ïðåêàðàë øåñò ãîäèíè â Äæúíêøúí ñèòè, áåç äà ñå çàïîçíàâà ñ
Àðäåëèÿ Ëîðö - ñ èçâåñòåí êúñìåò ìîæåøå äà íå ÿ âèäè îùå øåñò ãîäèíè.
     Ñåãà âñè÷êî, êîåòî ìó îñòàâàøå äà íàïðàâè, áåøå äà íàìåðè êíèãèòå.
     Íå  áÿõà  íà  áþðîòî  â  êàáèíåòà ìó - òîâà áåøå ñèãóðíî. Ñàì èçëåçå â
òðàïåçàðèÿòà  è  ïîãëåäíà  íà ìàñàòà. Îáèêíîâåíî òàì îñòàâÿøå íåùàòà, êîèòî
òðÿáâàøå  äà  âðúùà.  Èìàøå  äâå âèäåîêàñåòè VHS, ãîòîâè çà âðúùàíå â "Áðóñ
âèäåî  ñòîï",  ïëèê, íà êîéòî áåøå íàïèñàíî "Âåñòíèêàð÷å", äâå ïàïêè, ïúëíè
ñúñ çàñòðàõîâàòåëíè ïîëèöè... íî "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" ÿ íÿìàøå. Íÿìàøå ÿ è
"Ëþáèìè  ñòèõîâå  íà  àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". Ùî çà èäèîòùèíà! - êàçà Ñàì è ñå
ïî÷åñà ïî ãëàâàòà. - Êúäå, ïî äÿâîëèòå...
     Îòèäå â êóõíÿòà. Íà êóõíåíñêàòà ìàñà íÿìàøå íèùî äðóãî îñâåí ñóòðåøíèÿ
âåñòíèê  -  áåøå ãî îñòàâèë òàì íà âëèçàíå. Òîé ðàçñåÿíî ãî õâúðëè â êàøîíà
äî  ïå÷êàòà  è  ïðîâåðè âúðõó ïëîòà. Íà ïëîòà íÿìàøå íèùî îñâåí êóòèÿòà, îò
êîÿòî áåøå èçâàäèë ñíîùíàòà ñè çàìðàçåíà âå÷åðÿ.
     Áàâíî ñå êà÷è ãîðå ïî ñòúëáàòà, çà äà ïðîâåðè â ñòàèòå íà âòîðèÿ åòàæ,
íî â óìà ìó âå÷å áåøå ñå çàãíåçäèëî åäíî ìíîãî ëîøî ïðåä÷óâñòâèå.


     3.

     Êúì  òðè ÷àñà ñëåäîáåä ëîøîòî ïðåä÷óâñòâèå áåøå ñòàíàëî ìíîãî ïî-ëîøî.
Âñúùíîñò  Ñàì Ïèéáúëñ áåøå áåñåí. Ñëåä êàòî ïðåðîâè äâà ïúòè êúùàòà îò ãîðå
äî äîëó (ïðè âòîðàòà ïðîâåðêà ïðåðîâè äîðè è ìàçåòî), òîé îòèäå â êàíòîðàòà
ñè,  ìàêàð  è  äà áåøå ñúâñåì ñèãóðåí, ÷å áåøå âçåë ñúñ ñåáå ñè âêúùè äâåòå
êíèãè,   êîãàòî  áåøå  îñòàíàë  äà  ðàáîòè  äî  êúñíî  ìèíàëèÿ  ïîíåäåëíèê.
Åñòåñòâåíî  íå  íàìåðè  íèùî  è  òàì. È åòî - ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò êðàñèâàòà
ïðîëåòíà ñúáîòà áåøå ïðåìèíàëà â áåçïëîäíî òúðñåíå íà äâå áèáëèîòå÷íè êíèãè
áåç íèêàêúâ ðåçóëòàò.
     Îùå  ñè  ìèñëåøå çà ïðåñòîðåíèÿ é òîí - "íå çàáðàâÿéòå çà Áèáëèîòå÷íèÿ
ïîëèöàé,  Ñàì"  -  è  çà  òîâà êîëêî ùàñòëèâà áè ñå ïî÷óâñòâàëà, àêî çíàåøå
êîëêî  íàâúòðå  áåøå âçåë äóìèòå é. Àêî íàèñòèíà èìàøå Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé,
Ñàì  íå  ñå  ñúìíÿâàøå,  ÷å  òÿ  ùå áúäå ùàñòëèâà äà ãî íàñúñêà ñðåùó íåãî.
Êîëêîòî ïîâå÷å ìèñëåøå çà òîâà, òîëêîâà ïîâå÷å ïîáåñíÿâàøå.
     Âúðíà  ñå  â  êàáèíåòà ñè. Áåëåæêàòà ìó çà Àðäåëèÿ Ëîðö ñ ïðèêðåïåíèòå
êúì íåÿ äâàéñåò äîëàðà áåçèçðàçíî ãî ãëåäàøå îò áþðîòî.
     - Ïî  äÿâîëèòå!  -  èçâèêà  òîé  è  òúêìî ñìÿòàøå äà çàïî÷íå îòíîâî äà
ïðåðàâÿ êúùàòà, êîãàòî, ñå óñåòè è ñïðÿ. Òîâà íÿìàøå äà äîâåäå äî íèùî.
     Èçâåäíúæ  ÷ó  ãëàñà  íà  îòäàâíà  óìðÿëàòà  ñè  ìàéêà  - ìåê è êðîòúê,
ðàçóìåí. "Êîãàòî íå ìîæåø äà íàìåðèø íåùî, Ñàìþúë, ðàçõâúðëÿíåòî è ðîâåíåòî
îáèêíîâåíî  íå  âîäÿò  äî  íèùî.  Ïî-äîáðå  ñåäíè  è îáìèñëè âñè÷êî îòíîâî.
Èçïîëçâàé ãëàâàòà ñè è æàëè êðàêàòà ñè."
     Òîâà  áåøå  äîáúð  ñúâåò  çà  âðåìåòî,  êîãàòî  áåøå  íà äåñåò ãîäèíè,
ñìÿòàøå,  ÷å  å òî÷íî òîëêîâà äîáúð è ñåãà - êîãàòî áåøå íà ÷åòèðèéñåò. Ñàì
ñåäíà çàä áþðîòî ñè, çàòâîðè î÷è è çàïî÷íà äà ïðîñëåäÿâà ïúòÿ íà ïðîêëåòèòå
áèáëèîòå÷íè  êíèãè  îò  ìîìåíòà,  êîãàòî  ãîñïîæèöà Ëîðö ìó ãè áåøå âðú÷èëà
äî... íå çíàåøå äîêîãà.
     Îò  áèáëèîòåêàòà  ãè áåøå çàíåñúë â êàíòîðàòà ñúñ ñïèðàíå â ðåñòîðàíòà
çà  ïèöà, îòêúäåòî áåøå âçåë ïåïåðîíè è äâîéíà ïèöà ñ ãúáè, êîèòî áåøå èçÿë
íà  áþðîòî ñè, äîêàòî òúðñåøå â "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" äâå íåùà - äîáðè øåãè
è êàê  ìîãàò  äà  áúäàò  èçïîëçâàíè.  Ñïîìíÿøå ñè êîëêî áåøå âíèìàâàë âúðõó
êíèãàòà  äà íå ïîïàäíå è íàé-ìàëêàòà êàïêà ñîñ îò ïèöàòà - êîåòî áåøå äîñòà
íåëåïî, êàòî ñå èìàøå ïðåäâèä ôàêòúò, ÷å ñåãà íå ìîæå äà ÿ íàìåðè.
     Áåøå  ïðåêàðàë  ïî-ãîëÿìàòà  ÷àñò  îò ñëåäîáåäà íàä ðå÷òà ñè, â ðàáîòà
âúðõó  øåãèòå,  ïîñëå  â  ïðåïèñâàíå  íà  öÿëàòà çàêëþ÷èòåëíà ÷àñò, òàêà ÷å
ñòèõîòâîðåíèåòî  äà  ïàñâà  ïî-äîáðå.  Êîãàòî  ñå âúðíà âêúùè â ïåòúê êúñíî
ñëåäîáåä,  áåøå âçåë çàâúðøåíàòà ðå÷, íî íå è êíèãèòå. Áåøå ñèãóðåí â òîâà.
Êðåéã  Äæîíñ  ãî áåøå âçåë, êîãàòî áåøå ñòàíàëî âðåìå çà âå÷åðÿòà â "Ðîòàðè
êëóá", è ïàê Êðåéã ãî áåøå îñòàâèë ñëåä òîâà - òî÷íî íàâðåìå, çà äà ìîæå äà
îñêâåðíè èçòðèâàëêàòà "ÄÎÁÐÅ ÄÎØËÈ".
     Áåøå  ïðåêàðàë  ñúáîòà  ñóòðèíòà  â  ãðèæè  çà  ëåêèÿ ñè, íî íåïðèÿòåí
ìàõìóðëóê; îñòàíàëàòà ÷àñò îò óèêåíäà áåøå ïðåêàðàë âêúùè â ÷åòåíå, ãëåäàíå
íà òåëåâèçèÿ è - àêî òðÿáâàøå äà ñè ïðèçíàå - â íàñëàæäàâàíå îò òðèóìôà ñè.
Ïðåç  öåëèÿ óèêåíä äîðè íå áåøå ìèíàâàë ïîêðàé êàíòîðàòà ñè. Áåøå ñèãóðåí â
òîâà.
     "Äîáðå - ïîìèñëè ñè òîé. - Îòòóê íàòàòúê å ïî-òðóäíî. Ñúñðåäîòî÷è ñå."
- Íî îòêðè, ÷å íÿìà íóæäà Äà ñå ñúñðåäîòî÷àâà ÷àê òîëêîâà.
     Áåøå  òðúãíàë  çà  êàíòîðàòà  ñè  â  ïîíåäåëíèê ñëåäîáåä îêîëî ïåò áåç
÷åòâúðò  è  òîãàâà áåøå èççâúíÿë òåëåôîíúò, êîåòî ãî âúðíà îò âðàòàòà. Áåøå
Ñòþ  Éúíãìàí,  êîéòî  èñêàøå  îò íåãî äà ìó íàïèøå ïîëèöà çà ïðèòåæàâàíå íà
æèëèùå.  Òîâà áåøå íà÷àëîòî íà äúæäà îò äîëàðè, êîéòî ñå èçëÿ òàçè ñåäìèöà.
Äîêàòî  ãîâîðåøå ñúñ Ñòþ, ïîãëåäúò ìó áåøå ïîïàäíàë âúðõó äâåòå áèáëèîòå÷íè
êíèãè, êîèòî âñå îùå áÿõà íà ðúáà íà áþðîòî ìó. Êîãàòî çà âòîðè ïúò èçëåçå,
â åäíàòà  ñè  ðúêà  äúðæåøå  êóôàð÷åòî,  à â äðóãàòà - êíèãèòå. Áåøå ñúâñåì
ñèãóðåí â òîâà.
     Áåøå èìàë íàìåðåíèå äà ãè âúðíå â áèáëèîòåêàòà ñúùàòà âå÷åð, íî òîãàâà
ñå áåøå îáàäèë Ôðàíê Ñòèâúíñ, êîéòî èñêàøå äà ãî ïîêàíè äà âå÷åðÿ ñ æåíà ìó
è ïëåìåííèöàòà èì îò Îìàõà, êîÿòî èì áèëà íà ãîñòè (êîãàòî ñè åðãåí â ìàëúê
ãðàä,  äîðè  è  ñëó÷àéíèòå  òè  ïîçíàòè  ñòàâàò íåóìîëèìè ñâàòîâíèöè). Áÿõà
îñòàíàëè  äî  êúñíî  â  ðåñòîðàíòà  íà  Áðåéäè  - äîêúì åäèíàéñåò, êúñíî çà
äåëíè÷íà  âå÷åð  -  è  êîãàòî ñå áåøå âúðíàë âêúùè, ñúâñåì áåøå çàáðàâèë çà
áèáëèîòå÷íèòå êíèãè.
     Ñëåä  òîâà  òå  ñúâñåì  èç÷åçíàõà  îò  ïîãëåäà ìó. Íå áåøå ïîìèñëèë çà
âðúùàíåòî  èì  -  íåî÷àêâàíî  íàðàñíàëàòà ìó ðàáîòà áåøå îòíåëà ïîâå÷åòî îò
âðåìåòî ìó çà ìèñëåíå - ÷àê äî òîâà îáàæäàíå íà áèáëèîòåêàðêàòà Ëîðö.
     "Äîáðå, âåðîÿòíî íå ñúì ãè ìåñòèë îòòîãàâà. Òðÿáâà äà ñà ñè òî÷íî òàì,
êúäåòî ñúì ãè îñòàâèë, êîãàòî ñå ïðèáðàõ âêúùè êúñíî â ïîíåäåëíèê."
     Çà  ìèã  óñåòè ïðèëèâ íà íàäåæäà - ìîæå áè ñà îñòàíàëè â êîëàòà! Ïîñëå
îùå  äîêàòî  ñòàâàøå,  çà  äà ïðîâåðè, ñè ñïîìíè êàê, êîãàòî ñòèãíà âêúùè â
ïîíåäåëíèê,  áåøå ïðåìåñòèë êóôàð÷åòî ñè â ðúêàòà, ñ êîÿòî ãè äúðæåøå. Áåøå
ãî íàïðàâèë, çà äà ìîæå äà èçâàäè êëþ÷à îò äåñíèÿ äæîá íà ñàêîòî ñè. Èçîáùî
íå ãè áåøå îñòàâèë â êîëàòà.
     "È òàêà, êàêâî íàïðàâè, êîãàòî âëåçå?"
     Âèäÿ  ñå  êàê  îòêëþ÷âà  âðàòàòà  íà  êóõíÿòà,  âëèçà ïðåç íåÿ, îñòàâÿ
êóôàð÷åòî ñè íà åäèí êóõíåíñêè ñòîë, îáðúùà ñå ñ êíèãèòå â ðúêà...
     - Î, íå - ïðîìúðìîðè Ñàì. Èçâåäíúæ ëîøîòî ìó ïðåä÷óâñòâèå ñå âúðíà.
     Íà  ïëîòà  äî  ìàëêàòà êóõíåíñêà ïå÷êà èìàøå êàðòîíåí êàøîí ñúñ ñðåäíà
ãîëåìèíà  -  îò  òåçè  çà  íàïèòêè.  Ñòîåøå  òàì âå÷å îò äâå ãîäèíè. Õîðàòà
ïîíÿêîãà  îïàêîâàò â òàêèâà êàøîíè âåùèòå ñè, êîãàòî ñå ìåñòÿò, íî êàøîíèòå
ñòàâàò  îòëè÷íî  è  çà ñúõðàíÿâàíå íà âñÿêàêâè íåùà. Ñàì èçïîëçâàøå òîçè äî
ïå÷êàòà,  çà  äà  ñëàãà  â  íåãî âåñòíèöè. Âñåêè äåí, ñëåä êàòî ñâúðøâàøå ñ
÷åòåíåòî  íà  âåñòíèêà ñè, ãî ñëàãàøå âúòðå - ñàìî ïðåäè ìàëêî áåøå õâúðëèë
òàì äíåøíèÿ âåñòíèê. È ãîðå-äîëó âåäíúæ ìåñå÷íî...
     - Ìðúñíèÿ Äåéâ! - ïðîìúðìîðè Ñàì.
     Ñòàíà îò áþðîòî ñè è ñå âòóðíà â êóõíÿòà.


     4.

     Êàøîíúò ñ îòïå÷àòàíîòî îòñòðàíè ÷îâå÷å ñ ìîíîêúë íà "Äæîíè Óîêúð" áåøå
ïî÷òè  ïðàçåí.  Ñàì ðàçðîâè òúíêàòà êóï÷èíà âåñòíèöè, âúïðåêè ÷å çíàåøå, ÷å
íÿìà  äà  íàìåðè  íèùî,  íî ÿ ðàçðîâè ïî íà÷èíà, ïî êîéòî ãî ïðàâÿò õîðàòà,
êîèòî  ñà  òîëêîâà  îò÷àÿíè,  òà  ïî÷òè  âÿðâàò, ÷å êîãàòî èñêàø íåùî ìíîãî
ñèëíî, òî ìîæå äà ñòàíå. Íàìåðè ñúáîòíèÿ "Ãàçåò" - òîçè, êîéòî áåøå õâúðëèë
ñúâñåì  ñêîðî  - è ïåòú÷íèÿ áðîé. Íèòî ìåæäó òÿõ, íèòî ïîä òÿõ, ðàçáèðà ñå,
èìàøå  êíèãè.  Ñàì  îñòàíà  òàêà çà ìèã ñ ãëàâà, ïúëíà ñ ÷åðíè ìèñëè, ïîñëå
îòèäå  äî  òåëåôîíà  äà  ñå îáàäè íà Ìåðè Âàñúð, êîÿòî ïî÷èñòâàøå êúùàòà ìó
âñåêè ÷åòâúðòúê ñëåäîáåä.
     - Àëî? - îáàäè ñå ñëàáî ðàçòðåâîæåí ãëàñ.
     - Çäðàñòè, Ìåðè. Îáàæäà ñå Ñàì Ïèéáúëñ.
     - Ñàì? - Òðåâîãàòà é ñå çàäúëáî÷è. - Íåùî ëîøî ëè èìà?
     "Äà!  Â  ïîíåäåëíèê  ñëåäîáåä  îíàçè  êó÷êà,  êîÿòî  ðàáîòè â ìåñòíàòà
áèáëèîòåêà, ùå ìå õâàíå. Âåðîÿòíî ñ äâîåí íåëñúí è ñ ìíîãî äúëãè íîêòè."
     Íî,  ðàçáèðà  ñå, íå ìîæåøå äà êàæå íèùî ïîäîáíî, îñîáåíî íà Ìåðè - òÿ
áåøå îò îíåçè íåùàñòíè æåíñêè ñúùåñòâà, êîèòî áÿõà ðîäåíè ïîä ëîøà çâåçäà è
æèâååõà â ñîáñòâåí òúìåí îáëàê îò ñúäáîíîñíè ïðåä÷óâñòâèÿ. Òåçè Ìåðè Âàñúð,
æèâååùè  ïî  ñâåòà,  âÿðâàõà,  ÷å  ñúùåñòâóâàò  îãðîìåí áðîé ÷åðíè ñåéôîâå,
âèñÿùè  íà  òðåòèÿ  åòàæ íà ïðåêúñâàùè ñå âúæåòà íàä îãðîìåí áðîé òðîòîàðè,
êîèòî  î÷àêâàò  ñúäáàòà äà äîâåäå îáðå÷åíèòå òî÷íî ïîä òÿõ. Àêî íå ñåéô, òî
ïèÿí øîôüîð; àêî íå ïèÿí øîôüîð, òî ïðèëèâíà âúëíà (â Àéîâà? Äà, â Àéîâà) -
àêî  íå  ïðèëèâíà âúëíà, òî ìåòåîð. Ìåðè Âàñúð áåøå îò îíåçè èçìú÷åíè õîðà,
êîèòî,  êîãàòî èì ñå îáàäèø ïî òåëåôîíà, âèíàãè èñêàò äà ðàçáåðàò äàëè íÿìà
íåùî ëîøî.
     - Íèùî  -  êàçà  Ñàì.  -  Àáñîëþòíî íèùî ëîøî. Ïðîñòî ñå ÷óäåõ äàëè ñè
âèæäàëà  Äåéâ  â ÷åòâúðòúê. - Âúïðîñúò áåøå ïî÷òè ôîðìàëåí - òàêà èëè èíà÷å
âåñòíèöèòå  ãè íÿìàøå, à Ìðúñíèÿ Äåéâ áåøå åäèíñòâåíèÿò ñúáèðà÷ íà âåñòíèöè
â Äæúíêøúí ñèòè.
     - Äà  -  ïîòâúðäè  Ìåðè.  Ñúðäå÷íîòî ïîòâúðæäåíèå íà Ñàì, ÷å íÿìà íèùî
ëîøî,  ÿ  áåøå  óïëàøèëî îùå ïîâå÷å. Ñåãà â ãëàñà é âèáðèðàøå ñêðèò óæàñ. -
Òîé  äîéäå  äà  âçåìå âåñòíèöèòå. Íå òðÿáâàøå ëè äà ãî ïóñêàì? Íàëè èäâà îò
ãîäèíè è ñè ïîìèñëèõ...
     - Íÿìà  íèùî - êàçà Ñàì è ñå çàõèëè êàòî èäèîò. - Âèäÿõ, ÷å ãè íÿìà, è
ñè ïîìèñëèõ äà ïðîâåðÿ äàëè...
     - Äîñåãà  íå  ñè ïðîâåðÿâàë - ãëàñúò é ñåêíà. - Íàðåä ëè å òîé? Íåùî ñ
Äåéâ ëè ñå å ñëó÷èëî?
     - Íå - êàçà Ñàì. - Èñêàì äà êàæà, íå çíàì. Ïðîñòî... - Ïîñëå ñå ñåòè è
èçêðåùÿ  êàòî  íåíîðìàëåí:  -  Êóïîíèòå!  Çàáðàâèõ  äà  èçðåæà  êóïîíèòå îò
÷åòâúðòúê, òà çàòîâà...
     - Î! - êàçà òÿ. - Ìîæåø äà âçåìåø ìîèòå, àêî èñêàø.
     - Íå, íå áèõ ìîãúë äà íàïðàâÿ òî...
     - Ùå  ãè  äîíåñà  ñëåäâàùèÿ  ÷åòâúðòúê  -  ïðåêúñíà ãî òÿ. - Èìàì ãè ñ
õèëÿäè.  - "Òîëêîâà ìíîãî, ÷å íèêîãà íå áèõ ìîãëà äà ãè óïîòðåáÿ - âñúùíîñò
òîâà  èñêàøå  äà ìó êàæå. - Âñå ïàê íÿêúäå ñúùåñòâóâà ñåéô, êîéòî î÷àêâà äà
ìèíà  ïîä  íåãî,  íÿêàêâî  äúðâî  î÷àêâà  äà  áúäå ïîâàëåíî îò áóðÿ è äà ìå
ïðåìàæå èëè â íÿêàêúâ ìîòåë â Ñåâåðíà Äàêîòà íÿêàêúâ ñåøîàð î÷àêâà äà ïàäíå
îò  ðàôòà âúâ âàíàòà. Æèâîòúò ìè ìè å äàäåí íà çàåì, òàêà ÷å çà êàêâî ñà ìè
ïà÷êà âåñòíèêàðñêè êóïîíè?"
     - Äîáðå  -  êàçà Ñàì. - Ùå áúäå ÷óäåñíî. Áëàãîäàðÿ, Ìåðè, òè ñè ãîëÿìî
ñëàäóð÷å.
     - Ñèãóðåí ëè ñè, ÷å íèùî äðóãî íå ñå å ñëó÷èëî?
     - Àáñîëþòíî  íèùî  -  îòãîâîðè  Ñàì  ïî-ñúðäå÷íî îò âñÿêîãà. Ãëàñúò ìó
çâó÷åøå  êàòî  íà ëóä ïîäîôèöåð, êîéòî êîìàíäâà ìàëêîòî ñè îñòàíàëè âîéíèöè
äà òðúãíàò âúâ ôðîíòàëíà àòàêà ñðåùó áðîíèðàíî êàðòå÷íî ãíåçäî. - "Äàâàéòå,
ìîì÷åòà, îíåçè ñèãóðíî ñà çàñïàëè!"
     - Äîáðå - êàçà Ìåðè ñúñ ñúìíåíèå è Ñàì íàé-ñåòíå óñïÿ äà ñå îòúðâå.
     Ñåäíà  òåæêî íà åäèí îò êóõíåíñêèòå ñòîëîâå è ñå âçðÿ ñ òúæåí ïîãëåä â
ïî÷òè  ïðàçíèÿ  êàøîí  îò  "Äæîíè Óîêúð". Ìðúñíèÿ Äåéâ áåøå èäâàë äà ñúáåðå
âåñòíèöèòå,  êàêòî  ïðàâåøå âñÿêà ïúðâà ñåäìèöà îò ìåñåöà, íî òîçè ïúò òîé,
áåç äà çíàå, áåøå ïîëó÷èë è ìàëêà äîáàâêà: "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà", è "Ëþáèìè
ñòèõîâå   íà   àìåðèêàíñêèÿ  íàðîä".  È  Ñàì  äîáðå  ñè  ïðåäñòàâÿøå  êàêâî
ïðåäñòàâëÿâàõà òå ñåãà.
     Êàøà. Ïðåòîïåíà êàøà.
     Ìðúñíèÿ  Äåéâ  áåøå  åäèí  îò  àëêîõîëèöèòå  íà  Äæúíêøúí ñèòè. Ïîðàäè
íåñïîñîáíîñò  äà  ñå  çàäúðæè íà ïîñòîÿííà ðàáîòà, òîé åäâà ñâúðçâàøå äâàòà
êðàÿ  îò  ÷óæäèòå  îñòàòúöè  è  ïî  òîçè  íà÷èí  ñå  ÿâÿâàøå  äîñòà ïîëåçåí
ãðàæäàíèí. Ñúáèðàøå áóòèëêè, ãîäíè çà âðúùàíå, è êàêòî è äâàíàéñåòãîäèøíèÿò
Êèéò  Äæîðäàí  ñè  èìàøå ìàðøðóò çà âåñòíèöè. Åäèíñòâåíàòà ðàçëèêà áåøå, ÷å
Êèéò  äîñòàâÿøå âåñòíèêà íà Äæúíêøúí ñèòè "Ãàçåò" âñåêè äåí, à Ìðúñíèÿ Äåéâ
Äúíêàí  ãî  ñúáèðàøå - îò Ñàì è Áîã çíàå îùå îò êîëêî ñîáñòâåíèöè íà êúùè â
ãðàäñêàòà  ÷àñò  îêîëî  àâåíþ "Êåëòúí" - âåäíúæ ìåñå÷íî. Ñàì ãî áåøå âèæäàë
ìíîãî  ïúòè  äà  áóòà  ïàçàðñêàòà  ñè  êîëè÷êà,  ïúëíà  ñúñ çåëåíè òîðáè çà
îòïàäúöè,  êúì  öåíòúðà  çà  ïðåòîïÿâàíå,  êîéòî  ñå íàìèðàøå ìåæäó ñòàðàòà
òîâàðíà  ãàðà  è ìàëêèÿ ïðèþò çà áåçäîìíè, êúäåòî Ìðúñíèÿ Äåéâ è îùå äóçèíà
íåãîâè äðóãàðè ïðåêàðâàõà ïîâå÷åòî îò íîùèòå.
     Îñòàíà  ñåäíàë  îùå  íÿêîëêî  ñåêóíäè, ïîñëå ñïðÿ äà áàðàáàíè ñ ïðúñòè
âúðõó  êóõíåíñêàòà  ìàñà,  ñòàíà,  íàõëóçè  ñàêîòî  ñè, èçëåçå è òðúãíà êúì
êîëàòà.



                                  Ãëàâà 5

                             "Óëèöà Àíãúë" (I)


     1.

     Íàìåðåíèÿòà  íà  àâòîðà  íà  òàáåëàòà  áåç ñúìíåíèå áÿõà âúçìîæíî íàé-
äîáðè, íî ïðàâîïèñúò ìó - ëîø. Òàáåëàòà áåøå ïðèêîâàíà êúì åäíà îò êîëîíèòå
íà âåðàíäàòà íà ñòàðàòà êúùà áëèçî äî æåëåçîïúòíàòà ëèíèÿ è ãëàñåøå:
     ÓËÈÖÀ ÀÍÃÚË
     Òúé  êàòî  íà àâåíþ "Æåëåçîïúòíî" - êàêòî íà ïîâå÷åòî óëèöè è ïúòèùà â
Àéîâà  -  íÿìàøå  úãëè*, Ñàì ðåøè, ÷å àâòîðúò íà òàáåëàòà å èñêàë äà íàïèøå
"Óëèöà  Àíãåë".  Å,  è  êàêâî? Ïîìèñëè ñè, ÷å ùîì ïúòÿò êúì àäà å ïîñòëàí ñ
äîáðè  íàìåðåíèÿ, õîðàòà, êîèòî ñå îïèòâàò äà çàïúëíÿò äóïêèòå ïî òîçè ïúò,
çàñëóæàâàò ïîíå ìàëêî óâàæåíèå.
     [* Àíãúë (Angle) - úãúë, angel - àíãåë (àíãë.).]
     "Óëèöà  Àíãúë"  áåøå  ãîëÿìà  ñãðàäà, â êîÿòî â äíèòå, êîãàòî Äæúíêøúí
ñèòè  íàèñòèíà  áåøå  æåëåçîïúòåí  ðàçêëîí,  êàêòî ñè ñïîìíÿøå Ñàì, ñå áÿõà
ïîìåùàâàëè  êàíöåëàðèèòå  íà  æåëåçîïúòíàòà êîìïàíèÿ. Ñåãà òîâà áÿõà ïðîñòî
äâà  êîëîâîçà  ðàáîòåùè  ðåëñè  - è äâàòà â íàïðàâëåíèå èçòîê-çàïàä. Âñè÷êè
îñòàíàëè ðåëñè áÿõà ðúæäÿñàëè è îáðàñëè ñ áóðåíè. Ïîâå÷åòî îò òðàâåðñèòå ãè
íÿìàøå  -  âåðîÿòíî  áÿõà  èçïîëçâàíè  çà  ïîääúðæàíå  íà  îãúíÿ  îò ñúùèòå
áåçäîìíèöè, êîèòî òðÿáâàøå äà îáñëóæâà "Óëèöà Àíãúë".
     Ñàì  ïðèñòèãíà  â ïåò áåç ÷åòâúðò. Ñëúíöåòî õâúðëÿøå ïå÷àëíà, óãàñâàùà
ñâåòëèíà íàä ïðàçíîòî ïîëå, êîåòî çàïî÷âàøå îò êðàÿ íà ãðàäà. Çàä íÿêîëêîòî
ñãðàäè,  êîèòî  ñå  íàìèðàõà  òóê,  ñå  ÷óâàøå  ñÿêàø  áåçêðàéíèÿò òúòåí íà
òîâàðíèòå âëàêîâå. Èçëÿçúë áåøå âå÷åðåí âÿòúð è êîãàòî òîé ñïðÿ êîëàòà ñè è
èçëåçå,  ìîæåøå  äà  ÷óå  ðúæäèâîòî ñêúðöàíå îò ëþëååíåòî íà ñòàðàòà òàáåëà
"Äæúíêøúí  ñèòè"  íàä  èçîñòàâåíàòà  ïëàòôîðìà, êúäåòî åäíî âðåìå õîðàòà ñå
áÿõà êà÷âàëè íà ïúòíè÷åñêèòå âëàêîâå çà Ñåéíò Ëóèñ èëè ×èêàãî - à äîðè è íà
åêñïðåñà  "Ñúíèëàíä", êîéòî â öÿëà Àéîâà ñïèðàøå åäèíñòâåíî â Äæúíêøúí ñèòè
ïî ïúòÿ ñè çà ïðèêàçíèòå öàðñòâà íà Ëàñ Âåãàñ è Ëîñ Àíæåëîñ.
     Ïðèþòúò  çà  áåçäîìíèöè  íÿêîãà áåøå áèë áÿë - ñåãà áåøå îëþùåí è ñèâ.
Ïåðäåòàòà íà ïðîçîðöèòå áÿõà ÷èñòè, íî ñòàðè è óâèñíàëè. Áóðåíè ñå îïèòâàõà
äà  ðàñòàò  âúðõó ïåïåëòà, ïîêðèâàùà äâîðà. Ñàì ñè ïîìèñëè, ÷å äî ìåñåö þíè
òå  ìîãàò  äà  ïîðàñíàò  îùå  åäíà ñòúïêà, íî çàñåãà íÿìàõà ãîëÿì óñïåõ. Äî
íåðàâíèòå ñòúïàëà, êîèòî âîäåõà äî âåðàíäàòà, áåøå ïîñòàâåí ðúæäÿñàë âàðåë.
Ñðåùó  òàáåëàòà "Óëèöà Àíãúë" èìàøå ñúîáùåíèå, ïðèêîâàíî íà äðóãèÿ ñòúëá íà
âåðàíäàòà:
     Â ÒÎÇÈ  ÏÐÈÞÒ  ÏÈÅÍÅÒÎ  Å  ÇÀÁÐÀÍÅÍÎ!  ÀÊÎ  ÈÌÀÒÅ ÁÓÒÈËÊÀ, ÒÐßÁÂÀ ÄÀ ß
ÏÓÑÍÅÒÅ ÒÓÊ, ÏÐÅÄÈ ÄÀ ÂËÅÇÅÒÅ!
     Íåãîâèÿò  êúñìåò áåøå âúòðå. Âúïðåêè ÷å âå÷å áåøå ïî÷òè ñúáîòà âå÷åð è
êðú÷ìèòå  è  áèðàðèèòå íà Äæúíêøúí ñèòè ÷àêàõà, Ìðúñíèÿ Äåéâ áåøå òóê è ïðè
òîâà òðåçâåí. Âñúùíîñò òîé ñåäåøå ñ îùå äâàìà àëêîõîëèöè íà âåðàíäàòà. Áÿõà
çàåòè ñ èçðàáîòâàíåòî íà ïëàêàòè âúðõó ãîëåìè ïðàâîúãúëíèöè îò áÿë êàðòîí è
ñå  ðàäâàõà  â  ðàçëè÷íà  ñòåïåí  íà óñïåõ. ×îâåêúò, êîéòî ñåäåøå íà ïîäà â
äàëå÷íèÿ  êðàé  íà  âåðàíäàòà,  äúðæåøå äÿñíàòà ñè êèòêà ñ ëÿâàòà ñè ðúêà â
óñèëèå  äà  ïðåâúçìîãíå  ñèëíîòî  ñè  òðåïåðåíå.  Òîçè â ñðåäàòà ðàáîòåøå ñ
óâèñíàë  â úãúëà íà óñòàòà åçèê è ïðèëè÷àøå íà ìíîãî ñòàðî äåòå îò äåòñêàòà
ãðàäèíà,  êîåòî  ïîëàãà  âñè÷êè  óñèëèÿ,  çà  äà íàðèñóâà äúðâî, ñ êîåòî äà
ñïå÷åëè  çëàòíà çâåçäà è äà ÿ ïîêàæå íà ìàìà. Ìðúñíèÿ Äåéâ, êîéòî ñåäåøå íà
ñöåïåí  ñòîë  ëþëêà  áëèçî äî ñòúïàëàòà íà âåðàíäàòà, ÿâíî áåøå â íàé-äîáðà
ôîðìà, íî è òðèìàòà èçãëåæäàõà óìîðåíè, ñìà÷êàíè è ñðèíàòè.
     - Çäðàâåé, Äåéâ - êàçà Ñàì, äîêàòî êà÷âàøå ñòúïàëàòà.
     Äåéâ  âäèãíà  î÷è,  ïðèñâè  ãè  è  ñå  óñìèõíà  êîëåáëèâî. Âñè÷êèòå ìó
îñòàíàëè çúáè áÿõà îòïðåä. Óñìèâêàòà ãè ïîêàçâàøå è ïåòòå.
     - Ãîñïîäèí Ïèéáúëñ?
     - Äà - êàçà òîé. - Êàê ñè, Äåéâ?
     - Î,  ìíîãî  ñúì  äîáðå.  Ìíîãî äîáðå. - Òîé ñå îãëåäà. - Åé, ìîì÷åòà,
ïîçäðàâåòå ãîñïîäèí Ïèéáúëñ! Òîé å àäâîêàò!
     ×îâåêúò,  ÷èéòî åçèê ñå ïîäàâàøå îò óñòàòà, âäèãíà ãëàâà, êèìíà êðàòêî
è îòíîâî ñå çàå ñ ïëàêàòà ñè. Îò ëÿâàòà ìó íîçäðà ïðîâèñíà äúëúã ñîïîë.
     - Âñúùíîñò  -  êàçà  Ñàì  -  àç  ñå çàíèìàâàì ñ íåäâèæèìè èìîòè, Äåéâ.
Íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðà...
     - Íîñèø  ëè  ìè  ëîêóì?  -  ðÿçêî ïîïèòà ìúæúò ñ òðåïåðåùèòå ðúöå. Òîé
âúîáùå  íå  âäèãíà  î÷è,  íî  ñúñðåäîòî÷åíàòà  ìó  ãðèìàñà ñå çàäúëáî÷è. Îò
ìÿñòîòî ñè Ñàì ìîæåøå äà âèäè ïëàêàòà ìó - òîé áåøå ïîêðèò ñ äúëãè îðàíæåâè
äðàñêàíèöè, êîèòî ñìúòíî íàïîìíÿõà äóìè.
     - Ìîëÿ? - ïîïèòà Ñàì.
     - Òîâà  å  Ëóêè  -  êàçà  Äåéâ  òèõî.  -  Íå å â íàé-äîáðàòà ñè ôîðìà,
ãîñïîäèí Ïèéáúëñ.
     - Äàéòå ñè ìè ëîêóìà, äàéòå ñè ìè ëîêóìà, äàéòå ñè ìè ïðîêëåòèÿ ëîêóì -
íàïÿâàøå Ëóêè, áåç äà âäèãà î÷è.
     - Ì-ì, ñúæàëÿâàì... - çàïî÷íà Ñàì.
     - Òîé  íå  íîñè  íèêàêúâ  ëîêóì!  - èçâèêà Ìðúñíèÿ Äåéâ. - Ìëúêíè è ñè
ïðàâè ïëàêàòà, Ëóêè! Ñàðà ãè èñêà äî øåñò! Ùå äîéäå ñïåöèàëíî çà òÿõ!
     - Ùå  ñè  íàìåðÿ ïðîêëåòèÿ ëîêóì - êàçà Ëóêè ñ íèñúê ðåøèòåëåí ãëàñ. -
Àêî íå, ùå ÿì êîòåøêè ëàéíà.
     - Íå ìó îáðúùàéòå âíèìàíèå, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - êàçà Äåéâ. - Êàêâî èìà?
     - Àìè,  ïðîñòî ñå ÷óäåõ äàëè íå ñè íàìåðèë äâå êíèãè, êîãàòî ñè âçèìàë
âåñòíèöèòå  ìèíàëèÿ ÷åòâúðòúê? Ñëîæèë ñúì ãè íå êúäåòî òðÿáâà è ñè ïîìèñëèõ
äà ïðîâåðÿ. Èçòè÷à èì ñðîêà îò áèáëèîòåêàòà.
     - Èìàø  ëè ÷åòâúðò äîëàð? - ïîïèòà ðÿçêî ìúæúò ñ âèñÿùèÿ åçèê. - Êîé å
íàé-îòïðåä? Ïîíè÷êè ñúñ ìåä.
     Ñàì  àâòîìàòè÷íî  áðúêíà  â  äæîáà  ñè.  Äåéâ  ïðîòåãíà ðúêà è äîêîñíà
êèòêàòà ìó, ñÿêàø ñå èçâèíÿâàøå.
     - Íå  ìó  äàâàéòå  ïàðè, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - êàçà òîé. - Òîâà å Ðóäîëô.
Òîé  íÿìà íóæäà îò ïîíè÷êè. Òîé è ïîíè÷êèòå âå÷å íå ñå ïîãàæäàò. Ïðîñòî èìà
íóæäà îò åäíà íîù ñúí.
     - Ñúæàëÿâàì - êàçà Ñàì. - Íå ìè äàâàò, Ðóäîëô.
     - Äà, íà íèêîé íå ìó äàâàò - êàçà Ðóäîëô. Îáúðíà ñå îòíîâî êúì ïëàêàòà
ñè è çàìúðìîðè: - Êîëêî çà ïàð÷å? Äâå ïî ïåòäåñåò.
     - Íå  ñúì  âèæäàë  íèêàêâè  êíèãè  - êàçà Äåéâ. - Ñúæàëÿâàì. Ñàìî âçåõ
âåñòíèöèòå  êàêòî  îáèêíîâåíî. Ãîñïîæà Â. áåøå òàì è òÿ ìîæå äà âè êàæå. Íå
ñúì  íàïðàâèë  íèùî  ëîøî.  -  Íî âëàæíèòå ìó, íåùàñòíè î÷è ãîâîðåõà, ÷å íå
î÷àêâà Ñàì äà ìó ïîâÿðâà. Çà ðàçëèêà îò Ìåðè Ìðúñíèÿ Äåéâ Äúíêàí íå æèâååøå
â ñâÿò,  êúäåòî ñúäáàòà ñå êðèå íà ïúòÿ èëè çàä úãúëà - òÿ áåøå îêîëî íåãî.
Òîé æèâååøå â íåÿ ñ ìàëêîòî äîñòîéíñòâî, êîåòî ìó áåøå îñòàíàëî.
     - Âÿðâàì òè. - Ñàì ñëîæè ðúêà íà ðàìîòî íà Äåéâ.
     - Ïðîñòî  èçñèïàõ  êàøîíà  âè  ñ  âåñòíèöè  â åäíà îò òîðáèòå ñè êàêòî
âèíàãè - êàçà Äåéâ.
     - Àêî èìàõ õèëÿäà ëîêóìà, ùÿõ äà ãè èçÿì âñè÷êèòå - êàçà ðÿçêî Ëóêè. -
Ùÿõ  äà  èçãúëòàì  âñè÷êèòå òåçè ïàðàçèòè! Òîâà ñå êàçâà êëüîïà÷êà! Òîâà ñå
êàçâà êëüîïà÷êà! Òîâà ñå êàçâà êëüîïà÷êà çà êëüîïàíå!
     - Âÿðâàì  òè  -  ïîâòîðè  Ñàì è ïîòóïà Äåéâ ïî óæàñíî êëüîùàâîòî ðàìî.
Îñúçíà, ÷å ñå ïèòà äàëè Äåéâ íÿìà áúëõè - òîãàâà Áîã äà ìó å íà ïîìîù. Òàçè
íåáëàãîòâîðèòåëíà  ìèñúë áåøå ïîñëåäâàíà îò äðóãà - çàïèòà ñå äàëè íÿêîé îò
äðóãèòå  ðîòàðèàíöè  - òåçè çäðàâè è ñúðäå÷íè ìîì÷åòà, ïðåä êîèòî áåøå èìàë
òàêúâ óñïåõ ïðåäè ñåäìèöà, áÿõà èäâàëè íàñêîðî â òàçè ÷àñò íà ãðàäà. Çàïèòà
ñå  äàëè  èçîáùî  çíàåõà  çà  "Óëèöà  Àíãúë". Çàïèòà ñå ñúùî è äàëè Ñïåíñúð
Ìàéêúë  Ôðèé  áåøå  ìèñëèë çà õîðà êàòî Ëóêè, Ðóäîëô è Ìðúñíèÿ Äåéâ, êîãàòî
áåøå  ïèñàë,  ÷å íà òîçè ñâÿò íàé-âàæíî å ÷îâåøêîòî äîêîñâàíå - íà òâîÿòà è
ìîÿòà ðúêà. Ïðè ñïîìåíà çà ðå÷òà ñè - òàêà èçïúëíåíà ñ íåâèííî ñàìîõâàëñòâî
è îäîáðåíèå  íà ïðîñòèòå óäîâîëñòâèÿ íà ìàëêèÿ ãðàä, Ñàì ïî÷óâñòâà âúëíà îò
ñðàì.
     - Òîâà å äîáðå - êàçà Äåéâ. - Çíà÷è ìîãà äà äîéäà è ñëåäâàùèÿ ìåñåö?
     - Ðàçáèðà  ñå.  Îòíåñúë  ñè  âåñòíèöèòå â öåíòúðà çà ïðåòîïÿâàíå, íàëè
òàêà?
     - Ú-õú. - Ìðúñíèÿ Äåéâ ïîñî÷è ñ ïðúñò, êîéòî çàâúðøâàøå ñ æúëò, ìðúñåí
íîêúò. - Åé òàì. Íî ñåãà å çàòâîðåíî.
     Ñàì êèìíà.
     - Êàêâî ïðàâèòå? - ïîïèòà òîé.
     - À,  ïðîñòî óáèâàìå âðåìåòî - êàçà Äåéâ è çàâúðòÿ ïëàêàòà, òàêà ÷å äà
ìîæå äà ãî âèäè Ñàì.
     Íà  íåãî  èìàøå  êàðòèíà  íà  óñìèõíàòà  æåíà,  êîÿòî äúðæåøå ïîäíîñ ñ
ïúðæåíî  ïèëå,  è  ïúðâîòî  íåùî, êîåòî ïîðàçè Ñàì, áåøå, ÷å êàðòèíàòà áåøå
õóáàâà  -  íàèñòèíà  õóáàâà. Íåçàâèñèìî îò òîâà äàëè áåøå àëêîõîëèê, èëè íå
Ìðúñíèÿ  Äåéâ èìàøå ïðèðîäåí òàëàíò. Íàä êàðòèíàòà ãðèæëèâî áåøå íàïèñàíî ñ
ïå÷àòíè áóêâè:
     ÏÈËÅØÊÀ ÂÅ×ÅÐß Â I ÌÅÒÎÄÈÑÒÊÀ ÖÚÐÊÂÀ
     Â ÏÎËÇÀ ÍÀ ÏÐÈÞÒÀ ÇÀ ÁÅÇÄÎÌÍÈ
     "ÓËÈÖÀ ÀÍÃÅË"
     15 ÀÏÐÈË
     ÎÒ 18.00 ÄÎ 20.00
     ÅËÀÒÅ ÂÑÈ×ÊÈ
     - Òîâà å ïðåäè ñúáðàíèåòî íà ÀÀ* - êàçà Äåéâ, - íî íà ïëàêàòà íå ìîæåø
äà íàïèøåø çà ÀÀ. Òîâà å, çàùîòî òî å íåùî êàòî òàéíà.
     [* "Àíîíèìíè àëêîõîëèöè" - äðóæåñòâà çà áîðáà ñ àëêîõîëèçìà â ÑÀÙ.]
     - Çíàì  -  êàçà  Ñàì. Çàìúë÷à çà ìàëêî, ïîñëå ïîïèòà: - Õîäèø ëè â ÀÀ?
Àêî  íå  èñêàø  äà îòãîâîðèø, íå îòãîâàðÿé. Çíàì, ÷å âñúùíîñò íå ìè âëèçà â
ðàáîòàòà.
     - Õîäÿ  -  êàçà  Äåéâ,  - íî å òðóäíî, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ. Íÿìàò òîëêîâà
ìíîãî  õàï÷åòà  çà  ÷åðåí äðîá, ÷å äà ìå çàäúðæàò. Èçäúðæàì ìåñåö, ïîíÿêîãà
äâà, à âåäíúæ íå ïèõ ïî÷òè öÿëà ãîäèíà. Íî å òðóäíî. - Òîé ïîêëàòè ãëàâà. -
Íÿêîè  õîðà  íå  ìîãàò äà ñå ñïðàâÿò ñúñ çàäà÷èòå, êàêòî êàçâàò. Àç ñèãóðíî
ñúì åäèí îò òÿõ. Íî ïðîäúëæàâàì äà îïèòâàì.
     Î÷èòå  íà  Ñàì  ñå  âúðíàõà  îòíîâî  âúðõó  æåíàòà  ñ  ïîäíîñà ñ ïèëå.
Êàðòèíàòà  áåøå  ïðåêàëåíî ïîäðîáíà, çà äà áúäå êàðèêàòóðà èëè ñêèöà, íî íå
áåøå  è  æèâîïèñ.  Áåøå ÿñíî, ÷å Ìðúñíèÿ Äåéâ ÿ å íàïðàâèë íàáúðçî, íî áåøå
ïîñòèãíàë äîáðîòàòà íà î÷èòå è ëåêàòà íàñìåøêà â óñòàòà - êàòî ïîñëåäåí ëú÷
â êðàÿ  íà äåíÿ. À íàé-ñòðàííîòî íåùî áåøå, ÷å æåíàòà èçãëåæäàøå ïîçíàòà íà
Ñàì.
     - Òîâà èñòèíñêà ëè÷íîñò ëè å? - ïîïèòà òîé Äåéâ.
     Óñòàòà íà Äåéâ ñå ðàçòåãíà â óñìèâêà.
     - Òîâà  å Ñàðà. Òÿ å ÷óäåñíî ìîìè÷å, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ. Àêî íå áåøå òÿ,
òîâà  ìÿñòî  ùÿõà  äà ñà ãî çàòâîðèëè îùå ïðåäè ïåò ãîäèíè. Òÿ íàìèðà õîðà,
êîèòî  äàâàò  ïàðè  òî÷íî òîãàâà, êîãàòî èçãëåæäà, ÷å äàíúöèòå ñà ïðåêàëåíî
âèñîêè  èëè  ÷å íÿìà äà ìîæåì äà îïðàâèì êúùàòà äîñòàòú÷íî, çà äà çàäîâîëèì
èíñïåêòîðèòå  ïî  æèëèùàòà,  êîãàòî  äîéäàò.  Òÿ íàðè÷à õîðàòà, êîèòî äàâàò
ïàðè,  àíãåëè, íî àíãåëúò å ñàìàòà òÿ. Íàðåêëè ñìå êúùàòà òàêà çàðàäè Ñàðà.
Ðàçáèðà  ñå,  êîãàòî  Òîìè  Ñåéíò Äæîí ïðàâåøå òàáåëàòà, íàïèñà ÷àñò îò íåÿ
ïîãðåøíî,  íî  èìàøå  äîáðè  íàìåðåíèÿ.  -  Ìðúñíèÿ Äåéâ ìëúêíà çà ìîìåíò è
ïîãëåäíà ïëàêàòà ñè. Áåç äà âäèãà ïîãëåä, òîé äîáàâè: - Òîìè ñåãà å ìúðòúâ,
ðàçáèðà ñå. Óìðÿ òàçè çèìà. ×åðíèÿò ìó äðîá ôàëèðà.
     - Î! - êàçà Ñàì è äîáàâè íåëîâêî. - Ñúæàëÿâàì.
     - Íå ñúæàëÿâàéòå. Òàêà ìó å ïî-äîáðå.
     - Êëüîïà÷êà  -  âúçêëèêíà  Ëóêè  è  ñòàíà.  - Êëüîïà÷êà! Íÿìà ëè ìàëêî
ïðîêëåòà  êëüîïà÷êà!  -  Òîé  ïîäíåñå  ïëàêàòà  ñè  íà Äåéâ. Ïîä îðàíæåâèòå
äðàñêàíèöè áåøå íàðèñóâàë ÷óäîâèùíà æåíà, ÷èèòî êðàêà çàâúðøâàõà ñ ïåðêè íà
àêóëà,  êîèòî  òðÿáâàøå  äà  ïðåäñòàâëÿâàò  îáóâêè.  Íà  åäíàòà é ðúêà áåøå
çàêðåïåí  áåçôîðìåí  ïîäíîñ, êîéòî êàòî ÷å ëè áåøå îòðóïàí ñúñ ñèíè çìèè. Ñ
äðóãàòà ñè ðúêà æåíàòà äúðæåøå íÿêàêúâ öèëèíäðè÷åí êàôÿâ ïðåäìåò.
     Äåéâ âçå ïëàêàòà îò Ëóêè è ãî ðàçãëåäà.
     - Òîâà å äîáðî, Ëóêè.
     Óñòíèòå  íà  Ëóêè  ñå  ðàçòåãíàõà  â ëú÷åçàðíà óñìèâêà. Òîé ïîñî÷è êúì
êàôÿâîòî íåùî.
     - Âèæ, Äåéâ! Òÿ íîñè ïðîêëåòèÿ ëîêóì!
     - Ðàçáèðà ñå. Ìíîãî õóáàâî. Âëåç âúòðå è âêëþ÷è òåëåâèçîðà, àêî èñêàø.
Ñåãà ùå çàïî÷íå "Çâåçäíà ïèñòà". Òè êàê ñè, Äîëô?
     - Ðèñóâàì ïî-äîáðå, êîãàòî ñúì íàêèñíàò - êàçà Ðóäîëô è ïîäàäå ïëàêàòà
ñè  íà Äåéâ. Íà íåãî áåøå íàðèñóâàíà ãèãàíòñêà ïèëåøêà êúëêà ñ ìíîãî ìúæå è
æåíè, êîèòî ñòîÿõà îêîëî íåÿ è ÿ ãëåäàõà. - Òîâà å íàïðàâåíî êàòî ôàíòàçèÿ -
êàçà Ðóäîëô íà Ñàì. Ãîâîðåøå ìàëêî çëîáíî.
     - Õàðåñâà ìè - êàçà Ñàì.
     Èñòèíà  áåøå.  Ïëàêàòúò  íà  Ðóäîëô  ìó  íàïîìíÿøå íà êàðèêàòóðà â "Íþ
Éîðêúð"  -  îò  îíåçè,  êîèòî  ïîíÿêîãà  íå  ñå  ðàçáèðàò, çàùîòî ñà òâúðäå
ñþððåàëèñòè÷íè.
     - Äîáðå.  -  Ðóäîëô  ãî  ðàçãëåäà  âíèìàòåëíî.  - Çíà÷è íÿìàòå ÷åòâúðò
äîëàð?
     - Íå - êàçà Ñàì. Ðóäîëô êèìíà.
     - Îò  åäíà  ñòðàíà,  òîâà å äîáðå - êàçà òîé. - Íî, îò äðóãà ñòðàíà, å
ñòðàøíî  ñêàïàíî.  - Òîé âëåçå âúòðå ñëåä Ëóêè è ñëåä ìàëêî ïðåç îòâîðåíàòà
âðàòà   ñå  ÷ó  ìóçèêàòà  íà  "Çâåçäíà  ïèñòà".  Óèëÿì  Øàòíúð  êàçâàøå  íà
àëêîõîëèöèòå  è  íà  îñòàíêèòå  îò "Óëèöà Àíãúë", ÷å ìèñèÿòà èì å õðàáðî äà
îòèäàò  òàì,  êúäåòî  íå å ñòúïâàë ÷îâåøêè êðàê. Ñàì ïðåäïîëîæè, ÷å íÿêîëêî
÷ëåíîâå íà êîìïàíèÿòà âå÷å áÿõà âúòðå.
     - Íà  âå÷åðèòå  íå èäâàò ìíîãî õîðà îñâåí íàøèòå ìîì÷åòà è íÿêîé îò ÀÀ
îò ãðàäà - êàçà Äåéâ, - íî òàêà ïîíå èìàìå êàêâî äà ïðàâèì. Ëóêè âå÷å äîñòà
òðóäíî ãîâîðè, îñâåí êîãàòî ðèñóâà.
     - Òè  ñè  óæàñíî äîáúð - ìó êàçà Ñàì. - Íàèñòèíà, Äåéâ. - Çàùî íå... -
Òîé ñïðÿ.
     - Çàùî  íå  êàêâî,  ãîñïîäèí Ïèéáúëñ? - âåæëèâî ïîïèòà Äåéâ. - Çàùî íå
èçïîëçâàì  äÿñíàòà ñè ðúêà, çà äà ïðèïå÷åëÿ íåùî? Ïî ñúùàòà ïðè÷èíà, ïîðàäè
êîÿòî íÿìàì ðåäîâíà ðàáîòà. Äîêàòî áÿõ çàåò äà ïðàâÿ äðóãè íåùà, ñòàíà âå÷å
ìíîãî êúñíî.
     Ñàì íå ìîæà äà îòâúðíå íèùî.
     - Âñå  ïàê  èìàì ïðåäñòàâà îò òàçè ðàáîòà. Çíàåòå ëè, ÷å ñúì ïîñåùàâàë
ó÷èëèùåòî  "Ëîðèìàð"  â Äåìîéíñ ñ ïúëíà ñòèïåíäèÿ? Íàé-äîáðîòî õóäîæåñòâåíî
ó÷èëèùå  íà  Ñðåäíèÿ çàïàä. Èçõâúð÷àõ îùå â ïúðâèÿ ñåìåñòúð. Çà ïèåíå. Íÿìà
çíà÷åíèå. Èñêàòå ëè äà âëåçåòå è äà èçïèåòå ÷àøà êàôå, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ? Äà
ïî÷àêàòå ìàëêî? Ìîæå äà ñå çàïîçíàåòå ñúñ Ñàðà.
     - Íå, ïî-äîáðå äà ñå âðúùàì. Èìàì äà èçïúëíÿâàì åäíà ïîðú÷êà.
     Íàèñòèíà èìàøå.
     - Äîáðå. Ñèãóðåí ëè ñòå, ÷å íå ìè ñå ñúðäèòå?
     - Íè íàé-ìàëêî.
     Äåéâ ñòàíà.
     - Â  òàêúâ ñëó÷àé àç òðÿáâà äà âëÿçà çà ìàëêî - êàçà òîé. - Áåøå õóáàâ
äåí, íî âå÷å ñòàâà õëàäíî. Ïîæåëàâàì âè ïðèÿòíà âå÷åð, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ.
     - Áëàãîäàðÿ  - êàçà Ñàì, âúïðåêè ÷å ñå ñúìíÿâàøå, ÷å òî÷íî òàçè ñúáîòà
âå÷åð  ùå  å  ìíîãî  ïðèÿòíà. Íî ìàéêà ìó êàçâàøå è íåùî äðóãî: íàé-äîáðèÿò
íà÷èí  äà  âçåìåø åäíî íåïðèÿòíî ëåêàðñòâî å äà ãî ãëúòíåø, êîëêîòî ñå ìîæå
ïî-áúðçî. È òîé ñìÿòàøå äà íàïðàâè òî÷íî òîâà.
     Òðúãíà  îáðàòíî  ïî  ñòúïàëàòà íà "Óëèöà Àíãúë", à Ìðúñíèÿ Äåéâ Äúíêàí
âëåçå âúòðå.


     2.

     Ñàì  ïî÷òè  ñòèãíà äî êîëàòà ñè, íî ïîñëå íàïðàâè çàâîé êúì öåíòúðà çà
ïðåòîïÿâàíå.  Âúðâåøå  ïðåç  îáðàñëàòà  ñ áóðåíè ïåïåëÿâà çåìÿ êúì Êàìäúí è
Îìàõà.  ×åðâåíèòå  ëàìïè  íà  ïåùèòå  ìèãàõà êàòî óìèðàùè çâåçäè. Òîâàðíèòå
âëàêîâå, êîé çíàå çàùî, âèíàãè ãî áÿõà êàðàëè äà ñå ÷óâñòâà ñàìîòåí è ñåãà,
ñëåä ðàçãîâîðà ñè ñ Ìðúñíèÿ Äåéâ, òîé ñå ïî÷óâñòâà ïî-ñàìîòåí îò âñÿêîãà. Â
ìàëêîòî  ñëó÷àè,  êîãàòî  ñå  áåøå  ñðåùàë  ñ  Äåéâ,  äîêàòî  Äåéâ  âçèìàøå
âåñòíèöèòå  ìó,  òîé  ìó  áåøå  èçãëåæäàë âåñåëÿê, ïî÷òè ïàëÿ÷î. Òàçè âå÷åð
îáà÷å  áåøå  íàäíèêíàë  çàä  ãðèìà  ìó  è  òîâà,  êîåòî áåøå âèäÿë, ãî áåøå
íàêàðàëî äà ñå ïî÷óâñòâà íåùàñòåí è áåçïîìîùåí. Äåéâ áåøå ïðîïàäíàë ÷îâåê -
ñïîêîåí,  íî  íàïúëíî  ïðîïàäíàë,  è  èçïîëçâàøå  òîâà, êîåòî î÷åâèäíî áåøå
íåìàëúê òàëàíò, çà äà ðèñóâà ïëàêàòè çà âå÷åðÿ â öúðêâàòà.
     Äî  öåíòúðà  çà ïðåòîïÿâàíå ìîæåøå äà ñå ñòèãíå ñàìî ïðåç öåëè çîíè îò
îòïàäúöè - ïúðâî æúëòåíèêàâè ðåêëàìíè ïðèòóðêè, èçïàäíàëè îò ñòàðèòå áðîåâå
íà "Ãàçåò", ïîñëå ñêúñàíè íàéëîíîâè òîðáè çà áîêëóê è íàêðàÿ öÿë àñòåðîèäåí
ïîÿñ  îò  ñ÷óïåíè  áóòèëêè è ñìà÷êàíè êîíñåðâåíè êóòèè. Êàïàöèòå íà ìàëêàòà
äúñ÷åíà ñãðàäà áÿõà çàòâîðåíè. Íà òàáåëàòà, êîÿòî âèñåøå íà âðàòàòà, ïèøåøå
ïðîñòî "ÇÀÒÂÎÐÅÍÎ".
     Ñàì  çàïàëè  öèãàðà è òðúãíà îáðàòíî êúì êîëàòà ñè. Åäâà áåøå íàïðàâèë
ïåò-øåñò  êðà÷êè,  êîãàòî  âèäÿ  íà  çåìÿòà  íåùî  ïîçíàòî. Âäèãíà ãî. Áåøå
îáëîæêàòà  íà "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". Âúðõó íåÿ èìàøå ïå÷àò
"ÑÎÁÑÒÂÅÍÎÑÒ ÍÀ ÎÁÙÅÑÒÂÅÍÀÒÀ ÁÈÁËÈÎÒÅÊÀ ÍÀ ÄÆÚÍÊØÚÍ ÑÈÒÈ".
     Ñåãà  âå÷å çíàåøå ñúñ ñèãóðíîñò. Áåøå îñòàâèë êíèãèòå âúðõó âåñòíèöèòå
â êàøîíà  îò  "Äæîíè  Óîêúð"  è  ïîñëå ãè áåøå çàáðàâèë. Âúðõó êíèãèòå áåøå
îñòàâÿë  äðóãè  âåñòíèöè - îò âòîðíèê, ñðÿäà è ÷åòâúðòúê. Ïîñëå â ÷åòâúðòúê
ñóòðèíòà  áåøå äîøúë Ìðúñíèÿ Äåéâ è áåøå èçïðàçíèë âñè÷êî òîâà â íàéëîíîâèÿ
ñè  ÷óâàë.  Áåøå õâúðëèë ÷óâàëà â êîëè÷êàòà ñè çà ïàçàð, êîëè÷êàòà çà ïàçàð
áåøå  äîøëà  òóê è ñåãà áå îñòàíàëî ñàìî òîâà - îáëîæêà íà êíèãà ñ òàòóèðàí
âúðõó íåÿ ðàçìàçàí ïå÷àò.
     Ñàì îñòàâè îáëîæêàòà äà ëèòíå îò ïðúñòèòå ìó è áàâíî òðúãíà êúì êîëàòà
ñè.  Èìàøå  äà  èçïúëíÿâà ïîðú÷êà è èçëèçàøå, ÷å ùå òðÿáâà äà ÿ èçïúëíè âúâ
âðåìåòî çà âå÷åðÿ.
     Èçãëåæäà ìó ïðåäñòîåøå äà èçïèå îùå åäíà ãîð÷èâà ÷àøà.



                                  Ãëàâà 6

                             Áèáëèîòåêàòà (II)


     1.

     Íà  ïîëîâèíàòà ïúò äî áèáëèîòåêàòà èçâåäíúæ ìó õðóìíà åäíà èäåÿ - áåøå
òîëêîâà  î÷åâèäíà,  ÷å  ñå  ÷óäåøå  êàê  íå ñå å ñåòèë çà íåÿ ïî-ðàíî. Áåøå
çàãóáèë  äâå  áèáëèîòå÷íè  êíèãè; ïîñëå áåøå îòêðèë, ÷å ñà óíèùîæåíè; çíà÷è
òðÿáâàøå äà ãè ïëàòè.
     È òîâà áåøå âñè÷êî.
     Îñúçíà,  ÷å  Àðäåëèÿ Ëîðö áåøå ïîñòèãíàëà ïî-ãîëÿì óñïåõ â ñòðåìåæà ñè
äà ãî íàêàðà äà ñå ïî÷óâñòâà ÷åòâúðòîêëàñíèê, îòêîëêîòî áåøå ñìÿòàë äîñåãà.
Êîãàòî  äåòå çàãóáè êíèãà - òîâà çà íåãî å êðàÿò íà ñâåòà, - áåçñèëíî òî ñå
ñâèâà  ïîä ñÿíêàòà íà áþðîêðàöèÿòà è ÷àêà äà ñå ïîÿâè Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé.
Íî  Áèáëèîòå÷íà  ïîëèöèÿ  íÿìàøå  è Ñàì êàòî âúçðàñòåí çíàåøå òîâà îòëè÷íî.
Èìàøå  ñàìî ãðàäñêè ñëóæèòåëè êàòî ãîñïîæèöà Ëîðö, êîèòî ïîíÿêîãà ðàçäóâàõà
ïðåêàëåíî  ïðåäñòàâàòà  çà  ìÿñòîòî  ñè  â ñòðóêòóðàòà, è äàíúêîïëàòöè êàòî
íåãî,  êîèòî  ïîíÿêîãà çàáðàâÿõà, ÷å òå ñà êîíåòå, êîèòî òåãëÿò êàðóöàòà, à
íå îáðàòíî.
     "Ùå  âëÿçà, ùå ñå èçâèíÿ è ïîñëå ùå ÿ ïîìîëÿ äà ìè èçïðàòè ñìåòêàòà çà
âúçñòàíîâÿâàíåòî  íà  åêçåìïëÿðèòå - ïîìèñëè Ñàì. - È òîâà å âñè÷êî. Òîâà å
êðàÿò."
     Áåøå óäèâèòåëíî ïðîñòî.
     Âñå  îùå  ëåêî  íåðâåí  è  ìàëêî  ðàçñòðîåí  (íî  ìíîãî  ïî-óâåðåí ïðè
îâëàäÿâàíåòî  íà  òàçè  áóðÿ  â  ÷àøà  âîäà)  Ñàì  ïàðêèðà íà ïðÿêàòà ñðåùó
áèáëèîòåêàòà.  Ëàìïèòå  îò  äâåòå ñòðàíè íà ãëàâíèÿ âõîä ñâåòåõà è õâúðëÿõà
ìåêà,  áÿëà  ñâåòëèíà  âúðõó  ñòúïàëàòà  è  ãðàíèòíàòà  ôàñàäà íà ñãðàäàòà.
Âå÷åðòà  ïðèäàâàøå  íà  ñãðàäàòà  ìåêîòà  è  ïðèâåòëèâîñò, êîÿòî îïðåäåëåíî
ëèïñâàøå  ïðè  ïúðâîòî  ìó ïîñåùåíèå - à ìîæå áè òîâà áåøå ïðîñòî ïðîëåòòà,
êîÿòî  ÿâíî  âå÷å  íàñòúïâàøå - íåùî, êîåòî íå ìîæåøå äà ñå êàæå çà ìðà÷íèÿ
ìàðòåíñêè  äåí,  êîãàòî  òîé  çà  ïðúâ ïúò ñå áåøå ñðåùíàë ñ æèâååùèÿ âúòðå
äðàêîí.  Çàñòðàøèòåëíîòî ëèöå íà êàìåííèÿ ðîáîò áåøå èç÷åçíàëî. Òîâà îòíîâî
ñè áåøå Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà.
     Ñàì  çàïî÷íà  äà  èçëèçà  îò  êîëàòà è ïîñëå ñïðÿ. Ïðåäè ìàëêî ìó áåøå
äîøëî åäíî îòêðîâåíèå - ñåãà âíåçàïíî ñå áåøå ïîÿâèëî îùå åäíî.
     Îòíîâî  ñè  ïðåäñòàâè  ëèöåòî  îò  ïëàêàòà  íà Ìðúñíèÿ Äåéâ - æåíàòà ñ
ïîäíîñà  ñ ïúðæåíî ïèëå. Òàçè, êîÿòî Äåéâ áåøå íàðåêúë Ñàðà. Æåíàòà ñå áåøå
ñòîðèëà  ïîçíàòà  íà  Ñàì  è  èçâåäíúæ íÿêàêâà íåÿñíà âåðèãà â ìîçúêà ìó ñå
âêëþ÷è è òîé ðàçáðà çàùî.
     Òîâà áåøå Íàîìè Õèãèíñ.


     2.

     Íà  ñòúïàëàòà  ñå  ðàçìèíà ñ äâàìà ó÷åíèöè â óíèôîðìà è õâàíà âðàòàòà,
ïðåäè  äà  ñå  çàòâîðè  íàïúëíî.  Âëåçå âúâ ôîàéåòî. Ïúðâîòî íåùî, êîåòî ãî
ïîðàçè, áåøå çâóêúò. Â ÷èòàëíÿòà çàä ìðàìîðíèòå ñòúïàëà â íèêàêúâ ñëó÷àé íå
áåøå  øóìíî,  íî  òîâà  íå  áåøå  è  äúëáîêàòà ÿìà îò òèøèíà, êîÿòî ãî áåøå
ïîñðåùíàëà â ïåòúê íà îáÿä ïðåäè ñåäìèöà.
     "Å,  ñåãà å ñúáîòà âå÷åð - ïîìèñëè ñè òîé. - Äåöàòà ñà ñâîáîäíè è ìîæå
áè ó÷àò çà êîíòðîëíèòå ñè."
     Íî   ùåøå  ëè  Àðäåëèÿ  Ëîðö  äà  òúðïè,  òàêîâà  áúðáîðåíå,  ìàêàð  è
ïðèãëóøåíî?  Àêî  ñå ñúäåøå ïî øóìà, îòãîâîðúò áåøå "äà", íî òîâà â íèêàêúâ
ñëó÷àé   íå  îòãîâàðÿøå  íà  õàðàêòåðà  é.  Âòîðîòî  íåùî  ñå  îòíàñÿøå  äî
åäèíñòâåíîòî ïðåäóïðåæäåíèå çà òèøèíà, êîåòî áåøå ïîñòàâåíî íà òðèíîæíèêà.
     ÒÈØÈÍÀ!
     áåøå  èç÷åçíàëî. Íà íåãîâî ìÿñòî èìàøå ïîðòðåò íà Òîìàñ Äæåôåðñúí. Ïîä
íåãî áåøå íàïèñàí öèòàò:
     "Íå ìîãà äà æèâåÿ áåç êíèãèòå."
     Òîìàñ Äæåôåðñúí (â ïèñìî äî Äæîí Àäàìñ)
     10 þíè, 1815 ã.
     Ñàì ãî ðàçãëåäà çà ìîìåíò è ñè ïîìèñëè, ÷å òîâà ïðîìåíÿ öåëèÿ àðîìàò â
óñòàòà íà ÷îâåê, ðåøèë äà âëåçå â áèáëèîòåêàòà.
     ÒÈØÈÍÀ!
     ïðåäèçâèêâàøå  ÷óâñòâà  íà  òðåâîãà  è íåóäîáñòâî (àìè àêî íà ÷îâåê ìó
êóðêàøå  êîðåìúò  èëè  èçâåäíúæ  ìó  ñå áÿõà ñúáðàëè ãàçîâå, ÷èåòî èçëèçàíå
èçãëåæäàøå íåèçáåæíî è íåâèíàãè áåçøóìíî?). Îáðàòíî,
     "Íå ìîãà äà æèâåÿ áåç êíèãèòå"
     ïðåäèçâèêâàøå  ÷óâñòâà íà çàäîâîëñòâî è ïðåäâêóñâàíå - êàðàøå ÷îâåê äà
ñå ÷óâñòâà òàêà, êàêòî ñå ÷óâñòâàò ãëàäíèòå ìúæå è æåíè, êîãàòî õðàíàòà íàé-
ñåòíå å ïðèñòèãíàëà.
     Êàòî  ñå  ÷óäåøå  êàê  òàêîâà  ìàëêî  íåùî  ìîæå  äà ïðåäèçâèêà òàêàâà
ñúùåñòâåíà ðàçëèêà, Ñàì âëåçå â áèáëèîòåêàòà... è çàìðúçíà íà ìÿñòî.


     3.

     Â ãëàâíàòà  çàëà  áåøå  ìíîãî  ïî-ñâåòëî,  îòêîëêîòî  ïðè  ïúðâîòî  ìó
ïîñåùåíèå,  íî òîâà áåøå ñàìî åäíà îò ïðîìåíèòå. Ñòúëáèòå, êîèòî ñòèãàõà äî
íàé-ãîðíèòå  ðàôòîâå,  ãè  íÿìàøå. Íÿìàøå íóæäà îò òÿõ, çàùîòî ñåãà òàâàíúò
áåøå íà âèñî÷èíà äâà è ïîëîâèíà - òðè ìåòðà, à íå íà äåñåò - åäèíàéñåò. Àêî
èñêàø  äà  ñè âçåìåø êíèãà îò ãîðíèòå ðàôòîâå, òðÿáâàøå ïðîñòî äà ïðèäúðïàø
åäíî  îò ïðúñíàòèòå íàîêîëî ñòîë÷åòà. Ñïèñàíèÿòà áÿõà ïîñòàâåíè â ïîäêàíÿùî
âåòðèëî íà åäíà øèðîêà ìàñà äî áþðîòî çà âçèìàíå íà êíèãè. Äúáîâàòà ñòîéêà,
íà  êîÿòî  áÿõà  âèñåëè  êàòî  êîæè íà óáèòè æèâîòíè, ÿ íÿìàøå. Íÿìàøå ãî è
íàäïèñà
     ÂÐÚÙÀÉÒÅ ÂÑÈ×ÊÈ ÑÏÈÑÀÍÈß ÍÀ ÌÅÑÒÀÒÀ ÈÌ!
     Ðàôòúò  çà  íîâèòå  ðîìàíè  ñè áåøå òàì, íî òàáåëàòà "ÇÀÅÌÀÍÅ ÇÀ ÑÅÄÅÌ
ÄÍÈ"  áåøå  çàìåíåíà  ñ òàáåëà, íà êîÿòî ïèøåøå: "ÏÐÎ×ÅÒÅÒÅ ÍßÊÎÉ ÁÅÑÒÑÅËÚÐ
ÏÐÎÑÒÎ ÇÀ ÓÄÎÂÎËÑÒÂÈÅ!"
     Õîðàòà  -  ïîâå÷åòî îò òÿõ ìëàäè - èäâàõà è ñè îòèâàõà, ãîâîðåõà òèõî.
Íÿêîé ñå õèëåøå. Ëåêè, íåîñúçíàâàíè çâóöè.
     Ñàì  ïîãëåäíà  êúì  òàâàíà  è  îò÷àÿíî  ñå  îïèòà äà ðàçáåðå êàêâî, ïî
äÿâîëèòå, áåøå ñòàíàëî òóê. Íàêëîíåíèòå ïðîçîðöè íà ïîêðèâà ãè íÿìàøå. Íàé-
ãîðíàòà  ÷àñò  íà  ïîìåùåíèåòî  áåøå  ñêðèòà  çàä  ñúâðåìåíåí  âèñÿù òàâàí.
Ñòàðîìîäíèòå   âèñÿùè   ãëîáóñè  áÿõà  çàìåíåíè  îò  ïàíåëíî  ôëóîðåñöåíòíî
îñâåòëåíèå, âãðàäåíî â íîâèÿ òàâàí.
     Åäíà æåíà, êîÿòî îòèâàøå êúì ãëàâíîòî áþðî ñ íÿêîëêî êðèìèíàëíè ðîìàíà
â ðúêà,  ïðîñëåäè ïîãëåäà ìó êúì òàâàíà, íå âèäÿ òàì íèùî íåîáèêíîâåíî è ãî
ïîãëåäíà  ëþáîïèòíî. Åäíî îò ìîì÷åòàòà, êîåòî ñåäåøå çàä äúëãî áþðî îòäÿñíî
íà  ìàñàòà ñúñ ñïèñàíèÿòà, ñìóøêà ñ ëàêúò äðóãàð÷åòàòà ñè è ïîñî÷è êúì Ñàì.
Äðóãî ñå óäàðè ïî ÷åëîòî è âñè÷êè çàõèõèêàõà.
     Ñàì  íå  çàáåëÿçà  íèòî  ïîãëåäèòå,  íèòî õèõèêàíåòî. Íå ñúçíàâàøå, ÷å
ïðîñòî å çàñòàíàë íà âõîäà íà ãëàâíàòà ÷èòàëíÿ è çÿïà êúì òàâàíà ñ îòâîðåíà
óñòà. Îïèòâàøå ñå äà ïîáåðå â óìà ñè òàçè îãðîìíà ïðîìÿíà.
     "Å,  ïîñòàâèëè ñà âèñÿù òàâàí ñëåä ïîñëåäíèÿ ïúò, êîãàòî ñè áèë òóê. È
êàêâî îò òîâà? Âåðîÿòíî òàêà ñå ïåñòè îòîïëåíèå."
     Äà, íî áèáëèîòåêàðêàòà Ëîðö íå áåøå êàçàëà íèùî çà ïðîìåíè.
     Íå  -  çàùî òðÿáâàøå äà ìó êàçâà êàêâîòî è äà áèëî? Ñàì åäâà ëè ìîæåøå
äà ñå íàðå÷å ðåäîâåí ïîñåòèòåë íà áèáëèîòåêàòà, íàëè?
     "Âñå  ïàê  òðÿáâà  äà  å  áèëà  ðàçñòðîåíà.  Ñòîðè  ìè ñå, ÷å å óæàñíî
êîíñåðâàòèâíà. Òîâà íå áè é õàðåñàëî. Íè íàé-ìàëêî."
     Òîâà  áåøå  âÿðíî,  íî  èìàøå  è  íåùî  äðóãî - íåùî îùå ïî-ñìóùàâàùî.
Ïîñòàâÿíåòî  íà âèñÿù òàâàí áåøå ãîëÿìà ðåêîíñòðóêöèÿ. Ñàì íå ðàçáèðàøå êàê
áè  ìîãëî  äà  áúäå  èçâúðøåíî  ñàìî  çà åäíà ñåäìèöà. À âèñîêèòå ðàôòîâå è
âñè÷êè  êíèãè,  êîèòî  áÿõà  ïî  òÿõ? Êúäå áÿõà îòèøëè ðàôòîâåòå? Êúäå áÿõà
îòèøëè êíèãèòå!
     Ñåãà  è  äðóãè  õîðà ãëåäàõà êúì Ñàì - äàæå åäíà îò áèáëèîòåêàðêèòå ãî
ãëåäàøå  îò äðóãàòà ñòðàíà íà áþðîòî çà îáîðîòíè êíèãè. Ïîâå÷åòî îò æèâèòå,
ïðèãëóøåíè ïðèêàçêè â ãîëÿìîòî ïîìåùåíèå áÿõà çàìðåëè.
     Ñàì  ðàçòúðêà  î÷è  - íàèñòèíà ðàçòúðêà î÷è - è îòíîâî ïîãëåäíà íàãîðå
êúì  âèñÿùèÿ  òàâàí  ñ âãðàäåíè ôëóîðåñöåíòíè ïðàâîúãúëíèöè. Òîé âñå îùå ñè
áåøå òàì.
     "Àç íå ñúì â ñúùàòà áèáëèîòåêà! - ïîìèñëè ñè òîé óæàñåíî. - Åòî êúäå å
ïðè÷èíàòà!"
     Îáúðêàíèÿò ìó óì ñå õâàíà ïúðâî çà òàçè ìèñúë è ïîñëå îòíîâî ñå âúðíà -
êàòî  êîòåíöå,  êîåòî ñà ïîäëúãàëè äà ñå õâúðëè âúðõó ñÿíêà. Ïî ñòàíäàðòèòå
íà  öåíòðàëíà  Àéîâà  Äæúíêøúí ñèòè áåøå äîñòà ãîëÿì ãðàä ñ íàñåëåíèå îêîëî
òðèéñåò  è ïåò õèëÿäè äóøè, íî áåøå ñìåøíî äà ñå ìèñëè, ÷å ìîæå äà ïîääúðæà
äâå  áèáëèîòåêè.  Îñâåí òîâà ìÿñòîòî íà ñãðàäàòà è ðàçïîëîæåíèåòî íà çàëàòà
áÿõà ñúùèòå... ïðîñòî âñè÷êî îñòàíàëî áåøå äðóãî.
     Çà  ìèã  Ñàì ñå ïî÷óäè äàëè íå ïîëóäÿâà, íî ïîñëå îòõâúðëè òàçè ìèñúë.
Îãëåäà  ñå  è  ÷àê  ñåãà  çàáåëÿçà, ÷å âñè÷êè ñà ñïðåëè è ãî ãëåäàò. Âñè÷êè
ãëåäàõà  êúì  íåãî.  Ïî÷óâñòâà  ìîìåíòíî  ëóäî æåëàíèå äà êàæå: "Âúðøåòå ñè
ðàáîòàòà  -  ïðîñòî  îòáåëÿçâàì,  ÷å òàçè ñåäìèöà áèáëèîòåêàòà å ðàçëè÷íà."
Âìåñòî  òîâà áàâíî òðúãíà êúì ìàñàòà ñúñ ñïèñàíèÿòà è âçå åäèí åêçåìïëÿð îò
"Þ. Ñ. íþç åíä óúðëä ðèïîðò". Çàïðåëèñòâà ñïèñàíèåòî ñ ïðåñòîðåí èíòåðåñ, à
ñ úãúë÷åòàòà  íà î÷èòå ñè âèäÿ êàê õîðàòà â ÷èòàëíÿòà çàïî÷âàò îòíîâî äà ñå
âðúùàò êúì ðàáîòèòå ñè.
     Êîãàòî  ïî÷óâñòâà,  ÷å  ìîæå äà ñå äâèæè áåç íåíóæíî äà ïðèâëè÷à íè÷èå
âíèìàíèå,  Ñàì  îñòàâè  ñïèñàíèåòî  âúðõó  ìàñàòà  è  òðúãíà  êúì  Äåòñêàòà
áèáëèîòåêà.  Ïî÷óâñòâà  ñå äîíÿêúäå êàòî øïèîíèí, êîéòî ïðåñè÷à òåðèòîðèÿòà
íà  âðàãà. Òàáåëàòà íàä âðàòàòà áåøå ñúùàòà - çëàòíè áóêâè âúðõó òúìåí äúá,
íî  ïëàêàòúò  áåøå  ðàçëè÷åí.  ×åðâåíàòà  øàï÷èöà  â ìîìåíòà íà óæàñíîòî ñè
îòêðèòèå  áåøå  çàìåíåíà îò ïëåìåííèöèòå íà Ïàòîêà Äîíàëä - Õþè, Äþè è Ëóè.
Òå  íîñåõà  áàíñêè  ãàùåòà  è ñå ãìóðêàõà â áàñåéí, ïúëåí ñ êíèãè. Íàäïèñúò
îòäîëó ãëàñåøå:
     ÂËÈÇÀÉÒÅ! ×ÅÒÅÍÅÒÎ Å ×ÓÄÅÑÍÎ!
     - Êàêâî  ñòàâà òóê? - ïðîìúðìîðè Ñàì. Ñúðöåòî ìó çàáè ó÷åñòåíî - óñåòè
ñèòíè  êàï÷èöè  ïîò  ïî  ðúöåòå è ãúðáà ñè. Àêî áåøå ñàìî ïëàêàòúò, ùåøå äà
ïîìèñëè,  ÷å  îíàçè  Ëîðö  ñà  ÿ óâîëíèëè... íî íå áåøå ñàìî ïëàêàòúò. Áåøå
âñè÷êî.
     Îòâîðè  âðàòàòà  íà  Äåòñêàòà  áèáëèîòåêà è íàäíèêíà âúòðå. Âèäÿ ñúùèÿ
ïðèÿòåí  ìàëúê  ñâÿò  ñ  íèñêèòå ìàñè è ñòîë÷åòà, ñúùèòå ñâåòëîñèíè çàâåñè,
ñúùàòà  íèñêà ÷åøìè÷êà â ñòåíàòà. Ñàìî ÷å ñåãà âèñÿùèÿò òàâàí òóê áåøå êàòî
âèñÿùèÿ òàâàí â ãëàâíàòà ÷èòàëíÿ, à ïëàêàòèòå áÿõà ñìåíåíè. Ïèùÿùîòî äåòå â
÷åðíèÿ ñåäàí
     ("Ãëóï÷î,  íàðåêîõà  ãî  Ãëóï÷î.  Ïðåçèðàò  ãî. Ìèñëÿ, ÷å òîâà å ìíîãî
ïîëåçíî, íå ñìÿòàòå ëè?")
     ãî  íÿìàøå,  íÿìàøå  ãî  è  Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé ñ øëèôåðà è ñòðàííàòà
çâåçäà ñ ìíîãî ëú÷è. Ñàì ñå îòäðúïíà, îáúðíà ñå è áàâíî òðúãíà êúì ãëàâíîòî
áþðî  çà  âçèìàíå íà êíèãè. ×óâñòâàøå ñå òàêà, ñÿêàø öÿëîòî ìó òÿëî ñå áåøå
ïðåâúðíàëî â ñòúêëî.
     Äâàìà  ïîìîùíèê-áèáëèîòåêàðè  - ìîì÷å íà ñòóäåíòñêà âúçðàñò è ìîìè÷å -
ãî  ãëåäàõà  êàê ñå ïðèáëèæàâà. Ñàìèÿò Ñàì íå áåøå òîëêîâà ðàçñòðîåí, òà äà
íå çàáåëåæè, ÷å èçãëåæäàõà ìàëêî íåðâíè.
     "Áúäè   âíèìàòåëåí.   Íå...  áúäè  ÍÎÐÌÀËÅÍ.  Òå  âå÷å  òå  ìèñëÿò  çà
ïîëóïîáúðêàí."
     Èçâåäíúæ  ñå  ñåòè  çà  Ëóêè  è  ïî÷òè  ãî  îáõâàíà  óæàñåí  ïîðèâ  çà
ðàçðóøåíèå.  Ïî÷òè  ñå âèæäàøå êàê îòâàðÿ óñòà è êðåùè ñ ïúëåí ãëàñ íà òåçè
äâàìà  íåðâíè  ìëàäåæè  è  èñêà  ìàëêî  îò ïðîêëåòèòå ëîêóìè, çàùîòî òîâà å
êëüîïà÷êà, êëüîïà÷êà, è òî êàêâà.
     Íî âìåñòî äà ãî íàïðàâè, çàãîâîðè ñúñ ñïîêîåí, íèñúê ãëàñ.
     - Ìîæå  áè  ìîæåòå  äà ìè ïîìîãíåòå. Òðÿáâà äà ãîâîðÿ ñ îòãîâîðíèêà íà
áèáëèîòåêàòà.
     - Î,  ñúæàëÿâàì  -  êàçà  ìîìè÷åòî.  - Ãîñïîäèí Ïðàéñ íå å íà ðàáîòà â
ñúáîòà âå÷åð.
     Ñàì  ïîãëåäíà  íàäîëó  êúì  áþðîòî. Êàêòî è ïðè ïðåäèøíîòî ìó èäâàíå â
áèáëèîòåêàòà, äî óñòðîéñòâîòî èìàøå ìàëêà òàáåëêà ñ èìå - íî íà íåÿ âå÷å íå
ïèøåøå
     À. ËÎÐÖ
     Ñåãà áåøå íàïèñàíî
     Ã-Í ÏÐÀÉÑ
     Ñïîìíè ñè êàê Íàîìè áåøå êàçàëà: "Âèñîê ìúæ? Ñëàá? Êúì ïåòäåñåòòå?"
     - Íå   -  êàçà  òîé.  -  Íå  ãîñïîäèí  Ïðàéñ.  Íå  è  ãîñïîäèí  Ïåêúì.
Áèáëèîòåêàðêàòà. Àðäåëèÿ Ëîðö.
     Ìîì÷åòî è ìîìè÷åòî ðàçìåíèõà îçàäà÷åíè ïîãëåäè.
     - Òóê  íå  ðàáîòè  íèêîé íà èìå Àðäåëèÿ Ëîðä - êàçà ìîì÷åòî. - Ìîæå áè
ìèñëèòå çà íÿêàêâà äðóãà áèáëèîòåêà.
     - Íå  Ëîðä  -  êàçà  èì Ñàì. Ãëàñúò ìó ñÿêàø èäâàøå íÿêúäå îòäàëå÷å. -
Ëîðö.
     - Íå - êàçà ìîìè÷åòî. - Ñèãóðíî ãðåøèòå, ñúð.
     Îòíîâî  ãî  ãëåäàõà  âíèìàòåëíî  è  ìàêàð ÷å Ñàì èìàøå æåëàíèå äà áúäå
íàñòîé÷èâ  è äà èì êàæå, ÷å ðàçáèðà ñå, ÷å Àðäåëèÿ Ëîðö ðàáîòè òóê, ÷å ñå å
çàïîçíàë  ñ íåÿ ñàìî ïðåäè îñåì äíè, òîé ñå íàñèëè äà ñå îòêàæå. Ïî íÿêàêúâ
ñòðàíåí  íà÷èí  âñè÷êî èìàøå ñìèñúë, íàëè? Íàèñòèíà, èìàøå ñìèñúë â ðàìêèòå
íà  ïúëíàòà  ëóäîñò,  íî òîâà íå ïðîìåíÿøå ôàêòà, ÷å âúòðåøíàòà ëîãèêà áåøå
áåçóïðå÷íà.  Êàêòî  ïëàêàòèòå, ïðîçîðöèòå íà ïîêðèâà è ñòîéêàòà çà ñïèñàíèÿ
Àðäåëèÿ Ëîðö ïðîñòî áåøå ïðåñòàíàëà äà ñúùåñòâóâà.
     Íàîìè  îòíîâî  çàãîâîðè â ãëàâàòà ìó: "Î! Ãîñïîæèöà Ëîðö, íàëè? Òðÿáâà
äà å áèëî çàáàâíî."
     Íàîìè ïîçíà èìåòî - ïðîìúðìîðè òîé.
     Ñåãà  ïîìîùíèöèòå  íà  áèáëèîòåêàðèòå  ãî ãëåäàõà åäíàêâî âöåïåíåíè îò
óæàñ.
     - Èçâèíåòå  ìå  -  êàçà  Ñàì  è  ñå îïèòà äà ñå óñìèõíå. Ïî÷óâñòâà êàê
ëèöåòî ìó ñå èçêðèâè. - Äíåñ íåùî íå ìè å äîáðå.
     - Äà - êàçà ìîì÷åòî.
     - Ëè÷è ñè - êàçà ìîìè÷åòî.
     "Ìèñëÿò,  ÷å  ñúì ëóä - ïîìèñëè ñè Ñàì, - è êîëêîòî è äà å ñòðàííî, íè
íàé-ìàëêî íå ãè îáâèíÿâàì."
     - Èìà ëè îùå íåùî? - ïîïèòà ìîì÷åòî.
     Ñàì  îòâîðè óñòà äà êàæå, ÷å íÿìà è ïîñëå áúðçî äà ñè òðúãíå, íî ïîñëå
ïðîìåíè ðåøåíèåòî ñè. Áåøå êàçàë "à" - òðÿáâàøå äà êàæå è "á".
     - Îò êîëêî âðåìå ãëàâåí áèáëèîòåêàð å ãîñïîäèí Ïðàéñ?
     Äâàìàòà ïîìîùíèöè ðàçìåíèõà îùå åäèí ïîãëåä. Ìîìè÷åòî ñâè ðàìåíå.
     - Îòêàêòî ñìå òóê - êàçà òÿ, - íî òîâà íå å ìíîãî îòäàâíà, ãîñïîäèí...
     - Ïèéáúëñ  -  êàçà  Ñàì  è  ïðîòåãíà  ðúêà.  - Ñàì Ïèéáúëñ. Ñúæàëÿâàì.
Ìàíèåðèòå ìè, èçãëåæäà, ñà îòëåòåëè çàåäíî ñ îñòàòúêà îò óìà ìè.
     Äâàìàòà  ìàëêî  ñå  óñïîêîèõà  - òîâà áåøå íåùî, êîåòî íå ìîæåøå äà ñå
îïðåäåëè  òî÷íî,  íî  ãî  èìàøå  è  òî  ïîìîãíà  íà Ñàì ñúùî äà ñå óñïîêîè.
Íåçàâèñèìî  ÷å  áåøå  ðàçñòðîåí,  òîé  áåøå  óñïÿë  äà  ïîêàæå ïîíå ÷àñò îò
íåìàëêàòà  ñè  ñïîñîáíîñò  äà  ïðåäðàçïîëàãà  õîðàòà.  Àêî  åäèí  àãåíò  íà
íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðàõîâêè íå ìîæå äà ãî ïðàâè, çíà÷è òðÿáâà äà ñè òúðñè
íîâî çàíÿòèå.
     - Àç ñúì Ñèíòèÿ Áåðèãàí - êàçà ìîìè÷åòî è ðàçäðóñà ðúêàòà ìó. - À òîâà
å Òîì Ñòàíôîðä.
     - Ïðèÿòíî  ìè  å  -  êàçà Òîì Ñòàíôîðä. Íå èçãëåæäàøå ñúâñåì ñèãóðåí â
òîâà, íî ñúùî áúðçî ðàçäðóñà ðúêàòà íà Ñàì.
     - Èçâèíåòå!  - íàìåñè ñå æåíàòà ñ êðèìèíàëíèòå ðîìàíè. - Ìîæå ëè íÿêîé
äà ìå îáñëóæè? Ùå çàêúñíåÿ çà èãðàòà ñè íà áðèäæ.
     - Àç  ùå  ãî  íàïðàâÿ  - êàçà Òîì íà Ñèíòèÿ è òðúãíà êúì áþðîòî, çà äà
çàïèøå êíèãèòå íà æåíàòà.
     - Òîì  è  àç ó÷èì â êîëåæà "×àïúëòúí Äæóíèúð", ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - êàçà
ìîìè÷åòî.  -  Òîâà  å  ðàáîòà  è  ó÷åíèå  åäíîâðåìåííî. Àç ñúì òóê âå÷å òðè
ñåìåñòúðà - ãîñïîäèí Ïðàéñ ìå íàå ìèíàëàòà ïðîëåò. Òîì äîéäå ïðåç ëÿòîòî.
     - Ãîñïîäèí Ïðàéñ åäèíñòâåíèÿò ùàòåí ñëóæèòåë ëè å?
     - Ú-õú. - Òÿ èìàøå êðàñèâè ÷åðíè î÷è è ñåãà òîé âèäÿ â òÿõ ñú÷óâñòâèå.
- Êàêâî èìà?
     - Íå  çíàì.  -  Ñàì  îòíîâî ïîãëåäíà íàãîðå. Íå ìîæåøå äà ñå ñòúðïè. -
Òîçè âèñÿù òàâàí òóê ëè å îòêàêòî ðàáîòèòå?
     Òÿ ïðîñëåäè ïîãëåäà ìó.
     - Å, íå çíàì êàê ñå êàçâà, íî ñè å òàêà, îòêàêòî ñúì òóê.
     - Çíàåòå ëè, ñïîìíÿì ñè, ÷å íà ïîêðèâà èìàøå ïðîçîðöè.
     Ñèíòèÿ ñå óñìèõíà.
     - Å,  òàêà  å.  Èñêàì äà êàæà, ÷å òå ñå âèæäàò îò âúíøíàòà ñòðàíà, àêî
îáèêîëèòå  ñãðàäàòà.  È, ðàçáèðà ñå, âèæäàò ñå îò øêàôîâåòå çà êíèãè, íî ñà
çàêîâàíè.  Èìàì  ïðåäâèä  ïðîçîðöèòå,  à íå øêàôîâåòå. Ìèñëÿ, ÷å ñà òàêà îò
ãîäèíè.
     "Îò ãîäèíè."
     - È íèêîãà íå ñòå ÷óâàëè çà Àðäåëèÿ Ëîðö?
     Òÿ ïîêëàòè ãëàâà
     - Íå. Ñúæàëÿâàì.
     - À çà Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ? - èìïóëñèâíî ïîïèòà Ñàì.
     Òÿ ñå ðàçñìÿ.
     - Ñàìî  îò  ñòàðàòà  ìè  ëåëÿ.  Åäíî âðåìå òÿ ìè êàçâàøå, ÷å àêî íå ñè
âúðíà  êíèãèòå  íàâðåìå, Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ ùå ìå àðåñòóâà. Íî òîâà áåøå
îùå â Ïðîâèäàíñ, ùàòà Ðîóä Àéëàíä, êîãàòî áÿõ ìàëêà. Ìíîãî îòäàâíà.
     "Ðàçáèðà  ñå  -  ïîìèñëè  ñè  Ñàì, - ìîæå áè îùå ïðåäè äåñåò-äâàíàéñåò
ãîäèíè. Êîãàòî ïî çåìÿòà ñà õîäèëè äèíîçàâðè."
     - Å,  áëàãîäàðÿ  çà  èíôîðìàöèÿòà  - êàçà òîé. - Íÿìàõ íàìåðåíèå äà âè
ïîáúðêâàì.
     - Íèùî òàêîâà íå ñòå íàïðàâèëè.
     - Ìèñëÿ, ÷å ìàëêî ãî íàïðàâèõ. Ïðîñòî ñå îáúðêàõ çà ìèã.
     - Êîÿ  å  òàçè  Àðäåëèÿ  Ëîðö?  - ïîïèòà Òîì Ñòàíôîðä, ùîì ñå âúðíà. -
Èìåòî ìè å ïîçíàòî, íî äà ïóêíà, àêî çíàì ñ êàêâî.
     - Òî÷íî òîâà å! È àç âñúùíîñò íå çíàì - êàçà Ñàì.
     - Å,  óòðå  å çàòâîðåíî, íî â ïîíåäåëíèê ñëåäîáåä è ïîíåäåëíèê âå÷åðòà
ãîñïîäèí  Ïðàéñ  ùå  áúäå òóê - êàçà ìîì÷åòî. - Ìîæå áè òîé ìîæå äà âè êàæå
òîâà, êîåòî èñêàòå äà çíàåòå.
     Ñàì êèìíà.
     - Ìèñëÿ, ÷å ùå äîéäà äà ñå âèäÿ ñ íåãî. Áëàãîäàðÿ âè îùå âåäíúæ.
     - Òóê ñìå, çà äà ïîìàãàìå, ñ êàêâîòî ìîæåì - êàçà Òîì. - Æåëàÿ ñàìî äà
ìîæåõìå äà âè ïîìîãíåì ïîâå÷å, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ.
     - Àç ñúùî - êàçà Ñàì.


     4.

     ×óâñòâàøå   ñå  äîáðå,  äîêàòî  ñòèãíà  äî  êîëàòà,  à  ïîñëå,  êîãàòî
îòêëþ÷âàøå  âðàòàòà,  ñÿêàø  âñè÷êè  ìóñêóëè  íà  êîðåìà  è  êðàêàòà  ìó ñå
îòïóñíàõà  êàòî  ìúðòâè.  Íàëîæè  ñå  äà  ñå ïîäïðå ñ ðúêà âúðõó ïîêðèâà íà
êîëàòà, çà äà íå ïàäíå, äîêàòî îòâîðè âðàòàòà. Íå âëåçå, à ïðîñòî ïàäíà çàä
êîðìèëîòî  è îñòàíà òàêà - äèøàøå òåæêî è ñ èçâåñòíà òðåâîãà ñå ïèòàøå äàëè
íÿìà äà ïðèïàäíå.
     "Êàêâî  ñòàâà  òóê?  ×óâñòâàì  ñå  êàòî  ãåðîé  îò  ñòàðîòî øîó íà Ðîä
Ñúðëèíã:  Ïðåäñòàâÿì  âè  Ñàìþúë Ïèéáúëñ, áèâø æèòåë íà Äæúíêøúí ñèòè, ñåãà
ïðîäàâàù íåäâèæèìè èìîòè è öåëèÿ ñè æèâîò â... Çîíàòà íà çäðà÷à."
     Äà,  òî÷íî íà òîâà ïðèëè÷àøå. Ñàìî ÷å äà ãëåäàø êàê õîðàòà ñå ñðåùàò ñ
íåîáÿñíèìè  ïðèêëþ÷åíèÿ  ïî  òåëåâèçèÿòà,  áåøå  çàáàâíî. Ñàì îòêðèâàøå, ÷å
íåîáÿñíèìîòî ãóáè ìíîãî îò î÷àðîâàíèåòî, êîãàòî òè ñè òîçè, êîéòî òðÿáâà äà
ñå áîðè ñ íåãî.
     Ïîãëåäíà  êúì  îòñðåùíàòà  ñòðàíà íà óëèöàòà, êúì áèáëèîòåêàòà, êúäåòî
õîðàòà  âëèçàõà  è  èçëèçàõà ïîä ìåêàòà ñâåòëèíà íà âèñÿùèòå ëàìïè. Ñòàðàòà
ãîñïîæà  ñ  êðèìèíàëíèòå  ðîìàíè  âúðâåøå  çàáúðçàíî  ïî  óëèöàòà  âåðîÿòíî
çàãðèæåíà  çà  èãðàòà  ñè  íà  áðèäæ.  Äâå  ìîìè÷åòà  ñëèçàõà ïî ñòúïàëàòà,
ãîâîðåõà  ñè  è  ñå ñìååõà, ïðèòèñêàõà êíèãè äî íàïúïèëèòå ñè ãúðäè. Âñè÷êî
èçãëåæäàøå   ñúâñåì  íîðìàëíî...  è,  ðàçáèðà  ñå,  ÷å  áåøå.  Íåíîðìàëíàòà
áèáëèîòåêà  áåøå îíàçè, â êîÿòî áåøå âëÿçúë ïðåäè ñåäìèöà. Ïðåäïîëàãàøå, ÷å
åäèíñòâåíàòà  ïðè÷èíà  ñòðàííîñòèòå  äà  íå  ãî  ïîðàçÿò ïî-ñèëíî, áåøå, ÷å
ìèñëèòå ìó áÿõà çàåòè ñ îíàçè ïðîêëåòà ðå÷.
     "Íå  ìèñëè  çà òîâà - çàïîâÿäà ñè òîé, ìàêàð äà ãî áåøå ñòðàõ, ÷å òîâà
ùå  å  åäèí  îò  îíåçè  ïúòè,  êîãàòî  óìúò ìó ïðîñòî íÿìà äà ñå ïîä÷èíè íà
çàïîâåäòà. - Íàïðàâè êàòî Ñêàðëåò ÎÕàðà è îñòàâè ìèñëèòå çà óòðå. Ñëåä êàòî
èçãðåå ñëúíöåòî, âñè÷êî ùå áúäå ìíîãî ïî-ñìèñëåíî."
     Âêëþ÷è êîëàòà íà ñêîðîñò è ïðåç öåëèÿ ïúò äî äîìà ñè ìèñëåøå çà òîâà.



                                  Ãëàâà 7

                                Íîùíè óæàñè


     1.

     Ïúðâîòî  íåùî,  êîåòî  íàïðàâè,  ñëåä  êàòî  âëåçå,  áåøå  äà  ïðîâåðè
ñúîáùåíèÿòà,  çàïèñàíè  îò  òåëåôîííèÿ ñåêðåòàð. Êîãàòî âèäÿ, ÷å ëàìïè÷êàòà
"ÇÀÏÈÑÀÍÈ ÑÚÎÁÙÅÍÈß" ñâåòè, ñúðöåòî ìó çàáè ñèëíî.
     "Òîâà  ùå  å  òÿ.  Íå çíàì âñúùíîñò êîÿ å, íî çàïî÷âàì äà ìèñëÿ, ÷å òÿ
íÿìà äà ñå óñïîêîè, äîêàòî íå ìå äîêàðà äî ïúëíà ëóäîñò."
     "Òîãàâà  íå  ãè  ïðîñëóøâàé" - çàãîâîðè äðóãà ÷àñò îò ìîçúêà ìó è ñåãà
Ñàì  áåøå  òîëêîâà îáúðêàí, ÷å íå ìîæåøå äà êàæå äàëè òîâà å ðàçóìíà ìèñúë,
èëè íå. Èçãëåæäàøå ðàçóìíà, íî áåøå è ìàëêî ñòðàõëèâà. Âñúùíîñò...
     Òîé  îñúçíà,  ÷å ñòîè, ñàìî ñòîè, ïîòè ñå è ãðèçå íîêòèòå ñè. Èçâåäíúæ
èçñóìòÿ - òèõ, îò÷àÿí çâóê.
     "Îò ÷åòâúðòè êëàñ äî ëóäíèöàòà - ïîìèñëè ñè òîé. - Å, ïðîêëåò äà áúäà,
àêî óñïååø, ðîæáî."
     Íàòèñíà êîï÷åòî.
     - Çäðàñòè!  -  êàçà  ìúæêè  ãëàñ, äðåçãàâ îò óèñêèòî. - Ãîâîðè Äæîóçåô
Ðàíäîâñêè, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ. Ñöåíè÷íîòî ìè èìå å Íåâåðîÿòíèÿ Äæî. Ïðîñòî ñå
îáàæäàì äà âè áëàãîäàðÿ, ÷å ìå çàìåñòèõòå íà îíîâà ñúáðàíèå íà "Êèâàíè" èëè
êàê ñå êàçâàøå. Èñêàõ äà âè êàæà, ÷å ñå ÷óâñòâàì ìíîãî ïî-äîáðå - âðàòúò ìè
å ñàìî íàâåõíàò, à íå ñ÷óïåí, êàêòî ìèñëåõà îòíà÷àëî. Èçïðàùàì âè öÿë êî÷àí
áåçïëàòíè  áèëåòè  çà ïðåäñòàâëåíèåòî. Ðàçäàéòå ãè íà ïðèÿòåëèòå ñè. Áúäåòå
çäðàâ. Áëàãîäàðÿ îùå âåäíúæ. Äîâèæäàíå.
     Ëåíòàòà  ñïðÿ. Âêëþ÷è ñå ëàìïè÷êàòà "ÂÑÈ×ÊÈ ÑÚÎÁÙÅÍÈß ÏÐÎÑËÓØÀÍÈ". Ñàì
èçñóìòÿ  ïî àäðåñ íà íåðâèòå ñè - àêî Àðäåëèÿ Ëîðö èñêàøå òîé äà ñå ñòðÿñêà
îò   ñåíêè,   áåøå  ïîëó÷èëà  òî÷íî  òîâà,  êîåòî  èñêàøå.  Íàòèñíà  áóòîíà
"ÏÐÅÍÀÂÈÂÀÍÅ"  è  ãî  ïîðàçè  åäíà íîâà ìèñúë. Ïðåíàâèâàíåòî íà ëåíòàòà, íà
êîÿòî  áÿõà  ñúîáùåíèÿòà,  ìó  áåøå  ñòàíàëî  íàâèê, íî òîâà îçíà÷àâàøå, ÷å
ñòàðèòå  ñúîáùåíèÿ  èç÷åçâàõà  ïîä íîâèòå. Ñúîáùåíèåòî íà Íåâåðîÿòíèÿ Äæî å
èçòðèëî  ïðåäèøíîòî  ñúîáùåíèå  íà  Àðäåëèÿ. Åäèíñòâåíîòî äîêàçàòåëñòâî, ÷å
òàçè æåíà ñúùåñòâóâà, ãî íÿìàøå.
     Íî  òîâà  íå áåøå âÿðíî, íàëè? Ñúùåñòâóâàøå ÷èòàòåëñêàòà ìó êàðòà. Òîé
áåøå  ñòîÿë  ïðåä  òîâà  ïðîêëåòî  áþðî çà çàïèñâàíå è ÿ áåøå ãëåäàë êàê ñå
ïîäïèñâà ñ ãîëåìè, çàâúðòåíè áóêâè.
     Ñàì  èçâàäè  ïîðòôåéëà ñè è ãî ïðåðîâè òðè ïúòè, ïðåäè äà ïðèçíàå ïðåä
ñåáå  ñè,  ÷å  ÷èòàòåëñêàòà  êàðòà ñúùî ÿ íÿìà. È ñè ïîìèñëè, ÷å çíàå çàùî.
Ñìúòíî ñè ñïîìíÿøå, ÷å ÿ ïúõíà â äæîáà íà ïîäâúðçèÿòà íà "Ëþáèìè ñòèõîâå íà
àìåðèêàíñêèÿ íàðîä".
     Çà ïî-ãîëÿìà ñèãóðíîñò.
     Çà äà íå ÿ çàãóáè.
     Ñòðàõîòíî. Ïðîñòî ñòðàõîòíî.
     Ñåäíà  íà  êàíàïåòî è ñòèñíà ÷åëîòî ñè ñ ðúöå. Ãëàâàòà çàïî÷âàøå äà ãî
áîëè.


     2.

     Ñëåä  ïåòíàéñåò  ìèíóòè  âå÷å  ñè  òîïëåøå  êîíñåðâà ñóïà íà ïå÷êàòà -
íàäÿâàøå  ñå,  ÷å  ìàëêî  ãîðåùà õðàíà ùå ìó ïîìîãíå çà ãëàâàòà è îòíîâî ñå
ñåòè  çà  Íàîìè  -  Íàîìè,  êîÿòî òîëêîâà ïðèëè÷àøå íà æåíàòà îò ïëàêàòà íà
Ìðúñíèÿ  Äåéâ.  Âúïðîñúò,  äàëè  Íàîìè  âîäåøå íÿêàêúâ òàåí æèâîò ïîä èìåòî
Ñàðà,  áåøå  îòñòúïèë ìÿñòî íà íåùî, êîåòî èçãëåæäàøå ìíîãî ïî-âàæíî ïîíå â
òîçè ìîìåíò: Íàîìè çíàåøå êîÿ áåøå Àðäåëèÿ Ëîðö. Íî ðåàêöèÿòà é íà èìåòî...
áåøå ìàëêî ñòðàííà, íàëè? Áåøå ÿ ñòðåñíàëà çà ìîìåíò è òÿ áåøå çàïî÷íàëà äà
ñå  øåãóâà  ïî  òîçè ïîâîä, à ïîñëå òåëåôîíúò èççâúíÿ - áåøå ñå îáàäèë Áúðò
Àéâúðñúí - è...
     Ñàì  ñå  îïèòà  äà ïîâòîðè â óìà ñè ðàçãîâîðà è áåøå ðàçî÷àðîâàí êîëêî
ìàëêî  ñè  ñïîìíÿ  îò  íåãî. Íàîìè áåøå êàçàëà, ÷å Àðäåëèÿ å îñîáåíà, òî÷íî
òàêà;  áåøå  ñèãóðåí â òîâà, íî ïî÷òè íèùî äðóãî. Òîãàâà íå áåøå èçãëåæäàëî
òîëêîâà  âàæíî.  Âàæíîòî  òîãàâà  áåøå,  ÷å  êàðèåðàòà  ìó  êàòî ÷å ëè áåøå
íàïðàâèëà  ãîëÿì  ñêîê.  È òîâà âñå îùå áåøå âàæíî, íî ñÿêàø áëåäíååøå ïðåä
äðóãîòî.  Â  äåéñòâèòåëíîñò  ïðåä  äðóãîòî  áëåäíååøå  âñè÷êî.  Ìèñëèòå  ìó
ïðîäúëæàâàõà  äà  ñå âðúùàò êúì òàçè ìîäåðíà ãëóïîñò - âèñÿùèÿ òàâàí, è êúì
íèñêèòå  ðàôòîâå  çà  êíèãè.  Íå  ñìÿòàøå,  ÷å  å  ëóä - íè íàé-ìàëêî, - íî
çàïî÷âàøå  äà  ÷óâñòâà,  ÷å  àêî íå ñå îïðàâè ñ òîâà íåùî, ìîæå äà ïîëóäåå.
Ñÿêàø áåøå îòêðèë äóïêà â öåíòúðà íà ãëàâàòà ñè - òîëêîâà äúëáîêà, ÷å â íåÿ
ìîæåøå  äà õâúðëÿø íåùà, áåç äà ñå ÷óå ïëÿñúê, íåçàâèñèìî êîëêî ãîëåìè áÿõà
íåùàòà,  êîèòî  õâúðëÿø,  èëè êîëêî äúëãî ñè î÷àêâàë çâóêà ñ íàîñòðåíè óøè.
Ìèñëåøå,  ÷å  òîâà  ÷óâñòâî  ùå  îòìèíå  - ìîæå áè - íî çàñåãà ñå ÷óâñòâàøå
óæàñíî.
     Çàâúðòÿ ãàçòà ïîä ñóïàòà íà ïî-ñëàáî, âëåçå â êàáèíåòà è íàìåðè íîìåðà
íà  òåëåôîíà  íà  Íàîìè. Òîé èççâúíÿ òðè ïúòè, ñëåä êîåòî ïèñêëèâ ñòàð÷åñêè
ãëàñ êàçà:
     - Êîé å, ìîëÿ?
     Ñàì  âåäíàãà  ðàçïîçíà ãëàñà, âúïðåêè ÷å íå áåøå âèæäàë ñîáñòâåíè÷êàòà
ìó ëè÷íî ïî÷òè îò äâå ãîäèíè. Áåøå ðàçíåáèòåíàòà ìàéêà íà Íàîìè.
     - Çäðàâåéòå, ãîñïîæî Õèãèíñ - êàçà òîé. - Îáàæäà ñå Ñàì Ïèéáúëñ.
     Ñïðÿ  â  î÷àêâàíå  äà  ÷óå íåéíîòî: "Î, çäðàâåé, Ñàì" èëè ìîæå áè "Êàê
ñè?",  íî  ñå  ÷óâàøå  ñàìî òåæêîòî åìôèçåìíî äèøàíå íà ãîñïîæà Õèãèíñ. Ñàì
íèêîãà  íå  áåøå  áèë ìåæäó ëþáèìöèòå é è, èçãëåæäà, îòñúñòâèåòî ìó íå áåøå
íàêàðàëî ñúðöåòî é äà ãî îáèêíå ïîâå÷å.
     Òÿ  ìàé  íÿìàøå  íàìåðåíèå  äà  ïîïèòà  è  Ñàì ðåøè, ÷å òîé ìîæå äà ãî
íàïðàâè.
     - Êàê ñòå, ãîñïîæî Õèãèíñ?
     - Ïîíÿêîãà äîáðå, ïîíÿêîãà çëå.
     Çà ìèã ñå ñìóòè. Äóìèòå é ïðèëè÷àõà íà åäíà îò îíåçè ãàòàíêè, íà êîèòî
íÿìà  ïðàâèëåí  îòãîâîð.  "Ìú÷íî  ìè  å  çà âàñ" íå ñòàâàøå, íî "Ðàäâàì ñå,
ãîñïîæî Õèãèíñ!" ùåøå äà ïðîçâó÷è îùå ïî-çëå.
     Òîé ñå ñïðÿ íà âúïðîñà äàëè ìîæå äà ãîâîðè ñ Íàîìè.
     - Íÿìà ÿ òàçè âå÷åð. Íå çíàì êîãà ùå ñå âúðíå.
     - Áèõòå ëè ìîãëè äà ÿ ïîìîëèòå äà ìè ñå îáàäè?
     - Ëÿãàì  ñè.  Íå  ìå  ìîëåòå äà é îñòàâÿì áåëåæêà. Àðòðèòúò ìè å ìíîãî
çëå.
     Ñàì âúçäúõíà.
     - Ùå ñå îáàäÿ óòðå.
     - Óòðå  ñóòðèí  ùå õîäèì íà öúðêâà - îòáåëÿçà ãîñïîæà Õèãèíñ ñúñ ñúùèÿ
áåçèçðàçåí,  áåçïîìîùåí  ãëàñ,  -  à  óòðå  ñëåäîáåä  å  ïúðâèÿò  ïèêíèê íà
áàïòèñòêàòà ìëàäåæ çà ñåçîíà. Íàîìè å îáåùàëà äà ïîìîãíå.
     Ñàì  ðåøè  äà ñå îòêàæå. Áåøå ÿñíî, ÷å ãîñïîæà Õèãèíñ äúðæè, êîëêîòî å
âúçìîæíî,  äà  íå  ñå  íàìåñâà  â îòíîøåíèÿòà íà äúùåðÿ ñè. Íàêàíè ñå äà ñå
ñáîãóâà, íî ïðîìåíè ðåøåíèåòî ñè.
     - Ãîñïîæî Õèãèíñ, èìåòî Ëîðö ãîâîðèëè âè íåùî? Àðäåëèÿ Ëîðö?
     Òåæêèÿò  çâóê  íà  äèøàíåòî é ñïðÿ ïî ñðåäàòà íà âäèøâàíåòî. Çà ìèã ïî
ëèíèÿòà íàñòàíà ïúëíà òèøèíà, à ïîñëå ãîñïîæà Õèãèíñ çàãîâîðè ñ òèõ, çëîáåí
ãëàñ:
     - Äîêîãà  âèå,  áåçáîæíèòå åçè÷íèöè, ùå ïðîäúëæàâàòå äà õâúðëÿòå èìåòî
íà òàçè æåíà â ëèöàòà íè? Ìèñëèòå ëè, ÷å å ñìåøíî! Ìèñëèòå ëè, ÷å å óìíî!
     - Ãîñïîæî Õèãèíñ, íå ìå ðàçáðàõòå. Ïðîñòî èñêàì äà çíàì...
     Â óõîòî ìó ïðîçâó÷à îñòðî ùðàêâàíå. Çâó÷åøå òàêà, ñÿêàø ãîñïîæà Õèãèíñ
áåøå ñòðîøèëà î êîëÿíîòî ñè ñóõà ñú÷êà. Ïîñëå ëèíèÿòà ïðåêúñíà.


     3.

     Ñàì  èçÿäå  ñóïàòà,  ïîñëå  ïðåêàðà  ïîëîâèí  ÷àñ  â  îïèòè  äà  ãëåäà
òåëåâèçèÿ.  Íå  ñòàíà.  Ìèñëèòå  ìó  ïðîäúëæàâàõà  äà  áúäàò  äàëå÷  îòòóê.
Çàïî÷âàõà  ñ  æåíàòà  îò ïëàêàòà íà Ìðúñíèÿ Äåéâ èëè ñ êàëíàòà ñòúïêà âúðõó
êîðèöàòà  íà "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä", èëè ñ ëèïñâàùèÿ ïëàêàò
íà ×åðâåíàòà øàï÷èöà. Íî îòêúäåòî è äà òðúãâàõà, âèíàãè ñâúðøâàõà íà åäíî è
ñúùî   ìÿñòî   -  îíçè  ñúâñåì  ðàçëè÷åí  òàâàí  íàä  ãëàâíàòà  ÷èòàëíÿ  íà
Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè.
     Íàé-ñåòíå  òîé  ñå ïðåäàäå è ñå ïúõíà â ëåãëîòî. Áåøå ïðåêàðàë åäíà îò
íàé-ëîøèòå  ñúáîòè,  êîèòî  ñè  ñïîìíÿøå,  à  ìîæå áè è íàé-ëîøàòà ñúáîòà â
æèâîòà  ñè.  Åäèíñòâåíîòî  íåùî,  êîåòî èñêàøå ñåãà, áåøå áúðçî ïúòóâàíå äî
çåìÿòà íà áåçñúçíàòåëíîñòòà, â êîÿòî íå ñå ñúíóâàò íèêàêâè ñúíèùà.
     Íî ñúíÿò íå èäâàøå.
     Âìåñòî íåãî èäâàõà óæàñèòå.
     Ãëàâíèÿò îò òÿõ áåøå ìèñúëòà, ÷å ãóáè ðàçñúäúêà ñè. Ñàì íèêîãà íå áåøå
îñúçíàâàë  êîëêî  óæàñíà  ìîæå  äà  áúäå òàêàâà ìèñúë. Áåøå ãëåäàë ôèëìè, â
êîèòî  íÿêîé  ÷îâåê  îòèâà  íà ïñèõèàòúð è êàçâà: "×óâñòâàì, ÷å îáåçóìÿâàì,
äîêòîðå"  - è â ñúùîòî âðåìå äðàìàòè÷íî ñå õâàùà çà ãëàâàòà. Ïîìèñëè ñè, ÷å
íà÷àëîòî  íà  íåñòàáèëíîñò  íà  ðàçñúäúêà  ìíîãî ïðèëè÷à íà ãëàâîáîëèåòî îò
ìíîãî  ïîãúëíàòè õàï÷åòà. Îòêðè, ÷å íå å ñúùîòî, êîãàòî ìèíàõà äúëãè ÷àñîâå
è ñåäìè àïðèë ïîñòåïåííî ñå ïðåâúðíà â îñìè àïðèë. Ïîâå÷å ïðèëè÷àøå íà òîâà
äà  ñå îïèòàø äà ñå ïî÷åøåø ïî ñëàáèíèòå è äà îòêðèåø òàì ãîëÿìà ïîäóòèíà -
ïîäóòèíà, êîÿòî âåðîÿòíî å íÿêàêúâ òóìîð.
     Áèáëèîòåêàòà  íå  ìîæåøå  äà  ñå  å  ïðîìåíèëà  òîëêîâà  ìíîãî ñàìî çà
ñåäìèöà. Íå ìîæåøå äà å âèäÿë ïðîçîðöèòå íà ïîêðèâà îò ÷èòàëíÿòà. Ìîìè÷åòî -
Ñèíòèÿ Áåðèãàí - áåøå êàçàëî, ÷å òå ñà ïîêðèòè, è òî îòêàêòî òÿ å äîøëà òóê
- ïîíå  îò ãîäèíà. Òàêà ÷å òîâà áåøå íÿêàêúâ âèä óìñòâåíî ðàçñòðîéñòâî. Èëè
òóìîð â ìîçúêà. Èëè áîëåñòòà íà Àëöõàéìåð? Ìíîãî ïðèÿòíà ìèñúë. Íÿêúäå áåøå
÷åë  -  ìîæå áè â "Íþçóèê", - ÷å æåðòâèòå íà Àëöõàéìåð ñòàâàò âñå ïî-ìëàäè.
Ìîæå áè, öåëèÿò òîçè çëîâåù åïèçîä å ñèãíàë çà íàñòúïâàùà ðàííà ñåíèëíîñò?
     Åäíà  íåïðèÿòíà  äúñêà  çà  îáÿâëåíèÿ  çàïî÷íà äà èçïúëâà ìèñëèòå ìó -
äúñêà  ñ  òðè  äóìè,  íàïèñàíè  ñ  ìàçíè  áóêâè  ñ öâåòà íà ÷åðâåíè äúâ÷àùè
áîíáîíè. Òåçè äóìè áÿõà
     ÃÓÁß ÐÀÇÑÚÄÚÊÀ ÑÈ.
     Áåøå   æèâÿë   îáèêíîâåí  æèâîò,  ïúëåí  ñ  îáèêíîâåíè  óäîâîëñòâèÿ  è
îáèêíîâåíè  ñúæàëåíèÿ  -  äîñòà  ñïîêîåí æèâîò. Íàèñòèíà íèêîãà íå áåøå áèë
èçâåñòåí,  íî  íèêîãà  íå  áåøå  èìàë  è ïîâîä äà ñå ñúìíÿâà â äóøåâíîòî ñè
çäðàâå.  Ñåãà  ëåæåøå  â  ðàçõâúðëÿíîòî  ñè  ëåãëî  è ñå ÷óäåøå äàëè òîâà å
íà÷èíúò,  ïî  êîéòî äóøàòà òè íàïóñêà ðåàëíèÿ, ðàçóìåí ñâÿò. Äàëè òîâà áåøå
íà÷èíúò, ïî êîéòî çàïî÷âàøå ñúñòîÿíèåòî, êîãàòî
     ÑÈ ÇÀÃÓÁÈË ÐÀÇÑÚÄÚÊÀ ÑÈ.
     Ìèñúëòà,  ÷å  àíãåëúò îò ïðèþòà çà áåçäîìíè íà Äæúíêøúí ñèòè å Íàîìè -
Íàîìè  ïîä  äðóãî  èìå,  -  áåøå îùå åäíà íàëóäíè÷àâà ìèñúë. Òîâà ïðîñòî íå
ìîæåøå  äà  áúäå...  íàëè?  Òîé  äîðè  çàïî÷íà  äà  ñå ïèòà äàí ëè íàèñòèíà
ðàáîòàòà ìó áåøå òðúãíàëà òîëêîâà äîáðå. Ìîæå áè âñè÷êî áåøå õàëþöèíàöèÿ.
     Êúì  ïîëóíîù  ìèñëèòå  ìó  ñå  âúðíàõà íà Àðäåëèÿ Ëîðö è òîãàâà íåùàòà
íàèñòèíà  ñå âëîøèõà. Çàìèñëè ñå êîëêî óæàñíî áè áèëî, àêî Àðäåëèÿ Ëîðö å â
ãàðäåðîáà  èëè  äîðè ïîä ëåãëîòî ìó. Âèæäàøå ÿ äà ñå õèëè ùàñòëèâî, òàéíî â
òúìíèíàòà,  äà  ãúð÷è ïðúñòè ñ äúëãè îñòðè íîêòè, ñ êîñà, ðàçïðúñíàòà îêîëî
ëèöåòî  é êàòî çëîâåùà ïåðóêà. Ïðåäñòàâè ñè êàê, êîãàòî ìó çàøåïíå, êîñòèòå
ìó ùå îìåêíàò êàòî æåëå.
     "Âèå  èçãóáèõòå êíèãèòå, Ñàì, òàêà ÷å ùå òðÿáâà äà äîéäå Áèáëèîòå÷íèÿò
ïîëèöàé... âèå èçãóáèõòå êíèãèòå... èçãó-ó-óáèõòå ãè..."
     Íàé-íàêðàÿ êúì äâàíàéñåò è ïîëîâèíà Ñàì âå÷å íå ìîæåøå äà òúðïè. Ñåäíà
íà  ëåãëîòî  è  ïîñåãíà  êúì íîùíàòà ëàìïà â òúìíîòî. Äîêàòî ïîñÿãàøå, áåøå
çàâëàäÿí  îò  íîâî  âèäåíèå - òîëêîâà æèâî, ÷å áåøå ïî÷òè äåéñòâèòåëíîñò, -
òîé  íå  áåøå  ñàì â ñïàëíÿòà ñè, íî ãîñòåíèíúò ìó íå áåøå Àðäåëèÿ Ëîðö. Î,
íå!  Ãîñòåíèíúò  ìó  áåøå  Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé îò ïëàêàòà, êîéòî âå÷å íå
âèñåøå  â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà. Òîé ñòîåøå òóê â òúìíèíàòà - âèñîê, áëåä ìúæ
ñ øëèôåð, íÿêàê ðàçêðèâåí è ñ áÿë, çèãçàãîîáðàçåí áåëåã íà ëÿâàòà áóçà, ïîä
ëÿâîòî îêî è íàä õðóùÿëà íà íîñà. Ñàì íå áåøå âèäÿë òîçè áåëåã íà ëèöåòî íà
ïëàêàòà,  íî òîâà áåøå ñàìî çàùîòî õóäîæíèêúò íå áåøå èñêàë äà ãî èçðèñóâà.
Áåëåãúò áåøå òàì. Ñàì çíàåøå, ÷å å òàì.
     "Ãðåøèø  çà  õðàñòèòå  -  ùåøå äà ìó êàæå Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñ ëåêî
ôúôëåù ãëàñ. - Îòñòðàíè ðàñòàò õðàñòè. Ìíîãî õðàñòè. È ùå ãè ïðîó÷èì. Ùå ãè
ïðîó÷èì çàåäíî."
     "Íå! Ñòèãà! Ïðîñòî... ÑÒÈÃÀ!"
     Êîãàòî  íàé-ñåòíå  òðåïåðåùàòà  ìó ðúêà íàïèïà ëàìïàòà, â ñòàÿòà ñå ÷ó
ñêúðöàíå  íà äúñêà è òîé èçõúëöà, áåç äà ìîæå äà ñè ïîåìå äúõ. Ðúêàòà ìó ñå
ñâè  è  íàòèñíà  êëþ÷à. Ñòàíà ñâåòëî. Çà ìèã òîé íàèñòèíà ïîìèñëè, ÷å âèæäà
âèñîêèÿ  ìúæ  è  òîãàâà îñúçíà, ÷å òîâà å ñàìî ñÿíêàòà, êîÿòî ìàñàòà õâúðëÿ
âúðõó ñòåíàòà.
     Ñàì  ñòúïè íà ïîäà è çà ìèã çàðîâè ëèöå â ðúöåòå ñè. Ïîñëå ïîñåãíà êúì
ïàêåòà "Êåíò" âúðõó íîùíîòî øêàô÷å.
     - Òðÿáâà äà ñå âëàäååø - ïðîìúðìîðè òîé. - Çà êàêâè ãëóïîñòè ìèñëåøå?
     "Íå  çíàì - áúðçî îòãîâîðè âúòðåøíèÿò ìó ãëàñ. - Íåùî ïîâå÷å, íå èñêàì
äà çíàì. Èçîáùî. Õðàñòèòå áÿõà ìíîãî îòäàâíà, íå òðÿáâà íèêîãà ïîâå÷å äà ñè
ñïîìíÿì çà õðàñòèòå. Èëè çà âêóñà. Ñëàäêèÿ ñëàäúê âêóñ."
     Çàïàëè öèãàðà è âäèøà äúëáîêî äèìà.
     Íàé-ëîøîòî  áåøå  òîâà:  ñëåäâàùèÿ  ïúò  ìîæå  íàèñòèíà äà âèäè ìúæà ñ
øëèôåðà.  Èëè  Àðäåëèÿ.  Èëè Ãîðãî, Âåëèêèÿ èìïåðàòîð íà Ïåëóñèäàð. Çàùîòî,
àêî  ìîæåøå äà ñè ñúçäàäå òîëêîâà ïúëíà õàëþöèíàöèÿ êàòî òàçè çà ñðåùàòà ìó
ñ Àðäåëèÿ  Ëîðö,  çíà÷è ìîæåøå äà õàëþöèíèðà çà âñè÷êî. Ñëåä êàòî âåäíúæ ñè
çàïî÷íàë  äà  ìèñëèø  çà  ïðîçîðöèòå  íà ïîêðèâà, êîèòî ãè íÿìà, è çà õîðà,
êîèòî  ãè  íÿìà,  à äàæå è çà õðàñòè, êîèòî ãè íÿìà, âñè÷êî ñòàâà âúçìîæíî.
Êàê ùå ïîòóøèø áóíòà â ñîáñòâåíèÿ ñè óì!
     Ñëåçå  äî êóõíÿòà. Äîêàòî îòèâàøå, çàïàëâàøå ëàìïèòå è íå ñå ïîääàâàøå
íà  ïîðèâà äà ïîãëåäíå íàçàä ïðåç ðàìî è äà âèäè äàëè íÿêîé íå ñå ïðîêðàäâà
çàä  íåãî.  ×îâåê  ñúñ çíà÷êà â ðúêà íàïðèìåð. Òðÿáâàøå ìó õàï÷å çà ñúí, íî
ïîíåæå  íÿìàøå  -  äîðè  è íÿêîé îò íåçàêîííèòå ïðåïàðàòè êàòî "Ñîìèíåêñ" -
ïðîñòî  ùåøå äà ìó ñå íàëîæè äà èìïðîâèçèðà. Èçëÿ ìëÿêî â òèãàíà, çàãðÿ ãî,
íàëÿ  ãî  â  êàôååíà ÷àøà è ïîñëå ïðèáàâè ïðèëè÷íà ïîðöèÿ áðåíäè. Òîâà áåøå
îùå  íåùî,  êîåòî  áåøå  âèæäàë  íà êèíî. Îïèòà ãî, íàìðúùè ñå, çà ìàëêî äà
èçëåå   ãàäíàòà   ñìåñ   â   ìèâêàòà,   ïîñëå  ïîãëåäíà  êúì  ÷àñîâíèêà  íà
ìèêðîâúëíîâàòà  ïå÷êà.  Åäèí áåç ÷åòâúðò ñëåä ïîëóíîù. Èìàøå ìíîãî âðåìå äî
ðàçñúìâàíå  -  äúëãî âðåìå, êîåòî äà ïðåêàðà, êàòî ñè ïðåäñòàâÿ êàê Àðäåëèÿ
Ëîðö  è  Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé  ñå  ïðîêðàäâàò  ïî ñòúëáèòå ñ íîæîâå ìåæäó
çúáèòå.
     "Èëè  ñòðåëè  -  ïîìèñëè  ñè  òîé.  -  Äúëãè  ÷åðíè  ñòðåëè. Àðäåëèÿ è
Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé,  ïðîêðàäâàùè  ñå,  ñòèñíàëè â çúáèòå ñè äúëãè ÷åðíè
ñòðåëè. Êàêâî ùå êàæåòå çà òîçè îáðàç, ïðèÿòåëè è ñúñåäè?"
     Ñòðåëè?
     Çàùî ñòðåëè?
     Íå  ìó  ñå  ìèñëåøå  çà  òîâà. Áåøå èçìîðåí îò ìèñëèòå, êîèòî èäâàõà ñ
ôó÷åíå  îò  äîñêîðî  íèùî  íåïîäîçèðàùàòà  òúìíèíà è ñå âïèâàõà â íåãî êàòî
óæàñÿâàùè, âîíåùè ëåòÿùè ÷èíèè èãðà÷êè.
     "Íå èñêàì äà ìèñëÿ çà òîâà, íÿìà äà ìèñëÿ çà òîâà."
     Äîâúðøè ñãúñòèëîòî ñå ìëÿêî è ñå âúðíà â ëåãëîòî.


     4.

     Îñòàâè  íîùíàòà  ëàìïà äà ñâåòè è òîâà ãî ïîóñïîêîè. Çàïî÷íà äà ìèñëè,
÷å  âñå  ïàê  ùå  ìîæå  äà  çàñïè,  ïðåäè  äà  íàñòúïè  òîïëèííàòà ñìúðò íà
âñåëåíàòà. Èçäúðïà îäåÿëîòî äî áðàäè÷êàòà ñè, ñêðúñòè ðúöå çàä ãëàâàòà ñè è
ñå çàãëåäà â òàâàíà.
     "ÍÅÙÎ  îò  òîâà òðÿáâà íàèñòèíà äà ñå å ñëó÷èëî - ïîìèñëè ñè òîé. - Íå
ìîæå  ÂÑÈ×ÊÎ  äà å áèëî õàëþöèíàöèÿ... îñâåí àêî è òîâà å ÷àñò îò íåãî è àç
ñå  íàìèðàì  â  íÿêîÿ  îò  îáëèöîâàíèòå  ñ ãóìà ñòàè íÿêúäå â Ñèäàð Ðàïèäñ,
íàïúõàí  â óñìèðèòåëíà ðèçà, è ñàìî ñè ïðåäñòàâÿì, ÷å ëåæà â ñîáñòâåíîòî ñè
ëåãëî."
     Òîé  áåøå  èçíåñúë  ðå÷òà  ñè.  Áåøå  èçïîëçâàë øåãèòå îò "Ïîìàãàëî çà
îðàòîðà"  è  ñòèõîòâîðåíèåòî  íà  Ñïåíñúð Ìàéêúë Ôðèé îò "Ëþáèìè ñòèõîâå íà
àìåðèêàíñêèÿ  íàðîä".  È  òúé  êàòî  íèòî åäíà îò òåçè êíèãè ÿ íÿìàøå ìåæäó
ìàëêîòî  íåãîâè  êíèãè, çíà÷è ãè áåøå âçåë îò áèáëèîòåêàòà. Íàîìè ïîçíàâàøå
Àðäåëèÿ  Ëîðö  -  èëè  ïîíå  çíàåøå èìåòî é - çíàåøå ãî è ìàéêàòà íà Íàîìè.
Çíàåøå ãî! Êàòî ÷å ëè áåøå õâúðëèë áîìáè÷êà ïîä êðåñëîòî é.
     "Ìîãà  äà ïðîâåðÿ - ïîìèñëè ñè òîé. - Àêî ãîñïîæà Õèãèíñ çíàå èìåòî é,
è äðóãè  ùå  ãî çíàÿò. Ìîæå áè íå ñòóäåíòèòå îò ×àïúëòúí, íî õîðà, êîèòî ñà
æèâåëè äúëãî â Äæúíêøúí ñèòè. Ìîæå áè Ôðàíê Ñòèâúíñ. Èëè Ìðúñíèÿ Äåéâ..."
     Â òîçè  ìèã  Ñàì çàñïà. Ïðåñå÷å ïî÷òè íåóñåòíàòà ãðàíèöà ìåæäó áóäíîòî
ñúñòîÿíèå  è  ñúíÿ, áåç äà óñåòè - ìèñëèòå ìó íå ïðåêúñíàõà, à çàïî÷íàõà äà
ñå  èçâèâàò  âúâ  âñå  ïî-ñòðàííè è ïðèêàçíè ôîðìè. Ôîðìèòå ñå ïðåâúðíàõà â
ñúí.  À  ñúíÿò  ñòàíà  êîøìàð.  Òîé îòíîâî áåøå íà "Óëèöà Àíãúë", à òðèìàòà
àëêîõîëèöè  áÿõà  íà  âåðàíäàòà  è ñå òðóäåõà íàä ïëàêàòèòå ñè. Ïîïèòà Äåéâ
êàêâî ïðàâè.
     "À,  ïðîñòî  óáèâàì  âðåìåòî" - êàçà Äåéâ è ïîñëå ïëàõî îáúðíà ïëàêàòà
òàêà, ÷å Ñàì äà ìîæå äà ãî âèäè.
     Áåøå ïîðòðåò íà Ãëóï÷î. Òîé ñå ïå÷åøå íà øèø íàä îòêðèò îãúí. Ñòèñêàøå
â ðúêà  øåïà  ðàçòîïåíè  ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè. Äðåõèòå ìó ãîðÿõà, íî òîé
áåøå îùå æèâ. Ïèùåøå. Äóìèòå, èçïèñàíè íàä òîçè óæàñåí îáðàç, áÿõà:
     ÄÅÒÑÊÀ  ÂÅ×ÅÐß Â ÕÐÀÑÒÈÒÅ ÍÀ ÎÁÙÅÑÒÂÅÍÀÒÀ ÁÈÁËÈÎÒÅÊÀ ÇÀ ÏÎÄÏÎÌÀÃÀÍÅ ÍÀ
ÔÎÍÄÀ  ÍÀ  ÁÈÁËÈÎÒÅ×ÍÀÒÀ ÏÎËÈÖÈß ÎÒ ÏÎËÓÍÎÙ ÄÎ 2 ×ÀÑÀ ÑÓÒÐÈÍÒÀ ÅËÀÒÅ ÂÑÈ×ÊÈ
"ÒÎÂÀ ÑÅ ÊÀÇÂÀ ÊËÜÎÏÀ×ÊÀ!"
     "Äåéâ, òîâà å óæàñÿâàùî" - êàçà Ñàì â ñúíÿ ñè.
     "Ñúâñåì íå - îòãîâîðè Ìðúñíèÿ Äåéâ. - Äåöàòà ãî íàðè÷àò Ãëóï÷î. Îáè÷àò
äà ãî ÿäàò. Ìèñëÿ, ÷å òîâà å ìíîãî ïîëåçíî, à âèå êàê ìèñëèòå?"
     "Âèæ! - èçâèêà Ðóäîëô. - Âèæ, òîâà å Ñàðà!"
     Ñàì  âäèãíà  ïîãëåä  è  âèäÿ  Íàîìè  äà  ïðåñè÷à  ïúëíàòà  ñ îòïàäúöè,
áóðåíÿñàëà  çåìÿ  ìåæäó  "Óëèöà Àíãúë" è öåíòúðà çà ïðåòîïÿâàíå. Äâèæåøå ñå
ìíîãî  áàâíî,  çàùîòî  áóòàøå  êîëè÷êà  çà  ïàçàð,  ïúëíà  ñ  åêçåìïëÿðè îò
"Ïîìàãàëî  çà  îðàòîðà"  è  "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". Çàä íåÿ
ñëúíöåòî çàëÿçâàøå â ìðà÷íè ÷åðâåíè îòáëÿñúöè îò ïåù, à ïî ðåëñèòå áàâíî ñå
äâèæåøå  äúëúã  ïúòíè÷åñêè  âëàê  íà ïúò êúì íåîáÿòíàòà çàïàäíà Àéîâà. Áåøå
äúëúã  ïî÷òè  òðèéñåò  âàãîíà  è  âñè÷êè  òå  áÿõà  ÷åðíè. Îò ïðîçîðöèòå ñå
ðàçâÿâàøå êðåï. Ñàì ðàçáðà, ÷å òîâà å ïîãðåáàëåí âëàê.
     Îáúðíà ñå êúì Ìðúñíèÿ Äåéâ è êàçà:
     "Èìåòî é íå å Ñàðà. Òîâà å Íàîìè. Íàîìè Õèãèíñ îò Ïðîâúðáèÿ."
     "Ñúâñåì  íå  -  êàçà  Ìðúñíèÿ  Äåéâ. - Èäâà ñìúðòòà, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ.
Ñìúðòòà å æåíà."
     Òîãàâà Ëóêè çàïèùÿ. Óæàñíèòå ìó âèêîâå áÿõà êàòî êâè÷åíå íà ïðàñå.
     "Òÿ  íîñè  ëîêóìè.  Òÿ  íîñè  ëîêóìè!  Î, Áîæå, òÿ íîñè ìíîãî ïðîêëåòè
ëîêóìè!"
     Ñàì  ñå  îáúðíà,  çà  äà  âèäè  çà  êàêâî  ãîâîðè Ëóêè. Æåíàòà ñå áåøå
ïðèáëèæèëà,  íî  òîâà  âå÷å  íå  áåøå  Íàîìè. Áåøå Àðäåëèÿ. Áåøå îáëå÷åíà â
øëèôåð ñ öâåòà íà çèìåí áóðåíîñåí îáëàê. Êîëè÷êàòà ïðåä íåÿ áåøå ïúëíà íå ñ
ëîêóìè,  êàêòî  áåøå êàçàë Ëóêè, à ñ õèëÿäè ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè. Äîêàòî
Ñàì  ÿ ãëåäàøå, Àðäåëèÿ çàïî÷íà äà âàäè ïúëíè øåïè îò òÿõ è äà ãè íàòèêâà â
óñòàòà  ñè.  Çúáèòå  é  âå÷å  íå  áÿõà èçêóñòâåíè - áÿõà äúëãè è áåçöâåòíè.
Çàïðèëè÷àõà ìó íà âàìïèðñêè çúáè - îñòðè è óæàñíî ñèëíè. Êàòî ñå ìðúùåøå òÿ
çàòâîðè  ïúëíàòà  ñè ñ áîíáîíè óñòà. Íàâúí áëèêíà ÿðêà êðúâ, îáðàçóâà ðîçîâ
îáëàê  â  ñâåòëèíàòà  íà  çàëåçà  è  ñå çàñòè÷à ïî áðàäè÷êàòà é. Îòõàïàíèòå
áîíáîíè íàïàäàõà ïî áóðåíÿñàëàòà çåìÿ, ïðúñêàéêè êðúâ.
     Òÿ âäèãíà ðúöå è òå ñå ïðåâúðíàõà â çàêðèâåíè ïòè÷è êðàêà.
     "Òèèè èçãóóáè ÊÍÈÈÈÃÈÒÅ! - çàïèùÿ òÿ è ñå íàõâúðëè âúðõó Ñàì.


     5.

     Ñúáóäè  ñå  â òðåñêà, îò êîÿòî íå ìîæåøå äà ñè ïîåìå äúõ. Áåøå èçâàäèë
îäåÿëàòà  îò ÷àðøàôèòå è ãè áåøå ñòðóïàë íà ïîòíà òîïêà íà êðàÿ íà ëåãëîòî.
×àñîâíèêúò íà íîùíîòî øêàô÷å ïîêàçâàøå 5,53.
     Ñòàíà.  Õëàäíèÿò  âúçäóõ  â ñïàëíÿòà óñïîêîè è îñâåæè ïîòíàòà ìó êîæà,
îòèäå  â  áàíÿòà  è  ñå îáëåê÷è. Ãëàâàòà òúïî ãî áîëåøå - èëè â ðåçóëòàò îò
ñðåäíîùíîòî  áðåíäè, èëè îò íàïðåæåíèåòî íà ñúíÿ. Îòâîðè àïòå÷êàòà, âçå äâà
àñïèðèíà  è  ïîñëå ñå äîâëå÷å îòíîâî äî ëåãëîòî. Èçäúðïà çàâèâêèòå, êîëêîòî
ìîæà.  Óñåùàøå  îñòàòúöèòå  îò  êîøìàðà âúâ âñÿêà ìîêðà ãúíêà íà ÷àðøàôèòå.
Íÿìàøå  äà  çàñïè  îòíîâî  - çíàåøå òîâà - íî ìîæåøå ïîíå äà ïîëåæè, äîêàòî
êîøìàðúò ñå ðàçñåå.
     Êîãàòî ãëàâàòà ìó äîêîñíà âúçãëàâíèöàòà, òîé îñúçíà, ÷å çíàå îùå íåùî -
íåùî òîëêîâà èçíåíàäâàùî è íåî÷àêâàíî, êîëêîòî áåøå âíåçàïíîòî ìó îòêðèòèå,
÷å  æåíàòà  îò  ïëàêàòà íà Ìðúñíèÿ Äåéâ áåøå íåãîâàòà ïðèõîäÿùà ñåêðåòàðêà.
Òîâà íîâî îòêðèòèå ñúùî ñå îòíàñÿøå äî Ìðúñíèÿ Äåéâ... è Àðäåëèÿ Ëîðö.
     "Òîâà áåøå ñúí - ïîìèñëè ñè òîé. - Òàì ãî ðàçáðàõ."
     Çàñïà  äúëáîêî  è  åñòåñòâåíî. Âå÷å íå ñúíóâà íèùî è êîãàòî ñå ñúáóäè,
áåøå  ïî÷òè åäèíàéñåò ÷àñúò. Êàìáàíèòå íà öúðêâàòà ïðèçîâàâàõà âÿðâàùèòå íà
ñëóæáà,  à  íàâúí áåøå ïðåêðàñåí äåí. Ãëåäêàòà íà ÿðêàòà íîâà òðåâà, îãðÿíà
îò ñëúíöåòî, ãî íàêàðà äà ñå ïî÷óâñòâà äîáðå - íåùî ïîâå÷å, äà ñå ïî÷óâñòâà
ïî÷òè ïðåðîäåí.



                                  Ãëàâà 8

                             "Óëèöà Àíãúë" (II)


     1.

     Íàïðàâè ñè êúñíà çàêóñêà - ïîðòîêàëîâ ñîê, îìëåò îò òðè ÿéöà ñúñ çåëåí
ëóê,  ãîëÿìà  ÷àøà ñèëíî êàôå - è ñè ïîìèñëè äàëè äà îòèäå îòíîâî íà "Óëèöà
Àíãúë".  Âñå  îùå  ñè  ñïîìíÿøå ìîìåíòà íà ïðîñâåòëåíèå, êîéòî áåøå èçïèòàë
ïðåç  âðåìå  íà êðàòêèÿ ñè ïåðèîä íà áóäóâàíå, è áåøå àáñîëþòíî ñèãóðåí, ÷å
èíòóèöèÿòà  ìó íå ãî ëúæå, íî ñå ÷óäåøå äàëè íàèñòèíà ìó ñå èñêà âñå îùå äà
ñå çàíèìàâà ñ òàçè ïîáúðêàíà èñòîðèÿ.
     Ïîä  ÿðêàòà  ñâåòëèíà  íà  ïðîëåòíîòî  óòðî ñòðàõîâåòå îò ìèíàëàòà íîù
èçãëåæäàõà êàêòî äàëå÷íè, òàêà è àáñóðäíè è òîé ïî÷óâñòâà ñèëíî èçêóøåíèå -
ïî÷òè  íåîáõîäèìîñò  - ïðîñòî äà îñòàâè íåùàòà òàêà. Íåùî ñå áåøå ñëó÷èëî ñ
íåãî,  ìèñëåøå  ñè  òîé - íåùî, êîåòî íÿìàøå ðàçóìíî, ðàöèîíàëíî îáÿñíåíèå.
Âúïðîñúò áåøå - è êàêâî îò òîâà?
     Áåøå  ÷åë  çà òàêèâà íåùà - çà ïðèçðàöè, ïðåä÷óâñòâèÿ è ïðåâúïëúùåíèÿ,
íî  èíòåðåñúò  ìó  êúì  òÿõ  áåøå ñúâñåì ñëàá. Îáè÷àøå îò âðåìå íà âðåìå äà
ãëåäà  íÿêîé  ôèëì  íà  óæàñèòå,  íî íèùî ïîâå÷å. Áåøå ïðàêòè÷åí ÷îâåê è íå
âèæäàøå  íèêàêâî  ïðàêòè÷åñêî  ïðèëîæåíèå  íà ïàðàíîðìàëíèòå ÿâëåíèÿ... àêî
âúîáùå  ñúùåñòâóâàõà.  Áåøå  ìó  ñå  ñëó÷èëî åäíî... å, ìîæåøå äà ñå íàðå÷å
ñúáèòèå  - íå ìîæåøå äà íàìåðè ïî-äîáðà äóìà. Ñåãà ñúáèòèåòî áåøå ñâúðøèëî.
Çàùî äà íå ïðèêëþ÷è ñ òîâà?
     "Çàùîòî òÿ êàçà, ÷å èñêà êíèãèòå äà ñå âúðíàò äî óòðå - êàêâî ùå êàæåø
çà òîâà!"
     Íî  ñåãà  ñëó÷êàòà  ñÿêàø  íÿìàøå âëàñò íàä íåãî. Âúïðåêè ñúîáùåíèåòî,
êîåòî áåøå ïðåäàëà íà òåëåôîííèÿ ìó ñåêðåòàð, Ñàì âå÷å íå âÿðâàøå â Àðäåëèÿ
Ëîðö.
     Òîâà,  êîåòî  íàèñòèíà ãî èíòåðåñóâàøå, áåøå ñîáñòâåíàòà ìó ðåàêöèÿ íà
ñëó÷êàòà.  Ñïîìíè  ñè  åäíà ëåêöèÿ ïî áèîëîãèÿ îò êîëåæà. Ïðåïîäàâàòåëÿò èì
áåøå  çàïî÷íàë  ñ òåçàòà, ÷å ÷îâåøêîòî òÿëî ïðèòåæàâà èçêëþ÷èòåëíî åôèêàñåí
íà÷èí,  ïî  êîéòî ñå ñïðàâÿ ñ ïîïàäíàëè â íåãî ÷óæäè îðãàíèçìè. Ïîñëå êàçà,
÷å  ïîíåæå  íà  õîðàòà  ñå  íàòðàïâàò  âñè÷êè  ëîøè  áîëåñòè  - ðàê, ãðèï è
âåíåðè÷åñêè  áîëåñòè  íàïðèìåð  ñèôèëèñ,  òå  ñà ñêëîííè äà ïîâÿðâàò, ÷å ñà
ìíîãî ïî-óÿçâèìè, îòêîëêîòî âñúùíîñò ñà.
     ×îâåøêîòî  òÿëî  -  áåøå  êàçàë  ïðåïîäàâàòåëÿò  - ñè èìà ñâîè "çåëåíè
áàðåòè".  Êîãàòî  âúíøíà ñèëà ãî àòàêóâà, äàìè è ãîñïîäà, îòãîâîðúò íà òåçè
÷àñòè  å  áúðç  è  áåçìèëîñòåí.  Íÿìà  íèêàêâè  îòñòúïêè. Áåç òàçè àðìèÿ îò
òðåíèðàíè  óáèéöè  âñåêè  îò  âàñ  áè  óìðÿë  ïîíå äâàéñåò ïúòè, ïðåäè äà å
íàâúðøèë åäíà ãîäèíà.
     Îñíîâíèÿò  ïîõâàò, êîéòî èçïîëçâà ÷îâåøêîòî òÿëî, çà äà ñå îñâîáîäè îò
íàøåñòâåíèöèòå,  å  èçîëèðàíåòî  èì.  Íàøåñòâåíèöèòå  ïúðâî  ñå îáêðúæàâàò,
îòðÿçâàò ñå ïúòèùàòà êúì èçòî÷íèöèòå èì çà õðàíåíå, êîèòî èì òðÿáâàò, çà äà
æèâåÿò, à ïîñëå èëè ãè èçÿæäàò, èëè ãè îñòàâÿò äà óìðàò îò ãëàä.
     Ìèíàëàòà  íîù òîé áåøå èçïèòàë óìñòâåíèÿ åêâèâàëåíò íà ïðèáëèæàâàùà ñå
íàñòèíêà.  Òàçè  ñóòðèí  íàøåñòâåíèêúò  - çàïëàõà çà ÷èñòèòå ìó, ðàöèîíàëíè
âúçïðèÿòèÿ  -  áåøå  âå÷å îáêðúæåí. Îòðÿçàí îò õðàíèòåëíèòå ìó çàïàñè. Ñåãà
âñè÷êî  âå÷å  áåøå  ñàìî  âúïðîñ  íà  âðåìå. È ÷àñò îò íåãî ïðåäóïðåæäàâàøå
îñòàíàëàòà  ÷àñò,  ÷å  êàòî  ðàçñëåäâà  òîçè  âúïðîñ  ïîâå÷å,  òîé  ìîæå áè
ïîäõðàíâà íåïðèÿòåëÿ ñè.
     "Çíà÷è  òàêà ñå ñëó÷âà òîâà - ïîìèñëè ñè òîé. - Çíà÷è çàòîâà ñâåòúò íå
å ïúëåí ñúñ ñúîáùåíèÿ çà ñòðàííè ïðåæèâÿâàíèÿ è íåîáÿñíèìè ÿâëåíèÿ. Óìúò ãè
îïèòâà... êîëåáàå ñå èçâåñòíî âðåìå... ïîñëå êîíòðààòàêóâà."
     Íî  òîé áåøå ëþáîïèòåí. Òàì áåøå ðàáîòàòà. Íå áåøå ëè êàçàíî, ÷å ÷îâåê
íå  òðÿáâà  äà  ñå  íàâèðà  íà  âúëêà  â  óñòàòà, íî è ÷å íàñòîé÷èâîñòòà ñå
âúçíàãðàæäàâà?
     "Êîé? Êîé áåøå êàçàë òîâà?"
     Íå  çíàåøå...  íî  ìèñëåøå, ÷å ìîæå äà ðàçáåðå. Â ìåñòíàòà áèáëèîòåêà.
Ñàì ñå óñìèõíà è îòíåñå ÷èíèèòå â ìèâêàòà. È îòêðè, ÷å âå÷å å âçåë ðåøåíèå -
ùåøå äà ðàçñëåäâà òàçè ëóäà èñòîðèÿ îùå ìàëêî.
     Ñúâñåì ìàëêî.


     2.

     Ñàì  ïðèñòèãíà îòíîâî íà "Óëèöà Àíãúë" êúì äâàíàéñåò è ïîëîâèíà. Íå ñå
èçíåíàäà  óæàñíî,  êîãàòî âèäÿ ñòàðèÿ ñèí äàòñóí, ïàðêèðàí â äâîðà. Ïàðêèðà
çàä  íåãî,  ñëåçå  è  èçêà÷è  ïàÿíòîâèòå  ñòúïàëà  îòâúä òàáåëàòà, êîÿòî ìó
êàçâàøå,  ÷å  òðÿáâà  äà  îñòàâè  âñè÷êè áóòèëêè, êîèòî íîñè, âúâ âàðåëà çà
îòïàäúöè.  Ïî÷óêà, íî íå ïîëó÷è îòãîâîð. Áóòíà âðàòàòà è ïðåä íåãî ñå îòêðè
øèðîê õîë, â êîéòî íÿìàøå ìåáåëè... àêî íå ñå áðîåøå òåëåôîííèÿò àâòîìàò ïî
ñðåäàòà  íà  õîëà.  Òàïåòèòå  áÿõà ÷èñòè, íî èçáåëåëè. Ñàì âèäÿ åäíî ìÿñòî,
êúäåòî áÿõà ïîïðàâÿíè ñ ëåïåíêè "ñêî÷".
     - Èìà ëè íÿêîé?
     Íèêàêúâ  îòãîâîð.  Òîé  âëåçå  êàòî êðàäåö è ïðîäúëæè íàòàòúê. Ïúðâàòà
âðàòà  îòäÿñíî âîäåøå äî îáùàòà ñòàÿ. Íà âðàòàòà èìàøå äâå òàáåëè, çàáîäåíè
ñ êàáúð÷åòà. Ãîðíàòà ãëàñåøå:
     ÇÀ ÏÐÈßÒÅËÈÒÅ ÍÀ ÁÈË - ÎÒÒÓÊ!
     Ïîä  íåÿ  èìàøå  äðóãà, êîÿòî èçâåäíúæ ìó ñå âèäÿ åäíîâðåìåííî íàïúëíî
ñìèñëåíà è èçêëþ÷èòåëíî òúïà. Òÿ ãëàñåøå:
     ÂÐÅÌÅÒÎ ÈÑÊÀ ÂÐÅÌÅ
     Îáùàòà  ñòàÿ áåøå îáçàâåäåíà ñ ðàçíîñòèëîâè, êóïåíè íà ñòàðî ñòîëîâå è
äúëãî  êàíàïå,  ñúùî  ïîïðàâÿíî ñ ëåïåíêè - òîçè ïúò èçîëèðáàíä. Ïî ñòåíèòå
èìàøå îùå ïîãîâîðêè. Íà ìàñè÷êàòà äî òåëåâèçîðà èìàøå ìàøèíà çà êàôå. Êàêòî
òåëåâèçîðúò, òàêà è ìàøèíàòà çà êàôå áÿõà èçêëþ÷åíè.
     Ñàì  îòèäå äî êðàÿ íà õîëà, çàäìèíà ñòúëáèòå. ×óâñòâàøå ñå êàòî êðàäåö
ïîâå÷å  îò  âñÿêîãà.  Ïîãëåäíà  â  òðèòå  äðóãè ñòàè, â êîèòî ñå âëèçàøå îò
êîðèäîðà.  Âñÿêà  áåøå  îáçàâåäåíà  ñ  ïðîñòè  ïîõîäíè  ëåãëà è âñè÷êè áÿõà
ïðàçíè.  Ñòàèòå áÿõà ïåäàíòè÷íî ïî÷èñòåíè, íî âúïðåêè òîâà ãîâîðåõà ñàìè çà
ñåáå  ñè.  Åäíàòà  ìèðèøåøå  íà  äåçèíôåêöèÿ.  Äðóãà  ìèðèøåøå íåïðèÿòíî íà
íÿêàêâà òåæêà áîëåñò.
     "Èëè  íÿêîé  å  óìðÿë  íàñêîðî  â òàçè ñòàÿ - ïîìèñëè Ñàì, - èëè íÿêîé
ñêîðî ùå óìðå."
     Êóõíÿòà  -  ñúùî  ïðàçíà  -  áåøå  â äðóãèÿ êðàé íà õîëà. Áåøå ãîëÿìà,
ñëúí÷åâà  ñòàÿ  ñ  èçáåëÿë ëèíîëåóì, êîéòî ïîêðèâàøå ïîäà íà íåðàâíè äþíè è
äîëèíè. Â åäíà íèøà èìàøå ãèãàíòñêà êóõíåíñêà ïå÷êà, êîìáèíèðàíà çà äúðâà è
ãàç.  Ìèâêàòà  áåøå  ñòàðà  è  äúëáîêà,  ñ èçòúðêàí åìàéë è ïåòíà îò ðúæäà.
Êðàíîâåòå èìàõà ñòàðîìîäíè äðúæêè, ïîäîáíè íà ïåðêè. Äî êèëåðà èìàøå äðåâíà
ïåðàëíÿ è ñóøèëêà, ðàáîòåùà ñ ãàç. Âúçäóõúò ëåêî ìèðèøåøå íà âàðåí ïðåäíàòà
âå÷åð  áîá. Ñòàÿòà ìó õàðåñà. Ãîâîðåøå ìó çà êðàéíà áåäíîñò, íî è çà ëþáîâ,
ãðèæè  è  íÿêàêâî  èçñòðàäàíî ùàñòèå. Íàïîìíÿøå ìó íà êóõíÿòà íà áàáà ìó, à
òîâà áåøå åäíî õóáàâî ìÿñòî. Ñèãóðíî ìÿñòî.
     Âúðõó  õëàäèëíèêà îò ðåñòîðàíòñêè òèï èìàøå ìàãíèòíà òàáåëêà, íà êîÿòî
ïèøåøå:
     ÁÎÃ ÄÀ ÁËÀÃÎÑËÎÂÈ ÍÀØÈß ÄÎÌ ÁÅÇ ÏÈÅÍÅ
     Ñàì  ÷ó  ñëàáè  ãëàñîâå îòâúí. Ïðåêîñè êóõíÿòà è ïîãëåäíà ïðåç åäèí îò
ïðîçîðöèòå, êîèòî áÿõà îòâîðåíè, çà äà ïîçâîëÿò äà âëåçå êîëêîòî å âúçìîæíî
ïîâå÷å îò òîïëèÿ ïðîëåòåí äåí è ëåêèÿ âåòðåö.
     Ïîëÿíàòà  çàä  "Óëèöà Àíãúë" áåøå çàïî÷íàëà ëåêî äà ñå ðàççåëåíÿâà - â
çàäíàòà  ÷àñò íà äâîðà, äî ðåäèöà òîêó-ùî íàïúïèëè äúðâåòà, èìàøå çàïóñíàòà
çåëåí÷óêîâà  ãðàäèíà,  êîÿòî  î÷àêâàøå ïî-òîïëè äíè. Âëÿâî èìàøå âîëåéáîëíà
ìðåæà,  óâèñíàëà â ëåêà äúãà. Âäÿñíî - äâå ïîäêîâîîáðàçíè ÿìè, çàïî÷íàëè äà
áóðåíÿñâàò.  Íå  áåøå  èäåàëåí  çàäåí äâîð - ïî òîâà âðåìå íà ãîäèíàòà òåçè
äâîðîâå  áÿõà  ìàëêî,  -  íî  Ñàì  âèäÿ,  ÷å  å èçðàâíÿâàí ïîíå âåäíúæ ñëåä
ñòîïÿâàíåòî íà ñíåãà è ïî íåãî íÿìàøå âúãëèùåí ïðàõ, âúïðåêè ÷å íà ïî-ìàëêî
îò  äâàéñåò  ìåòðà  îò  ãðàäèíàòà ñå âèæäàõà ñðåáðèñòèòå æåëåçîïúòíè ðåëñè.
Æèòåëèòå íà "Óëèöà Àíãúë" ìîæå áè íÿìàò ãîëÿìà ñîáñòâåíîñò, ïîìèñëè ñè òîé,
íî ñå ãðèæàò äîáðå çà íåÿ.
     Äåñåòèíà  äóøè  áÿõà ñåäíàëè íà ñãúâàåìè ñòîë÷åòà â íåðàâåí êðúã ìåæäó
âîëåéáîëíàòà  ìðåæà  è  ïîäêîâîîáðàçíèòå ÿìè. Ñàì ïîçíà Íàîìè, Äåéâ, Ëóêè è
Ðóäîëô.  Ñëåä  ìèã îñúçíà, ÷å âèæäà è Áúðò Àéâúðñúí - íàé-âèäíèÿ àäâîêàò íà
Äæúíêøúí  ñèòè,  è  Åëìúð Áàñêèí - áàíêåðà, êîéòî íå áåøå äîøúë íà íåãîâàòà
ðîòàðèàíñêà  ðå÷,  íî  âñå  ïàê ñå áåøå îáàäèë ïî-êúñíî, çà äà ãî ïîçäðàâè.
Âÿòúðúò äóõàøå ïðèÿòíî è ðàçâÿâàøå äîìàøíèòå êàðèðàíè ïåðäåòà, êîèòî âèñÿõà
îòñòðàíè  íà  ïðîçîðåöà, ïðåç êîéòî ãëåäàøå Ñàì. Ðàçâÿâàøå ñå è ñðåáðèñòàòà
êîñà  íà  Åëìúð.  Åëìúð  îáúðíà  ëèöå  êúì  ñëúíöåòî è ñå óñìèõíà. Ñàì áåøå
ïîðàçåí  îò ïðîñòîòî óäîâîëñòâèå, êîåòî âèäÿ - íå íà ëèöåòî íà Åëìúð, à âúâ
íåãî.  Â  òîçè  ìèã  òîé áåøå åäíîâðåìåííî ïîâå÷å è ïî-ìàëêî îò íàé-áîãàòèÿ
áàíêåð  íà  ìàëêèÿ  ãðàä - òîé áåøå âñåêè ÷îâåê, êîéòî íÿêîãà å ïðèâåòñòâàë
ïðîëåòòà  ñëåä  äúëãà,  ñòóäåíà  çèìà, ùàñòëèâ, ÷å âñå îùå å æèâ, öÿë è áåç
íèêàêâè áîëêè.
     Ñàì  èçïèòà íÿêàêâî ÷óâñòâî çà íåðåàëíîñò. Äîñòàòú÷íî ñòðàííî áåøå, ÷å
Íàîìè  Õèãèíñ  áåøå òóê è ñå çàíèìàâàøå ñ áåçäîìíèòå àëêîõîëèöè íà Äæúíêøúí
ñèòè  - ïðè òîâà ïîä äðóãî èìå. Îáà÷å äà îòêðèåø, ÷å íàé-óâàæàâàíèÿò áàíêåð
è åäèí îò íàé-ñèëíèòå îðëè íà ïðàâîñúäèåòî íà ãðàäà ñúùî ñà òóê, áåøå ìàëêî
íåâåðîÿòíî.
     Åäèí  ìúæ  ñ  äðèïàâè  çåëåíè  ïàíòàëîíè  è ïóëîâåð ñ íàäïèñ íà îòáîðà
"Ñèíñèíàòè Áåíãàëñ" âäèãíà ðúêà. Ðóäîëô ãî ïîñî÷è.
     - Êàçâàì  ñå  Äæîí  è  ñúì  àëêîõîëèê  -  êàçà  ìúæúò  ñ ôëàíåëêàòà íà
"Áåíãàëñ".
     Ñàì  áúðçî  ñå  îòäðúïíà  îò  ïðîçîðåöà.  Ëèöåòî  ìó  ãîðåøå.  Ñåãà ñå
ïî÷óâñòâà  íå  ñàìî  êðàäåö,  íî  è  øïèîíèí.  Ïðåäïîëàãàøå,  ÷å îáè÷àéíîòî
ñúáðàíèå íà ÀÀ â íåäåëÿ ïî îáåä ñå ïðîâåæäà â îáùàòà ñòàÿ - ïîíå çàùîòî òàì
áåøå  êàôåâàðêàòà  -  íî  äíåñ  âðåìåòî áåøå ìíîãî õóáàâî è òå áÿõà èçíåñëè
ñòîëîâåòå ñè íàâúí. Ìîæåøå äà ñå îáçàëîæè, ÷å èäåÿòà áåøå íà Íàîìè.
     "Óòðå ñóòðèí ùå õîäèì íà öúðêâà - áåøå êàçàëà ãîñïîæà Õèãèíñ, - à óòðå
ñëåäîáåä  å ïúðâèÿò ïèêíèê íà áàïòèñòêàòà ìëàäåæ çà ñåçîíà. Íàîìè å îáåùàëà
äà  ïîìîãíå."  ×óäåøå  ñå  äàëè  ãîñïîæà  Õèãèíñ çíàå, ÷å äúùåðÿ é ïðåêàðâà
ñëåäîáåäà íå ñ áàïòèñòèòå, à ñ àëêîõîëèöèòå, è ïðåäïîëîæè, ÷å çíàå. Ïîìèñëè
è ÷å  ðàçáèðà  çàùî  Íàîìè  òàêà  áúðçî  áåøå  ðåøèëà, ÷å äâå ñðåùè ñúñ Ñàì
Ïèéáúëñ  ñà äîñòàòú÷íè. Íàâðåìåòî áåøå ïîìèñëèë, ÷å å ñâúðçàíî ñ ðåëèãèÿòà,
à è  Íàîìè  äàæå  íå  ñå  áåøå  îïèòàëà äà îáÿñíè, ÷å å íåùî äðóãî. Íî ñëåä
ïúðâàòà  ñðåùà, êîÿòî áåøå õîäåíå íà êèíî, òÿ ñå áåøå ñúãëàñèëà äà èçëåçå ñ
íåãî îùå âåäíúæ. Ñëåä âòîðàòà ñðåùà âñÿêàêúâ ðîìàíòè÷åí èíòåðåñ, êîéòî áåøå
èçïèòâàëà  êúì íåãî, ïðåñòàíà. Èëè ïîíå òàêà èçãëåæäàøå. Âòîðàòà ñðåùà áåøå
âå÷åðÿ. È òîé áåøå ïîðú÷àë âèíî.
     "Äîáðå,  çà Áîãà - îòêúäå ìîæåõ äà çíàì, ÷å òÿ å àëêîõîëè÷êà? Äà íå áè
äà ÷åòà ìèñëè?"
     Îòãîâîðúò,  ðàçáèðà ñå, áåøå, ÷å òîé íå áè ìîãúë äà çíàå... íî âúïðåêè
òîâà ëèöåòî ìó ñòàíà îùå ïî-ãîðåùî.
     "À  ìîæå  áè  íå å áèëî ñàìî ïèåíåòî... èëè íå ñàìî ïèåíåòî. Ìîæå áè å
èìàëà è äðóãè ïðîáëåìè."
     Âíåçàïíî  ñå  çàïèòà  êàêâî  áè  ñå ñëó÷èëî, àêî Áúðò Àéâúðñúí è Åëìúð
Áàñêèí  -  è  äâàìàòà  îò  ñèëíèòå  íà  äåíÿ,  îòêðèÿò,  ÷å òîé çíàå, ÷å òå
ïðèíàäëåæàò  êúì íàé-ãîëÿìîòî òàéíî îáùåñòâî â ñâåòà. Ìîæå áè íèùî - òîé íå
çíàåøå äîñòàòú÷íî çà ÀÀ, çà äà áúäå ñèãóðåí. Íî çíàåøå äâå íåùà: ÷å ïúðâîòî
"À"  îçíà÷àâà  "àíîíèìíè",  à  òîâà  áÿõà  ìúæå,  êîèòî  ìîæåõà äà ïðîâàëÿò
àìáèöèèòå ìó çà ðàçðàñòâàíå íà áèçíåñà, àêî ðåøåõà äà ãî íàïðàâÿò.
     Ðåøè  äà  ñè  òðúãíå, êîëêîòî å âúçìîæíî ïî-áúðçî è ïî-òèõî. Çà íåãîâà
÷åñò òîâà ðåøåíèå íå ñå áàçèðàøå íà ëè÷íè ñúîáðàæåíèÿ. Õîðàòà, êîèòî ñåäÿõà
íà ëèâàäàòà â çàäíèÿ äâîð íà "Óëèöà Àíãúë", èìàõà ñåðèîçåí îáù ïðîáëåì. Òîé
áåøå  îòêðèë  òîâà  ñëó÷àéíî  è  íÿìàøå  íàìåðåíèå äà îñòàâà è äà ïîäñëóøâà
ïðåäíàìåðåíî.
     Äîêàòî  ñå  âðúùàøå  ïî  êîðèäîðà,  âèäÿ êóï íàðÿçàíà õàðòèÿ, îñòàâåíà
âúðõó òåëåôîííèÿ àâòîìàò. Îñòàòúê îò ìîëèâ, ïðèâúðçàí ñ êîíåö çà ñòåíàòà äî
òåëåôîíà. Èìïóëñèâíî âçå åäèí ëèñò è íàïèñà áåëåæêà.
     Äåéâ,
     Ìèíàõ  îòòóê  òàçè  ñóòðèí,  çà äà òå âèäÿ, íî íÿìàøå íèêîãî. Èñêàì äà
ïðèêàçâàì  ñ òåá çà åäíà æåíà íà èìå Àðäåëèÿ Ëîðö. Èìàì ÷óâñòâîòî, ÷å çíàåø
êîÿ  å  òÿ  è èñêàì äà ðàçáåðà íåùî çà íåÿ. Ùå ìè ñå îáàäèø ëè ñëåäîáåä èëè
äîâå÷åðà, àêî èìàø âúçìîæíîñò? Íîìåðúò ìè å 555-8699. Áëàãîäàðÿ ìíîãî.
     Íàïèñà  îòäîëó èìåòî ñè, ñãúíà ëèñòà è íàïèñà îòãîðå èìåòî íà Äåéâ. Çà
ìîìåíò  ïîìèñëè  äà ãî îòíåñå â êóõíÿòà è äà ãî ñëîæè âúðõó ïëîòà, íî ðåøè,
÷å íå èñêà íÿêîé îò òÿõ - íàé-âå÷å Íàîìè - äà ñå ðàçòðåâîæè, ÷å òîé ìîæå äà
ãè  å  âèäÿë ïðè òåõíèòå ñòðàííè, íî ìîæå áè ïîëåçíè çàíèìàíèÿ. Âìåñòî òîâà
ãî  ïîñòàâè  âúðõó òåëåâèçîðà â îáùàòà ñòàÿ ñ èìåòî íà Äåéâ îòãîðå. Ïîìèñëè
äà  îñòàâè  ÷åòâúðò  äîëàð çà òåëåôîí äî áåëåæêàòà, íî ðåøè äà íå ãî ïðàâè.
Äåéâ ìîæåøå äà ãî ðàçáåðå ïîãðåøíî.
     Ïîñëå  èçëåçå  ðàäîñòåí,  ÷å  å  îòíîâî  íà ñëúíöå è íå ñà ãî îòêðèëè.
Êîãàòî  îòíîâî  âëåçå  â êîëàòà ñè, âèäÿ ëåïåíêàòà íà áðîíÿòà íà äàòñóíà íà
Íàîìè. Íà íåÿ ïèøåøå:
     ÁÎÃ Å Ñ ÍÀÑ È Â ÍÀÑ
     Ïî-äîáðå Áîã, îòêîëêîòî Àðäåëèÿ - ïðîìúðìîðè Ñàì è èçëåçå íà çàäåí õîä
íà ïúòÿ.


     3.

     Ïðåç êúñíèÿ ñëåäîáåä íåäîñïèâàíåòî îò ìèíàëàòà íîù çàïî÷íà äà ñè êàçâà
äóìàòà  è Ñàì áå çàâëàäÿí îò íåïðåîäîëèìà ñúíëèâîñò. Òîé âêëþ÷è òåëåâèçîðà,
íàìåðè  íÿêàêúâ ïîêàçåí áåéçáîëåí ìà÷ ìåæäó Ñèíñèíàòè è Áîñòúí, êîéòî áàâíî
òå÷åøå  â  îñìàòà  ñè ÷àñò, ëåãíà íà êàíàïåòî äà ãî ãëåäà è ïî÷òè íåçàáàâíî
çàäðÿìà.  Ïðåäè  äðÿìêàòà  äà óñïåå äà ñå ðàçâèå äî èñòèíñêè ñúí, òåëåôîíúò
èççâúíÿ è Ñàì òðÿáâàøå äà ñòàíå, çà äà îòãîâîðè, çàìàÿí è îáúðêàí.
     - Àëî?
     - Íå èñêàéòå äà ãîâîðèì çà òàçè æåíà - êàçà Ìðúñíèÿ Äåéâ áåç êàêúâòî è
äà  áèëî ïðåäãîâîð. Ãëàñúò ìó òðåïåðåøå è òîé åäâà óñïÿâàøå äà ãî âëàäåå. -
Íå èñêàéòå äîðè äà ìèñëèòå çà íåÿ.
     "Äîêîãà âèå, áåçáîæíèòå åçè÷íèöè, ùå ïðîäúëæàâàòå äà õâúðëÿòå èìåòî íà
òàçè æåíà â ëèöàòà íè? Ìèñëèòå ëè, ÷å å ñìåøíî! Ìèñëèòå ëè, ÷å å óìíî?"
     Öÿëàòà ñúíëèâîñò íà Ñàì ìîìåíòàëíî èç÷åçíà.
     - Äåéâ,  êàêâî  èìà  îêîëî òàçè æåíà? Âñè÷êè ðåàãèðàò êàòî ÷å èëè òÿ å
äÿâîëúò,  èëè  íå  ñà  ÷óâàëè  çà  íåÿ.  Êîÿ  å  òÿ?  Êàêâî, ïî äÿâîëèòå, å
íàïðàâèëà, çà äà âè ïîäëóäè ïî òîçè íà÷èí?
     Ïîñëåäâà  äúëãî  ìúë÷àíèå.  Ñàì ÷àêàøå, à ñúðöåòî ìó áèåøå â ãúðäèòå è
ãúðëîòî ìó. Ùåøå äà ñè ïîìèñëè, ÷å âðúçêàòà å ïðåêúñíàëà, àêî íå ÷óâàøå êàê
Äåéâ äèøàøå íà ïðåñåêóëêè.
     - Ãîñïîäèí  Ïèéáúëñ  -  êàçà òîé íàé-ïîñëå, - âèå ìè ïîìàãàòå ìíîãî îò
ãîäèíè.  Âèå  è  íÿêîè äðóãè ìè ïîìîãíàõòå äà îæèâåÿ, êîãàòî àç äîðè íå áÿõ
ñèãóðåí,  ÷å  ñàì  ãî èñêàì. Íî íå ìîãà äà ãîâîðÿ çà òàçè êó÷êà. Íå ìîãà. È
àêî ðàçáèðàòå êîå å äîáðî çà âàñ, íå áèõòå ãîâîðèëè çà íåÿ ñ íèêîãî.
     - Çâó÷è êàòî çàïëàõà.
     - Íå!  - êàçà Äåéâ. Ãëàñúò ìó áå ïîâå÷å îò èçíåíàäàí - áåøå øîêèðàí. -
Íå,  ñàìî  âè ïðåäóïðåæäàâàì, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - êàêòî áèõ íàïðàâèë, àêî âè
áÿõ  âèäÿë  äà õîäèòå îêîëî íÿêîÿ ñòàðà ÿìà, â êîÿòî ñà èçðàñëè áóðåíè è íå
ìîæåòå  äà  âèäèòå  äóïêàòà.  Íå  ãîâîðåòå çà íåÿ è íå ìèñëåòå çà íåÿ. Íåêà
ìúðòâèòå ñè îñòàíàò ìúðòâè.
     "Íåêà ìúðòâèòå ñè îñòàíàò ìúðòâè."
     Ïî  íÿêàêúâ  íà÷èí òîâà íå ãî èçíåíàäà - âñè÷êî, êîåòî ñå áåøå ñëó÷èëî
(ìîæå  áè ñ èçêëþ÷åíèå íà ñúîáùåíèåòî, îñòàâåíî íà òåëåôîííèÿ ìó ñåêðåòàð),
âîäåøå êúì åäíî è ñúùî çàêëþ÷åíèå - ÷å Àðäåëèÿ Ëîðö âå÷å íå å ìåæäó æèâèòå.
Òîé  -  Ñàì Ïèéáúëñ, ïðîâèíöèàëåí àãåíò íà íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðàõîâêè, -
áåøå  ãîâîðèë ñ ïðèçðàê, áåç äà çíàå òîâà. Ãîâîðèë ñ íåÿ? Ïî äÿâîëèòå! Áåøå
èçâúðøèë  ñäåëêà ñ íåÿ! Áåøå é äàë äâà äîëàðà, à òÿ ìó áåøå äàëà ÷èòàòåëñêà
êàðòà.
     Òàêà  ÷å  òîé  íå  áåøå  ñúâñåì èçíåíàäàí... íî âúïðåêè òîâà ïî áåëèòå
øîñåòà  íà  ñêåëåòà  ìó òðúãíà íÿêàêâà äúëáîêà ñòóäåíèíà. Ïîãëåäíà íàäîëó è
âèäÿ, ÷å öåëèòå ìó ðúöå ñà íàñòðúõíàëè.
     "Òðÿáâàøå  äà  ÿ îñòàâèø íà ìèðà - íàðåæäàøå ÷àñò îò óìà ìó. - Íàëè òè
êàçâàõ?"
     - Êîãà  å  óìðÿëà?  -  ïîïèòà  Ñàì. Ãëàñúò ìó çâó÷åøå ìðà÷íî è ãëóõî â
ñîáñòâåíèòå ìó óøè.
     - Íå  èñêàì  äà  ãîâîðÿ  çà  òîâà,  ãîñïîäèí Ïèéáúëñ! - Ãëàñúò íà Äåéâ
çâó÷åøå  ïî÷òè èñòåðè÷íî. Òðåïåðåøå, ïðåìèíà â ïî-âèñîê ðåãèñòúð, ïî÷òè âúâ
ôàëöåò, è òàì ïðåêúñíà. - Ìîëÿ âè!
     "Îñòàâè  ãî  íà  ìèðà  -  ñúðäèòî  èçâèêà Ñàì íà ñåáå ñè. - Íÿìà ëè ñè
äîñòàòú÷íî ïðîáëåìè è áåç òåçè ãëóïîñòè?
     Äà.  È  ìîæåøå  äà  îñòàâè Äåéâ íà ìèðà - ñèãóðíî èìàøå è äðóãè õîðà â
ãðàäà,  êîèòî  áèõà  ãîâîðèëè  ñ íåãî çà Àðäåëèÿ Ëîðö... àêî ìîæå äà íàìåðè
íà÷èí  äà  ãè ïîïèòà, íà÷èí, êîéòî äà íå ãè íàêàðà äà âèêàò çà ïîìîù - òàêà
áåøå.  Íî èìàøå è äðóãî íåùî - íåùî, êîåòî ìîæå áè ñàìî Ìðúñíèÿ Äåéâ Äúíêàí
ìîæåøå äà ìó êàæå ñúñ ñèãóðíîñò.
     - Íÿêîãà ñè ðèñóâàë ïëàêàòè çà áèáëèîòåêàòà, íàëè? Ìèñëÿ, ÷å ðàçïîçíàõ
ñòèëà  òè  îò ïëàêàòà, êîéòî ïðàâåøå â÷åðà íà âåðàíäàòà. Âñúùíîñò ïî÷òè ñúì
ñèãóðåí.  Åäèí,  êîéòî  ïîêàçâà  ìîì÷åíöå  â  ÷åðíà  êîëà. È ìúæ ñ øëèôåð -
Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé. Íàëè...
     Âíåçàïíî  Äåéâ  èçáóõíà  â  òàêúâ ïèñúê íà ñðàì, ïå÷àë è ñòðàõ, ÷å Ñàì
ìëúêíà.
     - Äåéâ? Àç...
     - Îñòàâåòå  ÿ  íà  ìèðà!  -  èçïëàêà  Äåéâ. - Íèùî íå ìîãà äà íàïðàâÿ,
çàòîâà íå ìîæåòå ëè ïðîñòî äà ÿ îñòàâèòå...
     Ðèäàíèÿòà  ìó  ðÿçêî îòñëàáíàõà è ñå ÷ó øóì, êàòî ÷å ëè íÿêîé äðóã âçå
ñëóøàëêàòà îò ðúöåòå ìó.
     - Ïðåñòàíè - êàçà Íàîìè. È òÿ ñÿêàø ùåøå äà ñå ðàçïëà÷å, íî îñâåí òîâà
áåøå áÿñíà. - Íå ìîæåø ëè ïðîñòî äà ïðåñòàíåø, óæàñåí ÷îâåê òàêúâ?
     - Íàîìè...
     - Êîãàòî  ñúì  òóê,  èìåòî  ìè  å  Ñàðà - êàçà òÿ áàâíî, - íî òå ìðàçÿ
åäíàêâî  è  ïîä  äâåòå  ñè  èìåíà, Ñàì Ïèéáúëñ. Íèêîãà âå÷å íÿìà äà ñòúïÿ â
êàíòîðàòà  òè.  -  Òîíúò  é çàïî÷íà äà ñå ïîâèøàâà. - Çàùî íå ãî îñòàâèø íà
ìèðà? Çàùî òðÿáâà äà ðàçðàâÿø òåçè ñòàðè ìðúñîòèè! Çàùî?
     Èçâúí íåðâè, òðóäíî âëàäååù ñå, Ñàì êàçà:
     - Çàùî  ìå  ïðàòè  â  áèáëèîòåêàòà?  Àêî íå èñêàøå äà ñå ñðåùíà ñ íåÿ,
Íàîìè, çàùî âúîáùå ìå ïðàòè â ïðîêëåòàòà áèáëèîòåêà?
     ×ó âúçäèøêà íà äðóãèÿ êðàé íà ëèíèÿòà.
     - Íàîìè? Íå ìîæåì ëè...
     ×ó ñå ùðàêâàíå - òÿ çàòâîðè òåëåôîíà.
     Âðúçêàòà ïðåêúñíà.


     4.

     Ñàì  îñòàíà  â êàáèíåòà ñè ïî÷òè äî äåâåò è ïîëîâèíà. ßäåøå ìåíòîëêè è
ïèøåøå èìåíà åäíî ñëåä äðóãî â ñúùèÿ áåëåæíèê, êîéòî áåøå èçïîëçâàë, êîãàòî
ñúñòàâÿøå  ðå÷òà  ñè.  Ïîãëåæäàøå çà ìàëêî âñÿêî èìå, ïîñëå ãî çà÷åðòàâàøå.
Øåñò ãîäèíè ìó áÿõà èçãëåæäàëè äúëúã ïåðèîä çà æèâååíå íà åäíî ìÿñòî - ïîíå
äî  òàçè  âå÷åð. Òàçè âå÷åð ìó èçãëåæäàõà êàòî ìíîãî ïî-êðàòêî âðåìå - êàòî
óèêåíä íàïðèìåð.
     Íàïèñà "Êðåéã Äæîíñ".
     Çàãëåäà  ñå â èìåòî è ñè ïîìèñëè: "Êðåéã ìîæå äà çíàå çà Àðäåëèÿ... íî
ùå èñêà äà çíàå çàùî ñå èíòåðåñóâàì."
     Ïîçíàâàøå  ëè  Êðåéã  äîñòàòú÷íî  äîáðå,  çà  äà  ìó îòãîâîðè èñêðåíî?
Îòãîâîðúò  íà  òîçè  âúïðîñ  áåøå  òâúðäî  "íå".  Êðåéã  áåøå îò ïî-ìëàäèòå
àäâîêàòè  íà  Äæúíêøúí  ñèòè  è  áåøå  íàèñòèíà ïðåóñïÿë. Íÿêîëêî ïúòè áÿõà
îáÿäâàëè  çàåäíî  ïî  ðàáîòà...  à è, ðàçáèðà ñå, êëóáà "Ðîòàðè"... è Êðåéã
âåäíúæ  ãî  áåøå  ïîêàíèë  íà  âå÷åðÿ ó òÿõ. Êîãàòî ñå ñðåùíåõà íà óëèöàòà,
ðàçãîâàðÿõà  ñúðäå÷íî  -  ïîíÿêîãà  çà ðàáîòà, ïî-÷åñòî çà âðåìåòî. Âñå ïàê
òîâà  íå áåøå ïðèÿòåëñòâî è àêî Ñàì èñêàøå äà äîâåðè òàçè ïîáúðêàíà èñòîðèÿ
íà  íÿêîãî,  èñêàøå  äà  áúäå  íà  ïðèÿòåë, à íå íà êîëåãà, êîéòî ãî íàðè÷à
"áðàò÷å" ñëåä âòîðèÿ äæèí-ôèç.
     Çàäðàñêà èìåòî íà Êðåéã îò ñïèñúêà.
     Ñëåä êàòî áåøå äîøúë â Äæúíêøúí ñèòè, òîé áåøå èìàë äâàìà äîñòà áëèçêè
ïðèÿòåëè  -  åäèíèÿò  -  ôåëäøåð  â  êàáèíåòà íà äîêòîð Ìåëäúí, à äðóãèÿò -
ãðàäñêè ïîëèöàé. Ðúñ Ôðåéì - ïðèÿòåëÿò ìó ôåëäøåð - ñå áåøå ïðåìåñòèë íà ïî-
äîáðå  ïëàòåíà  ðàáîòà â Ãðàíä Ðàïèäñ â íà÷àëîòî íà 1989. À îò ïúðâè ÿíóàðè
Òîì  Óàéêëèô  óïðàâëÿâàøå  íîâèÿ Ñúâåò çà êîíòðîë íà äâèæåíèåòî êúì ïúòíàòà
ïîëèöèÿ íà Àéîâà. Îòòîãàâà áåøå çàãóáèë âðúçêà è ñ äâàìàòà - òîé çàâúðçâàøå
ïðèÿòåëñòâà áàâíî, à è íå óñïÿâàøå äà ãè ïîääúðæà.
     Êîåòî çíà÷åøå êàêâî?
     Ñàì  íå  çíàåøå.  Çíàåøå,  ÷å èìåòî íà Àðäåëèÿ Ëîðö äåéñòâàøå íà íÿêîè
õîðà â Äæúíêøúí ñèòè êàòî åëåêòðè÷åñêè òîê. Çíàåøå - èëè ñìÿòàøå, ÷å çíàå -
÷å  ñå  å  ñðåùíàë  ñ íåÿ, âúïðåêè ÷å å ìúðòâà. Äîðè íå ìîæåøå äà êàæå ïðåä
ñåáå  ñè,  ÷å  å ñðåùíàë íåéíà ðîäíèíà èëè íÿêîÿ ëóäà, êîÿòî íàðè÷à ñåáå ñè
Àðäåëèÿ Ëîðö.
     Çàùîòî...
     "Ìèñëÿ, ÷å ñúì ñðåùíàë ïðèçðàê. Âñúùíîñò ìèñëÿ, ÷å ñúì ñðåùíàë ïðèçðàê
âúòðå  â  ïðèçðàêà.  Ìèñëÿ, ÷å áèáëèîòåêàòà, â êîÿòî âëÿçîõ, áåøå Ãðàäñêàòà
áèáëèîòåêà  íà  Äæúíêøúí  ñèòè,  êàêâàòî å áèëà, êîãàòî Àðäåëèÿ Ëîðö å áèëà
æèâà è å ðàáîòèëà òàì. Ìèñëÿ, ÷å çàòîâà âñè÷êî èçãëåæäàøå òîëêîâà ñòðàííî è
íåîáè÷àéíî.  Íå  áåøå  êàòî  ïúòåøåñòâèå  âúâ  âðåìåòî  -  èëè  êàêòî àç ñè
ïðåäñòàâÿì  ïúòåøåñòâèåòî  âúâ  âðåìåòî.  Áåøå  ïî-ñêîðî  êàòî  ïðîïàäàíå â
íåáèòèåòî. È áåøå èñòèíñêî. Ñèãóðåí ñúì, ÷å áåøå èñòèíñêî."
     Ñïðÿ ìèñúëòà ñè. Áàðàáàíåøå ñ ïðúñòè ïî áþðîòî.
     "Îòêúäå ìè ñå îáàäè òÿ? Èìàò ëè â íåáèòèåòî òåëåôîíè?"
     Çàãëåäà  ñå  ïðîäúëæèòåëíî  â  ñïèñúêà  çà÷åðòàíè  èìåíà,  ïîñëå áàâíî
îòêúñíà æúëòèÿ ëèñò îò áåëåæíèêà. Ñìà÷êà ãî è ãî õâúðëè â êîø÷åòî.
     "Òðÿáâàøå  äà  ñå  îòêàæåø  îò òîâà" - ïðîäúëæàâàøå äà íàðåæäà ÷àñò îò
íåãî.
     Íî íå ñå áåøå îòêàçàë. Ñåãà êàêâî?
     "Îáàäè  ñå  íà íÿêîé îò õîðàòà, íà êîèòî èìàø äîâåðèå. Îáàäè ñå íà Ðúñ
Ôðåéì èëè Òîì Óàéêëèô. Ïðîñòî âäèãíè òåëåôîíà è ñå îáàäè."
     Íî  òîé íå èñêàøå äà ãî íàïðàâè. Ïîíå íå òàçè âå÷åð. Òîâà ìó çàïðèëè÷à
íà  èðàöèîíàëíî,  ïîëóñâðúõåñòåñòâåíî  ÷óâñòâî  -  íàïîñëåäúê áåøå ïðåäàë è
ïîëó÷èë ìíîãî íåïðèÿòíè ñâåäåíèÿ ïî òåëåôîíà, èëè ïîíå òàêà ìó ñå ñòðóâàøå,
- íî  áåøå ïðåêàëåíî óìîðåí, çà äà ñå ïðåáîðè ñ íåãî òàçè âå÷åð. Àêî ìîæåøå
äà  ïîñïè  ìàëêî ïî-äîáðå òàçè íîù, óòðå ñóòðèí, êîãàòî ùå å ñâåæ, ùå ìó ñå
ñëó÷è  íåùî ïî-äîáðî, íåùî ïî-êîíêðåòíî. Îñâåí òîâà ïðåäïîëàãàøå, ÷å òðÿáâà
äà  îïðàâè  îòíîøåíèÿòà  ñè  ñ  Íàîìè  è  Äåéâ Äúíêàí... íî ïúðâî èñêàøå äà
ðàçáåðå êàêúâ âèä îòíîøåíèÿ áÿõà òîâà.
     Àêî ìîæåøå.



                                  Ãëàâà 9

                          Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé (I)


     1.

     Íàèñòèíà  ñïà  äîáðå.  Íÿìàøå  ñúíèùà, à íà ñëåäâàùàòà ñóòðèí ïîä äóøà
ñúâñåì åñòåñòâåíî ìó õðóìíà åäíà èäåÿ - òàêà èäâàò èäåèòå, êîãàòî òÿëîòî òè
å îòïî÷èíàëî  è  óìúò òè íå å áèë áóäåí òîëêîâà äúëãî, ÷å äà ñå çàäðúñòè îò
ãëóïîñòè. Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íå áåøå åäèíñòâåíîòî ìÿñòî, êúäåòî ìîæåøå
äà  ñå  íàìåðè  èíôîðìàöèÿ.  Êîãàòî  èíôîðìàöèÿòà å îò îáëàñòòà íà ìåñòíàòà
èñòîðèÿ  - ñêîðîøíàòà ìåñòíà èñòîðèÿ, îò êîÿòî ñå èíòåðåñóâàø, òîâà äîðè íå
å íàé-äîáðîòî ìÿñòî.
     - "Ãàçåò"!  - âúçêëèêíà òîé è ïúõíà ãëàâàòà ñè ïîä ñòðóÿòà íà äóøà, çà
äà èçïëàêíå ñàïóíà.
     Ñëåä äâàéñåò ìèíóòè âå÷å áåøå äîëó - îáëå÷åí, ñàìî áåç ñàêî è âðúçêà -
è ïèåøå  êàôå  â  êàáèíåòà  ñè. Áåëåæíèêúò îòíîâî áåøå ïðåä íåãî è íà ëèñòà
èìàøå íà÷àëî íà íîâ ñïèñúê.
     1. Àðäåëèÿ Ëîðö - êîÿ å òÿ? Èëè êîÿ å áèëà òÿ?
     2. Àðäåëèÿ Ëîðö - êàêâî å íàïðàâèëà?
     3.  Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè - ðåìîíòèðàíà ëè å? Êîãà?
Ñíèìêè?
     Â òîçè  ìîìåíò  èççâúíÿ  çâúíåöúò íà âðàòàòà. Ñàì ïîãëåäíà ÷àñîâíèêà è
òðúãíà  äà îòâîðè. Ìèíàâàøå îñåì è ïîëîâèíà - âðåìå çà çàïî÷âàíå íà ðàáîòà.
Çíà÷è  ìîæåøå  äà  îòñêî÷è  äî  "Ãàçåò" â äåñåò - âðåìå, â êîåòî îáèêíîâåíî
ïðàâåøå  ïî÷èâêà  çà êàôå - è äà ïðîâåðè íÿêîè ñòàðè áðîåâå. Êîè òî÷íî? Âñå
îùå ñå ÷óäåøå - íÿêîè íåñúìíåíî ùÿõà äà äàäàò ðåçóëòàò ïî-áúðçî îò äðóãè, -
äîêàòî  áúðêàøå  â  äæîáà  ñè  çà  ìîíåòà çà âåñòíèêàð÷åòî. Çâúíåöúò çâúííà
îòíîâî.
     - Èäâàì  âåäíàãà,  Êèéò!  -  èçâèêà  òîé,  èçëåçå  â  àíòðåòî  è õâàíà
äðúæêàòà. - Íåäåé äà ÷óïèø çâú...
     Â òîçè  ìèã  âäèãíà  ïîãëåä  è  âèäÿ  çàä  òúíêîòî  ïåðäå, çàêà÷åíî íà
ïðîçîð÷åòî  íà âðàòàòà, ñèëóåò, ìíîãî ïî-åäúð îò òîçè íà Êèéò Äæîðäàí. Óìúò
ìó  áåøå  çàåò - ïîâå÷å ãî áåøå ãðèæà çà ïðåäñòîÿùèÿ äåí, îòêîëêîòî çà òîçè
ñóòðåøåí  ïîíåäåëíèøêè  ðèòóàë  -  ïëàùàíåòî  íà âåñòíèêàð÷åòî, íî âíåçàïíî
ðàçõâúðëÿíèòå  ìó  ìèñëè áÿõà ïðîíèçàíè îò ëåäåíîòî îñòðèå íà ÷èñò óæàñ. Íå
áåøå  íåîáõîäèìî  äà  âèæäà  ëèöåòî  - äîðè ïðåç ïåðäåòî òîé ïîçíà ôîðìàòà,
êîíñòðóêöèÿòà íà òÿëîòî... è, ðàçáèðà ñå, øëèôåðà.
     Óñòàòà ìó ñå èçïúëíè ñ âêóñ íà ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè - ñèëåí, ñëàäúê
è íåïðèÿòåí.
     Ïóñíà  äðúæêàòà  íà  âðàòàòà,  íî  çàêúñíÿ  ñ  åäèí  ìèã. Áðàâàòà áåøå
ùðàêíàëà  è  â  ñúùèÿ ìîìåíò ôèãóðàòà, êîÿòî ñòîåøå íà ïðàãà, ðÿçêî îòâîðè.
Ñàì  îòõâðúêíà  íàçàä,  â êóõíÿòà. Ðàçìàõà ðúöå, çà äà çàïàçè ðàâíîâåñèå, è
óñïÿ  äà  ñúáîðè  íà  ïîäà  è  òðèòå  ïàëòà,  êîèòî âèñÿõà íà çàêà÷àëêàòà â
àíòðåòî.
     Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé  âëåçå  çàåäíî  ñúñ  ñîáñòâåíàòà  ñè îáâèâêà îò
ñòóäåí  âúçäóõ.  Âëåçå  áàâíî,  êàòî  ÷å  ëè ïðåä íåãî áåøå öÿëîòî âðåìå íà
ñâåòà,  è  çàòâîðè  âðàòàòà ñëåä ñåáå ñè. Â åäíàòà ñè ðúêà äúðæåøå âåñòíèêà
"Ãàçåò" íà Ñàì, ãðèæëèâî óâèò è ñãúíàò. Ïîâäèãíà ãî êàòî æåçúë.
     - Äîíåñîõ  âè  âåñòíèêà  -  êàçà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Ãëàñúò ìó áåøå
ñòðàííî  äàëå÷åí,  êàòî  ÷å ëè èäâàøå äî Ñàì ïðåç äåáåëî ñòúêëî. - Ùÿõ è äà
ïëàòÿ íà ìîì÷åòî, íî òî áúðçàøå äà ñè îòèäå. ×óäÿ ñå çàùî.
     Ïðèäâèæè  ñå  êúì  êóõíÿòà  -  êúì Ñàì, êîéòî ñå áåøå ñâèë çàä ïëîòà è
ãëåäàøå  íàøåñòâåíèêà ñ îãðîìíèòå, øîêèðàíè î÷è íà óæàñåíî äåòå, íà íÿêàêúâ
áåäåí ÷åòâúðòîêëàñíèê Ãëóï÷î.
     "Òîâà  ñè  ãî  ïðåäñòàâÿì  -  ïîìèñëè  Ñàì - èëè èìàì êîøìàð - òîëêîâà
óæàñåí  êîøìàð,  ÷å òîçè êîéòî èìàõ ïðåäè äâå íîùè, èçãëåæäà ïðåä íåãî êàòî
ñëàäúê ñúí."
     Íî íå áåøå êîøìàð. Áåøå óæàñÿâàùî, íî íå áåøå êîøìàð. Ñàì íÿìàøå âðåìå
äà  ñå  íàäÿâà,  ÷å âúïðåêè âñè÷êî å ïîëóäÿë. Ëóäîñòòà áåøå íåùî óæàñíî, íî
íèùî  íå  ìîæåøå  äà áúäå òîëêîâà óæàñíî, êîëêîòî òîâà íåùî ñ ôîðìà íà ìúæ,
êîåòî  áåøå  âëÿçëî  â  êúùàòà  ìó  -  òîâà  íåùî, êîåòî âúðâåøå çàåäíî ñúñ
ñîáñòâåíàòà ñè ÷àñò îò çèìàòà.
     Êúùàòà  íà  Ñàì  áåøå  ñòàðà  è òàâàíèòå áÿõà âèñîêè, íî Áèáëèîòå÷íèÿò
ïîëèöàé  òðÿáâàøå  äà ñå íàâåäå ïðè âëèçàíåòî ñè, à äîðè è â êóõíÿòà âúðõúò
íà  ñèâàòà  ìó ôèëöîâà øàïêà ïî÷òè ñòèãàøå òàâàíà. Òîâà çíà÷åøå, ÷å å âèñîê
ìíîãî íàä äâà ìåòðà.
     Òÿëîòî ìó áåøå óâèòî â øëèôåð ñ îëîâíèÿ öâÿò íà ìúãëà ïî çäðà÷. Êîæàòà
ìó áåøå âîñú÷íîáÿëà. Ëèöåòî ìó áåøå áåçæèçíåíî, êàòî ÷å ëè òîé íå ðàçáèðàøå
íèòî  îò  äîáðîòà,  íèòî  îò  ëþáîâ,  íèòî  îò  ìèëîñò.  Óñòàòà  ìó  áåøå ñ
î÷åðòàíèÿòà  íà  àáñîëþòíà, áåçñòðàñòíà âëàñò è çà ìèã Ñàì îáúðêàíî ïîìèñëè
êàê áåøå èçãëåæäàëà çàòâîðåíàòà âðàòà íà áèáëèîòåêàòà - êàòî ïðîðåç çà óñòà
âúðõó  ëèöåòî  íà  ãðàíèòåí ðîáîò. Î÷èòå íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé èçãëåæäàõà
êàòî  ñðåáúðíè  êðúã÷åòà,  ïðîáèòè  îò  ìèíèàòþðíè  ëîâäæèéñêè  ñà÷ìè. Áÿõà
îãðàäåíè  îò  ðîçîâî-÷åðâåíà  ïëúò,  êîÿòî  ñÿêàø áåøå ãîòîâà äà çàïî÷íå äà
êúðâè.  Íÿìàõà  ìèãëè.  Íàé-ëîøîòî îò âñè÷êî áåøå ñëåäíîòî: òîâà áåøå ëèöå,
êîåòî Ñàì ïîçíàâàøå. Äíåñ åäâà ëè áåøå ïúðâèÿò ïúò, êîãàòî ñå áåøå ñâèâàë â
óæàñ  ïðåä  òîçè ÷åðåí ïîãëåä... Íÿêúäå äàëå÷å â ñúçíàíèåòî ñè Ñàì ÷ó ãëàñ,
êîéòî  êàçà  ñúñ  ñúâñåì ëåêà ñëåäà îò ôúôëåíå: "Åëà ñ ìåí, ñèíêî... Àç ñúì
ïîëèöàé."
     Áåëåãúò  èçïúêâàøå  â  ãåîãðàôèÿòà  íà  ëèöåòî  ìó  -  òî÷íî  êàêòî  â
ïðåäñòàâàòà  íà  Ñàì,  -  ìèíàâàøå  ïðåç  ëÿâàòà  áóçà, ïîä ëÿâîòî îêî, íàä
õðóùÿëà íà íîñà. Êàòî ñå èçêëþ÷è áåëåãúò, òîâà áåøå ìúæúò îò ïëàêàòà... èëè
ìîæå áè íå? Âå÷å íå áåøå ñèãóðåí.
     "Åëà ñ ìåí, ñèíêî... Àç ñúì ïîëèöàé."
     Ñàì  Ïèéáúëñ,  ëþáèìåö  íà "Ðîòàðè êëóá" â Äæúíêøúí ñèòè, ñå ïîäìîêðè.
Ïî÷óâñòâà  êàê  ïèêî÷íèÿò  ìó  ìåõóð  ñå  èçïðàçíè  â  òîïëà ñòðóÿ, íî òîâà
èçãëåæäàøå  ìíîãî  äàëå÷íî  è ìàëîâàæíî. Òîâà, êîåòî áåøå âàæíî, áåøå, ÷å â
êóõíÿòà  ìó  èìàøå  ÷óäîâèùå, à íàé-óæàñíîòî íåùî çà òîâà ÷óäîâèùå áåøå, ÷å
Ñàì ïî÷òè ïîçíàâàøå ëèöåòî ìó. Ïî÷óâñòâà êàê åäíà òðîéíî çàêëþ÷åíà âðàòà íà
äúíîòî  íà óìà ìó ñå îïèòâà äà ñå îòâîðè. Íå ìèñëåøå çà áÿãñòâî. Ìèñúëòà äà
ñå  èçìúêíå  áåøå  èçâúí âúîáðàæåíèåòî ìó. Òîé îòíîâî áåøå äåòå, êîåòî áÿõà
õâàíàëè íà ìåñòîïðåñòúïëåíèåòî,
     (êíèãàòà íå å "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà")
     êîãàòî ïðàâè íåùî óæàñíî ëîøî. Âìåñòî äà èçáÿãà
     (êíèãàòà íå å "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä")
     òîé  áàâíî  ñå íàâåäå íàä ìîêðèòå ñè ñëàáèíè è ñå ñòðîïîëè ìåæäó äâàòà
âèñîêè ñòîëà, êîèòî áÿõà äî ïëîòà, ñ ïðîñòðåíè ñëÿïî íàä ãëàâàòà ðúöå.
     (êíèãàòà å)
     - Íå  -  êàçà  òîé  ñ äðåçãàâ, áåçñèëåí ãëàñ. - Íå, ìîëÿ âè, íå, ìîëÿ,
ìîëÿ, íåäåéòå. Ùå áúäà äîáúð, ìîëÿ íå ìè ïðàâåòå òîâà.
     Íå  ìîæåøå  äà  êàæå íèùî äðóãî. Íî òîâà íÿìàøå çíà÷åíèå - âåëèêàíúò â
øëèôåð ñ öâÿò íà ìúãëà
     (êíèãàòà å "×åðíàòà ñòðåëà" îò Ðîáúðò Ëóèñ Ñòèâúíñúí)
     ñòîåøå òî÷íî íàä íåãî.
     Ñàì  îòïóñíà  ãëàâà.  Òÿ  ñÿêàø  òåæåøå  åäèí òîí. Ïîãëåäíà êúì ïîäà è
íåñâúðçàíî  ñå  ïîìîëè  êîãàòî âäèãíå î÷è - êîãàòî èìà ñèëà äà âäèãíå î÷è -
ôèãóðàòà äà ÿ íÿìà.
     - Ïîãëåäíè  ìå  - çàïîâÿäà äàëå÷íèÿò, òúòíåù ãëàñ. Áåøå ãëàñúò íà áîãà
íà çëîòî.
     - Íå  -  èçâèêà  Ñàì  ñ  ïèùÿù,  áåçäèõàíåí  âîïúë,  ïîñëå  èçáóõíà  â
áåçïîìîùåí  ïëà÷.  Íå  áåøå  ïðîñòî  îò  óæàñ,  ìàêàð ÷å óæàñúò áåøå ñúâñåì
èñòèíñêè,  ñúâñåì  ñèëåí.  Èìàøå è ñòóäåíà òðúïêà íà äåòñêà óïëàõà è äåòñêè
ñðàì.  Òåçè  ÷óâñòâà  ñå  çàëåïèõà êàòî îòðîâåí ñèðîï çà òîâà, êîåòî òîé íå
ñìååøå  äà  ñè ñïîìíè - íåùîòî, êîåòî ñå îòíàñÿøå çà êíèãà, êîÿòî íèêîãà íå
áåøå ÷åë: "×åðíàòà ñòðåëà" îò Ðîáúðò Ëóèñ Ñòèâúíñúí.
     Áàì!
     Íåùî óäàðè Ñàì ïî ãëàâàòà è òîé èçêðåùÿ.
     - Ïîãëåäíè ìå!
     - Íå, ìîëÿ, íåäåéòå - èçïëàêà Ñàì.
     Áàì!
     Òîé  âäèãíà  ãëàâà,  ïðåäïàçâàøå  î÷èòå ñè ñ îìåêíàëà êàòî ãóìà ðúêà è
òî÷íî â òîçè ìèã ðúêàòà íà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñå ñïóñíà îòíîâî.
     Áàì!
     Óäðÿøå  Ñàì  ñúñ ñîáñòâåíèÿ ìó íàâèò íà ðóëî âåñòíèê "Ãàçåò", áèåøå ãî
òàêà, êàêòî ñå áèå íåïîñëóøíî êó÷åíöå, êîåòî ñå å íàïèêàëî íà ïîäà.
     - Òàêà  å  ïî-äîáðå - êàçà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Óõèëè ñå, óñòíèòå ìó
ðàçêðèõà  âúðõîâåòå  íà  îñòðè  çúáè - çúáè, êîèòî áÿõà ïî÷òè êàòî íà êó÷å.
Áðúêíà  â  äæîáà  íà øëèôåðà ñè è èçâàäè êîæåí ïîðòôåéë. Îòâîðè ãî è ïîêàçà
ñòðàííàòà çâåçäà ñ ìíîãî ëú÷è. Òÿ ïðîáëåñíà íà ÷èñòàòà óòðèííà ñâåòëèíà.
     Ñåãà  Ñàì íå áåøå â ñúñòîÿíèå äà îòêúñíå î÷è îò òîâà áåçìèëîñòíî ëèöå,
òåçè  ñðåáúðíè  î÷è  ñ  òåõíèòå  ñà÷ìåíè  çåíèöè. Ëèãèòå ìó òå÷àõà è òîé ãî
çíàåøå, íî íå áåøå â ñúñòîÿíèå äà ñïðå äîðè òÿõ.
     - Èìàòå  äâå  êíèãè, êîèòî íè ïðèíàäëåæàò - êàçà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé.
Ãëàñúò  ìó  âñå  îùå  èäâàøå  ñÿêàø îò ðàçñòîÿíèå èëè ïðåç äåáåëî ñòúêëî. -
Ãîñïîæèöà Ëîðö å ìíîãî ðàçñòðîåíà îò âàñ, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ.
     - Èçãóáèõ ãè - êàçà Ñàì è çàïëàêà ïî-ñèëíî.
     Ìèñúëòà äà èçëúæå òîçè ÷îâåê çà
     ("×åðíàòà ñòðåëà")
     êíèãèòå,  çà  êàêâîòî è äà áèëî íå âëèçàøå â ñìåòêàòà. Òîé áåøå öåëèÿò
àâòîðèòåò, öÿëàòà ñèëà, öÿëàòà âëàñò. Áåøå ñúäèÿ, ñúäåáåí çàñåäàòåë, ïàëà÷.
     "Êúäå  å  äåæóðíèÿò?  -  ïî÷óäè  ñå  áåç âñÿêàêâà âðúçêà Ñàì. - Êúäå å
äåæóðíèÿò,  êîéòî  ïðîâåðÿâà  óðåäèòå  è  ïîñëå  ñå âðúùà â íîðìàëíèÿ ñâÿò?
Íîðìàëíèÿ ñâÿò, êúäåòî íåùà êàòî òîâà íå òðÿáâà äà ñå ñëó÷âàò?"
     - Àç... àç... àç...
     - Íå  èñêàì  äà  ñëóøàì íåñâúðçàíèòå âè èçâèíåíèÿ - êàçà Áèáëèîòå÷íèÿò
ïîëèöàé.  Çàòâîðè  êîæåíèÿ  ñè  ïîðòôåéë  è  ãî  ïúõíà  â  äåñíèÿ  ñè äæîá.
Ñúùåâðåìåííî  áðúêíà  â  ëåâèÿ ñè äæîá è èçâàäè îòòàì íîæ ñ äúëãî, íàòî÷åíî
îñòðèå.  Ñàì,  êîéòî  â  ïðîäúëæåíèå  íà  òðè  ëåòà áåøå èçêàðâàë ïàðè êàòî
ïîìîùíèê  â êàíòîðà, ãî ïîçíà - áåøå íîæ çà ðÿçàíå íà êàðòîí. Íåñúìíåíî íîæ
êàòî  òîçè  èìàøå âúâ âñÿêà áèáëèîòåêà â Àìåðèêà. - Èìàòå âðåìå äî ïîëóíîù.
Ïîñëå...
     Òîé  ñå íàêëîíè íàïðåä è ïðîòåãíà íîæà â ðúêàòà ñè, áÿëà êàòî íà òðóï.
Ìðàçîâèòàòà  îáâèâêà  îò âúçäóõ áëúñíà Ñàì â ëèöåòî è òîé ñå âöåïåíè. Îïèòà
ñå äà èçêðåùè, íî èçäàäå ñàìî òèõ, íåÿñåí øåïîò.
     Âúðõúò  íà  îñòðèåòî îïðÿ â ïëúòòà íà ãúðëîòî ìó. Äîïèðúò ìó áåøå êàòî
äîïèð íà ëåäåíà âèñóëêà.
     - Ãëåäàéòå äà íàìåðèòå òîâà, êîåòî ñòå èçãóáèëè, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ.
     Íîæúò èç÷åçíà îáðàòíî â äæîáà. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñå èçïðàâè îòíîâî
â öÿë ðúñò.
     - Èìà  è íåùî äðóãî - êàçà òîé. - Ìíîãî âúïðîñè ñòå çàäàâàëè, ãîñïîäèí
Ïèéáúëñ. Íå ïèòàéòå ïîâå÷å. Ðàçáèðàòå ëè ìå?
     Ñàì ñå îïèòà äà îòãîâîðè è óñïÿ äà èçäàäå ñàìî äúëáîê ñòîí.
     Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé  ñå  íàâåäå. Áóòàøå ìðàçîâèòèÿ âúçäóõ ïðåä ñåáå
ñè, êàêòî ïëîñêèÿò íîñ íà øëåï áóòà ëåäåí áëîê ïî ðåêàòà.
     - Íå ñè ïúõàéòå íîñà â íåùà, êîèòî íå âè çàñÿãàò. ðàçáèðàòå ëè ìå?
     - Äà - èçêðåùÿ Ñàì. - Äà! Äà! Äà!
     - Äîáðå. Çàùîòî àç ùå íàáëþäàâàì. È íå ñúì ñàì.
     Òîé  ñå  îáúðíà, øëèôåðúò ìó èçøóìîëÿ. Ïðåêîñè êóõíÿòà êúì âõîäà. Íèòî
çà ìèã íå ñå îáúðíà êúì Ñàì. Äîêàòî âúðâåøå, ïðåìèíà ïðåç ÿðúê ñíîï óòðèííè
ñëúí÷åâè ëú÷è è Ñàì âèäÿ åäíî ÷óäíî, óæàñíî íåùî - Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé íå
õâúðëÿøå ñÿíêà.
     Ñòèãíà  äî  çàäíàòà  âðàòà.  Õâàíà  äðúæêàòà. Áåç äà ñå îáðúùà, êàçà ñ
íèñúê, óæàñåí ãëàñ:
     - Àêî  íå èñêàòå äà ìå âèäèòå îòíîâî, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ, íàìåðåòå îíåçè
êíèãè.
     Îòâîðè âðàòàòà è èçëåçå.
     Åäíè÷êà  áÿñíà  ìèñúë  èçïúëíè  óìà íà Ñàì ìèíóòà ñëåä êàòî âðàòàòà ñå
çàòâîðè  îòíîâî  è  òîé  ÷ó  êàê  êðàêàòà íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé òðîïàò ïî
çàäíàòà âåðàíäà: òðÿáâàøå äà çàêëþ÷è âðàòàòà.
     Íàäèãíà ñå, ïîñëå ãî çàëÿ ñèâîòà è òîé ïàäíà ïî î÷è â áåçñúçíàíèå.



                                  Ãëàâà 10

                          Êàçàíî õðî-íî-ëî-ãè÷-íî


     1.

     - Ñ êàêâî ìîãà... äà âè áúäà ïîëåçíà? - ïîïèòà àäìèíèñòðàòîðêàòà.
     Ïîñëåäâà  ìàëêà  ïàóçà,  â  êîÿòî òÿ ðàçãëåäà ìúæà, êîéòî òîêó-ùî áåøå
äîøúë ïðåä ãèøåòî.
     - Äà  -  êàçà  Ñàì.  -  Èñêàì  äà  ïîãëåäíà  íÿêîè ñòàðè åêçåìïëÿðè íà
"Ãàçåò", àêî å âúçìîæíî.
     - Ðàçáèðà  ñå  - êàçà òÿ. - Íî - èçâèíåòå ìå, ìîæå áè ãðåøà - äîáðå ëè
ñòå, ãîñïîäèíå? Èçãëåæäàòå ìíîãî áëåä.
     - Ìèñëÿ, ÷å ñúì õâàíàë íåùî - êàçà Ñàì.
     - Ïðîëåòíèòå  íàñòèíêè  ñà  íàé-ëîøè, íàëè? - êàçà òÿ è ñòàíà. - Åëàòå
ïðåç âðàòàòà íà êðàÿ íà ùàíäà, ãîñïîäèí...?
     - Ïèéáúëñ. Ñàì Ïèéáúëñ.
     Òÿ  ñïðÿ  -  çàêðúãëåíà æåíà íà îêîëî øåéñåò - è âäèãíà ãëàâà. Äîáëèæè
åäèí îò ïðúñòèòå ñè ñ ÷åðâåíî ëàêèðàíè íîêòè êúì úãúëà íà óñòàòà.
     - Âèå ïðîäàâàòå çàñòðàõîâêè, íàëè?
     - Äà, ãîñïîæî.
     - Ñåãà  âè  ïîçíàõ.  Ìèíàëàòà  ñåäìèöà  ïóáëèêóâàõà  ñíèìêàòà  âè  âúâ
âåñòíèêà. Íÿêàêâà íàãðàäà ëè áåøå?
     - Íå,  ãîñïîæî  -  êàçà  Ñàì. - Èçíåñîõ ðå÷. Â "Ðîòàðè êëóá". - "È áèõ
èçíåñúë êàêâî ëè íå, çà äà ìîãà äà âúðíà ÷àñîâíèêà îáðàòíî - ïîìèñëè òîé. -
Áèõ êàçàë íà Êðåéã Äæîíñ äà âúðâè íà ìàéíàòà ñè."
     - Å,  òîâà  å  ÷óäåñíî  -  êàçà  òÿ... íî ãîâîðåøå êàòî ÷å ëè ìàëêî ñå
ñúìíÿâàøå. - Íà ñíèìêàòà èçãëåæäàõòå äðóãîÿ÷å.
     Ñàì ìèíà ïðåç âðàòàòà.
     - Êàçâàì ñå Äîðèéí Ìàêãèë - êàçà æåíàòà è ïîäàäå ïóõêàâàòà ñè ðúêà.
     Ñàì  ñòèñíà ðúêàòà é è êàçà, ÷å ñå ðàäâà äà ñå çàïîçíàå ñ íåÿ. Íàïðàâè
ãî  ñ  óñèëèå.  Ïîìèñëè  ñè, ÷å äà ãîâîðè ñ õîðà - è äà äîêîñâà, îñîáåíî äà
äîêîñâà  -  ùåøå äà èçèñêâà óñèëèÿ îò íåãî îùå èçâåñòíî âðåìå. Öÿëàòà ñòàðà
ëåêîòà, èçãëåæäà, áåøå èç÷åçíàëà.
     Òÿ  ãî ïîâåäå êúì ñòúëáè, ïîñòëàíè ñ êèëèì, è ùðàêíà êëþ÷à íà ëàìïàòà.
Ñòúëáèùåòî  áåøå  òÿñíî,  à  êðóøêàòà  - ñëàáà, è Ñàì âåäíàãà ïî÷óâñòâà êàê
óæàñèòå  çàïî÷íàõà  äà  ãî  èçïúëâàò.  Òå  èäâàõà íåòúðïåëèâî - òàêà, êàêòî
ëþáèòåëèòå  ñå  ñúáèðàò  îêîëî  ÷îâåê,  êîéòî èì ðàçäàâà ãðàòèñè çà íÿêàêâî
ñòðàõîòíî øîó, çà êîåòî áèëåòèòå ñà ïðîäàäåíè. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ìîæåøå
äà  å  òàì äîëó è äà ãî ÷àêà â òúìíèíàòà. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñ ìúðòâåøêè
áÿëàòà ñè êîæà è ëåêîòî ñè, íî íàòðàï÷èâî ïîçíàòî ôúôëåíå.
     "Ñïðè - êàçà ñè òîé. - À àêî íå ìîæåø äà ñïðåø, òî ïîíå ñå îâëàäåé, çà
Áîãà.  Íàëàãà  ñå. Çàùîòî òîâà å åäèíñòâåíèÿò òè øàíñ. Êàêâî ùå ïðàâèø, àêî
íå ìîæåø äîðè äà ñëåçåø ïî åäíî ñòúëáèùå äî ïðîñòî ó÷ðåæäåíñêî ìàçå? Ïðîñòî
ùå ñå ñêðèåø â êúùàòà ñè è ùå ÷àêàø äà ñòàíå ïîëóíîù?"
     - Òîâà  å  ìîðãàòà  -  êàçà  Äîðèéí Ìàêãèë è ïîñî÷è ñ ïðúñò. ßâíî áåøå
äàìà, êîÿòî ñî÷åøå ñ ïðúñò ïðè âñåêè óäîáåí ñëó÷àé. - Òðÿáâà ñàìî äà...
     - Ìîðãà  - ïîïèòà Ñàì è ñå îáúðíà êúì íåÿ. Ñúðöåòî ìó çàïî÷íà áúðçî äà
áèå â ðåáðàòà. - Ìîðãà?
     Äîðèéí Ìàêãèë ñå çàñìÿ.
     - Âñè÷êè  ãî  êàçâàò - ïðîñòî òàêà. Óæàñíî å, íàëè? Íî òàêà ÿ íàðè÷àò.
Ìèñëÿ,  ÷å  òîâà å íÿêàêâà ãëóïàâà âåñòíèêàðñêà òðàäèöèÿ. Íå ñå áåçïîêîéòå,
ãîñïîäèí  Ïèéáúëñ  -  òàì  äîëó  íÿìà  òðóïîâå - ñàìî ìíîãî è ìíîãî ðîëêè ñ
ìèêðîôèëìè.
     "Íå  áèõ  áèë òîëêîâà ñèãóðåí" - ïîìèñëè Ñàì, äîêàòî ÿ ñëåäâàøå íàäîëó
ïî çàñòëàíèòå ñ êèëèì ñòúëáè. Áåøå ìíîãî ðàäîñòåí, ÷å òÿ âîäè.
     Òÿ  ùðàêíà  íÿêîëêî  êëþ÷à  â îñíîâàòà íà ñòúëáèòå. Ñâåòíàõà ìíîæåñòâî
ôëóîðåñöåíòíè ëàìïè, âãðàäåíè â íåùî, êîåòî ïðèëè÷àøå íà îãðîìíà ïî ðàçìåðè
ôîðìà  çà  ëåä,  îáúðíàòà íàîïàêè. Òå îñâåòèõà ãîëÿìà, íèñêà ñòàÿ, çàñòëàíà
ñúñ ñúùèÿ êèëèì, êàêòî è ñòúëáèòå. Áåøå îáëèöîâàíà ñ ðàôòîâå, ïúëíè ñ ìàëêè
êóòèè.  Ïîêðàé ëÿâàòà ñòåíà èìàøå óñòðîéñòâà çà ÷åòåíå íà ìèêðîôèëìè, êîèòî
ïðèëè÷àõà íà ôóòóðèñòè÷íè ñåøîàðè. Áÿõà â ñúùèÿ ñèí öâÿò, êàêòî è êèëèìà.
     - Èñêàõ äà âè êàæà, ÷å òðÿáâà äà ñå ðàçïèøåòå â êíèãàòà - êàçà Äîðèéí.
Òÿ  îòíîâî  ïîñî÷è  ñ  ïðúñò - òîçè ïúò êúì åäíà ãîëÿìà êíèãà, ïðèêðåïåíà ñ
âåðèãà  íà  ìàñàòà  äî  âðàòàòà.  -  Òðÿáâà äà çàïèøåòå è äàòàòà è âðåìåòî,
êîãàòî  ñòå  âëåçëè,  êîåòî  çíà÷è...  - òÿ ïîãëåäíà ÷àñîâíèêà ñè - äåñåò è
äâàéñåò, à ñúùî è âðåìåòî, êîãàòî èçëåçåòå.
     Ñàì  ñå  íàâåäå  è ñå ïîäïèñà â êíèãàòà. Èìåòî íàä íåãîâîòî áåøå Àðòúð
Ìèé÷úì.  Ãîñïîäèí  Ìèé÷úì áåøå ñëèçàë òóê íà 22 äåêåìâðè 1989 ãîäèíà. Ïðåäè
ïîâå÷å  îò  òðè  ìåñåöà.  Òàçè  äîáðå  îñâåòåíà, äîáðå ïîäðåäåíà, óäîáíà çà
ðàáîòà ñòàÿ î÷åâèäíî âúðøåøå ìíîãî ìàëêî ðàáîòà.
     - Õóáàâî  å  òóê  äîëó,  íàëè?  -  ïîïèòà ñàìîäîâîëíî Äîðèéí. - Òîâà å
çàùîòî  ôåäåðàëíîòî  ïðàâèòåëñòâî  ïîäïîìàãà  ñóáñèäèðàíåòî  íà  ìîðãèòå íà
âåñòíèöèòå  - èëè áèáëèîòåêèòå èì - àêî ïðåäïî÷èòàòå òàçè äóìà. Àç íàïðèìåð
ÿ ïðåäïî÷èòàì. .
     Ïî  åäíà  îò  ïúòåêèòå  çàòàíöóâà  ñÿíêà  è ñúðöåòî íà Ñàì îòíîâî çàáè
ñèëíî.  Íî  òîâà áåøå ñàìî ñÿíêàòà íà Äîðèéí Ìàêãèë - òÿ ñå áåøå íàâåëà, çà
äà ïðîâåðè äàëè òîé å îòáåëÿçàë òî÷íèÿ ÷àñ è...
     "... è ÒÎÉ íå õâúðëÿ ñÿíêà. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Îñâåí òîâà..."
     Îïèòà ñå äà ïðåñêî÷è îñòàíàëîòî, íî íå ìîæà.
     "Îñâåí òîâà àç íå ìîãà äà æèâåÿ ïî òîçè íà÷èí. Íå ìîãà äà æèâåÿ ñ òîçè
ñòðàõ.  Àêî  òîâà  ïðîäúëæè ïðåêàëåíî äúëãî, ùå ïúõíà ãëàâàòà ñè â ãàçîâàòà
ïå÷êà.  È  ùå  ãî íàïðàâÿ. Òîâà íå å ñàìî ñòðàõ îò íåãî - îò òîçè ÷îâåê èëè
êàêâîòî  å.  Òîâà  å  íà÷èí, ïî êîéòî ñå ÷óâñòâà óìúò íà ÷îâåê, íà÷èíúò, ïî
êîéòî  òîé  êðåùè,  êîãàòî  ïî÷óâñòâà,  ÷å âñè÷êî, â êîåòî íÿêîãà å âÿðâàë,
èç÷åçâà êàòî äèì."
     Äîðèéí  ïîñî÷è êúì äÿñíàòà ñòåíà, êúäåòî íà åäèí ðàôò èìàøå òðè ãîëåìè
ðîëêè.
     - Òîâà  ñà  ÿíóàðè,  ôåâðóàðè  è  ìàðò  1990  -  êàçà  òÿ. - Âñåêè þëè
âåñòíèêúò  èçïðàùà  òå÷åíèåòî  îò  ïúðâîòî  ïîëóãîäèå  îò  ãîäèíàòà â Ãðàíä
Àéëàíä, ùàòà Íåáðàñêà, êúäåòî ãî ìèêðîôèëìèðàò. Ñúùîòî ñå ïðàâè è â êðàÿ íà
äåêåìâðè.  -  Òÿ ïðîòåãíà ïóõêàâà ðúêà è ïîñî÷è ñ ÷åðâåíî ëàêèðàí íîêúò êúì
ðàôòîâåòå,  êàòî  áðîåøå  îò  ðàôòà  âäÿñíî  êúì  óñòðîéñòâàòà çà ÷åòåíå íà
ìèêðîôèëìè âëÿâî. Äîêàòî ïðàâåøå òîâà, î÷åâèäíî ñå âúçõèùàâàøå îò íîêúòÿ íà
ïðúñòà  ñè. - Ìèêðîôèëìèòå ñà ðàçïîëîæåíè â òàçè ïîñîêà, õðîíîëîãè÷íî. - Òÿ
ïðîèçíåñå äóìàòà âíèìàòåëíî è ñå ïîëó÷è íåùî ëåêî åêçîòè÷íî: "õðî-íî-ëî-ãè÷-
íî". - Íîâèòå âðåìåíà ñà , îòäÿñíî; äðåâíèòå âðåìåíà - îòëÿâî.
     Òÿ  ñå óñìèõíà, çà äà ïîêàæå, ÷å òîâà å øåãà è ìîæå áè, çà äà ïîòâúðäè
êîëêî  ÷óäåñíà  å  òàçè ìèñúë. Êàçàíî õðî-íî-ëî-ãè÷-íî, ãîâîðåøå óñìèâêàòà,
âñè÷êî òîâà ñà ïðàçíè ïðèêàçêè.
     - Áëàãîäàðÿ - êàçà Ñàì.
     - Íÿìà  íèùî.  Íàëè  çàòîâà  ñìå  òóê. Èëè ïîíå è çàòîâà. - Òÿ äîáëèæè
íîêúò äî úãúëà íà óñòàòà ñè è îòíîâî ãî óäîñòîè ñúñ çàãîâîðíè÷åñêà óñìèâêà.
- Çíàåòå  ëè êàê ñå ðàáîòè ñ óñòðîéñòâîòî çà ÷åòåíå íà ìèêðîôèëìè, ãîñïîäèí
Ïèéáúëñ?
     - Äà, áëàãîäàðÿ.
     - Äîáðå. Àêî ìîãà äà âè áúäà ïîëåçíà ñ íåùî äðóãî, ùå áúäà ãîðå. Íå ñå
êîëåáàéòå äà ïîïèòàòå.
     - Âèå  ùå...  -  çàïî÷íà  òîé  è  ïîñëå  çàòâîðè óñòà, çà äà íå ñå ÷óå
îñòàíàëîòî: "... ìå îñòàâèòå òóê ñàì?"
     Òÿ ïîâäèãíà âåæäè.
     - Íèùî,  íèùî  -  êàçà  òîé è ÿ èçãëåäà êàê ñå êà÷âà. Óñïÿ äà óñòîè íà
ñèëíîòî  æåëàíèå äà õóêíå ïðåçãëàâà ïî ñòúëáèòå ñëåä íåÿ. Çàùîòî íåçàâèñèìî
îò ìåêèÿ ñèí êèëèì òîâà áåøå îùå åäíà áèáëèîòåêà â Äæúíêøúí ñèòè.
     Òàçè ÿ íàðè÷àõà "ìîðãàòà".


     2.

     Ñàì  áàâíî  òðúãíà  êúì  ðàôòîâåòå,  íàòåæàëè  îò  êâàäðàòíèòå êóòèè ñ
ìèêðîôèëìè,  áåç  äà  å  ñèãóðåí  îòêúäå  äà  çàïî÷íå. Ìíîãî ñå ðàäâàøå, ÷å
ôëóîðåñöåíòíèòå   ëàìïè  áÿõà  äîñòàòú÷íî  ÿðêè  è  èçãîíâàõà  ïîâå÷åòî  îò
íåïðèÿòíèòå ñåíêè â úãëèòå.
     Íå  áåøå  ïîñìÿë  äà  ïîïèòà  Äîðèéí  Ìàêãèë äàëè èìåòî Àðäåëèÿ Ëîðö é
ãîâîðè íåùî, íèòî äàëè çíàå ïðèáëèçèòåëíî êîãà å áèëà ðåìîíòèðàíà Ãðàäñêàòà
áèáëèîòåêà.  "Çàäàâàëè ñòå âúïðîñè - áåøå êàçàë Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. - Íå
ñè ïúõàéòå íîñà â íåùà, êîèòî íå âè çàñÿãàò. Ðàçáèðàòå ëè?"
     Äà,  ðàçáèðàøå.  È  ïðåäïîëàãàøå,  ÷å  ùîì  ñè  ïúõà íîñà, òàêà è òàêà
ðèñêóâà  äà  ñè  íàâëå÷å  ãíåâà  íà  Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé... íî íå çàäàâàøå
âúïðîñè,  ïîíå  íå  â  áóêâàëíèÿ  ñìèñúë  -  òåçè  íåùà ïðîñòî ãî çàñÿãàõà.
Çàñÿãàõà ãî îò÷àÿíî.
     "Àç ùå íàáëþäàâàì. È íå ñúì ñàì."
     Íåðâíî  ñå  îãëåäà  ïðåç  ðàìî.  Íå  âèäÿ  íèùî.  È âñå îùå ñìÿòàøå çà
íåâúçìîæíî  äà âçåìå íÿêàêâî ðåøåíèå. Áåøå ñòèãíàë äîòóê, íî íå çíàåøå äàëè
äà  ïðîäúëæè  ïî-íàòàòúê.  Ïî÷óâñòâà ñå ïî-óïëàøåí, ïî-óæàñåí. Ïî÷óâñòâà ñå
ñúñèïàí.
     - Äëúæåí ñè - ïðîìúðìîðè òîé ðÿçêî è èçáúðñà óñòíè ñ òðåïåðåùà ðúêà. -
Ïðîñòî ñè äëúæåí.
     Íàêàðà  ëåâèÿ ñè êðàê äà ñå ïðåìåñòè íàïðåä. Îñòàíà òàêà çà ìîìåíò - ñ
ðàçêðà÷åíè  êðàêà,  êàòî  ìúæ,  çàìðúçíàë  â ìîìåíòà, êîãàòî ïðåãàçâà ìàëúê
ïîòîê. Ïîñëå íàêàðà äåñíèÿ ñè êðàê äà ñå èçðàâíè ñ ëåâèÿ. Ïî òîçè êîëåáëèâ,
íåîõîòåí  íà÷èí  ñòèãíà  äî  ðàôòà,  êîéòî  áåøå  íàé-áëèçî äî ïîäâúðçàíèòå
ìèêðîôèëìè. Íà êðàÿ íà ðàôòà èìàøå êàðòè÷êà, íà êîÿòî ïèøåøå:
     1987 - 1989
     Ïî÷òè ñèãóðíî áåøå ïðåêàëåíî ñêîðî - âñúùíîñò ðåìîíòúò íà áèáëèîòåêàòà
òðÿáâà äà å íàïðàâåí ïðåäè ïðîëåòòà íà 1984, êîãàòî òîé ñå áåøå ïðåìåñòèë â
Äæúíêøúí   ñèòè.  Àêî  ñå  áåøå  ñëó÷èëî  ïî-êúñíî,  ùåøå  äà  å  çàáåëÿçàë
ðàáîòíèöèòå, äà å ÷óë õîðàòà äà ãîâîðÿò è äà å ïðî÷åë çà ðåìîíòà â "Ãàçåò".
Íî  îñâåí  äà  ïðåäïîëàãà,  ÷å  òîâà  å  áèëî ïðåç ïîñëåäíèòå ïåòíàéñåò èëè
äâàéñåò  ãîäèíè  (âèñÿùèòå òàâàíè â íèêàêúâ ñëó÷àé íå èçãëåæäàõà ïî-ñòàðè),
òîé  íå  ìîæåøå äà ñòåñíè èíòåðâàëà ïîâå÷å. Åõ, äà ìîæåøå äà ìèñëè ïî-ÿñíî!
Íî íå ìîæåøå. Òîâà, êîåòî ñå áåøå ñëó÷èëî ñóòðèíòà, áåøå ðàçâàëèëî âñè÷êèòå
ìó   íîðìàëíè,  ðàçóìíè  âúçìîæíîñòè  äà  ìèñëè,  êàêòî  ãîëÿìàòà  ñëúí÷åâà
àêòèâíîñò  ðàçâàëÿ  ïðåäàâàíèÿòà  íà  òåëåâèçèÿòà  è  ðàäèîòî.  Ðåàëíîòî  è
íåðåàëíîòî ñå áÿõà ñáëèæèëè êàòî îãðîìíè êàìúíè è Ñàì Ïèéáúëñ - òîâà ìàëêî,
êðåùÿùî,  ñúïðîòèâëÿâàùî ñå ÷îâåøêî çðúíöå - áåøå èìàë ëîøèÿ êúñìåò äà áúäå
çàòèñíàò ìåæäó òÿõ.
     Ïðåìåñòè  ñå äâà ðåäà íàëÿâî ãëàâíî çàùîòî ñå áîåøå, ÷å àêî ñïðå äà ñå
äâèæè  çà  ïðåêàëåíî  äúëãî âðåìå, ìîæå îêîí÷àòåëíî äà çàìðúçíå, è îòèäå äî
ðåäà, íà êîéòî áåøå îòáåëÿçàíî
     1981 - 1983
     Âäèãíà  åäíà êóòèÿ ïî÷òè íàñëóêè è ÿ çàíåñå äî åäíî îò óñòðîéñòâàòà çà
÷åòåíå  íà  ìèêðîôèëìè. Îòâîðè ÿ è ñå îïèòà äà ñå ñúñðåäîòî÷è âúðõó ðîëêàòà
íà  ìèêðîôèëìà  (ðîëêàòà  ñúùî  áåøå  ñèíÿ è Ñàì ñå ïî÷óäè äàëè èìà íÿêàêâà
ïðè÷èíà âñè÷êî â òîâà ÷èñòî, äîáðå îñâåòåíî ìÿñòî äà áúäå ñ åäíàêúâ öâÿò) è
âúðõó  íèùî äðóãî. Ïúðâî òðÿáâàøå äà ãî ïîñòàâèø âúðõó åäíà îò îñèòå, òî÷íî
òàêà; ïîñëå òðÿáâà äà ãî âäåíåø; ïîñëå òðÿáâà äà çàêðåïèø êðàÿ â ïðîðåçà íà
ïîåìàùàòà  ðîëêà,  äîáðå.  Ìàøèíàòà  áåøå  òîëêîâà  ïðîñòà,  ÷å  òåçè ìàëêè
îïåðàöèè  ìîæåõà äà áúäàò èçïúëíåíè è îò îñåìãîäèøíî ìîì÷å, íî òå îòíåõà íà
Ñàì  ïî÷òè  ïåò ìèíóòè - ïðå÷åõà ìó òðåïåðåùèòå ðúöå è âöåïåíåíèÿò, ðàçñåÿí
óì.  Êîãàòî  íàé-ñåòíå  óñïÿ  äà ïîñòàâè ìèêðîôèëìà è ãî ïðåâúðòÿ äî ïúðâèÿ
êàäúð,  òîé îòêðè, ÷å å ïîñòàâèë ðîëêàòà íàîïàêè. Òåêñòúò íà êàäðèòå áåøå ñ
ãëàâàòà íàäîëó.
     Òúðïåëèâî  ðàçâè ìèêðîôèëìà, ïðåîáúðíà ãî è îòíîâî ãî âäÿíà. Îòêðè, ÷å
íÿìà  íèùî  ïðîòèâ  òîâà  ìàëêî çàáàâÿíå - ïîâòîðåíèåòî íà îïåðàöèÿòà, åäíà
ïðîñòà  ñòúïêà  ïîäèð  äðóãà,  èçãëåæäà  ãî  óñïîêîÿâàøå.  Òîçè ïúò ïúðâàòà
ñòðàíèöà  íà  áðîÿ íà "Ãàçåò", Äæúíêøúí ñèòè, îò ïúðâè àïðèë 1981, ñå ïîÿâè
ïðåä  íåãî  îáúðíàòà  êàêòî  òðÿáâà.  Çàãëàâèåòî îïîâåñòÿâàøå èçíåíàäâàùàòà
îñòàâêà  íà  ãðàäñêè óïðàâíèê, çà êîãîòî Ñàì íèêîãà íå áåøå ÷óâàë, íî î÷èòå
ìó  áúðçî  áÿõà  ïðèâëå÷åíè  îò  åäíî  êàðå â äîëíàòà ÷àñò íà ñòðàíèöàòà. Â
êàðåòî èìàøå ñëåäíîòî ñúîáùåíèå:
     ÐÈ×ÀÐÄ ÏÐÀÉÑ È ÖÅËÈßÒ ÏÅÐÑÎÍÀË
     ÍÀ ÎÁÙÅÑÒÂÅÍÀÒÀ ÁÈÁËÈÎÒÅÊÀ
     ÍÀ ÄÆÚÍÊØÚÍ ÑÈÒÈ
     ÂÈ ÍÀÏÎÌÍßÒ, ×Å
     ÎÒ 6 ÄÎ 13 ÀÏÐÈË Å
     ÍÀÖÈÎÍÀËÍÀÒÀ ÑÅÄÌÈÖÀ
     ÍÀ ÁÈÁËÈÎÒÅÊÈÒÅ ÅËÀÒÅ ÄÀ ÍÈ ÂÈÄÈÒÅ!
     "Çíàåë ëè ñúì òîâà? - ïî÷óäè ñå Ñàì. - Çàòîâà ëè ñúì õâàíàë òî÷íî òàçè
êóòèÿ?  Äàëè  ïîäñúçíàòåëíî  ñúì  ñè ñïîìíèë, ÷å âòîðàòà ñåäìèöà íà àïðèë å
Íàöèîíàëíàòà ñåäìèöà íà áèáëèîòåêèòå?"
     "Åëà  ñ ìåí - îòãîâîðè åäèí íåÿñåí, øåïíåù ãëàñ. - Åëà ñ ìåí, ñèíêî...
àç ñúì ïîëèöàé."
     Öåëèÿò íàñòðúõíà; ïîòðåïåðè. Îòõâúðëè è âúïðîñà, è òîçè ôàíòîìåí ãëàñ.
Âñå ïàê âñúùíîñò íÿìàøå çíà÷åíèå çàùî å èçáðàë áðîåâåòå íà "Ãàçåò" îò àïðèë
1981. Âàæíîòî áåøå, ÷å ãî áåøå íàïðàâèë è òîâà áåøå êúñìåò.
     Ìîæåøå äà áúäå êúñìåò.
     Áúðçî ïðåâúðòÿ êîëåëîòî íà 6 àïðèë è âèäÿ òî÷íî òîâà, íà êîåòî ñå áåøå
íàäÿâàë. Íàé-îòãîðå, íàä çàãëàâèåòî, ñ ÷åðâåí öâÿò áåøå íàïèñàíî:
     ÑÚÄÚÐÆÀ ÑÏÅÖÈÀËÍÀ ÁÈÁËÈÎÒÅ×ÍÀ ÏÐÈÒÓÐÊÀ
     Ñàì ïðåìèíà íà ïðèòóðêàòà. Íà ïúðâàòà ñòðàíèöà íà ïðèòóðêàòà èìàøå äâå
ñíèìêè. Åäíàòà áåøå íà âúíøíèÿ âèä íà áèáëèîòåêàòà. Íà äðóãàòà áåøå ïîêàçàí
Ðè÷àðä  Ïðàéñ  - ãëàâíèÿò áèáëèîòåêàð, êîéòî ñòîåøå äî áþðîòî çà âçèìàíå íà
êíèãè  è  íåðâíî ñå óñìèõâàøå êúì êàìåðàòà. Èçãëåæäàøå òî÷íî òàêà, êàêòî ãî
áåøå  îïèñàëà  Íàîìè  Õèãèíñ  -  âèñîê  ìúæ ñ î÷èëà, íà îêîëî ÷åòèðèéñåò, ñ
òåñíè,  ìàëêè  ìóñòàöè.  Ñàì  ïîâå÷å  ñå  èíòåðåñóâàøå  îò ôîíà. Âèæäàøå ñå
âèñÿùèÿò  òàâàí,  êîéòî  òàêà  ãî áåøå øîêèðàë ïðè âòîðîòî ìó ïúòåøåñòâèå â
áèáëèîòåêàòà. Çíà÷è ðåìîíòúò áåøå íàïðàâåí ïðåäè àïðèë 1981 ãîäèíà.
     Î÷åðöèòå  áÿõà  òî÷íî  îò  òîçè  âèä,  êîèòî  áåøå  î÷àêâàë - çàäúõàíè
ïîçäðàâëåíèÿ  êúì  ñàìèòå  ñåáå ñè. ×åòåøå "Ãàçåò" âå÷å øåñò ãîäèíè è äîáðå
ïîçíàâàøå  ñòèëà  íà  ðåäàêöèÿòà,  êîéòî ñÿêàø êàçâàøå: "Âèæòå íè êàêâè ñìå
âåñåëÿöè?".  Èìàøå  èíôîðìàöèîííè (è äîñòà çàäúõàíè) ñòàòèè çà Íàöèîíàëíàòà
áèáëèîòå÷íà  ñåäìèöà,  çà  Ëÿòíàòà  ïðîãðàìà  çà  ÷åòåíå, çà Êíèãîìîáèëà íà
Äæúíêøúí  ñèòè è çà ó÷ðåäÿâàíåòî íà íîâ ôîíä, êîåòî òîêó-ùî áåøå çàïî÷íàëî.
Ñàì  ãè  ïðåãëåäà íàáúðçî. Íà ïîñëåäíàòà ñòðàíèöà íà ïðèòóðêàòà íàìåðè åäèí
ìíîãî ïî-èíòåðåñåí î÷åðê, íàïèñàí îò ñàìèÿ Ïðàéñ. Çàãëàâèåòî ìó áåøå
     ÎÁÙÅÑÒÂÅÍÀÒÀ ÁÈÁËÈÎÒÅÊÀ ÍÀ ÄÆÚÍÊØÚÍ ÑÈÒÈ
     Ñòî ãîäèíè èñòîðèÿ
     Ðàäîñòòà íà Ñàì íå òðàÿ äúëãî. Èìåòî íà Àðäåëèÿ ãî íÿìàøå. Òîé ïîñåãíà
êúì  êëþ÷à,  çà  äà  ïðåíàâèå  ôèëìà,  ïîñëå  ñïðÿ. Âèäÿ ìÿñòî, íà êîåòî ñå
ñïîìåíàâàøå çà ïðîåêòà çà ðåìîíò - òîé ñå áåøå ïðîâåë ïðåç 1970 - à èìàøå è
îùå  íåùî.  Íåùî  íàèñòèíà  ñòðàííî. Ñàì çàïî÷íà äà ÷åòå ïîñëåäíàòà ÷àñò îò
ñëîâîîõîòëèâàòà  èñòîðè÷åñêà  áåëåæêà  íà  ãîñïîäèí  Ïðàéñ  -  òîçè ïúò ïî-
âíèìàòåëíî.
     "Â  êðàÿ  íà  Ãîëÿìàòà  äåïðåñèÿ  íàøèÿò  ñúâåò ãëàñóâà 5000 äîëàðà çà
ïîïðàâêà  íà  ñåðèîçíà  ïîâðåäà  âúâ âîäîïðîâîäà íà áèáëèîòåêàòà, ïðè÷èíåíà
ïðåç  âðåìå  íà  íàâîäíåíèåòî îò 1932, à ã-æà Ôåëèöèÿ Êúëïåïúð ïîå ïîñòà íà
ãëàâåí   áèáëèîòåêàð,   êàòî  èçïúëíÿâàøå  çàäúëæåíèÿòà  ñè  áåçïëàòíî.  Òÿ
íåîòêëîííî ñëåäâàøå öåëòà ñè - åäíà ñúâúðøåíî ïðåîáðàçåíà áèáëèîòåêà, êîÿòî
äà ñëóæè íà áúðçî ðàçðàñòâàùèÿ ñå ãðàä.
     Ã-æà  Êúëïåïúð  ñå îòòåãëè ïðåç 1951 è îòñòúïè ìÿñòîòî ñè íà Êðèñòîôúð
Ëàâèí  -  ïúðâèÿ  áèáëèîòåêàð  íà Äæúíêøúí ñèòè, çàâúðøèë áèáëèîãðàôèÿ. Ã-í
Ëàâèí  îñíîâà  Ôîíäà  â ïàìåò íà Êúëïåïúð, â êîéòî ïðåç ïúðâàòà ãîäèíà áÿõà
ñúáðàíè  íàä  15  000  äîëàðà  çà  ïðèäîáèâàíå íà íîâè êíèãè è Îáùåñòâåíàòà
áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè ïðåìèíà â íîâîòî âðåìå!
     Ñêîðî  ñëåä êàòî ïîåõ ïîñòà ãëàâåí áèáëèîòåêàð ïðåç 1964, ìîÿòà ãëàâíà
öåë  ñòàíà  îñíîâíèÿò ðåìîíò. Ñðåäñòâàòà, íåîáõîäèìè çà ïîñòèãàíåòî íà òàçè
öåë, íàé-ñåòíå áÿõà ñúáðàíè â êðàÿ íà 1969 è ìàêàð ÷å ïîñòðîÿâàíåòî íà òîâà
ïðåêðàñíî  çäàíèå,  íà  êîåòî äíåñ ñå ðàäâàò "êíèæíèòå ïëúõîâå" íà Äæúíêøúí
ñèòè,  áåøå  ïîäïîìîãíàòî  êàêòî  ñ  ãðàäñêè,  òàêà è ñ ôåäåðàëíè ñðåäñòâà,
ïðîåêòúò  íÿìàøå  äà áúäå îñúùåñòâåí áåç ïîìîùòà íà îíåçè äîáðîâîëöè, êîèòî
ïî-êúñíî  ìîæåõà  äà  ñå  âèäÿò, ðàçìàõâàùè ÷óêîâå èëè ðåæåùè ñ òðèîíè ïðåç
âðåìå íà ìåñåöà "Äà ïîñòðîèì áèáëèîòåêàòà ñè" ïðåç àâãóñò 1970!
     Äðóãè, çàáåëåæèòåëíè ïðîåêòè ïðåç 70-òå è 80-òå ãîäèíè áÿõà..."
     Ñàì  çàìèñëåíî  âäèãíà  ïîãëåä.  Ðåøè,  ÷å  âúâ âíèìàòåëíî íàïèñàíàòà,
ðàçäóòà  èñòîðèÿ  íà Ãðàäñêàòà áèáëèîòåêà íåùî ëèïñâà. Íå, êàòî ïîìèñëè ïî-
âíèìàòåëíî, "ëèïñâà" íå áåøå òî÷íàòà äóìà. Îò òîâà åñå Ñàì Ïèéáúëñ çàêëþ÷è,
÷å  Ïðàéñ å áþðîêðàò îò íàé-÷èñòà ïðîáà - ìîæå áè ïðèÿòåí ÷îâåê, íî âñå ïàê
áþðîêðàò,  - à òàêèâà õîðà íå ïðîïóñêàò íèùî, îñîáåíî êîãàòî ñå çàíèìàâàò ñ
ïðåäìåòè, êîèòî ñà áëèçêè äî ñúðöàòà èì.
     Çíà÷è íå ëèïñâàøå. Áåøå ñêðèòî.
     Òîâà  íå  ïðîìåíÿøå  ìíîãî  íåùàòà, êàçàíî õðî-íî-ëî-ãè÷-íî. Ïðåç 1951
åäèí  ÷îâåê  íà  èìå  Êðèñòîôúð  Ëàâèí  áåøå  íàñëåäèë  Ôåëèöèÿ Êúëïåïúð íà
äëúæíîñòòà  ãëàâåí  áèáëèîòåêàð. Ïðåç 1964 Ðè÷àðä Ïðàéñ áåøå ñòàíàë ãðàäñêè
áèáëèîòåêàð. Íî äàëè Ïðàéñ áåøå íàñëåäèë Ëàâèí? Ñàì ðåøè, ÷å íå. Ðåøè, ÷å â
íÿêàêúâ  ìîìåíò  ïðåç òåçè òðèíàéñåò ïðàçíè ãîäèíè íà ìÿñòîòî íà Ëàâèí áåøå
ïîñòúïèëà  æåíà íà èìå Àðäåëèÿ Ëîðö. Òÿ íå âëèçàøå â áþðîêðàòè÷íèÿ îò÷åò íà
áèáëèîòåêàòà,  çàùîòî  áåøå íàïðàâèëà... íåùî. Íà Ñàì íå ìó áåøå ÿñíî êàêâî
áè ìîãëî äà áúäå òîâà íåùî, íî ìó ñòàíà ïî-ÿñíî çíà÷åíèåòî ìó. Êàêâîòî è äà
áåøå,  òî  áåøå  äîñòàòú÷íî ëîøî, çà äà ìîæå Ïðàéñ äà íàïðàâè îò íåÿ íèêîé,
âúïðåêè î÷åâèäíàòà ñè ëþáîâ êúì ïîäðîáíîñòèòå è ðåäà.
     "Óáèéñòâî  -  ïîìèñëè  Ñàì. - Ñèãóðíî å áèëî óáèéñòâî. Òîâà âñúùíîñò å
åäèíñòâåíîòî íåùî, äîñòàòú÷íî ëîøî, çà äà..."
     Â òîçè ìèã íÿêîé ñëîæè ðúêà âúðõó ðàìîòî ìó.


     3.

     Àêî  áåøå  èçêðåùÿë,  áåç  ñúìíåíèå  ùåøå  äà óïëàøè ñîáñòâåíè÷êàòà íà
ðúêàòà  ïî÷òè  òîëêîâà,  êîëêîòî  ãî  áåøå  óæàñèëà  òÿ,  íî  Ñàì íå áåøå â
ñúñòîÿíèå  äà  èçêðåùè.  Âìåñòî òîâà òîé èçïóñíà âñè÷êèÿ ñè âúçäóõ è ñâåòúò
îòíîâî  ñòàíà  ñèâ.  ×óâñòâàøå  ãúðäèòå  ñè  êàòî  àêîðäåîí, êîéòî áàâíî ñå
ñìà÷êâà  ïîä  êðàêà íà ñëîí. Âñè÷êèòå ìó ìóñêóëè ñÿêàø ñå áÿõà ïðåâúðíàëè â
ìàêàðîíè.  Òîçè  ïúò  íå  ñå  ïîäìîêðè. È òîâà ìîæå áè áåøå åäèíñòâåíèÿò ìó
ïëþñ.
     - Ñàì?  - ÷ó òîé åäèí ãëàñ. Èäâàøå ñÿêàø îò ìíîãî äàëå÷å - íàïðèìåð îò
Êàíçàñ. - Òè ëè ñè?
     Òîé  ñå  çàâúðòÿ  -  íàñìàëêî  äà  ïàäíå îò ñòîëà ïðåä óñòðîéñòâîòî çà
ìèêðîôèëìè - è âèäÿ Íàîìè. Îïèòà ñå äà ïîåìå äúõ îòíîâî, çà äà ìîæå äà êàæå
íåùî.  Íå  ñå  ïîëó÷è  íèùî - ñàìî óìîðåíà âúçäèøêà. Ñòàÿòà ñå ëþøêàøå ïðåä
ïîãëåäà ìó. Ñèâîòàòà èäâàøå è ñè îòèâàøå.
     Ïîñëå  âèäÿ  êàê Íàîìè îòñòúïè íàçàä, î÷èòå é ñå ðàçøèðèõà è òÿ âäèãíà
ðúêà  êúì  óñòàòà  ñè.  Óäàðè  ñå â åäèí îò ðàôòîâåòå ñ ìèêðîôèëìè ñ òàêàâà
ñèëà,  ÷å  ïî÷òè  ãî  ïðåêàòóðè.  Ðàôòúò ïîäñêî÷è, äâå-òðè êóòèè ïàäíàõà íà
êèëèìà ñ ãëóõî òóïêàíå.
     - Îìè  -  óñïÿ  íàé-ñåòíå  äà  êàæå òîé. Ãëàñúò ìó èçëåçå êàòî ñêúðöàù
øåïîò.  Òîé  ñè ñïîìíè êàê âåäíúæ êàòî ìîì÷å â Ñåéíò Ëóèñ áåøå õâàíàë ìèøêà
ïîä  áåéçáîëíàòà  ñè  øàïêà.  Ìèøêàòà  ñå ìÿòàøå, òúðñåøå èçõîä äà èçáÿãà è
èçäàâàøå òî÷íî òàêúâ çâóê.
     - Ñàì,  êàêâî  ñå  å  ñëó÷èëî ñ òåá? - íåéíèÿò ãëàñ ñúùî çâó÷åøå òàêà,
ñÿêàø  áè  èçêðåùÿëà,  àêî  øîêúò  íå  áåøå  èçêàðàë öåëèÿ é äúõ. "Ìíîãî ñè
ïàñâàìå" - ïîìèñëè ñè Ñàì. - Àáúò è Êîñòåëî* ñå ñðåùàò ñ ×óäîâèùàòà.
     [*  Àáúò  Áúä è Êîñòåëî Ëó - êîìåäèéíî äóî, ïîïóëÿðíî îò àìåðèêàíñêîòî
ðàäèî, êèíî è òåëåâèçèÿ ìåæäó 1929 è 1957.]
     - Êàêâî ïðàâèø òóê? - ïîïèòà òîé. - Äðúïíà ìè ñå ëàéíîòî!
     "Åòî  -  ïîìèñëè  ñè  òîé. - Ïàê ïðèêàçâàì ãëóïîñòè. È òå íàðåêîõ Îìè.
Ñúæàëÿâàì." - Ïî÷óâñòâà ñå ìàëêî ïî-äîáðå è ïîìèñëè äàëè äà íå ñòàíå, íî íå
ñå  ðåøè. Íÿìàøå ñìèñúë äà ïðåäèçâèêâà êúñìåòà ñè. Âñå îùå íå áåøå ñèãóðåí,
÷å ñúðöåòî ìó íÿìà äà ñå ïðúñíå.
     - Îòèäîõ  â  êàíòîðàòà äà òå âèäÿ - êàçà òÿ. - Êàìè Õàðèíãòúí êàçà, ÷å
ìàé  ñè äîøúë òóê. Èñêàõ äà ñå èçâèíÿ. Çíàåø çàùî. Îòíà÷àëî ñè ïîìèñëèõ, ÷å
ñè  èçèãðàë  íÿêîé  æåñòîê  íîìåð  íà  Äåéâ.  Òîé  êàçà, ÷å òè íèêîãà íå áè
íàïðàâèë  íåùî òàêîâà è àç ñå ñåòèõ, ÷å òîâà íå òè å ïðèñúùî. Âèíàãè ñè áèë
òîëêîâà âíèìàòåëåí...
     - Áëàãîäàðÿ - êàçà Ñàì. - Ñòàðàÿ ñå.
     - ...  à ïî òåëåôîíà èçãëåæäàøå òîëêîâà ñòðàíåí. Ïîïèòàõ Äåéâ çà êàêâî
ñòàâà  äóìà,  íî  òîé  íå  ïîæåëà  äà  ìè êàæå íèùî. Âñè÷êî, êîåòî çíàì, å,
êàêâîòî  ÷óõ...  è  êàê  èçãëåæäàøå òîé, êîãàòî ãîâîðåøå ñ òåáå. Ñÿêàø áåøå
âèäÿë ïðèçðàê.
     "Íå  - ïîíå÷è äà é êàæå Ñàì. - Àç âèäÿõ ïðèçðàê. À òàçè ñóòðèí âèäÿõ è
íåùî ïî-ëîøî."
     - Ñàì,  òðÿáâà  äà ðàçáåðåø íåùî çà Äåéâ... è çà ìåí. Å, ñìÿòàì, ÷å çà
Äåéâ âå÷å çíàåø, íî àç ñúì...
     - Ñìÿòàì,  ÷å  çíàì - êàçà é Ñàì. - Â áåëåæêàòà ñè äî Äåéâ íàïèñàõ, ÷å
íå ñúì íàìåðèë íèêîãî íà "Óëèöà Àíãúë", íî òîâà íå áåøå èñòèíà. Îòíà÷àëî íå
âèäÿõ  íèêîãî, íî ïîñëå âëÿçîõ, çà äà íàìåðÿ Äåéâ. Âèäÿõ õîðàòà îòçàä. Òàêà
÷å... çíàì. Íî íå îòèäîõ ñïåöèàëíî, àêî ðàçáèðàø êàêâî èñêàì äà êàæà.
     - Äà  -  êàçà  òÿ.  -  Íÿìà  íèùî.  Íî...  Ñàì... Áîæå ìîé, êàêâî ñå å
ñëó÷èëî? Êîñàòà òè...
     - Êàêâî êîñàòà ìè? - ïîïèòà ÿ òîé ðÿçêî.
     Òÿ îòâîðè ÷àíòè÷êàòà ñè ñ ëåêî òðåïåðåùè ðúöå è èçâàäè îãëåäàëöå.
     - Âèæ!
     Òîé ïîãëåäíà, íî âå÷å çíàåøå êàêâî ùå âèäè.
     Îò  îñåì  è  ïîëîâèíà  ñóòðèíòà  äîñåãà  êîñàòà  ìó áåøå ïî÷òè íàïúëíî
ïîáåëÿëà.


     4.

     - Âèæäàì,  ÷å  ñòå  îòêðèëè ïðèÿòåëÿ ñè - êàçà Äîðèéí Ìàêãèë íà Íàîìè,
êîãàòî  ñå êà÷èõà îáðàòíî ïî ñòúëáèòå. Ïîäíåñå íîêúò êúì úãúëà íà óñòàòà ñè
è ñå óñìèõíà ñ îêóðàæèòåëíàòà ñè óñìèâêà.
     - Äà.
     - Ñåòèõòå ëè ñå äà ñå ðàçïèøåòå íà èçëèçàíå?
     - Äà - ïîâòîðè Íàîìè.
     Ñàì íå ñå áåøå ðàçïèñàë, íî òÿ ãî áåøå íàïðàâèëà è çà äâàìàòà.
     - Âúðíàõòå ëè ìèêðîôèëìèòå íà ìåñòàòà èì?
     Òîçè  ïúò Ñàì ïîòâúðäè. Íå ìîæåøå äà ñè ñïîìíè äàëè òîé èëè Íàîìè áÿõà
âúðíàëè  åäèíñòâåíàòà  ìèêðîôèëìîâà ðîëêà, êîÿòî áåøå ðàçãëåæäàë, à è íå ãî
áåøå ãðèæà. Âñè÷êî, êîåòî èñêàøå, áåøå äà ñå èçìúêíå îòòóê.
     Äîðèéí âñå îùå ñå äúðæåøå îñîáåíî. Ñ ïðúñò íà äîëíàòà óñòíà, òÿ âäèãíà
ãëàâà è êàçà íà Ñàì:
     - Íà  ñíèìêàòà  âúâ  âåñòíèêà íàèñòèíà èçãëåæäàõòå ðàçëè÷åí. Ïðîñòî íå
ìîãà äà ñå ñåòÿ ñ êàêâî.
     Äîêàòî èçëèçàõà, Íàîìè êàçà:
     - Íàé-ñåòíå å ïîóìíÿë è å ïðåñòàíàë äà ñè áîÿäèñâà êîñàòà.
     Íà  ñòúïàëàòà  îòâúí Ñàì èçáóõíà â ñìÿõ. Ñìååøå ñå ñ âñè÷êà ñèëà. Áåøå
èñòåðè÷åí  ñìÿõ,  çâó÷åøå  ïî÷òè  êàòî  ïèñúê, íî íå ãî áåøå ãðèæà. Áåøå ìó
äîáðå. Áåøå êàòî îãðîìíî ïðå÷èñòâàíå.
     Íàîìè  ñòîåøå äî íåãî, áåç äà ñå ñìóùàâà íèòî îò ñìåõà íà Ñàì, íèòî îò
ëþáîïèòíèòå  ïîãëåäè íà ìèíóâà÷èòå ïî óëèöàòà. Äîðè âäèãíà ðúêà è ïîìàõà íà
íÿêàêúâ ïîçíàò. Ñàì ïîäïðÿ ðúöå íà áåäðàòà ñè, âñå îùå îáõâàíàò îò óðàãàíåí
ñìÿõ  è  âñå  ïàê ÷àñò îò íåãî áåøå äîñòàòú÷íî òðåçâà, çà äà ïîìèñëè: "Òÿ å
âèæäàëà  òàêúâ  âèä  ðåàêöèÿ.  ×óäíî ìè å êúäå." Íî òîé çíàåøå îòãîâîðà îùå
ïðåäè  óìúò  ìó  äà  ôîðìóëèðà  äîêðàé  âúïðîñà.  Íàîìè  áåøå àëêîõîëè÷êà è
ðàáîòåøå  ñ  äðóãè àëêîõîëèöè, ïîìàãàøå èì - ÷àñò îò ñîáñòâåíîòî é ëå÷åíèå.
Âåðîÿòíî  ïðåç  âðåìåòî, ïðåêàðàíî íà "Óëèöà Àíãúë", áåøå âèæäàëà ìíîãî ïî-
ñòðàííè íåùà.
     "Ñèãóðíî  ùå  ìå  íàïëÿñêà  -  ïîìèñëè  ñè  òîé,  äîêàòî âñå îùå âèåøå
áåçïîìîùíî  è  ñè ïðåäñòàâÿøå êàê ñå áîÿäèñâà ïðåä îãëåäàëîòî â ñîáñòâåíàòà
ñè  áàíÿ.  - Ùå ìå íàïëÿñêà, çàùîòî òîâà å íàé-äîáðèÿò öÿð çà èñòåðèöè êàòî
ìåí."
     Íàîìè ÿâíî íå ìèñëåøå äà ñòèãà äîòàì. Ïðîñòî ñòîåøå òúðïåëèâî äî íåãî,
îãðÿíà  îò ñëúíöåòî, è ÷àêàøå äà ñå îâëàäåå. Íàé-ñåòíå ñìåõúò ìó çàïî÷íà äà
ñåêâà, ïðåìèíà â ñèëíî õúðêàíå è îòêúñëå÷íè õèõèêàíèÿ. Ìóñêóëèòå íà ñòîìàõà
ãî áîëÿõà, ïîãëåäúò ìó áåøå çàìúãëåí, áóçèòå ìó áÿõà ìîêðè îò ñúëçè.
     - Ïî-äîáðå ëè ñè?
     - Î,  Íàîìè  -  çàïî÷íà  òîé  è  ïîñëå  îò ãúðëîòî ìó ñå èçòðúãíà íîâî
èçõèëâàíå, êîåòî îòëåòÿ â ñëúí÷åâîòî óòðî. - Íå çíàåø êîëêî ñúì ïî-äîáðå.
     - Ðàçáèðà ñå, ÷å çíàì - êàçà òÿ. - Õàéäå - ùå îòèäåì ñ ìîÿòà êîëà.
     - Êúäå... - Òîé èçõúëöà. - Êúäå îòèâàìå?
     - "Óëèöà  Àíãåë"  - êàçà òÿ, ïðîèçíàñÿéêè èìåòî òàêà, êàêòî áåøå èñêàë
õóäîæíèêúò íà òàáåëàòà. Ìíîãî ñå áåçïîêîÿ çà Äåéâ. Òàçè ñóòðèí îòèäîõ ïúðâî
òàì, íî íåãî ãî íÿìàøå. Áîÿ ñå, ÷å ìîæå äà ïèå íÿêúäå.
     - Íèùî íîâî, íàëè? - ïîïèòà òîé è òðúãíà ñ íåÿ êúì ñòúïàëàòà. Äàòñóíúò
é áåøå ïàðêèðàí äî áîðäþðà, çàä êîëàòà íà Ñàì.
     Òÿ ãî ïîãëåäíà. Áåøå êðàòúê ïîãëåä, íî èçðàçÿâàøå ìíîãî: ðàçñòðîéñòâî,
ïðèìèðåíèå,  ñú÷óâñòâèå. Ñàì ïîìèñëè, ÷å àêî ðàçòúëêóâà òîçè ïîãëåä, òîé áè
êàçâàë: "Íå çíàåø çà êàêâî ãîâîðèø, íî òîâà íå å òâîÿ âèíà."
     - Òîçè  ïúò Äåéâ íå å ïèë âå÷å ïî÷òè ãîäèíà, íî âñå ïàê íå å äîáðå ñúñ
çäðàâåòî.  Êàêòî  êàçâàò,  äà  ïàäíå îò êàðóöàòà íå å íåùî íîâî çà íåãî, íî
âñÿêî ñëåäâàùî ïàäàíå ìîæå äà ãî óáèå.
     - È àç ùå ñúì âèíîâåí. - Ñìåõúò ìó èç÷åçíà íàïúëíî.
     Íàîìè ãî ïîãëåäíà ëåêî èçíåíàäàíà.
     - Íå  -  êàçà  òÿ.  -  Íèêîé íÿìà äà å âèíîâåí... íî òîâà íå çíà÷è, ÷å
èñêàì  äà  ñå  ñëó÷è.  Èëè  ÷å òðÿáâà äà ñå ñëó÷è. Õàéäå. Ùå îòèäåì ñ ìîÿòà
êîëà. Ïî ïúòÿ ìîæå äà ïîãîâîðèì.


     5.

     - Êàæè ìè êàêâî ñå å ñëó÷èëî ñ òåá - ïî÷íà òÿ, äîêàòî ñå îòïðàâÿõà êúì
êðàÿ  íà  ãðàäà.  - Êàæè ìè âñè÷êî. Íå ñòàâà âúïðîñ ñàìî çà êîñàòà òè, Ñàì;
èçãëåæäàø äåñåò ãîäèíè ïî-ñòàð.
     - Ãëóïîñòè.  -  Â  îãëåäàëöåòî íà Íàîìè áåøå âèäÿë íå ñàìî êîñàòà ñè -
áåøå  ñå ðàçãëåäàë ïîâå÷å, îòêîëêîòî ìó ñå èñêàøå. - Ïî-ñêîðî äâàéñåò. À ãè
÷óâñòâàì êàòî ñòî.
     - Êàêâî ñå å ñëó÷èëî? Êàêâî ñòàíà?
     Ñàì  îòâîðè  óñòà  äà é êàæå, ïîìèñëè êàê áè ïðîçâó÷àëî, ïîñëå ïîêëàòè
ãëàâà.
     - Íå  -  êàçà òîé, - îùå íå. Ïúðâî òè ùå ìè ðàçêàæåø íåùî. Ùå ìè êàæåø
çà  Àðäåëèÿ Ëîðö. Îíçè äåí ñè ïîìèñëè, ÷å ñå øåãóâàì. Òîãàâà íå ðàçáðàõ, íî
ñåãà ðàçáèðàì. Òàêà ÷å ðàçêàæè ìè âñè÷êî çà íåÿ. Êàæè ìè êîÿ å áèëà è êàêâî
å íàïðàâèëà.
     Íàîìè  ñïðÿ  äî  áîðäþðà  ñëåä  ñòàðàòà  ãðàíèòíà  ñãðàäà íà ïîæàðíàòà
êîìàíäà  íà Äæúíêøúí ñèòè è ãî ïîãëåäíà. Ïîä ëåêèÿ ãðèì êîæàòà é áåøå ìíîãî
áëåäà, à î÷èòå é ñå áÿõà ðàçøèðèëè.
     - Íå ñè? Ñàì, òè ñå îïèòâàø äà ìè êàæåø, ÷å íå ñè ñå øåãóâàë?
     - Òî÷íî òàêà.
     - Íî,  Ñàì...  -  Òÿ ñïðÿ è çà ìîìåíò ñÿêàø íå çíàåøå êàê äà ïðîäúëæè.
Íàé-íàêðàÿ çàãîâîðè ìíîãî òèõî, êàòî ÷å ëè íà äåòå, êîåòî å íàïðàâèëî íåùî,
çà êîåòî íå çíàå, ÷å å íåïðàâèëíî. - Íî, Ñàì, Àðäåëèÿ Ëîðö å ìúðòâà. Ìúðòâà
å îò òðèéñåò ãîäèíè.
     - Çíàì,  ÷å  å  ìúðòâà. Èñêàì äà êàæà, ñåãà çíàì. Òîâà, êîåòî èñêàì äà
çíàì, å îñòàíàëîòî.
     - Ñàì, òàçè, êîÿòî ìèñëèø, ÷å ñè âèäÿë...
     - Àç çíàì êîãî ñúì âèäÿë.
     - Êàæè ìè êàêâî òå êàðà äà ìèñëèø...
     - Ïúðâî òè ìè êàæè.
     Òÿ  îòíîâî âêëþ÷è íà ñêîðîñò, ïîãëåäíà â îãëåäàëîòî çà îáðàòíî âèæäàíå
è îòíîâî ïîòåãëè êúì "Óëèöà Àíãúë".
     - Íå  çíàì  ìíîãî  -  êàçà òÿ. - Êîãàòî å óìðÿëà, ñúì áèëà ñàìî íà ïåò
ãîäèíè.  Ïî-ãîëÿìàòà  ÷àñò  îò  òîâà,  êîåòî  íàèñòèíà çíàì, ñúì ãî ÷óëà îò
ñëóõîâå.  Ïðèíàäëåæàëà  å êúì ïúðâàòà Áàïòèñòêà öúðêâà â Ïðîâúðáèÿ - ïîíå å
õîäåëà òàì, - íî ìàéêà ìè íå ãîâîðè çà íåÿ. Êàêòî íå ãîâîðè çà íåÿ íèêîé îò
ïî-ñòàðèòå åíîðèàøè. Çà òÿõ òÿ êàòî ÷å ëè íèêîãà íå å ñúùåñòâóâàëà.
     Ñàì êèìíà.
     - Çàòîâà  ãîñïîäèí  Ïðàéñ  ñå å îòíåñúë òàêà ñ íåÿ â ñòàòèÿòà, êîÿòî å
íàïèñàë çà áèáëèîòåêàòà. Îíàçè, êîÿòî ÷åòÿõ, êîãàòî òè ñëîæè ðúêà íà ðàìîòî
ìè  è îòíå îêîëî äâàéñåò ãîäèíè îò æèâîòà ìè. Òîâà îáÿñíÿâà è çàùî ìàéêà òè
òàêà ìè ñå ðàçñúðäè, êîãàòî ñïîìåíàõ èìåòî é â ñúáîòà âå÷åð.
     Íàîìè ãî ïîãëåäíà ñ èçíåíàäà.
     - Î,  Ñàì - àêî äîñåãà íå ñè áèë â ñïèñúêà íà õîðàòà, îìðàçíè íà ìàéêà
ìè, òî âå÷å ñè.
     - Î,  è  ïðåäè  áÿõ  â íåãî, íî ñìÿòàì, ÷å ìå å ïðåìåñòèëà ïî-íàãîðå -
èçñìÿ  ñå  Ñàì,  ïîñëå  òðåïíà.  Ñòîìàõúò  âñå îùå ãî áîëåøå îò ãúð÷à âúðõó
ñòúïàëàòà  ïðåä  êàíòîðàòà  íà âåñòíèêà, íî òîé ñå ðàäâàøå, ÷å áåøå ïîëó÷èë
òîçè  ãúð÷  -  ïðåäè ÷àñ íèêîãà íå áè ïîâÿðâàë, ÷å ìîæå äà ñè âúðíå òîëêîâà
ãîëÿìà  ÷àñò îò ðàâíîâåñèåòî. Âñúùíîñò ïðåäè ÷àñ áåøå ñúâñåì ñèãóðåí, ÷å äî
êðàÿ íà æèâîòà ìó Ñàì Ïèéáúëñ è ðàâíîâåñèåòî ùÿõà äà ñè îñòàíàò äâå âçàèìíî
èçêëþ÷âàùè ñå ïîíÿòèÿ. - Ïðîäúëæàâàé, Íàîìè.
     - Ïîâå÷åòî îò íåùàòà, êîèòî çíàì, ñúì ÷óëà íà ñðåùèòå, êîèòî õîðàòà îò
ÀÀ  íàðè÷àò  "èñòèíñêî  ñúáðàíèå"  -  êàçà  òÿ.  -  Êîãàòî âñè÷êè ïðîñòî ñå
ðàçõîæäàò, ïèÿò êàôå è ïðèêàçâàò çà âñè÷êî ïîä ñëúíöåòî.
     Òîé ÿ ïîãëåäíà ñ ëþáîïèòñòâî.
     - Îò êîëêî âðåìå ñè â ÀÀ, Íàîìè?
     - Îò äåâåò ãîäèíè - êàçà ñïîêîéíî Íàîìè. - À âå÷å ñòàâàò øåñò, îòêàêòî
íå  ñúì  ïèëà. Íî àç ñúì àëêîõîëèê çàâèíàãè. ×îâåê íå ñòàâà àëêîõîëèê, Ñàì.
Òîé ñå ðàæäà àëêîõîëèê.
     - Î  -  êàçà  òîé  íåëîâêî.  Ïîñëå äîáàâè: - À çà íåÿ ãîâîðåõòå ëè? Çà
Àðäåëèÿ Ëîðö?
     - Ãîñïîäè,  íå  -  íî  òîâà íå çíà÷è, ÷å â ÀÀ íÿìà õîðà, êîèòî äà ñè ÿ
ñïîìíÿò. Ìèñëÿ, ÷å å äîøëà â Äæúíêøúí ñèòè ïðåç 1956 èëè 1957. Ïîñòúïèëà íà
ðàáîòà  ïðè  ãîñïîäèí  Ëàâèí  â  Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà. Ñëåä åäíà èëè äâå
ãîäèíè  òîé  ñúâñåì  âíåçàïíî  óìðÿë  - ìàé îò ñúðäå÷åí èëè ìîçú÷åí óäàð, è
ãðàäúò íàçíà÷èë íà ìÿñòîòî ìó Àðäåëèÿ Ëîðö. ×óâàëà ñúì, ÷å áèëà ìíîãî äîáðà
â ðàáîòàòà  ñè,  íî  àêî ñå ñúäè îò òîâà, êîåòî å ñòàíàëî, áèõ êàçàëà, ÷å å
áèëà íàé-äîáðà â çàáëóæäàâàíåòî íà õîðàòà.
     - Êàêâî å íàïðàâèëà, Íàîìè?
     - Óáèëà äâå äåöà è ïîñëå ñåáå ñè - ïðîñòî êàçà Íàîìè. - Ïðåç ëÿòîòî íà
1960.  Îáÿâèëè  òúðñåíå  íà  äåöàòà.  Íèêîé  íå  ïîìèñëèë  äà  ãè  òúðñè  â
áèáëèîòåêàòà,  çàùîòî  ñìÿòàëè,  ÷å òîçè äåí òÿ å çàòâîðåíà. Íàìåðèëè ãè íà
ñëåäâàùèÿ  äåí,  êîãàòî áèáëèîòåêàòà òðÿáâàëî äà áúäå îòâîðåíà, íî íå áèëà.
Íà ïîêðèâà íà áèáëèîòåêàòà èìà ïðîçîðöè...
     - Çíàì.
     - ...  íî  ñåãà  âå÷å  ìîæåø  äà  ãè  âèäèø  ñàìî  îòâúí, çàùîòî âúòðå
áèáëèîòåêàòà  å ïðîìåíåíà. Ïîíèæèëè ñà òàâàíà, çà äà çàïàçâàò òîïëèíàòà èëè
íåùî  äðóãî.  Âúâ  âñåêè  ñëó÷àé  íà  îíåçè ïðîçîðöè èìàëî ãîëåìè ìåñèíãîâè
õàëêè.  Ìèñëÿ,  ÷å  çà äà îòâîðèø ïðîçîðöèòå, õâàùàø õàëêèòå ñ äúëúã ïðúò è
ïóñêàø  ñâåæ  âúçäóõ.  Òÿ  âúðçàëà  âúæå  çà  åäíà  îò  õàëêèòå - ñèãóðíî å
èçïîëçâàëà  íÿêîÿ  îò  ñòúëáèòå  íà  ðåëñè  ïîêðàé ðàôòîâåòå ñ êíèãè - è ñå
îáåñèëà íà íåÿ. Íàïðàâèëà ãî, ñëåä êàòî óáèëà äåöàòà.
     - Ðàçáèðàì.  - Ãëàñúò íà Ñàì áåøå ñïîêîåí, íî ñúðöåòî ìó áèåøå áàâíî è
ìíîãî ñèëíî. - À êàê å... êàê å óáèëà äåöàòà?
     - Íå  çíàì. Íèêîé íèêîãà íå ìè å êàçâàë, à è àç íå ñúì ïèòàëà. Ñèãóðíî
å áèëî óæàñíî.
     - Äà. Ñèãóðíî å áèëî óæàñíî.
     - Ñåãà ìè êàæè êàêâî ñå ñëó÷è ñ òåá.
     - Ïúðâî èñêàì äà âèäÿ äàëè Äåéâ å â ïðèþòà.
     Íàîìè èçâåäíúæ ñòàíà ñòðîãà.
     - Àç  ùå  âèäÿ  äàëè  Äåéâ å â ïðèþòà - êàçà òÿ. - Òè ùå ñòîèø ìèðíî â
êîëàòà.  Ìíîãî  ìè  å  ìú÷íî  çà  òåá,  Ñàì, è ñúæàëÿâàì, ÷å ñíîùè íàïðàâèõ
ïîãðåøíî  çàêëþ÷åíèå.  Íî ïîâå÷å íÿìà äà ðàçñòðîéâàø Äåéâ. Àç ùå ñå ïîãðèæà
çà íåãî.
     - Íàîìè, òîé å ÷àñò îò öÿëàòà èñòîðèÿ!
     - Òîâà   å  íåâúçìîæíî  -  êàçà  òÿ  êðàòêî  ñ  òîí,  êîéòî  ãîâîðåøå:
"Äèñêóñèÿòà å ïðèêëþ÷åíà".
     - Ïî äÿâîëèòå, öÿëàòà èñòîðèÿ å íåâúçìîæíà!
     Âå÷å ïðèáëèæàâàõà "Óëèöà Àíãúë". Ïðåä òÿõ îòêðèò ïèêàï, ïúëåí ñ êàøîíè
ñ áóòèëêè è êîíñåðâåíè êóòèè, òðîïîëåøå êúì öåíòúðà çà ïðåòîïÿâàíå.
     - Ìèñëÿ,  ÷å  íå  ðàçáèðàø  êàêâî  òè  êàçàõ  -  êàçà òÿ. - Òîâà íå ìå
èçíåíàäâà  -  çåìíèòå õîðà ðÿäêî ðàçáèðàò. Òàêà ÷å îòâîðè ñè óøèòå, Ñàì. Ùå
òè  ãî  ïîâòîðÿ  ñ  åäíîñðè÷íè äóìè. Àêî Äåéâ ïèå, Äåéâ ùå óìðå. Ðàçáðà ëè?
Ñõâàíà ëè?
     Òÿ  õâúðëè  îùå åäèí ïîãëåä êúì Ñàì. Ïîãëåäúò áåøå òîëêîâà ÿðîñòåí, ÷å
ïî  êðàèùàòà  ìó  èçëèçàøå  äèì  è  äîðè  îò  äúëáî÷èíàòà íà ñîáñòâåíîòî ñè
ñòðàäàíèå  Ñàì ðàçáðà íåùî. Ïðåäè - è â äâàòà ñëó÷àÿ, êîãàòî áåøå èçëèçàë ñ
Íàîìè, òîé áåøå ðåøèë, ÷å å êðàñèâà. Ñåãà âèæäàøå, ÷å å ïðåêðàñíà.
     - Êàêâî îçíà÷àâà "çåìíè õîðà"? - ïîïèòà ÿ òîé.
     - Õîðà,  êîèòî  íÿìàò  ïðîáëåìè ñ ïèåíå, òàáëåòêè, òðåâà, óñïîêîèòåëíè
èëè  êàêâîòî  è  äà  áèëî  îò íåùàòà, êîèòî îáúðêâàò ãëàâèòå íà õîðàòà - òÿ
ïî÷òè  ñå  èçïëþ.  -  Õîðà,  êîèòî ìîãàò äà ñè ïîçâîëÿò äà ÷åòàò ìîðàë è äà
ñúäÿò äðóãèòå.
     Ïèêàïúò  îòïðåä çàâè êúì äúëãèÿ, èçðîâåí ïúò, êîéòî âîäåøå êúì öåíòúðà
çà  ïðåòîïÿâàíå. "Óëèöà Àíãúë" áåøå ïðåä òÿõ. Ñàì âèäÿ, ÷å ïðåä âåðàíäàòà å
ïàðêèðàíî íåùî - íî òîâà íå áåøå êîëà. Áåøå ïàçàðñêàòà êîëè÷êà íà Äåéâ.
     - Ñïðè çà ìàëêî - êàçà òîé.
     Íàîìè  ñïðÿ,  íî  íå  ãî ïîãëåäíà. Ãëåäàøå âòðåí÷åíî ïðåä ñåáå ñè ïðåç
ñòúêëîòî. ×åëþñòòà é ñå äâèæåøå. Áóçèòå é ñå áÿõà çà÷åðâèëè ñèëíî.
     - Òè  ñè  çàãðèæåíà  çà  íåãî - êàçà òîé - è àç ñå ðàäâàì. Íî íå ñè ëè
çàãðèæåíà è çà ìåí, Ñàðà? Âúïðåêè ÷å àç ñúì çåìåí ÷îâåê?
     - Íÿìàø ïðàâî äà ìå íàðè÷àø Ñàðà. Àç ìîãà, çàùîòî òîâà å ÷àñò îò èìåòî
ìè  -  êðúñòåíà  ñúì Íàîìè Ñàðà Õèãèíñ. Òå ñúùî ìîãàò, çàùîòî ñà ïî íÿêàêúâ
íà÷èí  ïî-áëèçêè  ñ  ìåí, îòêîëêîòî ìîãàò äà áúäàò âñÿêàêâè êðúâíè ðîäíèíè.
Íèå  âñúùíîñò  ñìå  êðúâíè  ðîäíèíè - çàùîòî â íàñ èìà íåùî, êîåòî íè ïðàâè
òàêèâà, êàêâèòî ñìå. Íåùî â êðúâòà íè. Íî òè, Ñàì - òè íÿìàø ïðàâî.
     - Ìîæå  áè  èìàì - êàçà Ñàì. - Ìîæå áè ñåãà àç ñúì åäèí îò âàñ. Âèå ñè
èìàòå ïèåíåòî. Àç, çåìíèÿò ÷îâåê, ñè èìàì Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé.
     Ñåãà òÿ ãî ïîãëåäíà. Î÷èòå é áÿõà ðàçøèðåíè è ïðåäïàçëèâè.
     - Ñàì, íå ðàçáè...
     - Íèòî  àç.  Âñè÷êî,  êîåòî  çíàì,  å, ÷å èìàì íóæäà îò ïîìîù. Îò÷àÿíà
íóæäà.  Âçåõ  äâå êíèãè îò áèáëèîòåêàòà, êîÿòî âå÷å íå ñúùåñòâóâà, à ñåãà è
êíèãèòå íå ñúùåñòâóâàò. Çíàåø ëè êúäå èì áåøå êðàÿò?
     Òÿ ïîêëàòè ãëàâà.
     Ñàì  ïîñî÷è  íàëÿâî,  êúäåòî  äâàìà  äóøè  áÿõà èçëåçëè îò êàáèíàòà íà
ïèêàïà è çàïî÷âàõà äà ðàçòîâàðâàò êàøîíèòå ñ áóòèëêè.
     - Òàì. Òàì áåøå êðàÿò èì. Ïðåòîïèëè ñà ãè. Èìàì ñðîê äî ïîëóíîù, Ñàðà,
è ïîñëå  Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ ùå ïðåòîïè ìåí. À îò ìåí åäâà ëè ùå îñòàíå è
îáëîæêàòà.


     6.

     Ñàì  ÷àêà  íà  ïðàçíàòà ñåäàëêà â äàòñóíà íà Íàîìè Õèãèíñ ìíîãî, ìíîãî
äúëãî.  Íà  äâà  ïúòè ðúêàòà ìó ïîñÿãàøå êúì äðúæêàòà íà âðàòàòà è ïîñëå ñå
îòäðúïâàøå.  Òÿ áåøå ìàëêî... îìåêíàëà. Àêî Äåéâ èñêàøå äà ãîâîðè ñ íåãî, è
àêî Äåéâ âñå îùå áåøå â ñúñòîÿíèå äà ãîâîðè, òÿ ùåøå äà ìó ïîçâîëè. Èíà÷å -
ÿäåö.
     Íàé-ñåòíå  âðàòàòà  íà  "Óëèöà  Àíãúë"  ñå  îòâîðè.  Íàîìè âîäåøå Äåéâ
Äúíêàí.  Áåøå ãî õâàíàëà ïðåç êðúñòà, çàùîòî êðàêàòà ìó ñå ïëåòÿõà. Ñúðöåòî
íà  Ñàì ñå ðàçòóïòÿ. Ïîñëå, êîãàòî èçëÿçîõà íà ñëúíöå, òîé âèäÿ, ÷å Äåéâ íå
å ïèÿí...  èëè  ïîíå ìîæå áè íå å ïèÿí. Îãëåäà ãî è ñÿêàø ïî íÿêàêúâ çëîâåù
íà÷èí  îòíîâî  âèäÿ  òîâà,  êîåòî  áåøå  âèäÿë â îãëåäàëöåòî íà Íàîìè. Äåéâ
Äúíêàí  ïðèëè÷àøå  íà ÷îâåê, êîéòî ñå îïèòâà äà ïðåîäîëåå íàé-òåæêèÿ óäàð â
æèâîòà ñè... è íå óñïÿâàøå äà ãî ñòîðè äîáðå.
     - Åëà íà âåðàíäàòà - êàçà Íàîìè. Ãëàñúò é áåøå åäíîâðåìåííî ïðèìèðåí è
ñòðàøåí. - Íå âÿðâàì äà óñïåå äà ñëåçå ïî ñòúëáèòå.
     Ñàì îòèäå äî òÿõ. Äåéâ Äúíêàí ñèãóðíî áåøå êúì øåéñåòòå. Â ñúáîòà áåøå
èçãëåæäàë  íà  ñåäåìäåñåò èëè ñåäåìäåñåò è ïåò. Îò ïèåíåòî, ïðåäïîëîæè Ñàì.
Íî  ñåãà,  êîãàòî  â Àéîâà áàâíî ìèíàâàøå ïëàäíå, òîé èçãëåæäàøå ïî-ñòàð îò
âñè÷êè  âúçðàñòè. È Ñàì çíàåøå, ÷å òîâà å ïî íåãîâà âèíà. ×å å ñëåäñòâèå îò
øîêà îò íåùàòà, êîèòî Äåéâ áåøå ñìÿòàë çà îòäàâíà ïîãðåáàíè.
     "Íå  çíàåõ"  -  ïîìèñëè Ñàì, íî òîâà, êîëêîòî è äà áåøå âÿðíî, âå÷å íå
áåøå  ñïîñîáíî  äà  ãî  óòåøè.  Îñâåí  ðàçøèðåíèòå âåíè ïî íîñà è áóçèòå ìó
ëèöåòî íà Äåéâ áåøå ñ öâåòà íà ìíîãî ñòàðà õàðòèÿ. Î÷èòå ìó áÿõà âîäíèñòè è
çàìàÿíè.  Óñòíèòå  ìó èìàõà ñèíêàâ îòòåíúê, à â äúëáîêèòå ãúíêè â úãëèòå íà
óñòàòà ìó ïóëñèðàõà ìàëêè ìåõóð÷åòà ñëþíêà.
     - Íå  èñêàõ  äà  ãîâîðè  ñ  òåá - êàçà Íàîìè. - Èñêàõ äà ãî çàâåäà ïðè
äîêòîð Ìåëäúí, íî òîé îòêàçâà äà äîéäå, äîêàòî íå ãîâîðè ñ òåá.
     - Ãîñïîäèí  Ïèéáúëñ  - êàçà ñëàáî Äåéâ. - Ñúæàëÿâàì, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ,
àç ñúì âèíîâåí çà âñè÷êî, íàëè? Àç...
     - Íÿìà çà êàêâî äà ñå èçâèíÿâàø - êàçà Ñàì. - Åëà äà ñåäíåø.
     Äâàìàòà  çàâåäîõà  Äåéâ äî åäèí ñòîë ëþëêà â úãúëà íà âåðàíäàòà è Äåéâ
ñå  îòïóñíà  â íåãî. Ñàì è Íàîìè ïðèäúðïàõà ñòîëîâå ñ èçòúðáóøåíè ñåäàëêè è
ñåäíàõà  îò  äâåòå  ìó  ñòðàíè.  Èçâåñòíî  âðåìå  ñåäÿõà,  áåç  äà ãîâîðÿò,
çàãëåäàíè â æåëåçîïúòíèòå ðåëñè è ðàâíàòà ñåëñêà çåìÿ çàä òÿõ.
     - Òÿ  âè  ïðåñëåäâà,  íàëè?  - ïîïèòà Äåéâ. - Îíàçè êó÷êà îò äàëå÷íàòà
ñòðàíà íà àäà.
     - Òÿ  ìè èçïðàòè åäèí ÷îâåê - êàçà Ñàì. - ×îâåê, êîéòî áåøå íà åäèí îò
ïëàêàòèòå,  êîèòî òè ñè íàðèñóâàë. Òîé å... çíàì, ÷å çâó÷è èäèîòñêè, íî òîé
å áèáëèîòå÷åí  ïîëèöàé.  Äîéäå  äà  ìå  âèäè  òàçè ñóòðèí. Íàïðàâè... - Ñàì
äîêîñíà  êîñàòà ñè - Íàïðàâè òîâà. È òîâà. - Ïîñî÷è ìàëêàòà ÷åðâåíà òî÷êà â
öåíòúðà íà ãúðëîòî ñè. - È êàçà, ÷å íå å ñàì.
     Äåéâ  ìúë÷à  äúëãî,  çàãëåäàí  â  áåçêðàéíîñòòà  -  çàãëåäàí  â ðàâíèÿ
õîðèçîíò, ÷èÿòî ëèíèÿ ñå íàðóøàâàøå ñàìî îò åäèí âèñîê ñèëîç è - íà ñåâåð -
îò  àïîêàëèïòè÷íèÿ ñèëóåò íà åëåâàòîðà çà çúðíî íà Õðàíèòåëíàòà êîìïàíèÿ íà
Ïðîâúðáèÿ.
     - ×îâåêúò,  êîãîòî  ñòå  âèäåëè, íå å èñòèíñêè - êàçà òîé íàé-ñåòíå. -
Íèêîé îò òÿõ íå å èñòèíñêè. Ñàìî òÿ. Ñàìî äÿâîëñêàòà êó÷êà.
     - Ìîæåø  ëè  äà  íè  ðàçêàæåø, Äåéâ? - ñïîêîéíî ïîïèòà Íàîìè. - Àêî íå
ìîæåø, êàæè. Íî àêî îò òîâà ùå òè ñòàíå ïî-äîáðå... ïî-ëåêî... ðàçêàæè íè.
     - Ìèëà Ñàðà - êàçà Äåéâ, ïîñëå âçå ðúêàòà é è ñå óñìèõíà. - Îáè÷àì òå -
êàçâàë ëè ñúì òè ãî íÿêîãà?
     Òÿ  ïîêëàòè  ãëàâà  è  ñúùî  ñå óñìèõíà. Â î÷èòå é êàòî ìúíè÷êè çðúíöà
ñëþäà ïðîáëåñíàõà ñúëçè.
     - Íå. Íî ñå ðàäâàì, Äåéâ.
     - Àç  òðÿáâà  äà ðàçêàæà - êàçà òîé. - Íå å âúïðîñ íà ïî-äîáðå èëè ïî-
ëåêî.  Òîâà  íå  ìîæå  ïîâå÷å  äà  ïðîäúëæàâà. Çíàåø ëè êàêâî ñè ñïîìíÿì çà
ïúðâîòî ìè ñúáðàíèå â ÀÀ, Ñàðà?
     Òÿ ïîêëàòè ãëàâà.
     - Êàê  êàçàõà, ÷å òîâà å ïðîãðàìà íà ÷åñòíîñòòà. Êàê êàçàõà, ÷å òðÿáâà
äà  ðàçêàçâàø âñè÷êî - íå ñàìî íà Áîãà, à íà Áîãà è íà äðóã ÷îâåê. Ïîìèñëèõ
ñè:  "Àêî  òîâà  å,  êîåòî  òðÿáâà,  çà  äà  çàæèâååø òðåçâåí æèâîò, àç ñúì
çàãàçèë.  Ùå  ìå  õâúðëÿò  íà íÿêàêâî ìÿñòî ãîðå, íà õúëìà Óåéâúðí - â òàçè
÷àñò   íà  ãðîáèùåòî,  êîÿòî  å  îòäåëåíà  çà  àëêîõîëèöèòå  è  çà  âå÷íèòå
íåóäà÷íèöè,  êîèòî  íèêîãà  íå ñà èìàëè ãúðíå, â êîåòî äà ñå èçïèêàÿò, íèòî
ïðîçîðåö,  ïðåç  êîéòî  äà  ãî  èçõâúðëÿò."  Çàùîòî  íèêîãà íå áèõ ìîãúë äà
ðàçêàæà  âñè÷êè  íåùà,  êîèòî ñúì âèæäàë - âñè÷êè íåùà, êîèòî ñúì íàïðàâèë.
Âñè÷êè  îòíà÷àëî ìèñëèì òàêà. Çíàì. Íî íÿìà ìíîãî õîðà, êîèòî äà ñà âèæäàëè
íåùàòà,  êîèòî  ñúì  âèæäàë  àç,  èëè  äà ñà íàïðàâèëè íåùàòà, êîèòî àç ñúì
íàïðàâèë.  Âñå  ïàê  ïðàâåõ  âñè÷êî,  êàêâîòî  ìîæåõ. Ìàëêî ïî ìàëêî ïðàâåõ
âñè÷êî, êîåòî ìîæåõ. Ñëîæèõ ðåä â ñîáñòâåíàòà ñè êúùà. Íî îíåçè íåùà, êîèòî
ñúì  âèæäàë  è  ñúì  ïðàâèë íàâðåìåòî... çà òÿõ íèêîãà íå ñúì ðàçêàçâàë. Íà
íèêîãî,  íà  íè÷èé  Áîã.  Íàìåðèõ  åäíà  ñòàÿ  â ïîäçåìèåòî íà ñúðöåòî ñè è
îñòàâèõ îíåçè íåùà â íåÿ, à ïîñëå çàêëþ÷èõ âðàòàòà.
     Òîé  ïîãëåäíà Ñàì è Ñàì âèäÿ ñúëçèòå ìó - òúðêàëÿõà ñå áàâíî è óìîðåíî
ïî äúëáîêèòå áðú÷êè â ïîâåõíàëèòå ìó áóçè.
     - Äà.  Íàïðàâèõ  ãî.  È  êîãàòî  âðàòàòà áåøå çàêëþ÷åíà, çàêîâàõ äúñêè
âúðõó  íåÿ.  À êîãàòî äúñêèòå áÿõà çàêîâàíè, ïîñòàâèõ ëèñòîâà ñòîìàíà âúðõó
äúñêèòå  è  ÿ  çàíèòèõ  çäðàâî. À êîãàòî íèòîâåòå áÿõà ïîñòàâåíè, ïðèäúðïàõ
åäíî  áþðî  äî  öÿëàòà  êîíñòðóêöèÿ  è  ïðåäè  äà ðåøà, ÷å å äîáðå, è äà ñå
îòäàëå÷à,  íàòðóïàõ  òóõëè  âúðõó  áþðîòî.  È âñè÷êèòå òåçè ãîäèíè îòòîãàâà
ïðåêàðàõ,  êàòî  ñè êàçâàõ, ÷å ñúì çàáðàâèë âñè÷êî çà Àðäåëèÿ è ñòðàííèòå é
ðàáîòè,  çà  íåùàòà,  êîèòî  òÿ  èñêàøå  îò  ìåí, íåùàòà, êîèòî ìè êàçâàøå,
îáåùàíèÿòà,  êîèòî  äàâàøå  è  êàêâà  áåøå  â äåéñòâèòåëíîñò. Âçåõ ìíîãî îò
ëåêàðñòâîòî  çà  çàáðàâÿíå, íî òî íå ìè ïîäåéñòâà íèêîãà. È êîãàòî îòèäîõ â
ÀÀ, òîâà áåøå åäèíñòâåíîòî íåùî, êîåòî ìå âðúùàøå. Íåùîòî â òàçè ñòàÿ, íàëè
ðàçáèðàòå,  òîâà  íåùî  ñè èìà èìå, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - è èìåòî ìó å Àðäåëèÿ
Ëîðö.  Ñëåä  êàòî  èçòðåçíÿâàõ ìàëêî, çàïî÷âàõ äà ñúíóâàì ëîøè ñúíèùà. Íàé-
÷åñòî  ïëàêàòèòå,  êîèòî  áÿõ  íàïðàâèë  çà íåÿ - îíåçè, êîèòî òàêà ïëàøåõà
äåöàòà  -  íî  òîâà  íå áÿõà íàé-ëîøèòå ñúíèùà. - Ãëàñúò ìó áåøå ñïàäíàë äî
òðåïåðåù øåïîò. - Äàëå÷ íå áÿõà íàé-ëîøèòå.
     - Ìîæå  áè  å ïî-äîáðå äà ñè ïî÷èíåø ìàëêî - êàçà Ñàì. Áåøå îòêðèë, ÷å
êîëêîòî  è  ìíîãî äà çàâèñåøå îò òîâà, êîåòî èìàøå äà ðàçêàæå Äåéâ, íÿêàêâà
÷àñò îò íåãî íå èñêàøå äà ãî ÷óå. Íÿêàêâà ÷àñò îò íåãî ñå áîåøå äà ãî ÷óå.
     - Íå å äî ïî÷èâêàòà - ïðîäúëæè Äåéâ. - Äîêòîðúò êàçâà, ÷å èìàì äèàáåò,
÷å  ïàíêðåàñúò  ìè  å íà êàøà, à ÷åðíèÿò ìè äðîá ñå ðàçïàäà. Ìíîãî ñêîðî ùå
èçëÿçà  â ïîñòîÿííà ïî÷èâêà. Íå çíàì äàëè ùå îòèäà íà íåáåòî, èëè â àäà, íî
ñúì  ñúâñåì  ñèãóðåí,  ÷å è íà äâåòå ìåñòà áàðîâåòå è áóäêèòå çà àëêîõîë ñà
çàòâîðåíè  è  áëàãîäàðÿ íà Áîãà çà òîâà. Íî ñåãà íå å âðåìå çà ïî÷èâêà. Àêî
òðÿáâà  íÿêîãà äà ãîâîðÿ, òî òðÿáâà äà áúäå ñåãà. - Òîé âíèìàòåëíî ïîãëåäíà
Ñàì. - Âèå çíàåòå, ÷å ñòå ïîïàäíàëè â áåäà, íàëè?
     Ñàì êèìíà.
     - Äà.  Íî  íå  çíàåòå êîëêî ëîøà å áåäàòà âè. Çàòîâà òðÿáâà äà ãîâîðÿ.
Ìèñëÿ,  ÷å  òÿ  òðÿáâà...  òðÿáâà  èçâåñòíî  âðåìå  äà ñè ëåæè ñïîêîéíî. Íî
âðåìåòî  é  íà ñïîêîéñòâèå å îòìèíàëî è òÿ å èçáðàëà âàñ, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ.
Çàòîâà òðÿáâà äà ãîâîðÿ. Íå çàùîòî èñêàì. Ñíîùè èçëÿçîõ, ñëåä êàòî Íàîìè ñè
áåøå  îòèøëà,  è ñè êóïèõ åäíî øèøå. Çàíåñîõ ãî â çàäíèÿ äâîð è ñåäíàõ òàì,
êúäåòî  ñúì ñåäÿë ìíîãî ïúòè äîñåãà - ìåæäó áóðåíèòå, ñàæäèòå è íàòðîøåíîòî
ñòúêëî.  Îòâúðòÿõ  êàïà÷êàòà,  ïîäíåñîõ  øèøåòî  äî íîñà ñè è ãî ïîìèðèñàõ.
Çíàåòå  ëè  êàê ìèðèøå øèøå ñ âèíî? Íà ìåí âèíàãè ìè ìèðèøå êàòî òàïåòèòå â
åâòèíèòå  õîòåëñêè  ñòàè  èëè  êàòî  âàäà, êîÿòî òå÷å íÿêúäå ïðåç ãðàäñêîòî
áóíèùå.  Íî âúïðåêè òîâà âèíàãè ñúì õàðåñâàë òàçè ìèðèçìà, çàùîòî òÿ ìèðèøå
è íà ñïàíå.
     Ïðåç  öÿëîòî  âðåìå,  äîêàòî  äúðæàõ òîâà øèøå è ãî ìèðèøåõ, ÷óâàõ êàê
îíàçè  êó÷êà  ãîâîðè  îò  ñòàÿòà, êúäåòî ÿ çàêëþ÷èõ. Èççàä òóõëèòå, áþðîòî,
ëèñòîâàòà  ñòîìàíà,  äúñêèòå  è  êëþ÷àëêèòå.  Ãîâîðåøå  êàòî íÿêîé, êîéòî å
ïîãðåáàí  æèâ.  Ãëàñúò  é áåøå ìàëêî ïðèãëóøåí, íî ÿ ÷óâàõ îòëè÷íî. ×óâàõ ÿ
êàê  êàçâà:  "Òàêà  å, Äåéâ, òîâà å îòãîâîðúò, òîâà å åäèíñòâåíèÿò îòãîâîð,
êîéòî  ñúùåñòâóâà  çà õîðà êàòî òåá, åäèíñòâåíèÿò, êîéòî âúðøè ðàáîòà, è ùå
áúäå  âñå  îùå åäèíñòâåíèÿò îòãîâîð, îò êîéòî ñå íóæäàåø, äîêàòî îòãîâîðèòå
èìàò çíà÷åíèå."
     Íàäèãíàõ  øèøåòî çà õóáàâî, äúëãî îòëèâàíå, íî â ïîñëåäíàòà ñåêóíäà òî
ìè çàìèðèñà íà íåÿ... è ñè ñïîìíèõ ëèöåòî é â êðàÿ - öÿëîòî ïîêðèòî ñ ìàëêè
áðú÷èöè... è êàê ñå áåøå èçìåíèëà óñòàòà é... è èçõâúðëèõ øèøåòî. Ðàçáèõ ãî
â ðåëñèòå.  Çàùîòî  òàçè  ãàäîñò òðÿáâà äà ñâúðøè. Íÿìà äà ïîçâîëÿ äà âçåìå
íîâà æåðòâà îò òîçè ãðàä.
     Ãëàñúò ìó ïðåìèíà â òðåïåðåù, íî ìîùåí ñòàð÷åñêè âèê.
     - Òàçè ãàäîñò ïðîäúëæàâà ïðåêàëåíî äúëãî!
     Íàîìè  ïîñòàâè  ðúêà  âúðõó ðúêàòà íà Äåéâ. Ëèöåòî ìó áåøå èçïëàøåíî è
ïúëíî ñ òðåâîãà.
     - Êàêâî, Äåéâ? Êàêâî å òî?
     - Èñêàì äà ñúì ñèãóðåí - êàçà Äåéâ. - Ïúðâî âèå ìè ðàçêàæåòå, ãîñïîäèí
Ïèéáúëñ. Ðàçêàæåòå ìè âñè÷êî, êîåòî âè ñå å ñëó÷èëî, è íå ïðîïóñêàéòå íèùî.
     - Äîáðå - êàçà Ñàì, - ïðè åäíî óñëîâèå.
     Äåéâ ñå óñìèõíà íåìîùíî.
     - Êàêâî å òîâà óñëîâèå?
     - Òðÿáâà  äà îáåùàåø äà ìå íàðè÷àø Ñàì, à â çàìÿíà àç âå÷å íèêîãà íÿìà
äà òå íàðè÷àì Ìðúñíèÿ Äåéâ.
     Óñìèâêàòà ìó ñå ðàçøèðè.
     - Ðàçáðàõìå ñå, Ñàì.
     - Äîáðå.  - Ñàì ïîå äúëáîêî âúçäóõ è çàïî÷íà: - Âñè÷êî áåøå ïî âèíà íà
îíçè ïðîêëåò àêðîáàò...


     7.

     Îòíå  ïîâå÷å  âðåìå,  îòêîëêîòî  ìèñëåøå, íî äà ðàçêàæå âñè÷êî, áåç äà
ñïåñòÿâà  íèùî,  ìó äîíåñå íåèçðàçèìî îáëåê÷åíèå - ïî÷òè ðàäîñò. Ðàçêàçà íà
Äåéâ  çà Íåâåðîÿòíèÿ Äæî, çà îáàæäàíåòî íà Êðåéã çà ïîìîù è ñúâåòà íà Íàîìè
äà  îæèâè ìàòåðèàëà ñè. Ðàçêàçà èì çà òîâà êàê áåøå èçãëåæäàëà áèáëèîòåêàòà
è çà  ñðåùàòà ñè ñ Àðäåëèÿ Ëîðö. Äîêàòî ãîâîðåøå, î÷èòå íà Íàîìè âñå ïîâå÷å
ñå  ðàçøèðÿâàõà.  Êîãàòî ñòèãíà äî ÷àñòòà çà ïëàêàòà ñ ×åðâåíàòà øàï÷èöà íà
âðàòàòà íà Äåòñêàòà áèáëèîòåêà, Äåéâ êèìíà.
     - Åäèíñòâåíèÿò,  êîéòî íå ñúì ðèñóâàë àç - êàçà òîé. - Áåøå é îòïðåäè.
È âñå  ïàê ñå îáçàëàãàì, ÷å íå ñà ãî íàìåðèëè. Îáçàëàãàì ñå, ÷å òîé âñå îùå
å ó íåÿ. Òÿ õàðåñâàøå ìîèòå, íî òîçè é áåøå ëþáèìèÿò.
     - Êàêâî èñêàø äà êàæåø? - ïîïèòà Ñàì.
     Äåéâ ñàìî ïîêëàòè ãëàâà è ãî ïîìîëè äà ïðîäúëæè.
     Òîé  èì  êàçà çà ÷èòàòåëñêàòà êàðòà, çà êíèãèòå, êîèòî áåøå âçåë, è çà
ñòðàííèÿ ñïîð, êîéòî áÿõà ïðîâåëè, êîãàòî ñè îòèâàøå.
     - Åòî,  òîâà  å - êàçà áåçèçðàçíî Äåéâ. - Òîâà å áèëî äîñòàòú÷íî. Ìîæå
äà  íå ïîâÿðâàø, íî àç ÿ ïîçíàâàì. Òè ñè ÿ íàêàðàë äà ïîáåñíåå... è ñåãà òÿ
ñå îïèòâà äà òå õâàíå.
     Ñàì  çàâúðøè  ðàçêàçà  ñè,  êîëêîòî ìîæà ïî-áúðçî, íî êîãàòî ñòèãíà äî
ïîñåùåíèåòî  íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé ñúñ ñèâèÿ êàòî ìúãëà øëèôåð, ãëàñúò ìó
ïðåñåêíà  è  òîé  ïî÷òè  ñïðÿ.  À êîãàòî çàâúðøè, ïî÷òè ïëà÷åøå è ðúöåòå ìó
îòíîâî çàòðåïåðèõà.
     - Ùå ìîæå ëè ÷àøà âîäà? - äðåçãàâî ïîïèòà òîé Íàîìè.
     - Ðàçáèðà  ñå  -  êàçà òÿ è ñòàíà, çà äà ÿ äîíåñå. Íàïðàâè äâå êðà÷êè,
ïîñëå ñå âúðíà è ãî öåëóíà ïî áóçàòà. Óñòíèòå é áÿõà õëàäíè è ìåêè. È ïðåäè
äà îòèäå, çà äà ìó äîíåñå âîäà, êàçà â óõîòî ìó äâå áëàãîñëîâåíè äóìè:
     - Âÿðâàì òè.


     8.

     Ñàì  âäèãíà  ÷àøàòà  êúì óñòíèòå ñè ñ äâå ðúöå, çà äà áúäå ñèãóðåí, ÷å
íÿìà äà ÿ ðàçëåå, è èçïè ïîëîâèíàòà íà åäíà ãëúòêà. Ïîñëå ÿ îñòàâè è êàçà:
     - À òè, Äåéâ? Òè âÿðâàø ëè ìè?
     - Äà  -  êàçà  Äåéâ.  Ãîâîðåøå  ïî÷òè îòñúñòâàùî, êàòî ÷å ëè òîâà áåøå
ïðåäâàðèòåëíî  ðåøåíî  çàêëþ÷åíèå.  Ñàì ïðåäïîëàãàøå, ÷å çà Äåéâ áåøå òàêà.
Âñå  ïàê  òîé  áåøå  ïîçíàâàë  ìèñòåðèîçíàòà  Àðäåëèÿ Ëîðö ëè÷íî è íåãîâîòî
îïóñòîøåíî,  ñúñòàðåíî  ëèöå  äàâàøå äà ñå ðàçáåðå, ÷å îòíîøåíèÿòà èì íå ñà
áèëè ïúëíè ñ ëþáîâ.
     Èçâåñòíî  âðåìå Äåéâ íå êàçà íèùî äðóãî, íî ÷àñò îò öâåòà íà ëèöåòî ìó
ñå  áåøå  âúðíàë.  Òîé ïîãëåäíà ïðåç ðåëñèòå êúì íåçàñåòèòå íèâè. Ñëåä øåñò
èëè  ñåäåì  ñåäìèöè  òå  ùÿõà  äà  ñà  çåëåíè  îò ðàñòÿùà öàðåâèöà, íî ñåãà
èçãëåæäàõà ãîëè. Î÷èòå ìó ãëåäàõà ñÿíêàòà íà åäèí îáëàê, êîÿòî ïðåìèíà êàòî
ñÿíêà íà ãèãàíòñêè ÿñòðåá íàä ïóñòîøòà íà Ñðåäíèÿ çàïàä.
     Íàé-ñåòíå òîé ñÿêàø ñå ñúáóäè è ñå îáúðíà êúì Ñàì.
     - Ìîÿò  Áèáëèîòå÷åí  ïîëèöàé  -  òîçè, êîéòî íàðèñóâàõ çà íåÿ - íÿìàøå
áåëåã...
     Ñàì ïîìèñëè çà äúëãîòî, áÿëî ëèöå íà íåïîçíàòèÿ. Áåëåãúò ñè áåøå òàì -
ïðåç áóçàòà, ïîä îêîòî è âúðõó íîñà, â òúíêà ïðàâà ëèíèÿ.
     - Òàêà ëè? - ïîïèòà òîé. - Êàêâî îçíà÷àâà òîâà?
     - Çà  ìåí  òîâà  íå  îçíà÷àâà  íèùî,  íî  ìèñëÿ, ÷å çíà÷è íåùî çà âàñ,
ãîñïîäèí...  Ñàì.  Çíàì  çà  çíà÷êàòà... òîâà, êîåòî íàðè÷àø çíà÷êà ñ ìíîãî
ëú÷è.  Îòêðèõ ÿ â åäíà êíèãà ïî õåðàëäèêà - òóê, â áèáëèîòåêàòà íà Äæúíêøúí
ñèòè.  Íàðè÷à  ñå  ìàëòèéñêè  êðúñò.  Õðèñòèÿíñêèòå  ðèöàðè ñà ãè íîñèëè ïî
ñðåäàòà  íà  ãúðäèòå ñè, êîãàòî ñà îòèâàëè íà áîé ïî âðåìå íà êðúñòîíîñíèòå
ïîõîäè.  Ñìÿòàëî ñå å, ÷å ñà ìàãè÷åñêè. Òîëêîâà áÿõ çàâëàäÿí îò ôîðìàòà, ÷å
ÿ ñëîæèõ  íà  êàðòèíàòà.  Íî...  áåëåã?  Íà  ìîÿ Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé íÿìàøå
áåëåã. Êîé å òâîÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé, Ñàì?
     - Íå...  íå  çíàì  çà  êàêâî  ãîâîðèø - êàçà áàâíî Ñàì, íî îíçè ãëàñ -
ñëàá,  íàñìåøëèâ,  íàòðàï÷èâ  èçíèêíà  îòíîâî: "Åëà ñ ìåíå, ñèíêî... àç ñúì
ïîëèöàé."  È  óñòàòà ìó îòíîâî ñå íàïúëíè ñ îíçè âêóñ. Ñëàäêî-ëèãàâ âêóñ íà
÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè. Âêóñîâèòå ìó ðåöåïòîðè ñå ñãúð÷èõà; ñòîìàõúò ìó ñå
ïðåîáúðíà. Íî òîâà áåøå ãëóïàâî. Íàèñòèíà ìíîãî ãëóïàâî. Íèêîãà ïðåç æèâîòà
ñè íå áåøå ÿë ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè. Ìðàçåøå ãè.
     "Àêî íèêîãà íå ñè ãè ÿë, îòêúäå çíàåø âêóñà èì?"
     - Íàèñòèíà íå òå ðàçáèðàì - êàçà òîé âèñîêî.
     - Íåùî  òè ñòàâà - êàçà Íàîìè - Èçãëåæäàø, êàòî ÷å ëè íÿêîé òîêó-ùî òå
å ðèòíàë â ñòîìàõà.
     Ñàì  ÿ  ïîãëåäíà  ñ ðàçäðàçíåíèå. Òÿ ñïîêîéíî îòãîâîðè íà ïîãëåäà ìó è
Ñàì ïî÷óâñòâà, ÷å ðèòúìúò íà ñúðöåòî ìó ñå óñêîðÿâà.
     - Îñòàâè  òîâà çàñåãà - êàçà Äåéâ, - âúïðåêè ÷å íå ìîæåø äà ãî îñòàâèø
çàäúëãî  - îñîáåíî àêî èñêàø äà çàïàçèø íàäåæäàòà ñè äà ñå èçìúêíåø îò òîâà
íåùî.  Íåêà  òè  ðàçêàæà  ìîÿòà èñòîðèÿ. Íèêîãà äîñåãà íå ñúì ÿ ðàçêàçâàë è
íèêîãà ïîâå÷å íÿìà äà ÿ ðàçêàæà, íî ñåãà âå÷å å âðåìå.



                                  Ãëàâà 11

                             Èñòîðèÿòà íà Äåéâ


     1.

     - Àç  íå ñúì áèë âèíàãè Ìðúñíèÿ Äåéâ Äúíêàí - â íà÷àëîòî íà ïåòäåñåòòå
ãîäèíè  áÿõ ïðîñòî îáèêíîâåíèÿ Äåéâ Äúíêàí è õîðàòà ñè ìå îáè÷àõà. Áÿõ ÷ëåí
íà  ñúùèÿ  "Ðîòàðè êëóá", ïðåä êîéòî ãîâîðè îíàçè âå÷åð, Ñàì. Çàùî íå? Èìàõ
ñè  ñîáñòâåíî  çàíÿòèå  è ñ íåãî ïðàâåõ ïàðè. Áÿõ õóäîæíèê íà ïëàêàòè, è òî
äÿâîëñêè  äîáúð.  Èìàõ  òîëêîâà ðàáîòà, êîëêîòî ìîæåõ äà ïîåìà - â Äæúíêøúí
ñèòè è Ïðîâúðáèÿ, íî ïîíÿêîãà ïîðàáîòâàõ è â Ñèäàð Ðàïèäñ. Âåäíúæ íàðèñóâàõ
ðåêëàìà  çà  öèãàðè "Ëúêè ñòðàéê" çà ñòåíàòà íà äÿñíîòî ïîëå íà åäíî èãðèùå
÷àê  â  Îìàõà.  Áÿõ  ìíîãî  òúðñåí è ñè ãî çàñëóæàâàõ. Áÿõ äîáúð. Áÿõ òîâà,
êîåòî  ñåãà  íàðè÷àò "õóäîæíèê ãðàôèê", íî òîãàâà ñè áÿõ ïðîñòî íàé-äîáðèÿò
ðèñóâà÷  íà  ïëàêàòè  ïî  òåçè ìåñòà. Îñòàíàõ òóê, çàùîòî òîâà, îò êîåòî ñå
èíòåðåñóâàõ,  áåøå  ñåðèîçíàòà  æèâîïèñ  è  ìèñëåõ,  ÷å  ñ  íåÿ  ìîãà äà ñå
çàíèìàâàì íà âñÿêî ìÿñòî. Íÿìàõ âèñøå õóäîæåñòâåíî îáðàçîâàíèå - îïèòàõ ñå,
íî  íå  ìå ïðèåõà - è çíàåõ, ÷å òîâà ìå ñâàëÿ íàäîëó â êëàñèðàíåòî, òàêà äà
ñå  êàæå,  íî  çíàì õóäîæíèöè, êîèòî ñà óñïåëè è áåç òàêèâà ìúêè - íàïðèìåð
Ãðàìà  Ìîóçèñ*.  Íà íåÿ íå é òðÿáâàøå øîôüîðñêà êíèæêà - âëèçàøå ñè ïðàâî â
ãðàäà  è áåç íåÿ. Ìîæå áè äîðè ùÿõ äà óñïåÿ. Ïðîäàäîõ íÿêîëêî ïëàòíà, íî íå
ìíîãî  - íÿìàõ íóæäà, çàùîòî íå áÿõ æåíåí è ïðåæèâÿâàõ äîáðå îò ðàáîòàòà ñè
ñ ïëàêàòè.  Îñâåí  òîâà  ïàçåõ ïîâå÷åòî îò êàðòèíèòå ñè, òàêà ÷å äà ìîãà äà
ïðàâÿ  èçëîæáè,  êàêòî  ñå ïðåäïîëàãà, ÷å ïðàâÿò õóäîæíèöèòå. Íàïðàâèõ è àç
íÿêîëêî.  Ïúðâî  òóê,  â ãðàäà, ïîñëå â Ñèäàð Ðàïèäñ, à ïîñëå â Äåìîéíñ. Çà
ïîñëåäíàòà  íàïèñàõà â "Äåìîêðàò", èçêàðàõà ìå, ÷å ñúì íàïðàâî âòîðè Äæåéìñ
Óèñòëúð**.
     [*  "Ãðàíäìà"  Ìîóçèñ (1860-1961) - àìåðèêàíñêà õóäîæíè÷êà, èçâåñòíà ñ
ïëàòíàòà ñè îò ñåëñêèÿ æèâîò.]
     [**  Äæåéìñ  Óèñòëúð  (1834-1903)  -  àìåðèêàíñêè  õóäîæíèê, áëèçúê äî
èìïðåñèîíèçìà.]
     Äåéâ  çàìúë÷à  çà  ìîìåíò  è  ñå  çàìèñëè. Ïîñëå âäèãíà ãëàâà è îòíîâî
ïîãëåäíà êúì îïóñòåëèòå, íåçàñåòè ïîëåòà.
     - Â  ÀÀ  âñå ãîâîðÿò çà õîðà, êîèòî áèëè ñ åäèíèÿ êðàê â áúäåùåòî, à ñ
äðóãèÿ  - â ìèíàëîòî, è çàòîâà â äíåøíî âðåìå íå óñïÿâàëè äà íàïðàâÿò íèùî.
Íî  ïîíÿêîãà  ÷îâåê  ñå  ÷óäè êàêâî ëè áè ñòàíàëî, àêî íàâðåìåòî å ïîñòúïèë
äðóãîÿ÷å.
     Òîé  ïîãëåäíà  ïî÷òè  âèíîâíî êúì Íàîìè, êîÿòî ñå óñìèõâàøå è ñòèñêàøå
ðúêàòà ìó.
     - Çàùîòî áÿõ äîáúð è íàèñòèíà ïîñòèãàõ íåùî. Íî ìíîãî ïèåõ îùå òîãàâà.
Íå  ìèñëåõ ìíîãî çà òîâà - ïî äÿâîëèòå, áÿõ ìëàä. Áÿõ ñèëåí è îñâåí òîâà íå
ñà ëè ïèëè âñè÷êè âåëèêè õóäîæíèöè? Àç ìèñëÿ, ÷å ñà ïèëè. È âúïðåêè òîâà çà
èçâåñòåí ïåðèîä ìîæåõ äà ïîñòèãíà ìíîãî - ïîíå äà íàïðàâÿ íåùî, - íî òîãàâà
â Äæúíêøúí ñèòè äîéäå Àðäåëèÿ Ëîðö. È êîãàòî äîéäå, áÿõ çàãóáåí.
     Òîé ïîãëåäíà êúì Ñàì.
     - Ïîçíàõ  ÿ îò ðàçêàçà òè, Ñàì, íî òîãàâà òÿ íå èçãëåæäàøå òàêà. ×îâåê
îáèêíîâåíî  î÷àêâà  äà  âèäè íÿêîÿ ñòàðà áèáëèîòåêàðêà è òîâà ïîäõîæäàøå çà
íåéíèòå öåëè, à è òî÷íî òî å, êîåòî òè íàèñòèíà ñè âèäÿë. Íî êîãàòî äîéäå â
Äæúíêøúí  ñèòè ïðåç ëÿòîòî íà ïåòäåñåò è ñåäìà, êîñàòà é áåøå ïåïåëÿâîðóñà,
à åäèíñòâåíèòå  ìåñòà, â êîèòî áåøå ïóõêàâà, áÿõà ìåñòàòà, êúäåòî åäíà æåíà
ïðîñòî òðÿáâà äà áúäå ïóõêàâà.
     Òîãàâà  æèâååõ  â Ïðîâúðáèÿ è õîäåõ â Áàïòèñòêàòà öúðêâà. Íå áÿõ ìíîãî
ðåëèãèîçåí,  íî  òàì  èìàøå  íÿêîëêî äîáðå èçãëåæäàùè æåíè. Ìàì÷åòî òè áåøå
åäíà îò òÿõ, Ñàðà.
     Íàîìè  ñå  ðàçñìÿ  êàêòî  ñå  ñìåÿò æåíèòå, êîãàòî ÷óÿò íåùî, êîåòî íå
ìîãàò äà ïîâÿðâàò.
     - Àðäåëèÿ  âåäíàãà  ñå õàðåñà íà ìåñòíèòå õîðà. Ñåãà, êîãàòî õîðàòà îò
îíàçè  öúðêâà  çàãîâîðÿò  çà  íåÿ - àêî âúîáùå çàãîâàðÿò - îáçàëàãàì ñå, ÷å
êàçâàò  íåùà  êàòî  íàïðèìåð:  "Îùå îòíà÷àëî ñè çíàåõ, ÷å íåùî íå å íàðåä ñ
òàçè  Ëîðö"  èëè  "Íèêîãà íå ìè å õàðåñâàë ïîãëåäúò íà òàçè æåíà", íî äà âè
êàæà,  òîãàâà íå áåøå òàêà. Òå ñå âúðòÿõà îêîëî íåÿ - è æåíè, è ìúæå - êàòî
ï÷åëè  îêîëî  ïúðâèòå  ïðîëåòíè  öâåòÿ.  Òÿ  ïîëó÷è ðàáîòà êàòî ïîìîùíèê íà
ãîñïîäèí  Ëàâèí ïî-ìàëêî îò ìåñåö, ñëåä êàòî áåøå äîøëà â ãðàäà, íî îùå äâå
ñåäìèöè  ïðåäè  òîâà âå÷å ó÷åøå ìàëêèòå â íåäåëíîòî ó÷èëèùå â Ïðîâúðáèÿ. Íå
ìè ñå èñêà äà ìèñëÿ íà êàêâî ãè å ó÷èëà - ÷îâåê ìîæå äà çàëîæè ïîñëåäíèÿ ñè
äîëàð,  ÷å  íå å áèëî íà õèìíè èëè íà Åâàíãåëèåòî îò Ìàòåÿ - íî ãè ó÷åøå. È
âñåêè  ñå  êúëíåøå êîëêî ìíîãî ÿ îáè÷àò ìàëêèòå. Òå ñúùî ñå êúëíÿõà â òîâà,
íî  êîãàòî  ãî êàçâàõà, â î÷èòå èì ñå ÷åòåøå... ÷åòåøå ñå, ÷å íå ñà ñèãóðíè
êúäå  ñà,  à  äîðè è êîè ñà. Å, òÿ ìè õàðåñà... è àç é õàðåñàõ. Íå áèõòå ãî
äîïóñíàëè  îò  íà÷èíà,  ïî  êîéòî  èçãëåæäàì ñåãà, íî â îíåçè äíè áÿõ äîñòà
ñèìïàòè÷åí ìëàäåæ. Îò ðàáîòàòà íà îòêðèòî âèíàãè áÿõ çàãîðÿë, èìàõ ìóñêóëè,
êîñàòà  ìè  áåøå  ïî÷òè èçðóñÿëà îò ñëúíöåòî, à êîðåìúò ìè áåøå ïëîñúê êàòî
äúñêàòà  òè çà ãëàäåíå, Ñàðà. Àðäåëèÿ áåøå íàåëà åäíà ñåëñêà êúùà íà ìèëÿ è
ïîëîâèíà  îò  öúðêâàòà  -  ñïðåòíàòà  êúùè÷êà, íî èìàøå íóæäà îò áîÿäèñâàíå
òàêà,  êàêòî  ÷îâåê  èìà  íóæäà îò âîäà â ïóñòèíÿòà. Çàòîâà ñëåä öúðêâà, íà
âòîðàòà  ñåäìèöà,  ÿ çàáåëÿçàõ - íå õîäÿ ÷åñòî íà öúðêâà, à áåøå ñðåäàòà íà
àâãóñò,  è é ïðåäëîæèõ äà áîÿäèñàì êúùàòà. Òÿ èìàøå íàé-ãîëåìèòå î÷è, êîèòî
ñòå  âèæäàëè.  Ïîâå÷åòî  õîðà  áèõà  êàçàëè, ÷å ñà ñèâè, íî êîãàòî ïîãëåäíå
ïðàâî  â  òåáå, ìîæå äà ñå çàêúëíåø, ÷å ñà ñðåáúðíè. À òîçè äåí ñëåä öúðêâà
òÿ  ïîãëåäíà  ïðàâî â ìåí. Ñëàãàøå ñè íÿêàêúâ ïàðôþì, êîéòî äîòîãàâà íå áÿõ
ïîìèðèñâàë è íå ñúì ïîìèðèñâàë îòòîãàâà. Ëàâàíäóëà, àêî íå ñå ëúæà. Íå ìîãà
äà  ãî  îïèøà,  íî  çíàì,  ÷å âèíàãè ìè íàâÿâàøå ìèñëè çà ìàëêè áåëè öâåòÿ,
êîèòî  öúôòÿò  ñàìî  ñëåä  çàëåç ñëúíöå. È ñå âëþáèõ. Ìîìåíòàëíî. Òÿ ñòîåøå
áëèçî  äî ìåí - òîëêîâà áëèçî, ÷å òåëàòà íè ïî÷òè ñå äîêîñâàõà. Íîñåøå åäíà
òàêàâà  ñòàðîìîäíà  ÷åðíà  ðîêëÿ  -  êàêâèòî  íîñÿò  ñòàðèòå  äàìè, øàïêà ñ
ìðåæåñòà  âîàëåòêà,  è  äúðæåøå ÷àíòè÷êàòà ñè ïðåä ñåáå ñè. Ñúâñåì ñòðîãî è
ïðèëè÷íî.  Íî  î÷èòå  é  íå áÿõà ñòðîãè. Î, íå. Íå áÿõà ïðèëè÷íè. Èçîáùî íå
áÿõà.
     "Íàäÿâàì  ñå,  íÿìàòå  íàìåðåíèå  äà  ïîñòàâÿòå  âúðõó  íîâàòà ìè êúùà
ðåêëàìè çà áåëèíà è òþòþí çà äúâ÷åíå" - êàçâà òÿ.
     "Íå,  ãîñïîæèöå  -  îòâðúùàì é àç - ìèñëåõ ïðîñòî äâà ïúòè äà ÿ ìèíà ñ
ïðîñòà  áÿëà  áîÿ.  Èíà÷å  íå  áîÿäèñâàì  êúùè, íî ïîíåæå ñòå íîâà â ãðàäà,
ðåøèõ, ÷å ùå áúäå ïî ñúñåäñêè..."
     "Ìíîãî ìèëî" - êàçâà òÿ è ìå äîêîñâà ïî ðàìîòî.
     Äåéâ ïîãëåäíà âèíîâíî êúì Íàîìè.
     Ìèñëÿ,  ÷å òðÿáâà äà òè äàì âúçìîæíîñò äà íè îñòàâèø, àêî èñêàø. Ñêîðî
ùå  çàïî÷íà äà ðàçêàçâàì íÿêîè ìðúñíè íåùà, Ñàðà. Ñðàì ìå å, íî èñêàì äà ñè
ðàç÷èñòÿ ñìåòêèòå çà îòíîøåíèÿòà ñè ñ íåÿ.
     Òÿ ãî ïîòóïà ïî ñòàðàòà, íàïóêàíà ðúêà è êàçà òèõî:
     - Ïðîäúëæàâàé. Êàæè âñè÷êî.
     Òîé ïîå äúëáîêî âúçäóõ è ïðîäúëæè.
     - Êîãàòî  òÿ  ìå äîêîñíà, ðàçáðàõ, ÷å òðÿáâà äà ÿ ñïå÷åëÿ èëè äà óìðà.
Òîâà  åäíè÷êî  äîêîñâàíå ìå íàêàðà äà ñå ïî÷óâñòâàì ïî-äîáðå - è ïî-ëóäî, -
îòêîëêîòî  äîêîñâàíåòî  íà  êîÿòî  è äà å æåíà ïðåç öåëèÿ ìè æèâîò. Òÿ ñúùî
ðàçáðà.  Âèäÿõ  ãî â ïîãëåäà é. Äÿâîëèò ïîãëåä. È ìàëêî íàõàëåí, íî âñå ïàê
íåùî â íåãî ìå ðàçâúëíóâà íåâåðîÿòíî.
     "Òîâà áè áèëî ïî ñúñåäñêè, Äåéâ - êàçâà òÿ, - à àç èñêàì äà áúäà ìíîãî
äîáúð  ñúñåä." - È òàêà, àç ÿ èçïðàòèõ äî âêúùè. Ìîæå äà ñå êàæå, ÷å âñè÷êè
äðóãè ìëàäåæè, êîèòî ñòîÿõà äî âðàòàòà íà öúðêâàòà, îñòàíàõà ñ ïðúñò â óñòà
è áåç  ñúìíåíèå,  ìå  ïðîêëèíàõà. Íå ìå èíòåðåñóâàøå èçîáùî, à, èçãëåæäà, è
íåÿ  ñúùî.  Èçëÿçîõìå  íà  ïúòÿ "Òðóìàí", êîéòî òîãàâà îùå íå áåøå ïàâèðàí,
ìàêàð  ÷å íà âñåêè äâå èëè òðè ñåäìèöè ãî ïîëèâàõà, çà äà ñå ñëåãíå ïðàõòà.
Êîãàòî  ñòèãíàõìå  íà  ñðåäàòà,  òÿ  ñïðÿ.  Áÿõìå  ñàìî  äâàìàòà  - íà ïúòÿ
"Òðóìàí",  òî÷íî  ïî ïëàäíå íà ëåòíèÿ äåí, èìàøå îêîëî ìèëèîí àêðà öàðåâèöà
íà  Ñàì Îðäåé îò åäíàòà ñòðàíà è áëèçî äâà ìèëèîíà íà Áèë Õúìï îò äðóãàòà -
èçðàñëè  âèñîêî  íàä  ãëàâèòå íè è øóìîëÿùè òàêà, êàêòî øóìîëÿò öàðåâè÷íèòå
íèâè  äîðè  è  êîãàòî  íÿìà  âÿòúð.  Äÿäî  ìè îáè÷àøå äà êàçâà, ÷å òîâà áèë
çâóêúò,  êîãàòî  öàðåâèöàòà  ðàñòÿëà.  Íå  çíàì äàëè å èñòèíà, èëè íå, íî å
çëîâåù çâóê. Ïîâÿðâàéòå ìè.
     "Âèæ!  -  êàçâà òÿ è ïîñî÷âà íàäÿñíî. - Âèæäàø ëè?" - Ïîãëåäíàõ, íî íå
âèäÿõ íèùî - ñàìî öàðåâèöà. Êàçàõ é.
     "Ùå  òè  ïîêàæà!"  -  êàçâà  òÿ  è èçòè÷âà â öàðåâèöàòà - êàêòî ñè å ñ
íåäåëíà  ðîêëÿ  è  îáóâêè  ñ  âèñîêè òîêîâå. Äîðè íå ñè ñâàëè îíàçè øàïêà ñ
âîàëåòêàòà.  Îñòàíàõ  òàêà íÿêîëêî ñåêóíäè ìàëêî ñëèñàí. Ïîñëå ÷óõ ñìåõà é.
×óõ  ñìåõà é â öàðåâèöàòà. Çàòè÷àõ ñå ñëåä íåÿ - äîíÿêúäå, çà äà âèäÿ êàêâî
òîëêîâà  èìà, íî ïîâå÷å çàðàäè òîçè ñìÿõ. Ìíîãî ñå áÿõ íàòî÷èë. Ïðîñòî íå å
çà ðàçïðàâÿíå.
     Âèäÿõ  ÿ  äà  ñòîè â ðåäà, â êîéòî áÿõ è àç, ïîñëå ïðåñêî÷è â ñúñåäíèÿ
ñúñ  ñìÿõ.  Ðàçñìÿõ  ñå  è  àç  è ÿ ïîñëåäâàõ, áåç äà ìå å ãðèæà, ÷å ìà÷êàì
íèâàòà  íà  Ñàì Îðäåé. Íÿìàøå äà ìó ñòàíå íèùî - ïðè òîëêîâà ìíîãî àêðè. Íî
êîãàòî  ïðåñêî÷èõ è îáðàõ ñ ðàìåíåòå ñè öàðåâè÷íàòà êîñà, à âúâ âðúçêàòà ìè
êàòî îùå åäíà èãëà ñå çàáè çåëåíî ëèñòî, áúðçî ñïðÿõ äà ñå ñìåÿ, çàùîòî íåÿ
ÿ íÿìàøå.  Ïîñëå  ÿ ÷óõ îò äðóãàòà ñòðàíà. Íÿìàõ ïðåäñòàâà êàê ìîæå äà ñå å
âúðíàëà  òàì,  áåç  äà ÿ âèäÿ. Òðúãíàõ îáðàòíî è ÿ âèäÿõ äà òè÷à â ñúñåäíèÿ
ðåä.  Îêîëî  ïîëîâèí ÷àñ ñè èãðàõìå íà êðèåíèöà è íå óñïÿõ äà ÿ õâàíà. Ñàìî
ñòàâàõ  âñå  ïî-ÿäîñàí  è íåòúðïåëèâ. Òúêìî êîãàòî ìèñëåõ, ÷å å íà åäèí ðåä
ïðåä ìåí è îòèâàõ òàì, ÿ ÷óâàõ íà äâà ðåäà çàä ìåí. Ïîíÿêîãà çúðâàõ ÷àñò îò
êðàêà  é,  à òÿ îñòàâÿøå è ñëåäè â ìåêàòà çåìÿ, íî òîâà íå ïîìàãàøå, çàùîòî
ñëåäèòå,  èçãëåæäà,  áÿõà  ïðúñíàòè  íà  âñè÷êè  ñòðàíè. Ïîñëå òî÷íî êîãàòî
çàïî÷íàõ  äà ïîáåñíÿâàì - áÿõ ñå èçïîòèë ïðåç õóáàâàòà ñè ðèçà, âðúçêàòà ìè
ñå  áåøå  ðàçâúðçàëà,  à  îáóâêèòå ìè ñå áÿõà íàïúëíèëè ñ ïðúñò, ìèíàõ ïðåç
åäèí  ðåä è âèäÿõ, ÷å øàïêàòà é âèñè íà åäíî öàðåâè÷íî ñòúáëî, à âîàëåòêàòà
ñå ðàçâÿâà íà ëåêèÿ âåòðåö, êîéòî áåøå èçëÿçúë â öàðåâèöàòà.
     "Åëà  äà  ìå  õâàíåø, Äåéâ!" - âèêà òÿ. Õâàíàõ øàïêàòà é è ñå ïðîìóøèõ
íàâåäåí  ïðåç  ñëåäâàùèÿ  ðåä. Íÿìàøå ÿ - âèæäàøå ñå ñàìî êàê öàðåâèöàòà ñå
ëþëåå íà ìÿñòîòî, ïðåç êîåòî áåøå ïðåìèíàëà - íî òàì áÿõà è äâåòå é îáóâêè.
Íà  ñëåäâàùèÿ  ðåä  íàìåðèõ åäèí îò êîïðèíåíèòå é ÷îðàïè äà âèñè âúðõó åäíî
ñòúáëî.  È  âñå  îùå ÷óâàõ ñìåõà é. Òÿ áåøå çàä ìåí, à êàê áåøå îòèøëà òàì,
ñàìî  Áîã  çíàå.  Íî òîâà íÿìàøå çíà÷åíèå. Ñìúêíàõ âðúçêàòà ñè è ñå âòóðíàõ
ñëåä íåÿ - îòíîâî è îòíîâî, îáèêàëÿõ êàòî ãëóïàâî êó÷å, êîåòî íå ñå ñåùà äà
ëåãíå íà çåìÿòà â ãîðåù äåí. È ùå âè êàæà íåùî - íàâñÿêúäå, îòêúäåòî ìèíàõ,
èçïî÷óïâàõ  öàðåâèöàòà.  Îñòàâÿõ  çàä  ñåáå  ñè  öåëè  ïúòåêè  èçìà÷êàíè  è
ïîëåãíàëè  ñòúáëà.  Íî òÿ íå ñ÷óïè íèòî åäíî. Êîãàòî ìèíàâàøå, òå ñàìî ëåêî
ñå  ðàçêëàùàõà,  êàòî  ÷å  ëè  òîâà çà íåÿ íå áåøå íèùî ïîâå÷å îò ëåê ëåòåí
âåòðåö.  Íàìåðèõ  ðîêëÿòà, êîìáèíåçîíà è êîðñåòà é. Ïîñëå íàìåðèõ ñóòèåíà è
ïëèê÷åòàòà é. Âå÷å íå ÿ ÷óâàõ äà ñå ñìåå. Íÿìàøå íèêàêúâ äðóã çâóê îñâåí íà
öàðåâèöàòà.  Ñòîÿõ  â  åäèí  îò  ðåäîâåòå, ïóôòÿõ êàòî ïðîáèò ïàðåí êîòåë è
ïðèòèñêàõ äî ãúðäèòå ñè âñè÷êèòå é äðåõè. Óñåùàõ â òÿõ ìèðèçìàòà íà ïàðôþìà
é è òîâà ìå ïîäëóäÿâàøå.
     "Êúäå  ñè?"  - èçâèêàõ, íî íÿìàøå íèêàêúâ îòãîâîð. Å, íàé-íàêðàÿ ó ìåí
èç÷åçíà  è  ïîñëåäíàòà  ÷àñò  îò  çäðàâèÿ ðàçóì... è, ðàçáèðà ñå, òÿ èñêàøå
òî÷íî  òîâà. - "Êúäå ñè, ïî äÿâîëèòå?" - èçêðåùÿõ àç, à äúëãàòà é áÿëà ðúêà
ñå  ïðîòåãíà ìåæäó öàðåâèöàòà òî÷íî äî ìåí è ìå ïîãàëè ïî âðàòà. Íàïðàâî ìè
èçêàðà àêúëà.
     "×àêàõ òå - êàçà òÿ. - Çàùî ñå çàáàâè òîëêîâà? Íå ìå ëè?" - Õâàíà ìå è
ìå  ïîòåãëè  ïðåç  öàðåâèöàòà,  è  ÿ  âèäÿõ  äà ñòîè òàì, ñ êðàêà, çàáèòè â
çåìÿòà,  áåç  íèòî  åäíà  äðàñêîòèíà, à î÷èòå é áÿõà ñúñ ñðåáðèñòèÿ öâÿò íà
äúæä â ìúãëèâ äåí.


     2.

     Äåéâ îòïè ãîëÿìà ãëúòêà âîäà, çàòâîðè î÷è è ïðîäúëæè.
     - Òîâà,  êîåòî ïðàâèõìå òîãàâà â öàðåâèöàòà, íå áåøå ëþáîâ - çà öÿëîòî
âðåìå,  êîåòî  ÿ ïîçíàâàõ, íèêîãà íå ñìå ïðàâèëè ëþáîâ. Ïðàâèõìå íåùî. Èìàõ
Àðäåëèÿ  ïî÷òè ïî âñè÷êè íà÷èíè, ïî êîèòî åäèí ìúæ ìîæå äà èìà åäíà æåíà, à
ìèñëÿ,  ÷å  ÿ  èìàõ  è  ïî íÿêîè íà÷èíè, çà êîèòî áèõòå ñè ïîìèñëèëè, ÷å ñà
íåâúçìîæíè - íå ìîãà äà ñè ãè ñïîìíÿ âñè÷êè, íî ïîìíÿ òÿëîòî é - êîëêî áÿëî
áåøå,  êàê  èçãëåæäàõà  êðàêàòà é, êàê ïðúñòèòå íà êðàêàòà é ñå ïðåãúâàõà è
êàòî  ÷å  ëè  îïèïâàõà ðàñòåíèÿòà, êîèòî èçëèçàõà îò çåìÿòà; ñïîìíÿì ñè êàê
ïðåêàðâàøå   íîêòè   íàïðåä-íàçàä   ïî   êîæàòà  íà  âðàòà  è  ãúðëîòî  ìè.
Ïðîäúëæàâàõìå  äà ãî ïðàâèì - îòíîâî è îòíîâî. Íå çíàì êîëêî ïúòè, íî çíàì,
÷å  íå  ñå  èçìîðÿâàõ.  Êîãàòî çàïî÷íàõìå, ñå ÷óâñòâàõ òîëêîâà âúçáóäåí, ÷å
ìîæåõ äà èçíàñèëÿ Ñòàòóÿòà íà ñâîáîäàòà, à êîãàòî ñâúðøèõìå, ñå ÷óâñòâàõ ïî
ñúùèÿ  íà÷èí.  Íå  ìîæåõ  äà  é ñå íàñèòÿ. Êàêòî ïðè ïèåíåòî. Ïðîñòî íÿìàøå
íà÷èí  íÿêîãà  äà  é  ñå  íàñèòÿ.  È  òÿ  ñúùî ãî çíàåøå. Íàé-ïîñëå âñå ïàê
ñïðÿõìå.  Òÿ  ñëîæè ðúöå çàä ãëàâàòà ñè, ðàçêúðøè ðàìåíå â ÷åðíàòà ïðúñò, â
êîÿòî ëåæàõìå, ïîãëåäíà ìå ñ îíåçè íåéíè ñðåáúðíè î÷è è êàçà: "Å, Äåéâ? Âñå
îùå ëè ñìå ñúñåäè?" - Êàçàõ é, ÷å èñêàì äà çàïî÷íåì îòíîâî, à òÿ ðå÷å äà íå
áúäà  ïðåêàëåíî  ëàêîì.  Îïèòàõ  ñå  âñå  ïàê  äà  ëåãíà âúðõó íåÿ, à òÿ ìå
îòáëúñíà  ñúñ  ñúùàòà  ëåêîòà,  ñ  êîÿòî ìàéêàòà îòáëúñêâà îò ñåáå ñè áåáå,
êîåòî  íå  èñêà  âå÷å  äà êúðìè. Îïèòàõ îòíîâî è òÿ çàìàõíà êúì ëèöåòî ìè ñ
òàêàâà  ñèëà,  ÷å  ìå îäðà íà äâå ìåñòà. Òóê íàé-ñåòíå ïàðàòà ìè ñå ñâúðøè.
Áåøå  áúðçà  êàòî  êîòêà  è  äâîéíî  ïî-ñèëíà. Ùîì âèäÿ, ÷å ñúì ðàçáðàë, ÷å
âðåìåòî  çà  èãðà  å  ñâúðøèëî,  òÿ ñå îáëå÷å è ìå ïîâåäå èçâúí öàðåâèöàòà.
Òðúãíàõ,  êðîòúê  êàòî  àãúíöå.  Âúðâÿõìå áàâíî êúì êúùàòà é. Íèêîé íå ìèíà
ïîêðàé  íàñ  è ïî-äîáðå, ÷å íå ìèíà. Öåëèòå ìè äðåõè áÿõà ïîêðèòè ñ ïðúñò è
öàðåâè÷íà  êîñà,  ðèçàòà  ìè  ñå áåøå èçìúêíàëà îò ïàíòàëîíèòå, âðúçêàòà ìè
áåøå  íàïúõàíà â çàäíèÿ äæîá è ñå ðàçâÿâàøå çàä ìåí êàòî îïàøêà, à è óñåùàõ
êàê  âñÿêî  ìÿñòî,  äî  êîåòî  ñå òúðêàõà äðåõèòå ìè, ãîðåøå. Òÿ îáà÷å - òÿ
èçãëåæäàøå  ãëàäêà  è  ñòóäåíà êàòî ñîäà ñúñ ñëàäîëåä â ñòúêëåíà ÷àøà. Íèòî
êîñúì  ðàçðîøåí,  íèòî  ïðàøèíêà  ïî îáóâêèòå é, íèòî âëàêúíöå îò öàðåâè÷íà
êîñà  ïî  ïîëàòà é. Ñòèãíàõìå äî êúùàòà è äîêàòî àç ÿ îãëåæäàõ è ñå îïèòâàõ
äà  ðåøà  êîëêî  áîÿ ùå å íåîáõîäèìà, òÿ ìè äîíåñå ïèòèå âúâ âèñîêà ÷àøà. Â
íåãî  èìàøå  ñëàìêà  è  ñòðúê îò ìåíòà. Ïîìèñëèõ, ÷å å ÷àé ñ ëåä, äîêàòî íå
îòïèõ ãëúòêà. Áåøå ÷èñòî óèñêè.
     "Ãîñïîäè" - êàçâàì ïî÷òè çàäàâåí.
     "Íå  èñêàø  ëè?  -  ïèòà  ìå òÿ è ñå óñìèõâà ïîäèãðàâàòåëíî, âèíàãè ñå
óñìèõâàøå òàêà. - Ìîæå áè ïðåäïî÷èòàø êàôå ñ ëåä."
     "Î,  èñêàì"  -  êàçâàì àç. Íî íå áåøå ñàìî òîâà. Èìàõ íóæäà. Òîãàâà ñå
îïèòâàõ  äà  íå  ïèÿ  ïðåç äåíÿ, çàùîòî òàêà ïðàâÿò ñàìî àëêîõîëèöèòå. Íî ñ
òîâà  áåøå  ñâúðøåíî.  Îñòàíàëîòî  âðåìå, ïðåç êîåòî ÿ ïîçíàâàõ, ïèåõ ïî÷òè
ïðåç  öåëèÿ  äåí,  âñåêè  äåí. Çà ìåí ïîñëåäíèòå äâå ãîäèíè, ïðåç êîèòî Àéê
áåøå  ïðåçèäåíò,  ïðåäñòàâëÿâàõà  åäíî ïîñòîÿííî ïèÿíñòâî. Äîêàòî áîÿäèñâàõ
êúùàòà  é  -  è  ïðàâåõ âñè÷êî, êîåòî ìè ðàçðåøàâàøå äà ïðàâÿ ñ íåÿ, êîãàòî
ìîæåõ,  -  òÿ çàïî÷íà ðàáîòà â áèáëèîòåêàòà. Ãîñïîäèí Ëàâèí ÿ íàå, áåç äà ÿ
ïîçíàâà  è ÿ íàïðàâè îòãîâîðíèê íà Äåòñêàòà áèáëèîòåêà. Õîäåõ òàì ïðè âñåêè
óäîáåí  ñëó÷àé, à òîâà áåøå ìíîãî ÷åñòî, çàùîòî ñàì ñè áÿõ íà÷àëíèê. Êîãàòî
ãîñïîäèí  Ëàâèí  ìè  íàïðàâè  çàáåëåæêà,  ÷å  ïðåêàðâàì ìíîãî âðåìå òàì, àç
îáåùàõ  áåçïëàòíî äà áîÿäèñàì öÿëàòà áèáëèîòåêà. Òîãàâà ìè ïîçâîëè äà õîäÿ,
êîëêîòî ÷åñòî ïîèñêàì. Àðäåëèÿ ìè êàçà, ÷å òàêà íåùàòà ùå ñå óðåäÿò, è áåøå
ïðàâà  êàêòî  îáèêíîâåíî.  Íÿìàì íèêàêâè ñâúðçàíè ñïîìåíè çà âðåìåòî, êîåòî
ïðåêàðâàõ  ïîä  ìàãèÿòà  é  -  à  òî÷íî  òîâà ïðåäñòàâëÿâàõ - î÷àðîâàí ìúæ,
ïîïàäíàë  ïîä  ìàãèÿòà íà æåíà, êîÿòî âñúùíîñò èçîáùî íå áåøå æåíà. Òîâà íå
áåøå  ïðîïàäàíåòî  íà ïàìåòòà, êîåòî ïîíÿêîãà ñå ñëó÷âà íà ïèÿíèöèòå - áåøå
æåëàíèå  äà çàáðàâèø íåùàòà, ñëåä êàòî ñà îòìèíàëè. Òàêà ÷å ñïîìåíèòå ìè ñà
îòêúñëå÷íè,  íî  ñà  íàðåäåíè  â  ðåäèöà  êàòî îíåçè îñòðîâè â Òèõèÿ îêåàí,
Ëàïàãîñêè  ëè  áÿõà, íå ìîãà äà ñå ñåòÿ. Ñïîìíÿì ñè êàê òÿ çàêà÷è ïëàêàò íà
×åðâåíàòà  øàï÷èöà íà âðàòàòà íà äåòñêàòà ñòàÿ áëèçî ìåñåö ïðåäè ñìúðòòà íà
ãîñïîäèí  Ëàâèí  è  ñè ñïîìíÿì êàê çàâåäå åäíî ìîì÷åíöå çà ðúêà äî ïëàêàòà.
"Âèæäàø ëè òîâà ìîìè÷åíöå?" - ïîïèòà ãî Àðäåëèÿ. "Äà" - êàçâà òî. "Çíàåø ëè
çàùî  îíîâà Ëîøî íåùî ñå ãîòâè äà ãî èçÿäå?" - ïèòà Àðäåëèÿ. "Íå" - îòâðúùà
äåòåòî,  à  î÷èòå  ìó  ñà  ãîëåìè, óïëàøåíè è ïúëíè ñúñ ñúëçè. "Çàùîòî òî å
çàáðàâèëî  äà âúðíå íàâðåìå êíèãèòå îò áèáëèîòåêàòà - êàçâà òÿ. - Òè íèêîãà
íÿìà  äà  ïðàâèø  òàêà,  íàëè,  Óèëè?"  "Íå,  íèêîãà" - êàçâà ìîì÷åíöåòî, à
Àðäåëèÿ  êàçâà  - "Âíèìàâàé." À ïîñëå ïàê çà ðúêà ãî çàâåäå â äåòñêàòà çàëà
çà  ×àñà  íà  ïðèêàçêèòå. À äåòåòî - áåøå Óèëè Êëåìàðò, äåòî ïîñëå ãî óáèõà
âúâ  Âèåòíàì - ïîãëåäíà íàçàä ïðåç ðàìî êúì ìåí, áÿõ ñå êà÷èë âúðõó ñêåëåòî
ñ ÷åòêà  â ðúêà, è àç âèäÿõ î÷èòå ìó êàòî çàãëàâèå âúâ âåñòíèê. "Ñïàñåòå ìå
îò  íåÿ - êàçâàõà î÷èòå ìó. - Ìîëÿ âè, ãîñïîäèí Äúíêàí." Íî êàê ìîæåõ äà ãî
íàïðàâÿ? Íå ìîæåõ äà ñïàñÿ è ñåáå ñè.
     Äåéâ  èçâàäè  ÷èñòà,  íî  ñìà÷êàíà  ãîëÿìà íîñíà êúðïà îò äúëáèíèòå íà
çàäíèÿ ñè äæîá, èçõðà÷è ñå è ñèëíî ñå èçñåêíà â íåÿ.
     - Ãîñïîäèí  Ëàâèí îòíà÷àëî ìèñëåøå, ÷å Àðäåëèÿ å íàïðàâî ñúâúðøåíà, íî
ñëåä  èçâåñòíî âðåìå ïðîìåíè ìíåíèåòî ñè. Îêîëî ñåäìèöà, ïðåäè òîé äà óìðå,
òå  ñå  ñêàðàõà óæàñíî çà ïëàêàòà ñ ×åðâåíàòà øàï÷èöà. Òîé íå ìó õàðåñâàøå.
Ìîæå  áè  íÿìàøå ÿñíà ïðåäñòàâà êàêâî ñòàâà â ×àñà íà ïðèêàçêèòå - ñêîðî ùå
ñòèãíà  äî  òîâà,  - íî íå áåøå ñúâñåì ñëÿï. Âèæäàøå êàê äåöàòà ãëåäàò òîçè
ïëàêàò.  Íàé-íàêðàÿ  é  êàçà  äà ãî ñâàëè. Òîãàâà çàïî÷íà êàâãàòà. Íå ÿ ÷óõ
öÿëàòà, çàùîòî áÿõ âúðõó ñêåëåòî - âèñîêî íàä òÿõ, - íî ÷óõ äîñòàòú÷íî. Òîé
êàçà  íåùî çà òîâà, ÷å ïëàêàòúò óæàñÿâà äåöàòà èëè ìîæå áè, ÷å ãè òîðìîçåë,
à òÿ  ìó  îòâúðíà,  ÷å  é  ïîìàãàë äà îâëàäåå "áóéíèÿ åëåìåíò" ó òÿõ. Òÿ ãî
íàðè÷àøå  ñðåäñòâî  çà  îáó÷åíèå  - òî÷íî êàêâîòî å æèëàâàòà ïðú÷êà. Íî òîé
äúðæåøå  íà  ñâîåòî  è  íàé-íàêðàÿ  òÿ  òðÿáâàøå äà ãî ñâàëè. Òàçè âå÷åð, â
êúùàòà, òÿ ïðèëè÷àøå íà òèãúð â çîîëîãè÷åñêàòà ãðàäèíà, êîéòî öÿë äåí å áèë
äðàçíåí  ñ  ïðú÷êà  îò  íÿêîå  äåòå. Õîäåøå íàïðåä-íàçàä íà ãîëåìè òåãåëè ñ
êàìåííî  ëèöå  è ðàçâÿâàùà ñå êîñà. Àç áÿõ â ëåãëîòî, ïèÿí äî êîçèðêàòà. Íî
ñè  ñïîìíÿì,  ÷å  òÿ  ñå  îáúðíà  è  î÷èòå  é  áÿõà ïðåìèíàëè îò ñðåáúðíî â
ÿðêî÷åðâåíî,  ñÿêàø ìîçúêúò é ïëàìòåøå, à óñòàòà é èçãëåæäàøå ñòðàøíî, êàòî
÷å   ëè  ñå  îïèòâàøå  äà  ñå  îòêúñíå  îò  ëèöåòî.  Èçïëàøè  ìå  ïî÷òè  äî
èçòðåçíÿâàíå.  Íå  áÿõ  âèæäàë  íèùî ïîäîáíî è íèêîãà íå ìè ñå èñêàøå äà ãî
âèäÿ îòíîâî.
     "Àç ùå ãî îïðàâÿ - êàçà òÿ. - Ùå îïðàâÿ òîçè ñòàð äåáåë ñâîäíèê, Äåéâ.
Ïî÷àêàé  è  ùå  âèäèø."  Êàçàõ  é äà íå ïðàâè ãëóïîñòè, äà íå ñå ïîääàâà íà
ãíåâà  ñè  è  ìíîãî  äðóãè  ùóðîòèè,  êîèòî  åäâà  ëè  ìîæåõà äà é íàïðàâÿò
âïå÷àòëåíèå.  Òÿ  ìå  ñëóøà  èçâåñòíî  âðåìå  è ïîñëå èçòè÷à ïðåç ñòàÿòà...
âñúùíîñò  íå  çíàì  êàê  äà ãî êàæà... Â åäèí ìèã áåøå îò äðóãàòà ñòðàíà íà
ñòàÿòà,  äî  âðàòàòà,  à â ñëåäâàùèÿ âå÷å ñêà÷àøå âúðõó ìåí, à î÷èòå é áÿõà
÷åðâåíè  è  áëåñòÿùè,  óñòàòà  é  ñå èçäàâàøå îò ëèöåòî, ñÿêàø èñêàøå äà ìå
öåëóíå  ñ  òàêàâà ñèëà, ÷å èçïúâàøå êîæàòà ñè, çà äà ãî íàïðàâè, è òîçè ïúò
ñè ïîìèñëèõ, ÷å âìåñòî äà ìå îäðàñêà, ùå çàáèå íîêòèòå ñè â ãúðëîòî ìè è ùå
ìå  îáåëè äî ãðúáíà÷íèÿ ñòúëá. Íî íå ãî íàïðàâè. Äîáëèæè ëèöåòî ñè äî ìîåòî
è ìå  ïîãëåäíà.  Íå  çíàì êàêâî âèäÿ - ñèãóðíî êîëêî ñúì óïëàøåí, - íî òîâà
ñèãóðíî ÿ íàïðàâè ùàñòëèâà, çàùîòî òÿ îòìåòíà ãëàâà íàçàä, òàêà ÷å êîñàòà é
ïàäíà  ÷àê  äî áåäðàòà ìè, è ñå èçñìÿ. "Ñòèãà ñè ïðèêàçâàë, ïðîêëåò ïèÿíèöî
òàêúâ  -  êàçà  òÿ,  -  àìè  ìè  ãî íàïúõàé. Çà êàêâî äðóãî ñòàâàø?" Òàêà è
íàïðàâèõ.  Çàùîòî  äà é ãî íàïúõâàì - è äà ïèÿ - áåøå âå÷å âñè÷êî, çà êîåòî
ñòàâàõ.  Âúâ âñåêè ñëó÷àé âå÷å íå ðèñóâàõ êàðòèíè îòíåõà ìè ðàçðåøèòåëíîòî,
ñëåä êàòî çà òðåòè ïúò ìå õâàíàõà çà ïðîâàëÿíå íà äîãîâîðè - áåøå ïðåç 1958
èëè â íà÷àëîòî íà 1959 - à è ïîëó÷àâàõ ëîøè îòçèâè çà íÿêîè îò ðàáîòèòå ìè.
Âå÷å  íå ìå áåøå ãðèæà êàê ãè ïðàâåõ, íàëè ðàçáèðàòå - âñè÷êî, êîåòî èñêàõ,
áåøå  òÿ.  Çàïî÷íàõà  äà  ãîâîðÿò,  ÷å Äåéâ Äúíêàí âå÷å íå å íàäåæäåí... íî
ïðè÷èíàòà  äà  êàçâàò  òîâà  íå  áåøå  âèíàãè  â ïèåíåòî. Îòíîøåíèÿòà íè íå
ñòàíàõà  èçâåñòíè íà îêîëíèòå. Òÿ âíèìàâàøå çà òîâà êàòî äÿâîë. Ðåïóòàöèÿòà
ìè  îòèäå  íà  áîêëóêà,  íî  òÿ  íå ïîñòðàäà ïî÷òè íèêàê îò òîâà. Ìèñëÿ, ÷å
ãîñïîäèí  Ëàâèí  çàïî÷íà  äà ïîäîçèðà. Îòíà÷àëî òîé ïîìèñëè, ÷å àç ïðîñòî é
äîñàæäàì,  à  íåÿ  íå  ÿ å ãðèæà, çàùîòî çíàåøå êàêâè î÷è áëåùåõ êúì íåÿ îò
ñêåëåòî  ñè,  íî ìèñëÿ, ÷å íàêðàÿ çàïî÷íà äà íè ïîäîçèðà. Íî ïîñëå ãîñïîäèí
Ëàâèí  óìðÿ.  Êàçàõà, ÷å áèëî ñúðäå÷åí óäàð, íî àç çíàì êàêâî áåøå. Áÿõìå â
õàìàêà  íà  çàäíàòà  é  âåðàíäà  âå÷åðòà, ñëåä êàòî òîâà ñå áåøå ñëó÷èëî, è
îíàçè  âå÷åð  òÿ  áåøå  íåíàñèòíàòà.  Èçñòèñêà ìå äî ïúëíî èçòîùåíèå. Ïîñëå
ëåãíà  äî  ìåí  è  ìå  ïîãëåäíà,  äîâîëíà  êàòî êîòêà, êîÿòî ñå å íàÿëà ñúñ
ñìåòàíà,  à  â  î÷èòå  é  îòíîâî  èìàøå  îíçè  ÿðêî÷åðâåí áëÿñúê. Íå ãîâîðÿ
èçìèñëèöè - âèæäàõ îòðàæåíèåòî íà òîçè ÷åðâåí áëÿñúê âúðõó êîæàòà íà ðúêàòà
ñè.  È  ãî  ÷óâñòâàõ.  Áåøå  êàòî  îãíèùå,  êîåòî  å  áèëî çàïàëåíî è ïîñëå
çàãàñåíî. "Êàçàõ òè, ÷å ùå ãî îïðàâÿ, Äåéâ" - êàçà òÿ èçâåäíúæ ñ îíÿ ãàäåí,
äðàçíåù  ãëàñ.  Àç  áÿõ ïèÿí è íàïîëîâèíà óáèò îò èçòîùåíèå è ïî÷òè îñúçíàõ
êàêâî  ìè  êàçâà.  ×óâñòâàõ  ñå,  ñÿêàø  çàñïèâàì â ÿìà îò ïîäâèæíè ïÿñúöè.
"Êàêâî ìó íàïðàâè?" - ïîïèòàõ â ïîëóäðÿìêà.
     "Ïðåãúðíàõ  ãî  -  êàçà  òÿ. Àç èìàì ñïåöèàëíè ïðåãðúäêè, Äåéâ - òè íå
ïîçíàâàø  ñïåöèàëíèòå  ìè  ïðåãðúäêè  è  àêî èìàø êúñìåò, íèêîãà íÿìà äà ãè
íàó÷èø.  Õâàíàõ  ãî  â  õðàíèëèùåòî,  îáãúðíàõ  ãî  ñ ðúöå è ìó ïîêàçàõ êàê
èçãëåæäàì  íàèñòèíà.  Òîãàâà òîé çàïëàêà. Òîëêîâà áåøå óïëàøåí. Çàïëàêà ñúñ
ñïåöèàëíè  ñúëçè, à àç ãè èçïèõ ñ öåëóâêèòå ñè è ñëåä òîâà òîé ïàäíà ìúðòúâ
â ðúöåòå ìè."
     "Ñïåöèàëíèòå  ñè  ñúëçè"  -  òàêà ãè íàðå÷å. È ïîñëå ëèöåòî é... òî ñå
ïðîìåíè. Ñòàíà íà âúëíè, ñÿêàø áåøå ïîä âîäàòà. È àç âèäÿõ íåùî...
     Äåéâ  ñïðÿ,  çàãëåäàí  â  ðàâíèíàòà,  â  åëåâàòîðà çà çúðíî, â íèùîòî.
Ðúöåòå  ìó  ñòèñêàõà ïàðàïåòà íà âåðàíäàòà. Ïîñëå îìåêíàõà, ðàçõëàáèõà ñå è
ñå îòïóñíàõà.
     - Íå  ñè  ñïîìíÿì  -  êàçà òîé íàé-ñåòíå. - Èëè ìîæå áè íå èñêàì äà ñè
ñïîìíÿ.  Îñâåí åäíî: òîâà íåùî èìàøå ÷åðâåíè î÷è áåç êëåïà÷è è îêîëî óñòàòà
ìó  èìàøå  ìíîãî îòïóñíàòà ïëúò, ïàäàùà íà ãúíêè è áðú÷êè - íî òîâà íå áåøå
êîæà.  Òÿ  èçãëåæäàøå... îïàñíà. Ïîñëå òàçè ïëúò îêîëî óñòàòà çàïî÷íà íÿêàê
ñè  äà  ñå  äâèæè è ìèñëÿ, ÷å çàêðåùÿõ. Ïîñëå òî èç÷åçíà. Èç÷åçíà ñúâñåì. È
îòíîâî  âèäÿõ  Àðäåëèÿ,  êîÿòî  ìå  ãëåäàøå  è  ñå  óñìèõâàøå êàòî êðàñèâà,
ëþáîïèòíà êîòêà.
     "Íå ñå òðåâîæè - êàçà òÿ. - Íÿìà íóæäà äà âèæäàø, Äåéâè. Äîêàòî ïðàâèø
òîâà, êîåòî òè êàçâàì, âñè÷êî å íàðåä. Äîêàòî ñè åäèí îò Ëþáèìöèòå íà Áîãà.
Äîêàòî  ñå äúðæèø ïðèëè÷íî. Òàçè âå÷åð ñúì ìíîãî ùàñòëèâà, çàùîòî îíçè ñòàð
ãëóïàê íàé-ñåòíå ãî íÿìà. Ãðàäñêèÿò ñúâåò ùå ìå íàçíà÷è íà íåãîâîòî ìÿñòî è
àç ùå ïîäêàðàì íåùàòà, êàêòî ñè çíàì."
     "Çíà÷è  Áîã  äà íè å íà ïîìîù" - ïîìèñëèõ ñè àç, íî íå ãî êàçàõ. È âèå
íå  áèõòå  ãî êàçàëè, àêî áÿõòå âèäåëè îíîâà íåùî ñ îíåçè âòðåí÷åíè ÷åðâåíè
î÷è,  ñâèòî  äî âàñ â åäèí õàìàê äàëå÷ îò õîðàòà, òàêà ÷å íèêîé íå áè ìîãúë
äà  ÷óå  êðÿñúöèòå  âè, äîðè è àêî êðåùèòå ñ ïúëíà ñèëà. Ìàëêî ñëåä òîâà òÿ
âëåçå  â  êúùàòà  è  ñå  âúðíà ñ äâå îò îíåçè âèñîêè ÷àøè, ïúëíè ñ óèñêè, è
ìíîãî  ñêîðî  àç îòíîâî áÿõ íà äâàéñåò õèëÿäè ëåâãè ïîä âîäàòà, êúäåòî íèùî
íÿìàøå çíà÷åíèå. Òÿ íå îòâîðè áèáëèîòåêàòà öÿëà ñåäìèöà... "îò óâàæåíèå êúì
ãîñïîäèí  Ëàâèí",  êàêòî  áåøå  êàçàëà,  à  êîãàòî îòíîâî îòâîðè, ×åðâåíàòà
øàï÷èöà  îòíîâî âèñåøå íà âðàòàòà íà äåòñêàòà ñòàÿ. Ñëåä ñåäìèöà èëè äâå òÿ
ìè êàçà, ÷å èñêàëà äà íàïðàâÿ íÿêîëêî íîâè ïëàêàòà.
     Òîé ñïðÿ, ïîñëå ïðîäúëæè ñ ïî-íèñúê è ïî-áàâåí ãëàñ.
     - Èìà  åäíà ÷àñò îò ìåí, äîðè è ñåãà, êîÿòî èñêà äà çàãëàäè âñè÷êî, äà
íàïðàâè  ìîÿòà  ðîëÿ ïî-äîáðà, îòêîëêîòî áåøå. Áèõ èñêàë äà âè êàæà, ÷å ñúì
ñå áèë ñ íåÿ, ÷å ñúì ñïîðèë, ÷å ñúì é êàçâàë, ÷å íå èñêàì äà èìàì íèùî îáùî
ñ ïëàøåíåòî  íà äåöàòà... íî íå áè áèëî âÿðíî. Íàïðàâèõ òî÷íî òîâà, êàêâîòî
òÿ  èñêàøå  îò  ìåí. Áîã äà ìè å íà ïîìîù, íàïðàâèõ ãî. Îò÷àñòè òîâà ñòàíà,
çàùîòî  òÿ  âå÷å  ìå ïëàøåøå. Íî íàé-âå÷å - çàùîòî áÿõ - âñå îùå áÿõ ëóä ïî
íåÿ.  À  èìàøå  è îùå íåùî. Èìàøå åäíà ïîäëà, ãàäíà ÷àñò îò ìåí - åäâà ëè ÿ
èìà  ó  âñåêè,  íî  ñèãóðíî ÿ èìà ó ìíîçèíà îò íàñ, - êîÿòî õàðåñâàøå òîâà,
êîåòî  ñìÿòàøå  äà  íàïðàâè  òÿ.  Õàðåñâàøå  ãî.  Ñåãà  âèå ñå ÷óäèòå êàêâî
íàïðàâèõ  è  àç  íàèñòèíà  íå  ìîãà  äà  âè  êàæà çà âñè÷êî. Íàèñòèíà íå ñè
ñïîìíÿì.  Ñïîìåíèòå  ìè  çà  îíåçè  äíè  ñà òîëêîâà îáúðêàíè - êàòî ñ÷óïåíè
èãðà÷êè,  êîèòî  èçïðàùàø íà Àðìèÿòà íà ñïàñåíèåòî, ñàìî çà äà ãè ìàõíåø îò
òàâàíà.  Íå  ñúì  óáèë íèêîãî. Òîâà å åäèíñòâåíîòî, â êîåòî ñúì ñèãóðåí. Òÿ
èñêàøå  òîâà  îò  ìåí...  è  àç  çà  ìàëêî  ùÿõ äà ãî íàïðàâÿ, íî íàêðàÿ ñå
îòêàçàõ.  Òîâà  å  åäèíñòâåíàòà  ïðè÷èíà,  ïîðàäè  êîÿòî áÿõ â ñúñòîÿíèå äà
ïðîäúëæà äà æèâåÿ ñúñ ñåáå ñè, çàùîòî íàêðàÿ óñïÿõ äà ñå èçìúêíà. Òÿ ïàçåøå
ó ñåáå  ñè ÷àñò îò äóøàòà ìè - ìîæå áè íàé-äîáðàòà ÷àñò, - íî íèêîãà íå ÿ å
ïàçèëà öÿëàòà.
     Òîé ïîãëåäíà çàìèñëåíî Íàîìè è Ñàì. Ñåãà èçãëåæäàøå ïî-ñïîêîåí, ïîâå÷å
ñå âëàäååøå - ìîæå áè äîðè áåøå â ìèð ñúñ ñåáå ñè, ïîìèñëè ñè Ñàì.
     - Ñïîìíÿì  ñè êàê âëÿçîõ åäèí äåí ïðåç åñåíòà íà 1959 - ìèñëÿ, ÷å áåøå
1959  -  è  òÿ ìè êàçà, ÷å èñêà äà íàïðàâÿ ïëàêàò çà äåòñêàòà ñòàÿ. Êàçà ìè
òî÷íî  êàêâî  èñêà  è  àç  ñå  ñúãëàñèõ  îõîòíî. Íå âèäÿõ â òîâà íèùî ëîøî.
Âñúùíîñò  ïîìèñëèõ ñè, ÷å å äîðè çàáàâíî. Òîâà, êîåòî èñêàøå, ðàçáèðàòå ëè,
áåøå  ïëàêàò  íà  äåòå,  ðàçìàçàíî îò âàëÿê ïî ñðåäàòà íà óëèöàòà. Ïîä íåãî
òðÿáâàøå  äà  ïèøå:  "ÊÎÉÒÎ  ÁÚÐÇÀ, ÁÀÂÍÎ ÑÒÈÃÀ! ÄÐÚÆÒÅ ÊÍÈÃÈÒÅ Ó ÂÀÑ ÄÚËÃÎ
ÂÐÅÌÅ!"  Ïîìèñëèõ,  ÷å å ïðîñòî øåãà - êàòî îíàçè, â êîÿòî âúëêúò ïðåñëåäâà
çàåêà, íî ãî ñìà÷êâà òîâàðåí âëàê èëè íåùî ïîäîáíî. Òàêà ÷å ñå ñúãëàñèõ. Òÿ
áåøå  óæàñíî  äîâîëíà.  Âëÿçîõ â êàáèíåòà é è íàðèñóâàõ ïëàêàòà. Íå ìè îòíå
ìíîãî âðåìå, çàùîòî áåøå ïðîñòî êàðèêàòóðà. Âúïðåêè âñè÷êî òÿ íå ãî õàðåñà.
Âåæäèòå  é ñå ñúáðàõà è óñòàòà é ïî÷òè èç÷åçíà. Áÿõ íàðèñóâàë êàðèêàòóðà íà
ìîì÷å  ñ  êðúñò÷åòà âìåñòî î÷è è çà ïî-âåñåëî áÿõ íàïðàâèë îáëà÷å ñ äóìè äà
èçëèçà  îò óñòàòà íà ÷îâåêà, êîéòî êàðàøå âàëÿêà: "Àêî èìàòå ìàðêà, ìîæå äà
ãî èçïðàòèòå êàòî êàðòè÷êà", ïèøåøå òàì. Òÿ äîðè. íå ñå óñìèõíà. "Íå, Äåéâè
- êàçâà,  - òè íå ðàçáèðàø. Òîâà íÿìà äà íàêàðà äåöàòà äà âðúùàò êíèãèòå ñè
íàâðåìå.  Òîâà  ñàìî  ùå ãè íàêàðà äà ñå ñìåÿò, à òå è áåç òîâà ïðåêàðâàò â
ñìÿõ  òâúðäå ìíîãî âðåìå." - "Äîáðå - êàçâàì àç. - Ìèñëÿ, ÷å íå ñúì ðàçáðàë
êàêâî  èñêàø."  Ñòîÿõìå çàä áþðîòî çà âðúùàíå íà êíèãè, òàêà ÷å íèêîé íå íè
âèæäàøå  îò  êðúñòà  íàäîëó.  Òÿ  ñå ïðåñåãíà è ìå õâàíà çà òîïêèòå ñ ðúêà,
ïîãëåäíà  ìå  ñ  ãîëåìèòå  ñè  ñðåáúðíè  î÷è  è êàçà: "Èñêàì äà ãî íàïðàâèø
ðåàëèñòè÷íî."  Ìèíàõà  ñåêóíäà  èëè  äâå, äîêàòî ðàçáåðà êàêâî èñêà äà êàæå
âñúùíîñò. Êîãàòî ðàçáðàõ, íå âÿðâàõ íà óøèòå ñè. "Àðäåëèÿ - êàçâàì, - òè íå
ðàçáèðàø  êàêâî  ãîâîðèø.  Àêî  äåòåòî íàèñòèíà å ïðåãàçåíî îò âàëÿê..." Òÿ
ñòèñíà  òîïêèòå  ìè,  òàêà  ÷å  äà  ìå  çàáîëè,  çà  äà  ìè íàïîìíè êîëêî é
ïðèíàäëåæà, è êàçà: "Ðàçáèðàì äîáðå. Ñåãà òè ðàçáåðè ìåí. Íå èñêàì òå äà ñå
ñìåÿò,  Äåéâè - èñêàì äà ïëà÷àò. Òàêà ÷å, ìîëÿ òå, âúðíè ñå îáðàòíî âúòðå è
òîçè ïúò ãî íàïðàâè äîáðå." Âúðíàõ ñå â êàáèíåòà é. Íå çíàì êàêâî ñìÿòàõ äà
ïðàâÿ,  íî óìúò ìè áúðçî ñå ïîäãîòâè. Íà ìàñàòà èìàøå ïðàçíî ïàð÷å êàðòîí è
âèñîêà  ÷àøà  óèñêè  ñúñ  ñëàìêà  è ñòðúê ìåíòà é áåëåæêà îò Àðäåëèÿ, êîÿòî
ãëàñåøå: "Ä., òîçè ïúò èçïîëçâàé ïîâå÷å ÷åðâåíî."
     Òîé ïîãëåäíà òðåçâî êúì Ñàì è Íàîìè.
     - Íî òÿ íå áåøå âëèçàëà âúòðå, ðàçáèðàòå ëè? Èçîáùî íå áåøå âëèçàëà.


     3.

     Íàîìè äîíåñå íà Äåéâ íîâà ÷àøà âîäà è êîãàòî ñå âðúùàøå, Ñàì çàáåëÿçà,
÷å  ëèöåòî  é  å ìíîãî áëåäî è úãëèòå íà î÷èòå é èçãëåæäàò çà÷åðâåíè. Íî òÿ
ñåäíà ìíîãî òèõî è ìàõíà íà Äåéâ äà ïðîäúëæàâà.
     - Àç  íàïðàâèõ  ëþáèìîòî  íåùî  íà  àëêîõîëèöèòå.  -  Èçïèõ  ïèòèåòî è
íàïðàâèõ  òîâà,  êîåòî  ìè  áÿõà  êàçàëè.  Âðúõëåòÿ ìå, êàêòî áèõòå êàçàëè,
íÿêàêâà  ïîëóäà.  Ïðåêàðàõ  íàä  áþðîòî  äâà  ÷àñà  ñ åäíà êóòèÿ âîäíè áîè,
îïëåñêàõ  öÿëîòî  é  áþðî  ñ  áîÿ  è  âîäà,  áåç  äà  ìå å ãðèæà êîå êúäå å
ïîïàäíàëî. Òîâà, êîåòî íàïðàâèõ, áåøå íåùî, êîåòî íå èñêàì äà ñè ñïîìíÿì...
íî  ñè  ãî  ñïîìíÿì.  Áåøå  ìîì÷åíöå,  ðàçïëåñêàíî  âúðõó óëèöà "Ðàìïîë", ñ
îòõâúð÷àëè  îáóâêè è ãëàâà, ðàçìàçàíà êàòî áóöà ìàñëî, ðàçòîïåíà íà ñëúíöå.
×îâåêúò,  êîéòî  êàðàøå  âàëÿêà,  áåøå  ñàìî ñèëóåò, íî ñå îáðúùàøå íàçàä è
ìîæåøå äà ñå âèäè óñìèâêàòà íà ëèöåòî ìó. Òîé áåøå êàðàë êîëàòà íà ïëàêàòà,
êîéòî  òè  ñïîìåíà, Ñàì - îíçè, â êîéòî ñå êàçâà äåöàòà äà íå ñå êà÷âàò ïðè
íåïîçíàòè. Áàùà ìè å îñòàâèë ìàéêà ìè îêîëî ãîäèíà, ñëåä êàòî ñúì ñå ðîäèë -
ïðîñòî ÿ å çàðÿçàë è ñåãà ìè ñå ñòðóâà, ÷å òîé å áèë ÷îâåêúò, êîãîòî ñúì ñå
îïèòàë  äà  íàðèñóâàì  íà âñè÷êè îíåçè ïëàêàòè. Íàðè÷àõ ãî "÷åðíèÿ ÷îâåê" è
ìèñëÿ,  ÷å  áåøå áàùà ìè. Ìèñëÿ, ÷å Àðäåëèÿ ïî íÿêàêúâ íà÷èí ãî áå èçâëÿêëà
îò  ìåí. À êîãàòî é ïîêàçàõ âòîðèÿ ïëàêàò, òÿ ìíîãî ãî õàðåñà. Çàñìÿ ìó ñå.
"×óäåñåí  å,  Äåéâ!  -  êàçà  òÿ.  -  Ùå âêàðà öÿëà ïëàíèíà îò ïîñëóøàíèå â
ãëàâèòå  íà  óïëàøåíèòå  ñîïîëàíêîâöè!  Âåäíàãà  ùå ãî çàêà÷à!" Íàèñòèíà ãî
çàêà÷è - ïðåä áþðîòî çà âðúùàíå íà êíèãè â äåòñêàòà ñòàÿ. È êàòî ãî çàêà÷è,
âèäÿõ  íåùî,  îò  êîåòî íàèñòèíà êðúâòà ìè çàñòèíà. Àç ïîçíàâàõ ìîì÷åíöåòî,
êîåòî áÿõ íàðèñóâàë, ðàçáèðàòå ëè? Áåøå Óèëè Êëåìàðò. Áÿõ ãî íàðèñóâàë äîðè
áåç  äà îñúçíàÿ òîâà, à èçðàçúò íà ñìàçàíîòî ìó ëèöå áåøå ñúùèÿò, êîéòî áÿõ
âèäÿë  îíçè  äåí,  êîãàòî  òÿ  ãî  áåøå  õâàíàëà çà ðúêà è ãî áåøå çàâåëà â
äåòñêàòà ñòàÿ.
     Áÿõ  òàì, êîãàòî äåöàòà âëÿçîõà çà ×àñà íà ïðèêàçêèòå è âèäÿõà ïëàêàòà
çà  ïðúâ  ïúò.  Áÿõà  óïëàøåíè.  Î÷èòå èì ñå ðàçøèðèõà, à åäíî ìîìè÷åíöå ñå
ðàçïëàêà.  À  íà  ìåí  ìè  õàðåñâàøå,  ÷å áÿõà óïëàøåíè. Ïîìèñëèõ ñè: "Òîâà
íàèñòèíà  ùå  íàáèå  â  ãëàâèòå  èì  ïîñëóøàíèå.  Òîâà ùå ãè íàó÷è êàêâî ñå
ñëó÷âà,  àêî é ïðîòèâîðå÷àò, àêî íå ïðàâÿò òîâà, êîåòî èì êàçâà." À ÷àñò îò
ìåí ñè ïîìèñëè: "Çàïî÷âàø äà ìèñëèø êàòî íåÿ, Äåéâ. Ìíîãî ñêîðî ùå çàïî÷íåø
äà  áúäåø  êàòî íåÿ è òîãàâà ùå ñè çàãóáåí. Ùå ñè çàãóáåí çàâèíàãè." Íî âñå
ïàê  ïðîäúëæèõ. Èìàõ ÷óâñòâîòî, ÷å èìàì áèëåò ñàìî â åäíàòà ïîñîêà è íÿìàøå
äà  ñå  îòêàæà,  äîêàòî íå ïðîïúòóâàì öåëèÿ ïúò äî êðàÿ íà ëèíèÿòà. Àðäåëèÿ
áåøå  íàåëà  íÿêàêâè ñòóäåíòè îò êîëåæà, íî âèíàãè ãè ïîñòàâÿøå â çàëàòà çà
ïåðèîäèêà,  â ñïðàâî÷íàòà çàëà è íà ãëàâíîòî ãèøå. Òÿ îòãîâàðÿøå çà äåöàòà,
ñàìî òÿ... òå áÿõà íàé-ëåñíè çà ñïëàøâàíå, íàëè ðàçáèðàòå. À ìèñëÿ, ÷å áÿõà
è íàé-äîáðèòå çà ñïëàøâàíå - òÿ ñå õðàíåøå ñ òåõíèÿ óæàñ. À àç íàïðàâèõ îùå
ïëàêàòè.  Íå  ñè ãè ñïîìíÿì âñè÷êè, íî ñè ñïîìíÿì Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé. Òîé
áåøå  íà  ìíîãî  îò  òÿõ.  Â åäèí - íàðè÷àøå ñå "ÁÈÁËÈÎÒÅ×ÍÀÒÀ ÏÎËÈÖÈß ÑÚÙÎ
ÎÒÈÂÀ  ÍÀ  ÏÎ×ÈÂÊÀ" - òîé ñòîåøå íà áðåãà íà åäèí ïîòîê è ëîâåøå ðèáà. Ñàìî
÷å  áåøå  ñëîæèë  çà  ñòðúâ  íà  êóêàòà ñè ìîì÷åíöåòî, êîåòî äåöàòà íàðè÷àò
Ãëóï÷î.  Íà  äðóã  ïëàêàò  áåøå  ïðèâúðçàë  Ãëóï÷î íà íîñà íà åäíà ðàêåòà è
äúðïàøå  øàëòåðà,  êîéòî  ùåøå  äà  ãî  èçïðàòè â êîñìîñà. Òîçè ñå íàðè÷àøå
"ÍÀÓ×ÅÒÅ  ÏÎÂÅ×Å  ÇÀ ÍÀÓÊÀÒÀ È ÒÅÕÍÈÊÀÒÀ Â ÁÈÁËÈÎÒÅÊÀÒÀ - ÁÚÄÅÒÅ ÏÎÑËÓØÍÈ È
ÂÐÚÙÀÉÒÅ  ÊÍÈÃÈÒÅ  ÑÈ  ÍÀÂÐÅÌÅ".  Íèå  ïðåâúðíàõìå  äåòñêàòà  çàëà â äîì íà
óæàñèòå  çà  äåöàòà,  êîèòî  èäâàõà  òàì - êàçà Äåéâ. Ãîâîðåøå áàâíî è ïðåç
ñúëçè.  - Òÿ è àç. Íàèñòèíà ãî íàïðàâèõìå. Íî çíàåòå ëè êàêâî? Òå âèíàãè ñå
âðúùàõà.  Âèíàãè  ñå  âðúùàõà çà îùå. È íèêîãà, íèêîãà íå ðàçêàçâàõà. Òÿ ñå
áåøå ïîãðèæèëà çà òîâà.
     - À  ðîäèòåëèòå!  -  âúçêëèêíà  Íàîìè âíåçàïíî è òîëêîâà ðÿçêî, ÷å Ñàì
ïîäñêî÷è. - Ñèãóðíî êîãàòî ðîäèòåëèòå ñà âèäåëè...
     - Íå!  -  êàçà  é  Äåéâ.  -  Ðîäèòåëèòå  èì  íèêîãà  íå  âèæäàõà íèùî.
Åäèíñòâåíèÿò  ñòðàøåí  ïëàêàò, êîéòî ìîæåõà äà âèäÿò, áåøå òîçè ñ ×åðâåíàòà
øàï÷èöà è âúëêà. Àðäåëèÿ ãî îñòàâè äà âèñè ïðåç öÿëîòî âðåìå, íî äðóãèòå ãè
çàêà÷âàøå  ñàìî ïðåç ×àñà íà ïðèêàçêèòå - ñëåä ó÷èëèùå, â ÷åòâúðòúê âå÷åð è
íåäåëÿ  ñóòðèí.  Òÿ  íå  áåøå ÷îâåøêî ñúùåñòâî, Ñàðà. Òðÿáâà äà ãî ðàçáåðåø
äîáðå.  Òÿ íå áåøå ÷îâåê. Òÿ çíàåøå êîãà èäâàò âúçðàñòíè è âèíàãè, ïðåäè äà
äîéäàò,  ñâàëÿøå  ïëàêàòèòå,  êîèòî  áÿõ  íàðèñóâàë,  îò  ñòåíèòå è ñëàãàøå
äðóãèòå  -  íîðìàëíèòå  ïëàêàòè,  â êîèòî ïèøåøå íåùà êàòî "×ÅÒÅÒÅ ÊÍÈÃÈ ÇÀ
ÇÀÁÀÂËÅÍÈÅ". Ñïîìíÿì ñè åäèí ñëó÷àé, êîãàòî áÿõ òàì çà ×àñà íà ïðèêàçêèòå -
â îíåçè  äíè,  àêî  ìîæåõ,  íèêîãà  íå ñå îòäåëÿõ îò íåÿ, èìàõ ìíîãî âðåìå,
êîåòî  äà  ïðåêàðâàìå  çàåäíî,  çàùîòî  áÿõ  ïðåñòàíàë  äà ðèñóâàì êàðòèíè,
âñè÷êèòå  ìè  ðåäîâíè  çàíèìàíèÿ áÿõà ïðîïàäíàëè è æèâååõ îò ìàëêîòî, êîåòî
áÿõ  óñïÿë äà ñïåñòÿ. Ñêîðî ïàðèòå ìè ùÿõà äà ñâúðøàò è òðÿáâàøå äà çàïî÷íà
äà  ïðîäàâàì  êàêâî  ëè  íå - òåëåâèçîðà ñè, êèòàðàòà ñè, êîëàòà ñè, íàêðàÿ
êúùàòà  ñè.  Íî  òîâà íÿìàøå çíà÷åíèå. Òîâà, êîåòî èìàøå çíà÷åíèå, áåøå, ÷å
ïðåêàðâàõ  ìíîãî  âðåìå  òàì  è  âèæäàõ  êàêâî ñòàâàøå. Ìàëêèòå ïðèäúðïâàõà
ñòîëîâåòå  ñè â êðúã, â öåíòúðà íà êîéòî ñåäåøå Àðäåëèÿ. Àç áÿõ â äúíîòî íà
ñòàÿòà, ñåäíàë íà åäíî îò îíåçè äåòñêè ñòîë÷åòà. Íàé-÷åñòî áÿõ â ñòàðàòà ñè
èçöàïàíà  ñ  áîÿ ïðåñòèëêà, ïèÿí êàòî êàðóöàð, íåáðúñíàò, âîíÿù íà óèñêè. À
òÿ  ÷åòåøå - ÷åòåøå íÿêîÿ îò ñïåöèàëíèòå ñè "ïðèêàçêè íà Àðäåëèÿ" - è ïîñëå
ñïèðàøå  è  íàêëàíÿøå  ãëàâà  íà  åäíà  ñòðàíà,  êàòî ÷å ëè ñëóøàøå. Äåöàòà
çàïî÷âàõà  äà  ñå  âúðòÿò è èçãëåæäàõà íåñïîêîéíè. Èçãëåæäàõà è ïî îùå åäèí
íà÷èí - êàòî ÷å ëè ñå ñúáóæäàõà îò äúëáîê ñúí, â êîéòî òÿ ãè áåøå ïðèñïàëà.
     "Ùå  ñè  èìàìå  ãîñòè  -  êàçâàøå òÿ è ñå óñìèõâàøå. - Íå å ëè õóáàâî,
äåöà?  Èìà ëè Äîáðè äå÷èöà äîáðîâîëöè, êîèòî äà ìè ïîìîãíàò äà ñå ïîäãîòâèì
çà  íàøèòå âúçðàñòíè ãîñòè?" Êîãàòî ãî êàçâàøå, âñè÷êè âäèãàõà ðúöå, çàùîòî
âñè÷êè  èñêàõà  äà  áúäàò  Äîáðè  äå÷èöà. Ïëàêàòèòå, êîèòî áÿõ íàïðàâèë, èì
ïîêàçâàõà  êàêâî  ñå  ñëó÷âàøå íà Ëîøèòå äå÷èöà, êîèòî íå ñëóøàò. Äîðè è àç
âäèãàõ  ðúêà,  ñåäíàë ïèÿí â äúíîòî íà ñòàÿòà â ìðúñíàòà ñè ïðåñòèëêà, êàòî
íàé-ñòàðîòî,  íàé-óìîðåíîòî  äåòå íà ñâåòà. Ïîñëå òå ñòàâàõà è íÿêîè îò òÿõ
ñâàëÿõà  ìîèòå ïëàêàòè, à äðóãè èçâàæäàõà íîðìàëíèòå ïëàêàòè îò íàé-äîëíîòî
÷åêìåäæå  íà  áþðîòî.  Ðàçìåíÿõà  èì  ìåñòàòà.  Ïîñëå  ñÿäàõà  è òÿ ñìåíÿøå
óæàñíîòî  íåùî,  êîåòî  èì  áåøå  ðàçêàçâàëà,  ñ  íÿêîÿ ïðèêàçêà îò ðîäà íà
"Ïðèíöåñàòà è ãðàõîâîòî çúðíî" è, ñúâñåì ñèãóðíî, ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè íÿêîÿ
ìàéêà  íàäíèêâàøå  è âèæäàøå êàê Äîáðèòå äå÷èöà ñëóøàò ïðèÿòíàòà ãîñïîæèöà,
êîÿòî  èì ÷åòå ïðèêàçêà, ìàéêèòå ñå óñìèõâàõà íà ñâîèòå äåöà è äåöàòà èì ñå
óñìèõâàõà â îòãîâîð, è íåùàòà ñè ïðîäúëæàâàõà.
     - Êàêâî  èñêàø  äà  êàæåø  ñ  òîâà  -  "óæàñíîòî  íåùî,  êîåòî èì áåøå
ðàçêàçâàëà"?  -  ïîïèòà  Ñàì.  Ãëàñúò  ìó  áåøå  äðåçãàâ  è  óñòàòà ìó áåøå
ïðåñúõíàëà. Òîé ñëóøàøå Äåéâ ñ íàðàñòâàùî ÷óâñòâî íà óæàñ è îòâðàùåíèå.
     - Ïðèêàçêè  - êàçà Äåéâ. - Íî òÿ ãè ïðîìåíÿøå â ðàçêàçè íà óæàñèòå. Ùå
ñå èçíåíàäàòå êîëêî ìàëêî áåøå äîñòàòú÷íî çà ïîâå÷åòî, çà äà ñå ïðîìåíÿò.
     - Àç  íå  áèõ  ñå èçíåíàäàëà - êàçà ìðà÷íî Íàîìè. - Àç ñè ñïîìíÿì òåçè
ïðèêàçêè.
     - Ñèãóðíî  -  êàçà  òîé,  -  íî  íèêîãà  íå  ñè  ãè  ñëóøàëà, êàêòî ãè
ðàçêàçâàøå  Àðäåëèÿ.  À  äåöàòà  ãè  õàðåñâàõà  -  ÷àñò  îò  òÿõ  õàðåñâàõà
ïðèêàçêèòå,  à âñè÷êè õàðåñâàõà íåÿ, çàùîòî òÿ ãè ïðèâëè÷àøå è ãè î÷àðîâàøå
ïî  ñúùèÿ  íà÷èí,  êàêòî  ïðèâëè÷àøå  ìåí.  Å,  íå  òî÷íî, çàùîòî ãî íÿìàøå
ñåêñóàëíèÿ  åëåìåíò  -  ïîíå  àç  ìèñëÿ  òàêà, - íî òúìíîòî ó íåÿ èçâèêâàøå
òúìíîòî ó òÿõ. Ðàçáèðàòå ëè ìå?
     È Ñàì,  êîéòî  ïîìíåøå  çëîâåùîòî  ñè  î÷àðîâàíèå îò ðàçêàçà çà Ñèíÿòà
áðàäà  è òàíöóâàùèòå ìåòëè âúâ "Ôàíòàçèÿ", ñè ïîìèñëè, ÷å íàèñòèíà ðàçáèðà.
Äåöàòà  ìðàçÿò òúìíèíàòà è ñå áîÿò îò íåÿ... íî òÿ ãè ïðèâëè÷à, íàëè? Òÿ ãè
çîâå,
     (åëà ñ ìåí, ñèíêî)
     íàëè? Òÿ èì ïåå,
     (àç ñúì ïîëèöàé)
     íàëè?
     Íàëè?
     - Ðàçáèðàì êàêâî èñêàø äà êàæåø, Äåéâ - êàçà òîé.
     Äåéâ êèìíà.
     - Ðàçáðà ëè âå÷å, Ñàì? Êîé å òâîÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé?
     - Âñå  îùå  íå  ðàçáèðàì  -  êàçà  Ñàì, íî ñè ïîìèñëè, ÷å ÷àñò îò íåãî
ðàçáèðà. Áåøå êàòî ÷å ëè óìúò ìó å ïúëåí ñ äúëáîêà, òúìíà âîäà, à íà äúíîòî
é èìà  ïîòîïåíà  ëîäêà  -  íî  íå êàêâà äà å ëîäêà. Íå - òàçè áåøå ïèðàòñêà
øõóíà, ïúëíà ñ ïëÿ÷êà è òðóïîâå, à ñåãà òÿ áåøå çàïî÷íàëà äà ñå ðàçìåñòâà â
òèíÿòà,  â  êîÿòî  áåøå ñòîÿëà ïîòúíàëà òîëêîâà äúëãî. Ñêîðî, áîåøå ñå òîé,
òàçè  ïðèçðà÷íà,  ñâåòåùà  ðàçâàëèíà  îòíîâî  ùå  èçëåçå  íà ïîâúðõíîñòòà ñ
ðàçðóøåíèòå  ñè  ìà÷òè, îáâèòè â ÷åðíè âîäîðàñëè, è ñ åäèí ñêåëåò ñ óñìèâêà
çà ìèëèîí äîëàðà, êîéòî âñå îùå ñå áëúñêà â ãíèåùèòå îñòàíêè íà êîðìèëîòî.
     - Ìèñëÿ, ÷å ìîæå áè ðàçáèðàø - êàçà Äåéâ - èëè çàïî÷âàø äà ðàçáèðàø. È
òîâà ñêîðî ùå ñòàíå ÿñíî, Ñàì. Ïîâÿðâàé ìè.
     - Àç âñå îùå íå ðàçáèðàì âñè÷êî çà ïðèêàçêèòå - êàçà Íàîìè.
     - Åäíà  îò  ëþáèìèòå é, Ñàðà - à òÿ áåøå ëþáèìà è íà äåöàòà; òè òðÿáâà
äà  ìå  ðàçáåðåø  è  äà  ïîâÿðâàø - áåøå "Ìîìè÷åíöåòî è òðèòå ìå÷êè". Çíàåø
ïðèêàçêàòà,  íî  íå  ÿ  çíàåø ïî íà÷èíà, ïî êîéòî ÿ çíàÿò íÿêîè õîðà â òîçè
ãðàä  -  õîðà, êîèòî ñåãà ñà âúçðàñòíè - áàíêåðè, àäâîêàòè è åäðè ôåðìåðè ñ
öåëè  ôëîòèëèè îò òðàêòîðè "Äæîí Äèúð". Äúëáîêî â ñúðöàòà ñè, ðàçáèðàòå ëè,
òå  ïàçÿò  âàðèàíòà  íà  Àðäåëèÿ  Ëîðö. À ìîæå áè íÿêîè îò òÿõ ñà ðàçêàçàëè
ñúùèòå  ïðèêàçêè  íà  ñâîèòå  äåöà,  áåç  äà çíàÿò ÷å èìà è äðóãè íà÷èíè çà
ðàçêàçâàíåòî  èì. Íå ìè ñå ùå äà ìèñëÿ, ÷å å òàêà, íî â ñúðöåòî ñè çíàì, ÷å
å.  Âúâ  âàðèàíòà íà Àðäåëèÿ Ìîìè÷åíöåòî å Ëîøî äåòåíöå, êîåòî íå ñëóøà. Òî
èäâà  â  êúùàòà  íà òðèòå ìå÷êè è íàðî÷íî ÿ îïóñòîøàâà - ñúäèðà çàâåñèòå íà
Ìàìà  ìå÷êà,  ñúáàðÿ  ïðàíåòî  â  êàëòà,  ðàçêúñâà âñè÷êè ñïèñàíèÿ è äåëîâè
äîêóìåíòè  íà Òàòêî ìå÷îê è ñ ïîìîùòà íà åäèí îò íîæîâåòå íà ìàñàòà èçðÿçâà
äóïêè  â  ëþáèìèÿ  ìó  ñòîë.  Ïîñëå  ðàçêúñâà  âñè÷êèòå èì êíèãè. Ìèñëÿ, ÷å
ëþáèìàòà  ÷àñò  íà  Àðäåëèÿ  áåøå, êîãàòî Ìîìè÷åíöåòî ðàçâàëÿ êíèãèòå. È íå
èçÿæäà  êàøàòà  -  î,  íå!  Êîãàòî  Àðäåëèÿ ðàçêàçâàøå ïðèêàçêàòà - íå. Âúâ
âàðèàíòà, â êîéòî ÿ ðàçêàçâàøå Àðäåëèÿ, Ìîìè÷åíöåòî âçèìà îòðîâà çà ïëúõîâå
îò  åäèí âèñîê ðàôò è ÿ èçñèïâà êàòî ïóäðà çàõàð âúðõó êàøàòà. Òî èçîáùî íå
çíàå êîé æèâåå â êúùàòà, íî âúïðåêè òîâà èñêà äà óáèå âñè÷êè, çàùîòî å Ëîøî
äåòåíöå.
     - Òîâà  å  óæàñíî  -  âúçêëèêíà  Íàîìè.  Áåøå çàãóáèëà ñàìîîáëàäàíèå -
íàèñòèíà  ãî  áåøå  çàãóáèëà  -  çà ïðúâ ïúò. Ðúöåòå é áÿõà âúðõó óñòàòà, à
øèðîêî îòâîðåíèòå é î÷è áÿõà âòîðà÷åíè â Äåéâ.
     - Äà.  Áåøå  óæàñíî.  Íî òîâà íå áåøå âñè÷êî. Ìîìè÷åíöåòî áèëî òîëêîâà
óìîðåíî îò îïóñòîøàâàíåòî íà êúùàòà, íàëè ðàçáèðàòå, ÷å êîãàòî ñå êà÷èëî ïî
ñòúëáèòå,  çà äà èçïîêúñà ñïàëíèòå èì, çàñïàëî â ëåãëîòî íà Ìàëêîòî ìå÷å. È
êîãàòî  òðèòå  ìå÷êè  ñå âúðíàëè â êúùè è ãî âèäåëè, òå ñå íàõâúðëèëè âúðõó
íåãî  -  òî÷íî òàêà îáè÷àøå äà ãî ðàçêàçâà Àðäåëèÿ - òå ñå íàõâúðëèëè âúðõó
íåãî  è  èçÿëè  æèâî  òîâà  Ëîøî  äåòåíöå.  Òå  ãî èçÿëè, êàòî çàïî÷íàëè îò
êðàêàòà,  à  òî  ïèùÿëî  è  ñå  äúðïàëî. Öÿëîòî, îñâåí ãëàâàòà. Îñòàâèëè ìó
ãëàâàòà,  çàùîòî  çíàåëè êàêâî áèëî íàïðàâèëî òî ñ êàøàòà èì. Áèëè ïîäóøèëè
îòðîâàòà.  "Òå ìîæåëè äà ïðàâÿò òîâà, äåöà, çàùîòî áèëè ìå÷êè" - îáè÷àøå äà
êàçâà  Àðäåëèÿ,  à âñè÷êè äåöà - Äîáðèòå äå÷èöà íà Àðäåëèÿ - êèìàõà, çàùîòî
âèæäàõà  êàêâî  ìîæå  äà  ñòàíå.  "Òå ñâàëèëè ãëàâàòà íà Ìîìè÷åíöåòî äîëó â
êóõíÿòà,  ñâàðèëè ÿ è èçÿëè ìîçúêà é çà çàêóñêà. Âñè÷êè áèëè ñúãëàñíè, ÷å å
ìíîãî âêóñåí... è ïîñëå çàæèâåëè ùàñòëèâî."


     4.

     Íà  âåðàíäàòà  íàñòàíà  ïúëíà ïî÷òè ìúðòâåøêà òèøèíà. Äåéâ ïîñåãíà êúì
÷àøàòà  ñ  âîäà  è  òðåïåðåùèòå  ìó  ïðúñòè ïî÷òè ÿ ñúáîðèõà îò ïàðàïåòà. Â
ïîñëåäíèÿ  ìîìåíò  óñïÿ  äà  ÿ  çàäúðæè,  õâàíà  ÿ ñ äâå ðúöå è îòïè ãîëÿìà
ãëúòêà. Ïîñëå ÿ îñòàâè è êàçà íà Ñàì:
     - Èçíåíàäàí ëè ñè, ÷å ïèåíåòî ìè áåøå ñòàíàëî ìàëêî íåóïðàâëÿåìî?
     Ñàì ïîêëàòè ãëàâà. Äåéâ ïîãëåäíà Íàîìè:
     - Ðàçáèðàø  ëè ñåãà çàùî íèêîãà íå ñúì áèë â ñúñòîÿíèå äà ðàçêàæà òàçè
èñòîðèÿ? Çàùî ñúì ÿ çàòâîðèë â îíàçè ñòàÿ?
     - Äà  -  êàçà  òÿ ñ òðåïåðåù, âúçäèøàù ãëàñ, êîéòî íå áåøå ïî-ñèëåí îò
øåïîò.  - È ìèñëÿ, ÷å ðàçáèðàì è çàùî äåöàòà íèêîãà íå ñà ðàçêàçâàëè. Íÿêîè
íåùà ñà ïðîñòî ïðåêàëåíî... ïðåêàëåíî ÷óäîâèùíè.
     - Çà  íàñ,  ìîæå áè - êàçà Äåéâ. - À çà äåöàòà? Íå çíàì, Ñàðà. Åäâà ëè
äåöàòà  òîëêîâà  äîáðå ïîçíàâàò ÷óäîâèùàòà îò ïðúâ ïîãëåä. Ðîäèòåëèòå èì èì
êàçâàò  êàê äà ðàçïîçíàâàò ÷óäîâèùàòà. À òÿ èìàøå è íåùî äðóãî çàä ñåáå ñè.
Ïîìíèòå  ëè,  ÷å âè êàçàõ êàê êîãàòî êàçâàøå íà äåöàòà, ÷å èäâà ðîäèòåë, òå
ãëåäàõà  êàòî  ÷å ëè ñå ñúáóæäàò îò äúëáîê ñúí? Òå ñïÿõà ïî íÿêàêúâ ñòðàíåí
íà÷èí.  Òîâà íå áåøå õèïíîçà - ïîíå àç ìèñëÿ, ÷å íå áåøå, - íî áåøå ïîäîáíî
íà õèïíîçà. È êîãàòî ñà ñè îòèâàëè âêúùè, íå ñà ïîìíåëè, ïîíå â íàé-ãîðíàòà
÷àñò  íà  ñúçíàíèåòî  ñè,  çà ïðèêàçêèòå è ïëàêàòèòå. Äúëáîêî ïîäñúçíàòåëíî
îáà÷å, ìèñëÿ, ÷å ñà ïîìíåëè ìíîãî... òî÷íî êàêòî ïîäñúçíàòåëíî Ñàì çíàå êîé
å íåãîâèÿò  Áèáëèîòå÷åí  ïîëèöàé.  Ìèñëÿ,  ÷å  äíåñ  òå  âñå  îùå  ïîìíÿò -
áàíêåðèòå, àäâîêàòèòå è åäðèòå ôåðìåðè, êîèòî íÿêîãà áÿõà Äîáðèòå äå÷èöà íà
Àðäåëèÿ.  Âñå  îùå  ãè  âèæäàì  -  îáëå÷åíè  ñ ïðåñòèëêè è êúñè ïàíòàëîíêè,
ñåäíàëè  íà  îíåçè ìàëêè ñòîë÷åòà, çàãëåäàíè ñ ãîëåìèòå ñè êðúãëè êàòî òàâè
î÷è  â Àðäåëèÿ, êîÿòî ñåäè â öåíòúðà íà êðúãà. È ìèñëÿ, ÷å êîãàòî ñå ñòúìíè
è çàïî÷íàò  áóðèòå  èëè  êîãàòî  çàñïèâàò  è  çàïî÷íàò êîøìàðèòå, òå îòíîâî
ñòàâàò  äåöà.  Ìèñëÿ,  ÷å  âðàòèòå ñå îòâàðÿò è òå âèæäàò êàê Òðèòå ìå÷êè -
Òðèòå  ìå÷êè  íà  Àðäåëèÿ  -  èçÿæäàò  ìîçúêà  îò  ãëàâàòà íà Ìîìè÷åíöåòî ñ
äúðâåíèòå  ñè  ëúæèöè  çà  êàøà,  à Ìàëêîòî ìå÷å íîñè ñêàëïà íà Ìîìè÷åíöåòî
âúðõó  ãëàâàòà  ñè  êàòî  äúëãà  çëàòèñòà  ïåðóêà.  Ìèñëÿ,  ÷å ñå ñúáóæäàò,
ïëóâíàëè  â  ïîò,  ðàçñòðîåíè  è óïëàøåíè. Ìèñëÿ, ÷å òÿ îñòàâè òîâà íà òîçè
ãðàä.  Ìèñëÿ,  ÷å  ìó îñòàâè íàñëåäñòâî îò òàéíè êîøìàðè. Íî âñå îùå íå ñúì
ñòèãíàë  äî  íàé-ëîøîòî.  Îíåçè  ïðèêàçêè,  íàëè  ðàçáèðàòå - å, ïîíÿêîãà è
ïëàêàòèòå,  íî íàé-âå÷å ïðèêàçêèòå - èçïëàøâàõà íÿêîå îò äåöàòà äî ïëà÷ èëè
ïúê  òå çàïî÷âàõà äà ïðèïàäàò, èëè íåùî ïîäîáíî. À êîãàòî òîâà ñå ñëó÷âàøå,
òÿ  êàçâàøå  íà  îñòàíàëèòå:  "Îòïóñíåòå  ãëàâè  è  ïî÷èíåòå, äîêàòî çàâåäà
Áèëè...  èëè  Ñàíäðà...  èëè  Òîìè...  â  òîàëåòíàòà è òîé ñå ïî÷óâñòâà ïî-
äîáðå."  Â  ñúùèÿ ìèã âñè÷êè îòïóñêàõà ãëàâè. Áÿõà êàòî ìúðòâè. Ïúðâèÿ ïúò,
êîãàòî  âèäÿõ  êàê ñå ñëó÷âà òîâà, èç÷àêàõ îêîëî äâå ìèíóòè, ñëåä êàòî áåøå
çàâåëà  íÿêàêâî  ìîìè÷åíöå  èçâúí ñòàÿòà, à ïîñëå ñòàíàõ è îòèäîõ äî êðúãà.
Ïúðâî îòèäîõ äî Óèëè Êëåìàðò.
     "Óèëè - ïîøåïíàõ è ãî ïîáóòíàõ ïî ðàìîòî. - Äîáðå ëè ñè, Óèëè?" Òîé íå
ñå ïîìðúäâàøå, òàêà ÷å ãî ïîáóòíàõ ïî-ñèëíî è îòíîâî ãî èçâèêàõ ïî èìå. Âñå
îùå  íå ñå ïîìðúäâàøå. ×óâàõ ãî êàê äèøà - ìàëêî ñîïîëèâî è õúðêàùî - êàêòî
ïîâå÷åòî  âðåìå  ïðàâÿò äåöàòà, êîèòî âèíàãè èìàò íÿêàêâè íàñòèíêè - íî âñå
ïàê áåøå êàòî óìðÿë. Êëåïà÷èòå ìó áÿõà ëåêî îòâîðåíè, íî âèæäàõ ñàìî áÿëîòî
íà  î÷èòå  ìó,  à îò äîëíàòà óñòíà áåøå ïðîâèñíàëà äúëãà ëèãà. Óïëàøèõ ñå è
îòèäîõ  äî  òðè èëè ÷åòèðè îò äðóãèòå, íî íèòî åäíî îò òÿõ íèòî âäèãíà î÷è,
íèòî èçäàäå çâóê.
     - Êàçâàø,  ÷å  òÿ ãè å îìàãüîñàëà, òàêà ëè? - ïîïèòà Ñàì. - ×å ñà áèëè
êàòî Ñíåæàíêà, ñëåä êàòî å îòõàïàëà îò îòðîâíàòà ÿáúëêà?
     - Äà  -  ñúãëàñè  ñå Äåéâ. - Òî÷íî òàêà èçãëåæäàõà. Àç ñúùî áÿõ â òîâà
ñúñòîÿíèå,  íî  ïî ðàçëè÷åí íà÷èí. Ïîñëå òî÷íî êîãàòî ïîíå÷èõ äà õâàíà Óèëè
Êëåìàðò  è  äà  ãî  ðàçòúðñÿ  çäðàâàòà,  ÷óõ, ÷å òÿ ñå âðúùà îò òîàëåòíàòà.
Èçòè÷àõ  äî  ìÿñòîòî ñè, çà äà íå ìå õâàíå. Çàùîòî áÿõ ïîâå÷å óïëàøåí êàêâî
ìîæå äà íàïðàâè ñ ìåíå, îòêîëêîòî îò âñè÷êî, êîåòî áåøå íàïðàâèëà ñ òÿõ. Òÿ
âëåçå  è îíîâà ìîìè÷åíöå, êîåòî áåøå ñèâî êàòî ìðúñåí ÷àðøàô è íàïîëîâèíà â
áåçñúçíàíèå, êîãàòî Àðäåëèÿ ãî áåøå èçâåëà, èçãëåæäàøå, ñÿêàø íÿêîé ãî áåøå
íàïúëíèë  ñ  íàé-äîáðèÿ  òîíèçàòîð  çà íåðâè íà ñâåòà. Áåøå ñúâñåì áóäíî, ñ
ðîçè  âúðõó  áóçèòå  è èñêðÿù ïîãëåä. Àðäåëèÿ ÿ ïîòóïà îòçàä è òÿ ñå çàòè÷à
êúì  ìÿñòîòî ñè. Ïîñëå Àðäåëèÿ ïëåñíà ñ ðúöå è êàçà: "Âñè÷êè Äîáðè äå÷èöà -
âäèãíåòå  ãëàâè!  Ñîíÿ  ñå  ÷óâñòâà  ìíîãî  ïî-äîáðå  è  èñêà  äà  äîâúðøèì
ïðèêàçêàòà,  íàëè,  Ñîíÿ?".  "Äà,  ãîñïîæèöå  - èçïèùÿ Ñîíÿ, ïðåèçïúëíåíà ñ
ãîòîâíîñò.  È  ãëàâèòå  íà  âñè÷êè  ñå âäèãíàõà. Íèêîãà íå áèõòå êàçàëè, ÷å
ïðåäè  äâå  ñåêóíäè  ñòàÿòà ñÿêàø å áèëà ïúëíà ñ ìúðòâè äåöà. Íà òðåòèÿ èëè
÷åòâúðòèÿ  ïúò, êîãàòî òîâà ñå ñëó÷è, àç ÿ èç÷àêàõ äà èçëåçå è ÿ ïîñëåäâàõ.
Çíàåõ, ÷å ãè ïëàøè ñ öåë, íàëè ðàçáèðàòå, è ñìÿòàõ, ÷å èìà ïðè÷èíà çà òîâà.
Ñàìèÿò  àç  áÿõ èçïëàøåí äî ñìúðò, íî èñêàõ äà ðàçáåðà êàêâà å òÿ. Òîçè ïúò
áåøå  çàâåëà  â òîàëåòíàòà Óèëè Êëåìàðò. Òîé áåøå ïîëó÷èë èñòåðè÷åí ïðèñòúï
ïî  âðåìå  íà  "Õåíçåë  è  Ãðåòåë" âúâ âàðèàíòà íà Àðäåëèÿ. Îòâîðèõ âðàòàòà
ñúâñåì  ëåêî  è  òèõî è âèäÿõ Àðäåëèÿ äà êîëåíè÷è ïðåä Óèëè äî ìèâêàòà. Òîé
áåøå  ñïðÿë  äà  ïëà÷å, íî îñâåí òîâà íå ìîæåõ äà âèäÿ íèùî. Òÿ áåøå ñ ãðúá
êúì  ìåí,  íàëè  ðàçáèðàòå,  à  Óèëè  áåøå  òîëêîâà íèñúê, ÷å òÿ, äîðè è íà
êîëåíå,  ãî ñêðèâàøå îò ïîãëåäà ìè. Âèæäàõ, ÷å ðúöåòå ìó áÿõà âúðõó æàêåòà,
ñ êîéòî  áåøå  îáëå÷åíà,  è  âèæäàõ åäèíèÿ ðúêàâ íà ÷åðâåíèÿ ìó ïóëîâåð, íî
òîâà  áåøå  âñè÷êî.  Ïîñëå  ÷óõ  íåùî - ãëóõ çâóê íà ñìóêàíå - êàòî çâóê îò
ñëàìêà,  êîãàòî ñòå èçïèëè ïî÷òè öåëèÿ ìëå÷åí øåéê îò ÷àøàòà ñè. Ñìÿòàõ, ÷å
òÿ ãî... ðàçáèðàòå ëè, èçíàñèëâà, è òàêà ñè áåøå, íî íå ïî íà÷èíà, ïî êîéòî
ìèñëåõ. Âëÿçîõ ìàëêî ïî-íàâúòðå è ìðúäíàõ âäÿñíî, õîäåõ íà ïðúñòè. Î÷àêâàõ,
÷å  âúïðåêè  òîâà  òÿ  ùå  ìå ÷óå - íàëè óøèòå é áÿõà êàòî ðàäàðíè ÷èíèè, è
î÷àêâàõ äà ñå îáúðíå è äà ìå ïðîáîäå ñ îíåçè íåéíè ÷åðâåíè î÷è. Íî íå ìîæåõ
äà ñå ñïðà. Òðÿáâàøå äà âèäÿ. È ìàëêî ïî ìàëêî, êàòî ñå ïðåìåñòâàõ íàäÿñíî,
çàïî÷íàõ  äà  âèæäàì.  Çàïî÷íàõ  äà  âèæäàì  ëèöåòî  íà Óèëè ïðåç ðàìîòî é,
ïîñòåïåííî, êàòî ëóíà, êîÿòî ñå ïîêàçâà èççàä îáëàê. Îòíà÷àëî âñè÷êî, êîåòî
âèæäàõ  îò  íåÿ,  áåøå ðóñàòà é êîñà - ãîëÿìà ìàñà îò êúäðè è êúäðè÷êè - íî
ïîñëå  çàïî÷íàõ  äà âèæäàì è íåéíîòî ëèöå. È âèäÿõ êàêâî ïðàâè. Âñè÷êàòà ìè
ñèëà  èçòå÷å îò êðàêàòà êàòî âîäà îò òðúáà. Íÿìàøå íà÷èí äà ìå âèäÿò, îñâåí
àêî  ñå  ïðîòåãíåõ è çàïî÷íåõ äà óäðÿì ïî åäíà îò òðúáèòå íàä ìåí. Î÷èòå èì
áÿõà çàòâîðåíè, íî íå òîâà áåøå ïðè÷èíàòà. Òå áÿõà ïîãúëíàòè îò òîâà, êîåòî
ïðàâåõà,  íàëè  ðàçáèðàòå, è áÿõà ïîòúíàëè â åäíî è ñúùî ìÿñòî, çàùîòî áÿõà
ñâúðçàíè åäèí ñ äðóã.
     Ëèöåòî  íà  Àðäåëèÿ  âå÷å íå áåøå ëèöå íà ÷îâåê. Áåøå ñå ðàçòåêëî êàòî
ñèðîï  è  áåøå  ïðèäîáèëî  îíàçè  ôîðìà  íà  ôóíèÿ, â êîÿòî íîñúò é ñòàâàøå
ïëîñúê, à î÷èòå é ñå äðúïâàõà íàñòðàíè êàòî î÷è íà êèòàåö. Áåøå çàïðèëè÷àëà
íà  íÿêàêâî  íàñåêîìî... ìóõà èëè ìîæå áè ï÷åëà. Óñòàòà é îòíîâî ÿ íÿìàøå -
áåøå  ñå  ïðåâúðíàëà  â îíîâà íåùî, êîåòî áÿõ çàïî÷íàë äà âèæäàì, êîãàòî òÿ
óáè  ãîñïîäèí  Ëàâèí  -  ïðåç  íîùòà,  êîãàòî  ëåæàõìå  â  õàìàêà.  Áåøå ñå
ïðåâúðíàëà  â òÿñíàòà ÷àñò íà ôóíèÿòà. Âúðõó íåÿ ñå âèæäàõà ñòðàííè ÷åðâåíè
èâèöè è îòíà÷àëî ïîìèñëèõ, ÷å òîâà å êðúâ èëè ìîæå áè âåíè ïîä êîæàòà é, íî
ïîñëå  ðàçáðàõ,  ÷å  å  ÷åðâèëî.  Òÿ  âå÷å  íÿìàøå  óñòíè, íî ÷åðâåíàòà áîÿ
ïîêàçâàøå  êúäå  ñà áèëè óñòíèòå é ïðåäè. Ñ ïîìîùòà íà òîâà ñìó÷åùî íåùî òÿ
ïèåøå îò î÷èòå íà Óèëè.
     Ñàì  ïîãëåäíà  Äåéâ êàòî óäàðåí îò ãðúì. Çà ìîìåíò ñå ïî÷óäè äàëè òîçè
÷îâåê  íå  å  çàãóáèë ðàçñúäúêà ñè. Íå ñòàâàøå äóìà çà ïðèçðàöè - òîâà áåøå
íåùî  äðóãî. Íÿìàøå íè íàé-ìàëêà ïðåäñòàâà êàêâî áåøå òîâà. È âñå ïàê âúðõó
ëèöåòî  íà Äåéâ áÿõà èçïèñàíè èñêðåíîñò è ÷åñòíîñò. "Äîðè è äà ëúæå, òîé íå
ãî ñúçíàâà" - ïîìèñëè ñè Ñàì.
     - Äåéâ,  äà  íå  áè äà èñêàø äà êàæåø, ÷å Àðäåëèÿ å ïèëà ñúëçèòå ìó? -
ïîïèòà êîëåáëèâî Íàîìè.
     - Äà...  è  íå.  Òîâà, êîåòî ïèåøå, áÿõà ñïåöèàëíèòå ìó ñúëçè. Íåéíîòî
ëèöå  ñå  áåøå  èçïúíàëî ñèëíî íàïðåä, òóïêàøå êàòî ñúðöå, à ÷åðòèòå é áÿõà
ðàçìàçàíè.  Ïðèëè÷àøå íà ëèöå, êîåòî ñè íàðèñóâàë âúðõó íàéëîíîâà òîðáè÷êà,
çà äà íàïðàâèø êàðíàâàëíà ìàñêà. Òîâà, êîåòî èçëèçàøå îò úãëèòå íà î÷èòå íà
Óèëè,  áåøå  ãóìåíî  è  ðîçîâî  - êàòî êúðâàâ ñîïîë èëè ïàð÷åòà ïëúò, êîèòî
ïî÷òè  ñà  ñå  âòå÷íèëè. Òÿ ãî ñìó÷åøå, ñúðáàøå ãî. Òîâà, êîåòî ïèåøå, áåøå
ñòðàõúò ìó. Òÿ ïî íÿêàêúâ íà÷èí ãî áåøå íàïðàâèëà èñòèíñêè è òîëêîâà ãîëÿì,
÷å òðÿáâàøå èëè äà èçëåçå íàâúí â îíåçè óæàñíè ñúëçè, èëè äà ãî óáèå.
     - Èñêàø äà êàæåø, ÷å Àðäåëèÿ å áèëà íÿêàêúâ âèä âàìïèð, íàëè? - ïîïèòà
Ñàì.
     Äåéâ èçãëåæäàøå îáëåê÷åí.
     - Äà.  Âÿðíî  å.  Êîãàòî ñè ìèñëÿ çà òîçè äåí - êîãàòî ñå îñìåëÿâàì äà
ïîìèñëÿ  çà íåãî - ñìÿòàì, ÷å òÿ áåøå òî÷íî òîâà. Âñè÷êè òåçè ñòàðè èñòîðèè
çà  âàìïèðè,  êîèòî çàáèâàò çúáè â ãúðëîòî íà ÷îâåê è èçïèâàò êðúâòà ìó, íå
ñà  âåðíè.  Ïî÷òè  âåðíè  ñà,  íî  ìèñëÿ,  ÷å  â  òåçè  ðàáîòè "ïî÷òè" íå å
äîñòàòú÷íî.  Òå  ïèÿò, íî íå îò âðàòà - òå ïúëíåÿò è ñòàâàò çäðàâè îò òîâà,
êîåòî  âçèìàò  îò  æåðòâèòå ñè, íî íå âçèìàò êðúâòà èì. Ìîæå áè òîâà, êîåòî
âçèìàò, å ïî-÷åðâåíî è ïî-êúðâàâî, êîãàòî æåðòâèòå èì ñà âúçðàñòíè. Ìîæå áè
òÿ  ãî  å  âçåëà  îò ãîñïîäèí Ëàâèí. Ìèñëÿ, ÷å ãî å íàïðàâèëà. Íî òîâà íå å
êðúâ. Òî å ñòðàõ.


     5.

     - Íå  çíàì  êîëêî  äúëãî  ñòîÿõ  òàì  è ÿ ãëåäàõ, íî íå ìîæå äà å áèëî
òâúðäå äúëãî - òÿ íèêîãà íå èçëèçàøå çà ïîâå÷å îò ïåò ìèíóòè. Ñëåä èçâåñòíî
âðåìå òîâà, êîåòî èçëèçàøå îò úãëèòå íà î÷èòå íà Óèëè, çàïî÷íà äà ñòàâà âñå
ïî-áëåäî  è ïî-áëåäî è âñå ïîâå÷å íàìàëÿâàøå. Âèæäàõ êàê... ðàçáèðàòå ëè...
òîâà íåéíî íåùî...
     - Ñìóêàëî - êàçà òèõî Íàîìè. - Ìèñëÿ, ÷å òðÿáâà äà å áèëî ñìóêàëî.
     - Òàêà  ëè?  Äîáðå.  Âèæäàõ  êàê  òîâà ñìóêàëî ñå ðàçòÿãà âñå ïîâå÷å è
ïîâå÷å,  çà  äà  íå  èçïóñíå  íèùî,  çà  äà  ïîãúëíå è ïîñëåäíàòà êàï÷èöà è
ðàçáðàõ,  ÷å òÿ ïî÷òè å ñâúðøèëà. È êîãàòî ñâúðøè, òå ùå ñå ñúáóäÿò è òÿ ùå
ìå âèäè. À êîãàòî ìå âèäè, ïîìèñëèõ ñè, ñèãóðíî ùå ìå óáèå.
     Çàïî÷íàõ  äà  îòñòúïâàì  -  áàâíî,  ñòúïêà ïî ñòúïêà. Íå âÿðâàõ, ÷å ùå
óñïåÿ, íî íàé-ñåòíå çàäíèêúò ìè îïðÿ âðàòàòà íà òîàëåòíàòà. Ïî÷òè èçêðåùÿõ,
çàùîòî  ñè  ïîìèñëèõ,  ÷å  ïî  íÿêàêúâ  íà÷èí  òÿ ñå å îêàçàëà çàä ìåí. Áÿõ
ñèãóðåí â òîâà, âúïðåêè ÷å ÿ âèæäàõ ïðåä ìåí, çàñòàíàëà íà êîëåíå.
     Çàòèñíàõ  óñòàòà  ñè  ñ  ðúêà,  çà  äà ñïîäàâÿ êðÿñúêà, è èçëÿçîõ ïðåç
âðàòàòà.  Îñòàíàõ  òàêà,  äîêàòî  òÿ  ñå çàòâîðè íà ïíåâìàòè÷íèòå ñè ïàíòè.
Ñòðóâàøå  ìè  ñå  êàòî öÿëà âå÷íîñò. Êîãàòî ñå çàòâîðè, òðúãíàõ êúì ãëàâíèÿ
âõîä.  Áÿõ  íàïîëîâèíà  ïîëóäÿë  -  âñè÷êî, êîåòî èñêàõ äà íàïðàâÿ, áåøå äà
èçëÿçà îòòóê è íèêîãà äà íå ñå âðúùàì. Èñêàõ äà èçáÿãàì çàâèíàãè.
     Ñëÿçîõ  âúâ  ôîàéåòî,  êúäåòî  òÿ  áåøå ñëîæèëà îíàçè òàáåëà, êîÿòî ñè
âèäÿë,  Ñàì  -  îíàçè, íà êîÿòî ïèøå ñàìî: "ÒÈØÈÍÀ!" - è òîãàâà ñå îïîìíèõ.
Àêî òÿ áåøå âúðíàëà Óèëè â äåòñêàòà ñòàÿ è áåøå âèäÿëà, ÷å ìå íÿìà, ùåøå äà
ðàçáåðå,  ÷å àç ñúì âèäÿë. Ùåøå äà ìå ïðåñëåäâà è ùåøå äà ìå õâàíå. Äîðè íå
ìèñëÿ,  ÷å  ùåøå äà é áúäå òðóäíî. Ñïîìíÿõ ñè çà îíçè äåí â öàðåâèöàòà è çà
òîâà êàê áåøå ïðàâèëà áåçêðàéíè êðúãîâå îêîëî ìåí, à íå áÿõ ÿ âèäÿë äîðè äà
ñå èçïîòè.
     È òàêà,  âñå ïàê ñå îáúðíàõ è ñå âúðíàõ íà ìÿñòîòî ñè â äåòñêàòà ñòàÿ.
Òîâà  áåøå  íàé-òðóäíîòî  íåùî, êîåòî ñúì ïðàâèë ïðåç öåëèÿ ñè æèâîò, íî ïî
íÿêàêúâ  íà÷èí  óñïÿõ  äà  ãî íàïðàâÿ. Íå ìèíàõà è äâå ñåêóíäè, îòêàêòî áÿõ
ñåäíàë,  êîãàòî  ãè  ÷óõ, ÷å èäâàò. È, ðàçáèðà ñå, Óèëè áåøå ìíîãî ùàñòëèâ,
óñìèõíàò  è  â  äîáðî çäðàâå, ñúùî êàêòî è òÿ. Àðäåëèÿ èçãëåæäàøå ãîòîâà äà
èçêàðà òðè ðóíäà ñ Ðîêè Ìàð÷èàíî è çäðàâàòà äà ãî íàòóïà.
     "Âñè÷êè  Äîáðè äå÷èöà - âäèãíåòå ãëàâè! Óèëè ñå ÷óâñòâà ìíîãî ïî-äîáðå
è èñêà äà äîâúðøèì ïðèêàçêàòà, íàëè, Óèëè?"
     "Äà,  ãîñïîæèöå" - êàçà Óèëè. Òÿ ãî öåëóíà è òîé èçòè÷à íà ìÿñòîòî ñè.
Ïðèêàçêàòà  ïðîäúëæè.  Àç  ñåäÿõ  è ñëóøàõ. À êîãàòî òîçè ×àñ íà ïðèêàçêèòå
ñâúðøè,  çàïî÷íàõ  äà  ïèÿ.  È  îòòîãàâà ÷àê äî êðàÿ âñúùíîñò íèêîãà íå ñúì
ñïèðàë.


     6.

     - Êàê âñúùíîñò ñâúðøè âñè÷êî? - ïîïèòà Ñàì. - Êàêâî çíàåø çà òîâà?
     - Íå òîëêîâà ìíîãî, êîëêîòî ùÿõ äà çíàì, àêî íå áÿõ òîëêîâà ìúðòâîïèÿí
ïðåç  öÿëîòî  âðåìå,  íî  ïîâå÷å, îòêîëêîòî áèõ èñêàë äà çíàì. À ïîñëåäíàòà
÷àñò  -  äîðè  íå  ñúì  ñèãóðåí  êîëêî äúëãî ïðîäúëæè. Ñèãóðíî îêîëî ÷åòèðè
ìåñåöà, íî ìîæå äà ñà áèëè øåñò èëè äîðè îñåì. Òîãàâà âå÷å ìíîãî íå îáðúùàõ
âíèìàíèå íà ãîäèøíèòå âðåìåíà. Êîãàòî ïèÿíèöà êàòî ìåíå çàïî÷íå íàèñòèíà äà
ïðîïàäà,  Ñàì,  åäèíñòâåíîòî  âðåìå,  êîåòî  çàáåëÿçâà,  å  ñúäúðæàíèåòî íà
áóòèëêàòà.  Âñå  ïàê  çíàì äâå íåùà è òå ñà íàèñòèíà äâåòå åäèíñòâåíè íåùà,
êîèòî  èìàò çíà÷åíèå. Íÿêîé íàèñòèíà ÿ ïîäîçèðàøå òîâà áåøå ïúðâîòî íåùî. È
çà  íåÿ  áåøå  âðåìå  äà  çàñïè  îòíîâî.  Äà ñå ïðîìåíè. Òîâà áåøå âòîðîòî.
Ñïîìíÿì  ñè  åäíà  íîù  â íåéíàòà êúùà - òÿ íèêîãà íå èäâàøå â ìîÿòà - íèòî
âåäíúæ  -  òÿ  ìè êàçà: "Ñòàâàì ñúíëèâà, Äåéâ. Ïðåç öÿëîòî âðåìå ìè ñå ñïè.
Ñêîðî  ùå  äîéäå  âðåìå çà äúëãà ïî÷èâêà. Êîãàòî òîâà âðåìå äîéäå, èñêàì äà
çàñïèø  ñ ìåí. Çíàåø ëè, àç òå îáèêíàõ, íàëè ðàçáèðàø." Àç, ðàçáèðà ñå, áÿõ
ïèÿí,  íî  âñå ïàê òîâà, êîåòî ìè êàçà, ìå ñìðàçè. Ìèñëåõ, ÷å çíàì çà êàêâî
ãîâîðè,  íî êîãàòî ÿ ïîïèòàõ, òÿ ñàìî ñå èçñìÿ. "Íå, íå òîâà - êàçà òÿ è ìè
õâúðëè  ïðåçðèòåëåí  è óäèâåí ïîãëåä. - Ãîâîðÿ çà ñúí, à íå çà ñìúðò. Íî ùå
òðÿáâà  äà  ñå  õðàíèø  ñ ìåí." Îò òîâà âåäíàãà èçòðåçíÿõ. Òÿ íå çíàåøå, ÷å
çíàì  çà  êàêâî  ãîâîðè, íî àç çíàåõ. Áÿõ âèäÿë. Ñëåä òîâà òÿ çàïî÷íà äà ìè
çàäàâà  âúïðîñè  çà äåöàòà. Êîè íå õàðåñâàì, çà êîè ìèñëÿ, ÷å ñà íåèñêðåíè,
êîè  ñà  ïðåêàëåíî  øóìíè, êîè ñà íàé-äîñàäíè. "Òîâà ñà Ëîøè äå÷èöà è òå íå
çàñëóæàâàò  äà  æèâåÿò  êàçâàøå  òÿ. - Òå ñà ãðóáè, ðàçâàëÿò âñè÷êî, âðúùàò
êíèãèòå  ñè,  íàäðàñêàíè  ñ  ìîëèâ  è  ñ  îòêúñíàòè ñòðàíèöè. Êîè îò òÿõ òè
ìèñëèø,  ÷å  çàñëóæàâàò  äà  óìðàò,  Äåéâè?"  Òîãàâà  ðàçáðàõ, ÷å òðÿáâà äà
èçáÿãàì  îò  íåÿ  è  àêî  åäèíñòâåíèÿò  íà÷èí  çà òîâà áåøå äà ñå ñàìîóáèÿ,
òðÿáâàøå  äà  ãî  íàïðàâÿ.  Íåùî  ñòàâàøå  ñ  íåÿ, íàëè ðàçáèðàòå. Êîñàòà é
ïîòúìíÿâàøå,  à êîæàòà é, êîÿòî âèíàãè áåøå áèëà ñúâúðøåíà, çàïî÷âàøå äà ñå
ïîêðèâà  ñ  ïåòúíöà.  À  èìàøå è íåùî äðóãî - âèæäàõ îíîâà íåùî, â êîåòî ñå
ïðåâðúùàøå  óñòàòà é - ïðåç öÿëîòî âðåìå - òî÷íî ïîä ïîâúðõíîñòòà íà êîæàòà
é. Íî òî çàïî÷âàøå äà èçãëåæäà íàáðú÷êàíî è óâèñíàëî è ïî íåãî èìàøå íèøêè,
ïîäîáíè  íà  ïàÿæèíà.  Åäíà  íîù,  êîãàòî  áÿõìå  â  ëåãëîòî,  òÿ  âèäÿ êàê
ðàçãëåæäàì  êîñàòà  é  è  êàçà:  "Òè âèæäàø ïðîìÿíàòà â ìåí, íàëè, Äåéâè? -
Ïîãàëè  ìå  ïî  ëèöåòî.  - Âñè÷êî å íàðåä, òîâà å ñúâñåì åñòåñòâåíî. Âèíàãè
ñòàâà  òàêà,  êîãàòî  ñå ïîäãîòâÿì äà çàñïÿ îòíîâî. Ùå òðÿáâà äà ãî íàïðàâÿ
ñêîðî  è  àêî  èñêàø  äà äîéäåø ñ ìåí, òðÿáâà ñêîðî äà âçåìåø åäíî îò îíåçè
äåöà.  Èëè äâå. Èëè òðè. Êîëêîòî ïîâå÷å, òîëêîâà ïî-äîáðå! - Òÿ ñå çàñìÿ ïî
ñâîÿ  ëóä  íà÷èí  è  êîãàòî  ìå  ïîãëåäíà  îòíîâî, î÷èòå é ïàê áÿõà ñòàíàëè
÷åðâåíè.  -  Âúâ âñåêè ñëó÷àé íå èñêàì äà òå èçîñòàâÿì. Îñâåí âñè÷êî äðóãî,
òîâà íÿìà äà å áåçîïàñíî. Çíàåø ãî, íàëè?" Êàçàõ, ÷å çíàì.
     "Çíà÷è,  àêî  íå  èñêàø  äà  óìðåø, Äåéâè, òîâà òðÿáâà äà ñòàíå ñêîðî.
Ìíîãî ñêîðî. È àêî ñè ðåøèë äà íå óìèðàø, òðÿáâà äà ìè ãî êàæåø ñåãà. Ìîæåì
äà çàâúðøèì âñè÷êî ïðèÿòíî è áåçáîëåçíåíî òàçè âå÷åð." Òÿ ñå íàâåäå êúì ìåí
è óñåòèõ  äúõà  é.  Ìèðèøåøå  íà  ðàçâàëåíà  êó÷åøêà  õðàíà  è  íå ìîæåõ äà
ïîâÿðâàì,  ÷å íÿêîãà ñúì öåëóâàë òàçè óñòà è ñúì ìèðèñàë òîâà, êîåòî èçëèçà
îò  íåÿ  - áèëî òðåçâ, áèëî ïèÿí. Íî èìàøå åäíà ÷àñò îò ìåí - íÿêàêâà ìàëêà
÷àñò,  -  êîÿòî  âñå  îùå  èñêàøå äà æèâåå, è é êàçàõ, ÷å íàèñòèíà èñêàì äà
òðúãíà  ñ  íåÿ,  íî  ìè òðÿáâà ìàëêî âðåìå äà ñå ïîäãîòâÿ. Äà ñå ïîäãîòâÿ â
ìèñëèòå ñè.
     "Èñêàø  äà  êàæåø  äà  ïèåø - êàçà òÿ. - Áè òðÿáâàëî äà êîëåíè÷èø è äà
áëàãîäàðèø íà ìèçåðíèòå ñè, íåùàñòíè çâåçäè çà ìåí, Äåéâ Äúíêàí. Àêî íå ñúì
àç,  äî  åäíà ãîäèíà, èëè äîðè ïî-ìàëêî, ùå áúäåø ìúðòúâ â íÿêîÿ êàíàâêà. Ñ
ìåí  ìîæåø  äà  æèâååø  ïî÷òè âå÷íî." Óñòàòà é ñå ðàçòåãëè ñàìî çà ñåêóíäà,
ðàçòåãëè  ñå,  äîêàòî  äîêîñíà áóçàòà ìè. È ïî íÿêàêúâ íà÷èí àç óñïÿõ äà íå
èçêðåùÿ.
     Äåéâ  ãè  ïîãëåäíà  ñ  äúëáîêè,  ïðèçðà÷íè  î÷è. Ïîñëå ñå óñìèõíà. Ñàì
íèêîãà íÿìàøå äà çàáðàâè òàçè ñâðúõåñòåñòâåíà óñìèâêà - òÿ çàâèíàãè ùåøå äà
ãî ïîñåùàâà â ñúíèùàòà ìó.
     - Íî  òîâà  áåøå  òîãàâà  -  êàçà òîé. - Îòòîãàâà íàñàì íÿêúäå äúëáîêî
âúòðå â ìåí àç íå ïðåñòàâàì äà êðåùÿ.


     7.

     - Èñêàì  äà  âè êàæà, ÷å â êðàÿ íà êðàèùàòà ðàç÷óïèõ õâàòêàòà, ñ êîÿòî
ìå  äúðæåøå.  Áåøå  ïðîñòî ùàñòëèâî ñòå÷åíèå íà îáñòîÿòåëñòâàòà - èëè êàêòî
áèõà êàçàëè ñóåâåðíèòå õîðà - âèñøà âîëÿ. Òðÿáâà äà ðàçáèðàòå, ÷å ïðåç 1960
àç áÿõ èçöÿëî îòêúñíàò îò îñòàíàëàòà ÷àñò íà ãðàäà. Íàëè ïîìíèø, Ñàì, êàçàõ
òè,  ÷å  íàâðåìåòî áÿõ ÷ëåí íà "Ðîòàðè êëóá"? Å, ïðåç ôåâðóàðè 1960 òå áèõà
ìå  íàåëè  ñàìî äà èì ÷èñòÿ òîàëåòíàòà. Îò ãëåäíà òî÷êà íà Äæúíêøúí ñèòè àç
áÿõ  ñàìî åäíî Ëîøî äåòåíöå, êîåòî âîäåøå æèâîò íà ñêèòíèê. Õîðà, êîèòî áÿõ
ïîçíàâàë  öÿë æèâîò, ìèíàâàõà íà äðóãàòà ñòðàíà íà óëèöàòà, êîãàòî âèæäàõà,
÷å  èäâàì. Ïðåäè òåëîñëîæåíèåòî ìè áåøå êàòî íà áðîíçîâ îðåë, íî ïèåíåòî ìå
ðàçÿæäàøå,  à  òîâà, êîåòî ïèåíåòî íå óñïÿâàøå äà âçåìå, ãî âçèìàøå Àðäåëèÿ
Ëîðö. Íåâåäíúæ ñå ïèòàõ äàëè ùå ìå ïðåâúðíå â òîâà, êîåòî é òðÿáâàøå, íî òÿ
íå  ãî  íàïðàâè. Ìîæå áè â ìîåòî ñúñòîÿíèå íå é âúðøåõ ðàáîòà... íî åäâà ëè
òîâà  å  áèëà  ïðè÷èíàòà.  Ìèñëÿ, ÷å íå ìå îáè÷àøå - ìèñëÿ, ÷å íå ìîæåøå äà
îáè÷à íèêîãî - íî ìèñëÿ, ÷å áåøå ñàìîòíà. Ìèñëÿ, ÷å áåøå æèâÿëà - àêî òîâà,
êîåòî ïðàâåøå, ìîæåøå äà ñå íàðå÷å æèâîò - ìíîãî äúëãî è ÷å áåøå èìàëà...
     Äåéâ  ïðåêúñíà. Ñâèòèòå ìó ïðúñòè íåñïîêîéíî áàðàáàíåõà âúðõó êîëåíåòå
ìè è î÷èòå ìó, ñÿêàø çà óñïîêîåíèå ïîòúðñèõà åëåâàòîðà íà õîðèçîíòà.
     - ...  êîìïàíüîíè  å  äóìàòà,  êîÿòî íàé-äîáðå ïðèëÿãà. Ìèñëÿ, ÷å áåøå
èìàëà  êîìïàíüîíè  çà  òîçè ñâîé äúëúã æèâîò, íî ìèñëÿ, ÷å ïðåäè äà äîéäå â
Äæúíêøúí  ñèòè, äúëãî âðåìå íå áåøå èìàëà. Íå ìå ïèòàéòå êàêâî ìè å êàçàëà,
çà  äà  ìå  íàêàðà  äà  èçïèòâàì òîâà, çàùîòî íå ñè ñïîìíÿì. Òî å èçãóáåíî,
êàêòî  ïî÷òè  âñè÷êî  îñòàíàëî.  Íî ñúì ñúâñåì ñèãóðåí, ÷å å èñòèíà. È áåøå
èçïîëçâàëà  ìåí  çà  òàçè ðàáîòà. Ñúâñåì ñèãóðåí ñúì, ÷å ùåøå è äà ìå âçåìå
ñúñ ñåáå ñè, àêî íå ÿ áÿõà ðàçêðèëè.
     - Êîé ÿ ðàçêðè, Äåéâ? - ïîïèòà Íàîìè è ñå íàâåäå íàïðåä. - Êîé?
     - Çàìåñòíèê-øåðèôúò  Äæîí  Ïàóúð.  Ïî  îíîâà âðåìå îáëàñòåí øåðèô áåøå
Íîðìàí Áèéìúí, à Íîðì å íàé-äîáðèÿò àðãóìåíò çà òîâà, ÷å øåðèôèòå òðÿáâà äà
ñå  íàçíà÷àâàò,  à  íå  äà ñå èçáèðàò. Ãëàñîïîäàâàòåëèòå ãî èçáðàõà íà òîçè
ïîñò,  êîãàòî  òîé  ñå  âúðíà â Äæúíêøúí ñèòè ïðåç 1945 ñ öÿë êóôàð ìåäàëè,
êîèòî  áåøå  çàñëóæèë  ïî  âðåìå  íà  íàñòúïëåíèåòî  íà  àðìèÿòà íà Ïàòúí â
Ãåðìàíèÿ.  Áåøå  ãîëÿì  êóðàæëèÿ  è íèêîé íå ìó ãî îòðè÷à, íî êàòî îáëàñòåí
øåðèô  íå  ñòðóâàøå  è  ïóêíàòà  ïàðà.  Òîâà,  êîåòî ïðèòåæàâàøå, áåøå íàé-
øèðîêàòà,  íàé-áÿëàòà  óñìèâêà,  êîÿòî  ñòå  âèæäàëè,  è  îãðîìåí  òîâàð  ñ
ãëóïîñòè.  È,  ðàçáèðà  ñå,  áåøå  ðåïóáëèêàíåö.  À òîâà âèíàãè å áèëî íàé-
âàæíîòî  íåùî çà îáëàñòòà. Ìèñëÿ, ÷å Íîðì âñå îùå ùÿõìå äà ãî èçáèðàìå, àêî
íå  ïàäíà  ìúðòúâ  îò  ìîçú÷åí  óäàð â áðúñíàðíèöàòà íà Õþãè ïðåç ëÿòîòî íà
1963. Ñïîìíÿì ñè òîâà äîñòà òî÷íî - òîãàâà Àðäåëèÿ îò èçâåñòíî âðåìå âå÷å ÿ
íÿìàøå,  à  àç  áÿõ  çàïî÷íàë  ìàëêî äà èäâàì íà ñåáå ñè. Çà óñïåõà íà Íîðì
èìàøå  äâå òàéíè - îñâåí øèðîêàòà ìó óñìèâêà è ãëóïàâèòå ïðèêàçêè, èñêàì äà
êàæà.  Ïúðâî,  áåøå  ÷åñòåí. Äîêîëêîòî çíàì, íèêîãà íå áåøå âçåë è ñòîòèíêà
ïîäêóï.  Âòîðî,  âèíàãè  ãëåäàøå äà èìà ïîíå åäèí çàìåñòíèê-øåðèô, êîéòî äà
ìèñëè  áúðçî  è äà íå ñå ñòðåìè äà çàåìå ìÿñòîòî ìó. Âèíàãè áåøå îòêðîâåí ñ
òåçè  õîðà  -  êîãàòî  íÿêîé  îò  òÿõ  ðåøåøå äà íàïóñíå, âèíàãè ïîëó÷àâàøå
îòëè÷íè  ïðåïîðúêè. Íîðì ñàì ñå ãðèæåøå çà òîâà. Äà âè êàæà, àêî ñå çàìèñëè
÷îâåê,  ùå  èçëåçå,  ÷å  ïî  öåëèÿ  Ñðåäåí çàïàä èìà ïðúñíàòè øåñò èëè îñåì
íà÷àëíèöè  íà  ãðàäñêàòà ïîëèöèÿ è ïîëêîâíèöè îò ùàòñêàòà ïîëèöèÿ, êîèòî ñà
ïðåêàðàëè äâå èëè òðè ãîäèíè òóê, â Äæúíêøúí ñèòè, â èçðèâàíå íà òîð âìåñòî
Íîðì  Áèéìúí.  Íî ìåæäó òÿõ íå å Äæîí Ïàóúð. Òîé å ìúðòúâ. Àêî ïîãëåäíåòå â
íåêðîëîãà  ìó, òàì ïèøå, ÷å å óìðÿë îò èíôàðêò, âúïðåêè ÷å íÿìàøå è òðèéñåò
ãîäèíè  è  íÿìàøå íèêîé îò ëîøèòå íàâèöè, êîèòî ïîíÿêîãà êàðàò ìàøèíêèòå íà
õîðàòà  äà  ñïèðàò ðàíî. Àç çíàì èñòèíàòà - íå èíôàðêò óáè Äæîí, êàêòî è íå
èíôàðêò óáè Ëàâèí. Òÿ ãè óáè.
     - Îòêúäå çíàåø òîâà, Äåéâ? - ïîïèòà Ñàì.
     - Çíàì,  çàùîòî  â  òîçè ïîñëåäåí äåí â áèáëèîòåêàòà òðÿáâàøå äà áúäàò
óáèòè òðè äåöà.
     Ãëàñúò   íà  Äåéâ  âñå  îùå  áåøå  ñïîêîåí,  íî  Ñàì  ÷óâàøå  êàê  ïîä
ïîâúðõíîñòòà  êàòî  åëåêòðè÷åñêè  çàðÿä  ñ  íèñêî íàïðåæåíèå òå÷å óæàñúò, ñ
êîéòî  òîçè  ÷îâåê  áåøå  æèâÿë òîëêîâà äúëãî. Àêî äîðè ïîëîâèíàòà îò òîâà,
êîåòî  Äåéâ  èì  áåøå  ðàçêàçàë  òîçè  ñëåäîáåä,  áåøå  èñòèíà, òî òîé áåøå
ïðåæèâÿë ïîñëåäíèòå òðèéñåò ãîäèíè ñ óæàñè, êîèòî áÿõà ïðîñòî íåâúîáðàçèìè.
Íå  áåøå  ÷óäíî,  ÷å áóòèëêàòà ìó áåøå ïîìàãàëà äà äúðæè íà ðàçñòîÿíèå íàé-
ëîøèòå îò òÿõ.
     - Äâå  íàèñòèíà  óìðÿõà - Ïàòñè Õàðèãúí è Òîì Ãèáñúí. Òðåòîòî òðÿáâàøå
äà  áúäå  öåíàòà, êîÿòî àç òðÿáâàøå äà ïëàòÿ, çà äà ó÷àñòâàì â öèðêà, êîéòî
ñå  êîìàíäâàøå  îò  Àðäåëèÿ.  Òîâà  òðåòî  äåòå  áåøå äåòåòî, êîåòî Àðäåëèÿ
íàèñòèíà  èñêàøå,  çàùîòî  òúêìî  òî áåøå îáúðíàëî ïðîæåêòîðà êúì íåÿ òî÷íî
òîãàâà,  êîãàòî  òÿ  íàé-ìíîãî  èìàøå íóæäà äà ðàáîòè â òúìíèíà. Òîâà òðåòî
äåòå  òðÿáâàøå  äà  å  ìîå, çàùîòî íà íåãî íå ìó ðàçðåøàâàõà âå÷å äà èäâà â
áèáëèîòåêàòà  è  Àðäåëèÿ íå áåøå ñèãóðíà, ÷å ùå ìîæå äà ñå äîáëèæè äî íåãî.
Òîâà  òðåòî  Ëîøî  äåòåíöå  áåøå Òàíñè Ïàóúð - äúùåðÿòà íà çàìåñòíèê-øåðèôà
Ïàóúð.
     - Íå  ãîâîðèø  çà  Òàíñè  Ðàéúí,  íàëè? - ïîïèòà Íàîìè. Ãëàñúò é ïî÷òè
óìîëÿâàøå.
     - Òî÷íî  çà íåÿ ãîâîðÿ. Òàíñè Ðàéúí îò ïîùàòà, Òàíñè Ðàéúí, êîÿòî èäâà
íà  íàøèòå  ñúáðàíèÿ, Òàíñè Ðàéúí, êîÿòî åäíî âðåìå áåøå Òàíñè Ïàóúð. Ìíîãî
îò  äåöàòà, êîèòî ïðåäè èäâàõà â ×àñîâåòå çà ïðèêàçêè íà Àðäåëèÿ, ñåãà ñà â
ÀÀ ïî íàøèòå ìåñòà, Ñàðà - ðàçáèðàé ãî, êàêòî èñêàø. Ïðåç ëÿòîòî íà 1960 àç
áÿõ  ìíîãî  áëèçî äî óáèéñòâî íà Òàíñè Ïàóúð... íî òîâà íå å íàé-ëîøîòî. Äå
äà áåøå.


     8.

     Íàîìè  ñå  èçâèíè çà ìàëêî è êîãàòî ìèíàõà íÿêîëêî ìèíóòè, Ñàì ñòàíà è
îòèäå äà ÿ òúðñè.
     - Îñòàâè  ÿ  -  êàçà  Äåéâ.  - Òÿ å ÷óäåñíà æåíà, Ñàì, íî èìà íóæäà îò
ìàëêî âðåìå äà ñå âúçñòàíîâè. È òè ùåøå äà èìàø íóæäà, àêî áåøå ðàçáðàë, ÷å
åäèí  îò ÷ëåíîâåòå íà íàé-âàæíàòà ãðóïà â æèâîòà òè å áèë áëèçî äî óáèéñòâî
íà íàé-áëèçêèÿ òè ïðèÿòåë. Îñòàâè ÿ äà ñâèêíå ñ òîâà. Òÿ ùå ñå âúðíå - Ñàðà
å ñèëíà.
     Ñëåä  íÿêîëêî  ìèíóòè  òÿ  íàèñòèíà  ñå âúðíà. Áåøå èçìèëà ëèöåòî ñè -
êîñàòà  íà ñëåïîî÷èÿòà é áåøå âñå îùå ìîêðà è çàëåïíàëà - è íîñåøå ïîäíîñ ñ
òðè ÷àøè ÷àé ñ ëåä.
     - Å,  ñòèãíàõìå  íàé-ñåòíå  äî  òðóäíàòà  ÷àñò, íàëè, ìèëè ìîè? - êàçà
Äåéâ.
     Íàîìè íàïðàâè âúðõîâíî óñèëèå äà îòâúðíå íà óñìèâêàòà ìó.
     - Êðàéíî âðåìå áåøå. Ïðîñòî íå ìîæåø äà ãî çàäúðæàø ïîâå÷å.
     Ñàì ïîìèñëè, ÷å óñèëèåòî, êîåòî ïðàâåøå òÿ, áåøå íå ñàìî âúðõîâíî - òî
áåøå  áëàãîðîäíî.  È âñå ïàê, äîêàòî ñòîåøå, ëåäúò â ÷àøèòå ãîâîðåøå âìåñòî
íåÿ   ñ  êðàòêè,  íàêúñàíè  ôðàçè.  Ñàì  îòíîâî  ñòàíà  è  âçå  ïîäíîñà  îò
íåñïîêîéíèòå é ðúöå. Òÿ ãî ïîãëåäíà ñ áëàãîäàðíîñò.
     - Ñâúðøâàé, Äåéâ - êàçà òÿ è ñåäíà. - Ðàçêàæè ãî äîêðàé.


     9.

     - Ìíîãî  îò  òîâà, êîåòî îñòàâà, ñà íåùàòà, êîèòî òÿ ìè êàçà - çàïî÷íà
îòíîâî  Äåéâ, - çàùîòî àç âå÷å íåïîñðåäñòâåíî âèæäàõ âñè÷êî, êîåòî ñòàâàøå.
Íÿêúäå  êúì  êðàÿ  íà  1959 Àðäåëèÿ ìè êàçà âå÷å äà íå èäâàì â Îáùåñòâåíàòà
áèáëèîòåêà.  Êàçà,  ÷å  àêî  ìå  âèäè  òàì,  ùå ìå èçõâúðëè, à àêî ñå âúðòÿ
íàîêîëî,  ùå  èçïðàòè  ïîëèöàèòå  äà  ìå  õâàíàò. Êàçà, ÷å âèäúò ìè å ìíîãî
îïúðïàí è àêî ìå âèäÿò òàì, ùå çàïî÷íàò ïðèêàçêè.
     "Ïðèêàçêè çà íàñ äâàìàòà? - ïîïèòàõ àç. - Àðäåëèÿ, êîé ùå ïîâÿðâà?"
     "Íèêîé  -  êàçà  òÿ.  - Íå ïðèêàçêèòå çà íàñ äâàìàòà ìå çàñÿãàò, èäèîò
òàêúâ."
     "Òîãàâà êàêâî òå çàñÿãà?"
     "Ïðèêàçêèòå çà òåá è äåöàòà" - êàçà òÿ. - Ìèñëÿ, ÷å òîãàâà çà ïðúâ ïúò
íàèñòèíà  îñúçíàõ êîëêî íèñêî ñúì ïàäíàë. Òè ñè ìå âèæäàëà â òîâà ñúñòîÿíèå
â ãîäèíèòå, ñëåä êàòî çàïî÷íàõìå çàåäíî äà õîäèì íà ñúáðàíèÿòà íà ÀÀ, Ñàðà,
íî òîëêîâà íèñêî íå ñè ìå âèæäàëà íèêîãà. È ñå ðàäâàì çà òîâà.
     - Îñòàâàøå  ñàìî  êúùàòà  é. Òàì áåøå åäèíñòâåíîòî ìÿñòî, êúäåòî ìè ñå
ïîçâîëÿâàøå  äà ÿ âèæäàì, à åäèíñòâåíîòî âðåìå, êîãàòî ìè ñå ïîçâîëÿâàøå äà
èäâàì, áåøå ìíîãî ñëåä êàòî ñå ñòúìíè. Êàçà ìè, ñëåä êàòî ñòèãíà ôåðìàòà íà
Îðäåé,  äà  íå âúðâÿ ïî ïúòÿ. Ïîñëå òðÿáâàøå äà âúðâÿ ïðåç íèâèòå. Êàçà ìè,
÷å  àêî  ñå  îïèòàì  äà  ÿ  èçìàìÿ,  ùå  ðàçáåðå,  è àç é ïîâÿðâàõ - êîãàòî
ñðåáúðíèòå  é î÷è ñòàíåõà ÷åðâåíè, Àðäåëèÿ âèæäàøå âñè÷êî. Îáèêíîâåíî èäâàõ
íÿêúäå ìåæäó åäèíàéñåò è åäèí ñëåä ïîëóíîù â çàâèñèìîñò îò òîâà, êîëêî èìàõ
çà  ïèåíå,  è  îáèêíîâåíî áÿõ ïî÷òè íàïúëíî ãèïñèðàí. Íå ìîãà äà âè ðàçêàæà
ìíîãî  çà  òåçè  ìåñåöè,  íî ìîãà äà âè ðàçêàæà, ÷å ïðåç 1959 è 1960 â ùàòà
Àéîâà  çèìàòà  áåøå  óæàñíî  ñòóäåíà.  Èìàøå ìíîãî íîùè, â êîèòî ñïîðåä ìåí
òðåçâåí  ÷îâåê  ùåøå  äà  óìðå îò çàìðúçâàíå ñðåä öàðåâè÷íèòå íèâè. Íî ïðåç
íîùòà,  çà  êîÿòî èñêàì äà âè ðàçêàæà, íÿìàøå íèêàêúâ ïðîáëåì - òðÿáâà äà å
áèëî  þëè  1960 è áåøå ãîðåùî êàòî â àäà. Ïîìíÿ êàê èçãëåæäàøå ëóíàòà îíàçè
íîù  -  ðàçìèòà  è  ÷åðâåíà,  íàäâèñíàëà  íàä  íèâèòå. Ñèãóðíî âñÿêî êó÷å â
îáëàñòòà  å âèëî íà òàçè ëóíà. Äà îòèäà ïðåç îíàçè íîù â êúùàòà íà Àðäåëèÿ,
çà  ìåí áåøå, êàòî äà ñå äâèæà ïî ðúáà íà öèêëîí. Â îíàçè ñåäìèöà - à ìèñëÿ
è ïðåç  öåëèÿ  ìåñåö  -  òÿ  áåøå âÿëà è ñúíëèâà, íî íå è ïðåç îíàçè íîù. Â
îíàçè  íîù  òÿ áåøå íàïúëíî áóäíà è áÿñíà. Íå ÿ áÿõ âèæäàë òàêàâà îò íîùòà,
êîãàòî  ãîñïîäèí  Ëàâèí  é áåøå êàçàë äà ìàõíå ïëàêàòà ñ ×åðâåíàòà øàï÷èöà,
çàùîòî ïëàøåë äåöàòà. Îòíà÷àëî òÿ äàæå íå ðàçáðà, ÷å ñúì òàì. Õîäåøå íàïðåä-
íàçàä  ïî  ñòúëáèòå, ãîëà, êàêòî ÿ å ìàéêà ðîäèëà - àêî âúîáùå íÿêîé ÿ áåøå
ðîäèë  -  ñ  íàâåäåíà  ãëàâà  è ðúöå, ñâèòè â þìðóöè. Áåøå áÿñíà êàòî ðàíåí
çâÿð. Êîãàòî áåøå âêúùè, òÿ îáèêíîâåíî ñðåñâàøå êîñàòà ñè íà ïëèòêà, íàâèòà
âúðõó  ãëàâàòà  é  êàòî íà ñòàðà ìîìà, íî êîãàòî àç âëÿçîõ ïðåç êóõíåíñêàòà
âðàòà, òÿ áåøå ðàçïóñíàòà è ïîíåæå Àðäåëèÿ õîäåøå ìíîãî áúðçî, ñå ðàçâÿâàøå
ñëåä  íåÿ.  ×óõ  êàê  èçäàâà  ëåêî  ïðàùåíå,  êàòî  ÷å  ëè  áåøå çàðåäåíà ñ
åëåêòðè÷åñòâî. Î÷èòå é áÿõà êúðâàâî÷åðâåíè è ñâåòåõà êàòî îíåçè æåëåçîïúòíè
ëàìïè,  êîèòî  ïîñòàâÿõà  åäíî âðåìå, êîãàòî íÿêúäå ëèíèÿòà å ïðåêúñíàòà, è
êàòî ÷å ëè ùÿõà äà èçñêîêíàò îò îðáèòèòå. Òÿëîòî é ëúùåøå îò ïîò è äîðè è â
ìîåòî  ñúñòîÿíèå óñåùàõ ìèðèçìàòà é - âîíåøå êàòî ðàçãîíåí ðèñ. Ñïîìíÿì ñè,
÷å âèäÿõ ãîëåìè, ëúùÿùè êàïêè äà ñå òúðêàëÿò ïî ãúðäèòå è êîðåìà é. Óñòíèòå
è áåäðàòà  é  áëåñòÿõà.  Áåøå  åäíà  îò îíåçè ñïîêîéíè, çàäóøíè íîùè, êîèòî
ïîíÿêîãà ñå ñëó÷âàò òóê ïðåç ëÿòîòî - âúçäóõúò óõàå íà çåëåíî è òå ïðèòèñêà
â ãúðäèòå  êàòî  êóï÷èíà  ñòàðî  æåëÿçî,  è  ñÿêàø  çàåäíî  ñ  íåãî âäèøâàø
öàðåâè÷íà  êîñà.  Â  íîù  êàòî  òàçè òè ñå èñêà äà çàãúðìè è äà çàñâÿòêà, à
ïîñëå  äà  ñå  èçëåå  ïîðîåí  äúæä, íî òîâà íå ñòàâà. Æåëàåø ïîíå äà çàäóõà
âÿòúð  è  íå  ñàìî  çàùîòî  áè òå îõëàäèë, íî è çàùîòî áè íàïðàâèë çâóêà íà
öàðåâèöàòà  ïî-ïîíîñèì...  çâóêà  îò  èçðàñòâàíåòî  íà öàðåâèöàòà îò çåìÿòà
íàâñÿêúäå  îêîëî  òåá,  êîéòî  ïðèëè÷à íà àðòðèò íà ñòàðåö, êîéòî ñóòðèí ñå
îïèòâà äà ñòàíå îò ëåãëîòî, áåç äà ñúáóäè æåíà ñè. Ïîñëå çàáåëÿçàõ, ÷å òîçè
ïúò  òÿ å óïëàøåíà äî ñìúðò - íÿêîé íàèñòèíà áåøå âñåëèë Áîæèÿ ñòðàõ â íåÿ.
À ïðîìÿíàòà  é  ñå  óñêîðÿâàøå. Êàêâîòî è äà áåøå òîâà, êîåòî ñå ñëó÷âàøå ñ
íåÿ,  òî áåøå ïðåâêëþ÷èëî íà ïî-âèñîêà ñêîðîñò. Òÿ íå èçãëåæäàøå ïî-ñòàðà â
ïúëíèÿ  ñìèñúë  -  èçãëåæäàøå  ñÿêàø  ïðèñúñòâà  ïî-ìàëêî.  Êîñàòà  é  áåøå
çàïî÷íàëà  äà  èçòúíÿâà êàòî áåáåøêà êîñà. Ïðåç íåÿ ñå âèæäàøå ÷åðåïúò é. À
êîæàòà  é ñÿêàø çàïî÷âàøå äà ïóñêà ñâîÿ ñîáñòâåíà êîæà - òàçè ôèíà, ìúãëÿâà
ïàÿæèíà  ïî áóçèòå é, îêîëî íîçäðèòå é, â úãëèòå íà î÷èòå é, ìåæäó ïðúñòèòå
é.  Íàâñÿêúäå,  êúäåòî  ïî êîæàòà é èìàøå ãúíêà, òîâà ñå âèæäàøå íàé-äîáðå.
Äîêàòî  âúðâåøå,  òî  ëåêî  òðåïòåøå.  Èñêàòå ëè äà ÷óåòå íåùî íàëóäíè÷àâî?
Ñåãà,  êîãàòî  îáëàñòíèÿò  ïàíàèð  èäâà  â ãðàäà, íå ìîãà äà ñå ïðèáëèæà äî
ùàíäîâåòå  çà çàõàðåí ïàìóê. Çíàåòå ëè ìàøèíàòà, ñ êîÿòî ãî ïðàâÿò? Ïðèëè÷à
íà  êóðàáèéêà  è ñå âúðòè áåçêðàé, à ÷îâåêúò ïîñòàâÿ â íåÿ õàðòèåíà ôóíèÿ è
èçñèïâà  ðîçîâà  çàõàð. Òàêà áåøå çàïî÷íàëà äà èçãëåæäà êîæàòà íà Àðäåëèÿ -
êàòî  îíåçè  ôèíè  íèøêè îò âúðòÿùà ñå çàõàð. Ìèñëÿ, ÷å ñåãà çíàì êàêâî ñúì
âèäÿë òîãàâà. Òÿ ïðàâåøå òîâà, êîåòî ïðàâÿò ãúñåíèöèòå, êîãàòî ñå ïîäãîòâÿò
çà  ñúí. Íàâèâàøå îêîëî ñåáå ñè êàêàâèäà. Îñòàíàõ èçâåñòíî âðåìå íà âðàòàòà
è ÿ  ãëåäàõ êàê âúðâè íàçàä-íàïðåä. Òÿ äúëãî íå ìå çàáåëÿçâàøå. Áåøå òâúðäå
çàåòà  äà  ñå âúðòè â ëåãëîòî îò êîïðèâà, â êîåòî áåøå ïàäíàëà. Íà äâà ïúòè
óäðÿøå  ñ  þìðóê  ñòåíàòà  è  ÿ ïðîáèâàøå äîêðàé - òàïåòè, ìàçèëêà è äúñêè.
Çâóêúò  áåøå  êàòî  ÷óïåíå íà êîñòè, íî êàòî ÷å ëè âúîáùå íå ÿ çàáîëÿâàøå è
íÿìàøå  íèêàêâà êðúâ. Âñåêè ïúò òÿ èçêðåùÿâàøå, íî íå îò áîëêà. Òîâà, êîåòî
÷óâàõ,  áåøå  çâóê,  èçäàâàí  îò ÿäîñàíà êîòêà... íî, êàêòî êàçàõ, ïîä òîçè
ãíÿâ  íå  ñå  êðèåøå  ñòðàõ. À òîâà, êîåòî êðåùåøå, áåøå èìåòî íà ïîìîùíèê-
øåðèôà.
     "Äæîí  Ïàóúð!  -  èçêðåùÿâàøå  è  -  áàì!  Þìðóêúò  é ïðåìèíàâàøå ïðåç
ñòåíàòà.  -  Ïðîêëåò äà ñè, Äæîí Ïàóúð! Ùå òå íàó÷à äà íå ñå áúðêàø â ìîèòå
ðàáîòè!  Èñêàø  ëè  äà  ìå  âèäèø?  ×óäåñíî!  Íî  àç  ùå òå íàó÷à êàê äà ãî
íàïðàâèø!  Ùå  òå íàó÷à, ìàëêîòî ìè ìîì÷åíöå!" Ïîñëå ïðîäúëæàâàøå äà õîäè -
òîëêîâà áúðçî, ÷å ïî÷òè òè÷àøå, à áîñèòå é êðàêà ñòúïâàõà ñ òàêàâà ñèëà, ÷å
öÿëàòà  êúùà  ñå  òðåñåøå.  Õîäåøå  è  ñè ãîâîðåøå íåùî. Ïîñëå óñòíàòà é ñå
èçâèâàøå,  î÷èòå  é  ñâåòâàõà  -  ïî-÷åðâåíè  îò âñÿêîãà - è áàì! þìðóêúò é
ïîòúâàøå  â  ñòåíàòà è îò äóïêàòà èçëèçàøå ïðàõ îò ìàçèëêà. "Äæîí Ïàóúð, äà
íå  ñè  ïîñìÿë! - èçðúìæàâàøå òÿ. - Äà íå ñè ïîñìÿë äà ìè ïðîòèâîðå÷èø!" Íî
òðÿáâàøå  ñàìî  äà  ÿ  ïîãëåäíåòå  â  ëèöåòî,  çà äà ðàçáåðåòå, ÷å òîé áåøå
ïîñìÿë. È àêî ïîçíàâàõòå çàìåñòíèê-øåðèôà, ùÿõòå äà çíàåòå, ÷å òÿ èìà ïðàâî
äà  ñå  òðåâîæè.  Òîé áåøå óìåí è íå ãî áåøå ñòðàõ îò íèùî. Áåøå äîáúð êàòî
çàìåñòíèê-øåðèô  è  ëîø,  êîãàòî ìó ïðîòèâîðå÷àò. Ïðè ÷åòâúðòàòà èëè ïåòàòà
îáèêîëêà  íà  êúùàòà  òÿ  ìèíà ïî êîðèäîðà ïðåä êóõíÿòà è èçâåäíúæ ìå âèäÿ.
Î÷èòå  é  áëåñíàõà  ñðåùó  ìîèòå,  à óñòàòà é çàïî÷íà äà ñå ðàçòÿãà â îíàçè
ôîðìà íà ðîã - ñàìî ÷å ñåãà öÿëàòà áåøå ïîêðèòà ñ òúíêàòà êàòî äèì ïàÿæèíà -
à àç ïîìèñëèõ, ÷å ñúì ìúðòúâ. Àêî íå ìîæåøå äà õâàíå Äæîí Ïàóúð, ùåøå äà ñå
çàäîâîëè  ñ ìåí. Òðúãíà êúì ìåí è àç ñå ñâëÿêîõ ïî êóõíåíñêàòà âðàòà â íåùî
êàòî  ëîêâà.  Àðäåëèÿ âèäÿ òîâà è ñïðÿ. ×åðâåíàòà ñâåòëèíà èç÷åçíà îò î÷èòå
é.  Òÿ  ñå ïðîìåíè çà åäíî ìèãâàíå íà îêîòî. Ãëåäàøå è ãîâîðåøå, êàòî ÷å ëè
áÿõ  äîøúë  íà  íÿêàêúâ  ðàçêîøåí êîêòåéë, óðåäåí îò íåÿ, à íå áÿõ âëÿçúë â
êúùàòà  é  ïîñðåä  íîù è íå ÿ áÿõ íàìåðèë äà ôó÷è íàîêîëî ãîëà è äà ïðîáèâà
äóïêè â ñòåíèòå.
     "Äåéâè!  -  êàçà  òÿ.  -  Òîëêîâà  ñå ðàäâàì, ÷å ñè òóê! Íàëåé ñè åäíî
ïèòèå. Âñúùíîñò íàëåé ñè äâå!" Èñêàøå äà ìå óáèå - àç âèäÿõ òîâà â î÷èòå é,
- íî  èìàøå  íóæäà  îò ìåí è íå ñàìî çà êîìïàíüîí - âå÷å íå. Èìàøå íóæäà îò
ìåí,  çà  äà óáèÿ Òàíñè Ïàóúð. Òÿ çíàåøå, ÷å å â ñúñòîÿíèå äà ñå ïîãðèæè çà
ïîëèöàÿ, íî èñêàøå òîé äà çíàå, ÷å äúùåðÿ ìó å ìúðòâà, ïðåäè äà ñå ðàçïðàâè
ñ íåãî. Çà òîâà é áÿõ íóæåí àç.
     "Íÿìà  ìíîãî  âðåìå  -  êàçà òÿ. - Ïîçíàâàø ëè ïîìîùíèê-øåðèôà Ïàóúð?"
Êàçàõ, ÷å áè òðÿáâàëî äà ãî ïîçíàâàì. Àðåñòóâàë ìå áåøå ïîëîâèí äóçèíà ïúòè
çà ïèÿíñòâî íà îáùåñòâåíè ìåñòà.
     "Êàêâî ìèñëèø çà íåãî?" - ïîïèòà òÿ.
     "Ìèñëÿ, ÷å íå ñè ïîïëþâà" - êàçâàì àç.
     "Å,  ìàéíàòà  ìó,  ìàéíàòà  òè  è  íà  òåáå!"  Íå  îòâúðíàõ íèùî. Òàêà
èçãëåæäàøå ïî-ìúäðî.
     "Òîçè  ïðîêëåò  òúïàê  äíåñ  ñëåäîáåä âëåçå â áèáëèîòåêàòà è ïîèñêà äà
âèäè  ïðåïîðúêèòå  ìè. È ïîñòîÿííî ìè çàäàâàøå âúïðîñè. Èñêàøå äà çíàå êúäå
ñúì  áèëà, ïðåäè äà äîéäà â Äæúíêøúí ñèòè, êúäå ñúì õîäèëà íà ó÷èëèùå, êúäå
ñúì  èçðàñëà.  Òðÿáâàøå äà âèäèø íà÷èíà, ïî êîéòî ìå ãëåäàøå, Äåéâè - íî àç
ùå  ãî  íàó÷à  êàê  òðÿáâà  äà  ñå  ãëåäà äàìà êàòî ìåí. Ùå âèäèø, ÷å ùå ãî
íàïðàâÿ."
     "Íÿìà ëè äà ñáúðêàø ñúñ çàìåñòíèê-øåðèôà Ïàóúð - êàçàõ. - Íåãî åäâà ëè
ãî å ñòðàõ îò íåùî."
     "Ñòðàõ ãî å - ñòðàõ ãî å îò ìåí. Òîé ïðîñòî îùå íå ãî çíàå" - êàçà òÿ,
íî îòíîâî îòêðèõ ïðîáëÿñúê íà ñòðàõ â î÷èòå é. Òîé áåøå èçáðàë âúçìîæíî íàé-
ëîøèÿ  ìîìåíò çà çàäàâàíå íà âúïðîñè - òÿ ñå ïîäãîòâÿøå çà ïåðèîäà íà ñúí è
ïðîìÿíà è òîâà íÿêàê ÿ îòñëàáâàøå.
     - Àðäåëèÿ ëè òè êàçà êàê å ðàçáðàë? - ïîïèòà Íàîìè.
     - Òîâà å î÷åâèäíî - êàçà Ñàì. - Äúùåðÿ ìó ìó å êàçàëà.
     - Íå  - êàçà Äåéâ, - íå ïîïèòàõ. Íå ïîñìÿõ, îñîáåíî ïðè ñúñòîÿíèåòî, â
êîåòî  áåøå  -  íî  ìèñëÿ,  ÷å Òàíñè íå å êàçàëà íà áàùà ñè. Ìèñëÿ, ÷å íå å
ìîãëà  -  ïîíå  íå  ñ  òîëêîâà ìíîãî äóìè. Êîãàòî äåöàòà íàïóñêàõà äåòñêàòà
ñòàÿ, íàëè ðàçáèðàòå, òå çàáðàâÿõà âñè÷êî, êîåòî èì áåøå ãîâîðèëà... è áåøå
ïðàâèëà  ñ  òÿõ  âúòðå.  È òîâà íå áåøå è ïðîñòî çàáðàâÿíå - òÿ ïîñòàâÿøå â
ãëàâèòå  èì äðóãè ñïîìåíè - ôàëøèâè ñïîìåíè, òàêà ÷å òå ñè îòèâàõà âêúùè îò
âåñåëè  ïî-âåñåëè.  Ïîâå÷åòî  îò  ðîäèòåëèòå  èì ìèñëåõà, ÷å Àðäåëèÿ å íàé-
÷óäåñíèÿò ÷îâåê, ðàáîòèë â áèáëèîòåêàòà íà Äæúíêøúí ñèòè.
     Ìèñëÿ,  ÷å  áàùàòà íà Òàíñè ñå áåøå ðàçòðåâîæèë îò òîâà, êîåòî òÿ áåøå
âçåëà îò íåÿ è ìèñëÿ, ÷å çàìåñòíèê-øåðèôúò Ïàóúð áåøå íàïðàâèë äîñòà ãîëÿìî
ðàçñëåäâàíå,  ïðåäè  äà îòèäå â áèáëèîòåêàòà, çà äà ñå ñðåùíå ñ Àðäåëèÿ. Íå
çíàì  êàêâà ðàçëèêà áåøå çàáåëÿçàë ó Òàíñè, çàùîòî âñè÷êè äåöà áÿõà òîëêîâà
áëåäè  è  áåçìúëâíè,  êîëêîòî  õîðàòà,  ÷èÿòî  êðúâ å èçïèòà âúâ ôèëìèòå çà
âàìïèðè, à íà øèèòå èì íÿìàøå íèêàêâè áåëåçè. Íî òÿ âñå ïàê âçèìàøå íåùî îò
òÿõ è Äæîí Ïàóúð ãî áåøå âèäÿë èëè ïî÷óâñòâàë.
     - Äîðè è äà å âèäÿë íåùî, çàùî òîâà ãî å íàêàðàëî äà ïîäîçèðà Àðäåëèÿ?
- ïîïèòà Ñàì.
     - Êàçàõ  âè,  ÷å  èìàøå  ãîëÿì íþõ. Ìèñëÿ, ÷å å çàäàë íà Òàíñè íÿêîëêî
âúïðîñà  -  íèùî ïðÿêî, âñè÷êî ïî çàîáèêîëåí ïúò, àêî ðàçáèðàòå êàêâî èñêàì
äà  êàæà  - è îòãîâîðèòå, êîèòî å ïîëó÷èë, òðÿáâà äà ñà áèëè äîñòàòú÷íè, çà
äà  ãî  íàñî÷àò  â ïðàâèëíàòà ïîñîêà. Êîãàòî äîøúë â áèáëèîòåêàòà òîçè äåí,
òîé  íå  å  çíàåë  íèùî...  íî  å  ïîäîçèðàë íåùî. Äîñòàòú÷íî, çà äà íàêàðà
Àðäåëèÿ  äà ïîáåñíåå. Ïîìíÿ, ÷å òîâà, êîåòî ÿ áåøå ðàçãíåâèëî íàé-ìíîãî - è
óïëàøèëî  íàé-ìíîãî, - áåøå íà÷èíúò, ïî êîéòî ÿ áèë ïîãëåäíàë. "Ùå òå íàó÷à
êàê  äà  ìå  ãëåäàø" - êàçâàøå òÿ. Îòíîâî è îòíîâî. ×óäåõ ñå îò êîëêî âðåìå
íèêîé  íå ÿ áåøå ïîãëåæäàë ñ èñòèíñêî ïîäîçðåíèå... îò êîëêî âðåìå íèêîé íå
ñå  áåøå  ïðèáëèæàâàë  íà  òîëêîâà  áëèçêî ðàçñòîÿíèå, ÷å äà ÿ ïîäóøè êàêâî
ïðåäñòàâëÿâà.  Ñèãóðåí  ñúì,  ÷å  òîâà  ÿ  å  èçïëàøèëî è ïî äðóãà ïðè÷èíà.
Ñèãóðíî ÿ áåøå íàêàðàëî äà ñå çàìèñëè äàëè íå å èçãóáèëà ñèëàòà ñè.
     - Ìîæå äà å ãîâîðèë è ñ íÿêîå îò äðóãèòå äåöà - êàçà Íàîìè êîëåáëèâî. -
Ñðàâíèë å ðàçêàçèòå èì è å ïîëó÷èë îòãîâîðè, êîèòî íå ñúâïàäàò äîêðàé. Ìîæå
áè  òå  äîðè è íåÿ ñà âèæäàëè ïî ðàçëè÷åí íà÷èí. Òî÷íî êàêòî òè è Ñàì ñòå ÿ
âèäåëè ïî ðàçëè÷åí íà÷èí.
     - Ìîæå è äà å òàêà - âñè÷êè òåçè íåùà ìîæå äà ñà âåðíè. Êàêâîòî è äà å
áèëî îáà÷å, òîé ÿ áå èçïëàøèë è òÿ áåøå ðåøèëà äà óñêîðè ïëàíîâåòå ñè.
     "Óòðå  ùå  áúäà  â  áèáëèîòåêàòà  öÿë äåí - êàçà ìè òÿ. - È ùå íàïðàâÿ
òàêà,  ÷å äà ìå âèäÿò ìíîãî õîðà. Íî òè - òè ùå íàïðàâèø ïîñåùåíèå â êúùàòà
íà  çàìåñòíèê-øåðèôà  Ïàóúð,  Äåéâè. Ùå íàáëþäàâàø è ùå ÷àêàø, äîêàòî âèäèø
îíîâà  äåòå  ñàìî - åäâà ëè ùå òðÿáâà äà ÷àêàø äúëãî - è òîãàâà òðÿáâà äà ÿ
õâàíåø  è  äà  ÿ  îòâåäåø  â  ãîðàòà.  Ïðàâè ñ íåÿ êàêâîòî èñêàø, íî ãëåäàé
ïîñëåäíîòî  íåùî,  êîåòî íàïðàâèø, äà áúäå äà é ïðåðåæåø ãúðëîòî. Ïðåðåæè é
ãúðëîòî è ÿ îñòàâè òàì, êúäåòî ùå ìîãàò äà ÿ íàìåðÿò. Èñêàì îíîâà êîïåëå äà
ðàçáåðå, ïðåäè àç äà ñå ñðåùíà ñ íåãî."
     Íå  ìîæàõ äà êàæà íèùî. Âåðîÿòíî òîâà, ÷å áÿõ êàòî ñ âúðçàí åçèê, áåøå
äîáðå  çà  ìåí, çàùîòî êàêâîòî è äà êàæåõ, ùåøå äà áúäå ðàçáðàíî ïîãðåøíî è
òÿ  âåðîÿòíî  ùåøå äà ìè îòêúñíå ãëàâàòà. Íî àç ñàìî ñåäÿõ äî êóõíåíñêàòà é
ìàñà  ñ ïèòèå â ðúêà, ãëåäàõ ÿ âòðåí÷åíî è òÿ ñèãóðíî å âçåëà ìúë÷àíèåòî ìè
çà ñúãëàñèå.
     Ñëåä  òîâà îòèäîõìå â ñïàëíÿòà. Áåøå ïîñëåäíèÿò ïúò. Ïîìíÿ, ÷å ìèñëåõ,
÷å  íÿìà äà ñúì â ñúñòîÿíèå äà ãî íàïðàâÿ ñ íåÿ, ÷å óïëàøåí ìúæ íå ñòàâà çà
íèùî.  Íî  áåøå  äîáðå, Ãîñïîä äà ìè å íà ïîìîù. Àðäåëèÿ ïðèòåæàâàøå è òîçè
âèä ìàãèÿ. Íèå ïðîäúëæèõìå îùå è îùå, è â íÿêàêúâ ìîìåíò àç èëè ñúì çàñïàë,
èëè ñúì èçïàäíàë â áåçñúçíàíèå. Ñëåäâàùîòî íåùî, êîåòî ñè ñïîìíÿì, å, ÷å òÿ
ìå  èçáóòâà  ñ  áîñèÿ ñè êðàê îò ëåãëîòî - èçõâúðëÿ ìå íà ïîäà, îñâåòåí, îò
ðàííîòî  óòðèííî  ñëúíöå.  Áåøå  øåñò  è  ÷åòâúðò, ñòîìàõúò ìè áåøå ïúëåí ñ
êèñåëèíè, à ãëàâàòà ìè ïóëñèðàøå êàòî íàäóò ïëîíäåð, ïúëåí ñ ãíîé.
     "Âðåìå å äà ñå çàåìåø ñ ðàáîòàòà ñè - êàçà òÿ. - Ãëåäàé íèêîé äà íå òå
âèäè  êàòî ñå âðúùàø â ãðàäà. Çàêàðàé ÿ â ãîðàòà è ñå ïîãðèæè çà íåÿ. Ñêðèé
ñå,  äîêàòî  ñå  ñòúìíè.  Àêî òå õâàíàò ïðåäè òîâà, íÿìà äà ìîãà äà íàïðàâÿ
íèùî  çà  òåáå.  Íî  àêî  ñòèãíåø äîòóê, ùå áúäåø â áåçîïàñíîñò. Äíåñ ùå ñå
ïîãðèæà  óòðå â áèáëèîòåêàòà äà äîéäàò äâå äåöà, âúïðåêè ÷å ùå å çàòâîðåíà.
Âå÷å  ñúì  ãè èçáðàëà - äâåòå íàé-ëîøè îòðî÷åòà â ãðàäà. Ùå îòèäåì çàåäíî â
áèáëèîòåêàòà...  òå ùå äîéäàò... è êîãàòî îñòàíàëèòå ãëóïàöè íè îòêðèÿò, ùå
ìèñëÿò,  ÷å  âñè÷êè ñìå ìúðòâè. Íî òè è àç íÿìà äà áúäåì ìúðòâè, Äåéâè - ùå
áúäåì  ñâîáîäíè.  Òå  ùå îñòàíàò ñ ïðúñò â óñòà, íàëè?" Ïîñëå çàïî÷íà äà ñå
ñìåå.  Ñåäåøå  ãîëà  íà  ëåãëîòî ñè, àç ñå ãúð÷åõ â êðàêàòà é - ÷óâñòâàõ ñå
êàòî  ïëúõ, ïîãúëíàë îòðîâíà ïðèìàìêà, à òÿ âñå ñå ñìååøå ëè, ñìååøå. Ìíîãî
ñêîðî  ëèöåòî  é îòíîâî çàïî÷íà äà ñå ïðîìåíÿ â ëèöå íà íàñåêîìî, ñìóêàëîòî
îòíîâî  ñå  èçäàäå  îò  ëèöåòî  é  -  ïî÷òè  êàòî  åäèí  îò îíåçè ðîãîâå íà
âèêèíãèòå, - à î÷èòå é ñå ðàçòåãëèõà íàñòðàíè. Ðàçáðàõ, ÷å âñè÷êî â ÷åðâàòà
ìè  ùå çàïî÷íå áúðçî äà èçëèçà íàâúí, çàòîâà èçõâúð÷àõ îò ñòàÿòà è ïîâúðíàõ
â áðúøëÿíà. Çàä ñåáå ñè ÿ ÷óâàõ êàê ñå ñìåå ëè, ñìåå.
     Îáëè÷àõ  äðåõèòå ñè êðàé êúùàòà, êîãàòî òÿ çàãîâîðè îò ïðîçîðåöà. Íå ÿ
âèæäàõ,  íî ÿ ÷óâàõ îòëè÷íî. "Äà íå ìå èçìàìèø, Äåéâè - êàçà òÿ. - Äà íå ìå
èçìàìèø, çàùîòî ùå òå óáèÿ. È íÿìà äà óìðåø áúðçî."
     "Íÿìà äà òå èçìàìÿ, Àðäåëèÿ - êàçàõ àç, íî íå ñå îáúðíàõ äà ÿ âèäÿ êàê
ñå  å íàäâåñèëà îò ïðîçîðåöà íà ñïàëíÿòà ñè. Çíàåõ, ÷å íå ìîãà äà ïîíåñà äà
ÿ âèäÿ  äîðè  îùå  âåäíúæ. Áÿõ ñòèãíàë äî ñâîÿ ïðåäåë. È âñå ïàê... ÷àñò îò
ìåí èñêàøå äà îòèäà ñ íåÿ, äîðè àêî òîâà îçíà÷àâàøå ïúðâî äà ïîëóäåÿ, à ïî-
ãîëÿìàòà  ÷àñò  îò  ìåí  ìèñëåøå,  ÷å  íàèñòèíà ùå îòèäà ñ íåÿ. Îñâåí àêî â
ïëàíîâåòå é âëèçàøå äà ìå èçèãðàå ïî íÿêàêúâ íà÷èí è äà îòãîâàðÿì çà âñè÷êî
òîâà.  Ñëåä  íåÿ íÿìàøå äà ìîãà äà ñå îïðàâÿ. Ñëåä íåÿ íÿìàøå äà ìîãà äà ñå
îïðàâÿ   ñ  íèùî.  Òðúãíàõ  îáðàòíî  êúì  Äæúíêøúí  ñèòè  ïðåç  öàðåâèöàòà.
Îáèêíîâåíî òåçè ðàçõîäêè ìè äåéñòâàõà ìàëêî îòðåçâÿâàùî, à ñ ïîòòà èçëèçàøå
íàé-ëîøàòà  ÷àñò  îò ìàõìóðëóêà. Òîçè äåí íå áåøå òàêà. Ñïèðàõ íà äâà ïúòè,
çà  äà  ïîâúðíà, à ïðè âòîðèÿ ïúò ñè ïîìèñëèõ, ÷å íÿìà äà ìîãà äà ïðåñòàíà.
Íàé-ñåòíå  ïðåñòàíàõ,  íî  öàðåâèöàòà,  äî êîÿòî áÿõ ñïðÿë, çà äà êîëåíè÷à,
áåøå  öÿëàòà  îïðúñêàíà  ñ  êðúâ,  à  äîêàòî ñòèãíà äî ãðàäà, ãëàâàòà ìè ìå
áîëåøå  ïîâå÷å  îò  âñÿêîãà  è  çðåíèåòî ìè ñå áåøå ðàçäâîèëî. Ïîìèñëèõ, ÷å
óìèðàì,  íî  íå ïðåñòàâàõ äà ìèñëÿ çà òîâà, êîåòî áåøå êàçàëà: "Ïðàâè ñ íåÿ
êàêâîòî  èñêàø,  íî  ãëåäàé  ïîñëåäíîòî  íåùî, êîåòî íàïðàâèø, äà áúäå äà é
ïðåðåæåø  ãúðëîòî." Íå èñêàõ äà ïðè÷èíÿ çëî íà Òàíñè Ïàóúð, íî ïîìèñëèõ, ÷å
âúïðåêè òîâà ùå ãî íàïðàâÿ. Íÿìà äà ìîãà äà ñå ñúïðîòèâëÿâàì íà òîâà, êîåòî
èñêàøå Àðäåëèÿ... è ùå áúäà ïðîêëåò çàâèíàãè. À íàé-ëîøîòî íåùî, ìèñëåõ ñè,
ìîæå  äà ñòàíå, àêî Àðäåëèÿ êàçâà èñòèíàòà è àç ïðîñòî ïðîäúëæà äà æèâåÿ...
äà  æèâåÿ  ïî÷òè âå÷íî è ñ òîâà íåùî â ìèñëèòå ñè. Ïî îíîâà âðåìå íà ãàðàòà
èìàøå  äâà òîâàðíè ñêëàäà è òîâàðíà ðàìïà, êîÿòî íå ñå èçïîëçâàøå ìíîãî, íà
ñåâåðíàòà  ñòðàíà  íà  âòîðèÿ.  Ïðîïúëçÿõ ïîä íåÿ è çàñïàõ çà íÿêîëêî ÷àñà.
Êîãàòî ñå ñúáóäèõ, ñå ÷óâñòâàõ ìàëêî ïî-äîáðå. Çíàåõ, ÷å íÿìà íèêàêúâ íà÷èí
äà  ÿ ñïðà èëè äà ñïðà ñåáå ñè, çàòîâà òðúãíàõ êúì êúùàòà íà Äæîí Ïàóúð, çà
äà  íàìåðÿ  òîâà  ìîìè÷åíöå è äà ãî îòâëåêà. Âúðâÿõ íàïðàâî ïðåç öåíòúðà íà
ãðàäà, áåç äà ïîãëåæäàì êúì íèêîãî, è âñè÷êî, çà êîåòî ïðîäúëæàâàõ äà ìèñëÿ
- îòíîâî  è  îòíîâî - áåøå: "Ìîãà äà ÿ äîâúðøà áúðçî - ìîãà äà íàïðàâÿ ïîíå
òîâà. Ùå ïðå÷óïÿ âðàòà é çà ìèã è òÿ íÿìà äà óñåòè íèùî."
     Äåéâ  îòíîâî  èçâàäè  íîñíàòà  ñè  êúðïà è èçáúðñà ÷åëîòî ñè ñúñ ñèëíî
òðåïåðåùà ðúêà.
     - Áÿõ ñòèãíàë äî ìàãàçèíà çà èãðà÷êè "Ïåò è äåñåò". Ñåãà ãî íÿìà âå÷å,
íî  òîãàâà  òîâà  áåøå  ïîñëåäíèÿò  ìàãàçèí  íà óëèöà "Î'Êåéí", à ñëåä íåãî
çàïî÷âàøå  îòíîâî  æèëèùåí  êâàðòàë.  Îñòàâàõà  ìè îùå ÷åòèðè êâàðòàëà è ñè
ïîìèñëèõ,  ÷å  êîãàòî ñòèãíà äî êúùàòà íà Ïàóúð, ùå âèäÿ Òàíñè íà äâîðà. Òÿ
ùå  áúäå  ñàìà...  à  ãîðàòà  íå áåøå äàëå÷å. Íî ïîãëåäíàõ âúâ âèòðèíàòà íà
ìàãàçèíà  è  òîâà,  êîåòî  âèäÿõ, ìå íàêàðà äà çàìðúçíà. Áåøå êàìàðà ìúðòâè
äåöà" - âñè÷êè ñ îïóëåíè î÷è è ñ÷óïåíè êðàêà. Èçâèêàõ è çàïóøèõ óñòàòà ñè ñ
ðúöå.  Çàòâîðèõ  çäðàâî  î÷è.  Êîãàòî  îòíîâî ãè îòâîðèõ, âèäÿõ, ÷å òîâà ñà
ñòðóïàíè  êóêëè, êîèòî ñòàðàòà ãîñïîæà Ñèãúð ïîäãîòâÿøå çà âèòðèíàòà. Òÿ ìå
âèäÿ è ðàçìàõà åäíà îò òÿõ êúì ìåí - ìàõàé ñå, ïèÿíèöà ïðîêëåò. Íî àç íå ñå
ìàõíàõ.  Ïðîäúëæèõ äà ãëåäàì êóêëèòå. Îïèòàõ ñå äà ñè êàæà, ÷å òîâà ñà ñàìî
êóêëè,  ÷å  âñåêè ìîæå äà âèäè òîâà. Íî êîãàòî çàòâîðåõ çäðàâî î÷è è îòíîâî
ãè  îòâîðåõ,  òå  îòíîâî  ñòàâàõà òðóïîâå. Ãîñïîæà Ñèãúð ïîäðåæäàøå êóï÷èíà
ìàëêè  òðóïîâå íà âèòðèíàòà íà ìàãàçèíà ñè è äîðè íå çíàåøå çà òîâà. Ðåøèõ,
÷å íÿêîé ñå îïèòâà äà ìè ïðåäàäå ïîñëàíèå è ìîæå áè òîâà ïîñëàíèå ãëàñè, ÷å
âñå  îùå íå å òâúðäå êúñíî - äîðè è ñåãà. Ìîæå áè íå ìîæåõ äà ñïðà Àðäåëèÿ,
íî ìîæå è äà ìîæåõ. À äîðè è äà íå ìîæåõ, ìîæå áè ìîæåõ äà ñå ñïàñÿ è äà íå
ïàäíà â ÿìàòà ñëåä íåÿ.
     Òîâà áåøå ïúðâèÿò ïúò, êîãàòî íàèñòèíà ñå ïîìîëèõ, Ñàðà. Ïîìîëèõ ñå çà
ñèëà. Íå èñêàõ äà óáèâàì Òàíñè Ïàóúð, íî íå áåøå ñàìî òîâà - èñêàõ äà ñïàñÿ
âñè÷êè, àêî ìîãà.
     Òðúãíàõ  îáðàòíî  êúì  áåíçèíîñòàíöèÿòà íà "Òåêñàêî" ïðåç åäèí êâàðòàë
îòòàì  -  ñåãà òàì å ìàãàçèíúò "Ïèãëè-Óèãëè"*. Ïî ïúòÿ ñïðÿõ è âçåõ íÿêîëêî
êàìú÷åòà  îò  êàíàâêàòà.  Äî ãàðàòà èìàøå òåëåôîííà áóäêà - ìàé è ñåãà ñè å
òàì.  Âëÿçîõ  è  ñå ñåòèõ, ÷å íÿìàì íèòî öåíò. Ñ ïîñëåäíà íàäåæäà áðúêíàõ â
îòâîðà  çà  âðúùàíå  íà  ìîíåòè.  Âúòðå  èìàøå äåñåò öåíòà. Îò îíàçè ñóòðèí
íàñåòíå,  êîãàòî  íÿêîé  ìè êàçâà, ÷å íå âÿðâà, ÷å èìà Áîã, ìèñëÿ çà òîâà -
êàêâî èçïèòàõ, êîãàòî ïúõíàõ ïðúñòè â îòâîðà çà âðúùàíå íà ìîíåòè è íàìåðèõ
îíåçè äåñåò öåíòà.
     [* "Ïèãëè-Óèãëè" - âåðèãà ñóïåðìàðêåòè â ÑÀÙ.]
     Ïîìèñëèõ  ñè  äà  çâúííà íà ãîñïîæà Ïàóúð, ïîñëå ðåøèõ, ÷å ùå áúäå ïî-
äîáðå,  àêî ñå îáàäÿ â êàíòîðàòà íà øåðèôà. Íÿêîé ùå ïðåäàäå ñúîáùåíèåòî íà
Äæîí  Ïàóúð  è  àêî  òîé  èìà ïîäîçðåíèÿ, êàêòî ñè ìèñëåøå Àðäåëèÿ, ìîæå äà
ïðåäïðèåìå ñúîòâåòíè ñòúïêè. Çàòâîðèõ âðàòàòà íà áóäêàòà è ïîòúðñèõ íîìåðà -
òîâà  áåøå  îùå ïî âðåìåòî, êîãàòî âñå îùå â òåëåôîííàòà êàáèíêà ìîæåøå ïðè
ìàëêî  êúñìåò  äà íàìåðèø òåëåôîíåí óêàçàòåë - è ïîñëå, ïðåäè äà ãî íàáåðà,
ñëîæèõ â óñòàòà ñè êàìú÷åòàòà, êîèòî áÿõ ñúáðàë.
     Òåëåôîíà  âäèãíà ñàìèÿ Äæîí Ïàóúð è ñåãà ñè ìèñëÿ, ÷å òîâà å ïðè÷èíàòà
Ïàòñè  Õàðèãúí  è  Òîì  Ãèáñúí  äà óìðàò... è Äæîí Ïàóúð äà óìðå... è äà íå
ñïðàò   Àðäåëèÿ  îùå  òîãàâà.  Î÷àêâàõ  äà  âäèãíå  äèñïå÷åðêàòà  -  òîãàâà
äèñïå÷åðêà  áåøå Õàíà Âåðèë - è ùÿõ äà é êàæà òîâà, êîåòî èìàõ äà êàçâàì, à
òÿ  ùåøå  äà  ãî  ïðåäàäå  íà  çàìåñòíèê-øåðèôà.  Âìåñòî  òîâà ÷óõ òâúðäèÿ,
íåâúçìóòèì  ãëàñ:  "Çàìåñòíèê-øåðèôúò Ïàóúð íà òåëåôîíà, ñ êàêâî ìîãà äà âè
áúäà ïîëåçåí?". Çà ìàëêî ùÿõ äà ãëúòíà êàìú÷åòàòà è öÿëà ìèíóòà íå ìîæàõ äà
êàæà  íèùî.  ×óõ  ãî  äà  êàçâà:  "Ïðîêëåòè äåöà" è ðàçáðàõ, ÷å ñå ãîòâè äà
çàòâîðè.
     "×àêàéòå!"  -  êàçâàì.  Êàìú÷åòàòà  íàïðàâèõà  ãëàñà ìè äà çâó÷è ñÿêàø
óñòàòà ìè áåøå ïúëíà ñ ïàìóê. "Íå çàòâàðÿéòå, çàìåñòíèê-øåðèô!"
     "Êîé å íà òåëåôîíà?" - ïîïèòà òîé.
     "Íÿìà çíà÷åíèå - îòâðúùàì ìó. - Èçâåäåòå äúùåðÿ ñè èçâúí ãðàäà, àêî âè
å ìèëà, è êàêâîòî è äà ïðàâèòå, íå ÿ ïóñêàéòå áëèçî äî áèáëèîòåêàòà. Òîâà å
ñåðèîçíî.  Òÿ  å  â  îïàñíîñò."  Ïîñëå  çàòâîðèõ.  Ñàìî  òîëêîâà.  Àêî áåøå
îòãîâîðèëà  Õàíà,  ìèñëÿ,  ÷å  ùÿõ äà êàæà ïîâå÷å. Ùÿõ äà êàæà èìåíàòà - íà
Òàíñè,  íà  Òîì,  íà  Ïàòñè...  ñúùî  è  íà  Àðäåëèÿ.  Íî  òîé  ìå óïëàøè -
ïî÷óâñòâàõ,  ÷å àêî îñòàíà íà ëèíèÿòà, òîé ñÿêàø ùå ïîãëåäíå ïî íåÿ è ùå ìå
âèäè  íà  äðóãèÿ  êðàé  -  êàê  ñòîÿ  â áóäêàòà è ñìúðäÿ êàòî òîðáà ñ ãíèëè
ïðàñêîâè.  Èçïëþõ  êàìú÷åòàòà  â  øåïà  è áúðçî èçëÿçîõ îò áóäêàòà. Íåéíàòà
âëàñò  íàä ìåíå áåøå ðàçêúñàíà - òåëåôîííîòî îáàæäàíå áåøå íàïðàâèëî òîâà -
íî  àç  áÿõ  â  ïàíèêà. Âèæäàëè ëè ñòå ïòè÷êà, êîÿòî å âëåòÿëà â ãàðàæ è ñå
ñòðåëêà  íàîêîëî,  áëúñêà  ñå â ñòåíèòå - òîëêîâà ëóäî ñå ñòðåìè äà èçëåçå?
Òàêà  áÿõ  è  àç. Èçâåäíúæ ïðåñòàíàõ äà ñå òðåâîæà çà Ïàòñè Õàðèãúí, çà Òîì
Ãèáñúí,  èëè çà Òàíñè Ïàóúð. ×óâñòâàõ ñå, ñÿêàø Àðäåëèÿ áåøå òàçè, êîÿòî ìå
ãëåäà, ÷å Àðäåëèÿ çíàå êàêâî ñúì íàïðàâèë è ìå ïðåñëåäâà.
     Èñêàõ  äà  ñå  ñêðèÿ  -  ïî äÿâîëèòå, òðÿáâàøå äà ñå ñêðèÿ. Òðúãíàõ ïî
ãëàâíàòà  óëèöà  è êîãàòî ñòèãíàõ äî êðàÿ, ïî÷òè òè÷àõ. Â òîçè ìîìåíò â óìà
ìè  Àðäåëèÿ  âå÷å  áåøå ñå îáúðêàëà ñ Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé è ÷åðíèÿ ÷îâåê -
îíçè,  êîéòî  êàðàøå  âàëÿêà  è  êîëàòà ñ Ãëóï÷î â íåÿ. Î÷àêâàõ äà âèäÿ êàê
òðèìàòà  çàâèâàò  ïî  ãëàâíàòà  óëèöà  â  ñòàðèÿ  áóèê íà ÷åðíèÿ ÷îâåê è ìå
òúðñÿò.  Èçëÿçîõ  ïðè  ñêëàäà äî æåëåçîïúòíàòà ëèíèÿ è îòíîâî ïðîïúëçÿõ ïîä
ïëàòôîðìàòà  çà òîâàðè. Ñâèõ ñå òàì - öåëèÿ òðåïåðåõ è äîðè ïëà÷åõ, î÷àêâàõ
ÿ äà  ñå  ïîêàæå  è  äà ñå ðàçïðàâè ñ ìåí. Ïðîäúëæàâàøå äà ìè ñå ñòðóâà, ÷å
êàòî  âäèãíà  î÷è,  ùå  âèäÿ  ëèöåòî  é  äà ñå ïîäàâà èçïîä áåòîííèÿ ïîä íà
ïëàòôîðìàòà  ñ  ÷åðâåíè áëåñòÿùè î÷è, ñ óñòà, êîÿòî ñå ïðåâðúùà â íåùî êàòî
ðîã.  Ïðîïúëçÿõ  îáðàòíî  äî  êðàÿ è îòêðèõ ïîëîâèí øèøå âèíî ïîä êóï÷èíàòà
ñóõè  ëèñòà  è  ñòàðè ïàÿæèíè. Áÿõ ãî ñêúòàë òàì Áîã çíàå êîãà è ñúâñåì áÿõ
çàáðàâèë çà íåãî. Èçïèõ âèíîòî íà òðè ãîëåìè ãëúòêè. Ïîñëå çàïúëçÿõ îáðàòíî
êúì  ïðåäíàòà  ÷àñò  íà  ìÿñòîòî  ïîä ïëàòôîðìàòà, íî ïî ñðåäàòà ïðèïàäíàõ.
Êîãàòî  îòíîâî  îòâîðèõ  î÷è, ïúðâî ïîìèñëèõ, ÷å íèêàêâî âðåìå íå å ìèíàëî,
çàùîòî  ñâåòëèíàòà  è ñåíêèòå áÿõà ñúâñåì ñúùèòå. Ñàìî ãëàâîáîëèåòî ìè áåøå
îòìèíàëî è ñòîìàõúò ìè ðåâåøå çà õðàíà.
     - Òè ñè ïðîñïàë öÿëî äåíîíîùèå, òàêà ëè? - ïðåäïîëîæè Íàîìè.
     - Íå  -  ïî÷òè  äâå  äåíîíîùèÿ. Áÿõ ñå îáàäèë â êàíöåëàðèÿòà íà øåðèôà
îêîëî  äåñåò  ÷àñà  ñóòðèíòà  â ïîíåäåëíèê. Êîãàòî òðúãíàõ äà èçëèçàì èçïîä
ïëàòôîðìàòà  âñå  îùå  ñ  ïðàçíîòî  øèøå  îò âèíî â ðúêà, áåøå ìèíàëî ñåäåì
ñóòðèíòà â ñðÿäà. Ñàìî ÷å òîâà íå áåøå ñïàíå, ñúâñåì íå. Òðÿáâà äà ïîìíèòå,
÷å àç íå áÿõ ïèë öÿë äåí. Íå áÿõ è ñëåä ñåäìè÷åí çàïîé. Áÿõ ïèë íåïðåñòàííî
ïðåç  ïî-ãîëÿìàòà  ÷àñò  îò ïîñëåäíèòå äâå ãîäèíè, íî òîâà íå áåøå âñè÷êî -
áÿõà  ìè  ñå  ñòðóïàëè  è  Àðäåëèÿ,  è  áèáëèîòåêàòà,  è äåöàòà, è ×àñúò íà
ïðèêàçêèòå.  Áÿõà  äâå  ãîäèíè  íà àäñêà âúðòåëåæêà. Ìèñëÿ, ÷å òàçè ÷àñò îò
ðàçñúäúêà  ìè,  êîÿòî âñå îùå å èñêàëà äà æèâåå è äà îçäðàâåå, å ðåøèëà, ÷å
åäèíñòâåíîòî  íåùî,  êîåòî  ìîæå äà ñå íàïðàâè, å äà äðúïíå øàëòåðà è äà ñå
èçêëþ÷è.  À  êîãàòî  ñå  ñúáóäèõ,  âñè÷êî  áåøå  ñâúðøèëî.  Âñå îùå íå áÿõà
íàìåðèëè  òåëàòà íà Ïàòñè Õàðèãúí è Òîì Ãèáñúí, íî âñå ïàê áåøå ñâúðøèëî. È
àç  çíàåõ  òîâà  îùå  ïðåäè  äà  ïðîìóøà  ãëàâàòà  ñè íàâúí èçïîä òîâàðíàòà
ïëàòôîðìà.  Â ìåí èìàøå ïðàçíî ìÿñòî - êàòî ïðàçíî ìÿñòî âúâ âåíåöà, êîãàòî
òè ïàäíå íÿêîé çúá. Ñàìî ÷å ïðàçíîòî ìÿñòî áåøå â óìà ìè. È àç ðàçáðàõ. Íåÿ
ÿ íÿìàøå. Àðäåëèÿ ÿ íÿìàøå.
     Èçïúëçÿõ  íàâúí  è åäâà íå ïðèïàäíàõ îò ãëàä. Âèäÿõ Áðàéúí Êåëè, êîéòî
òîãàâà  áåøå  íà÷àëíèê íà ñêëàäà. Áðîåøå òîðáè ñ íåùî âúðõó äðóãàòà òîâàðíà
ïëàòôîðìà è îòáåëÿçâàøå öèôðèòå íà äúñêàòà. Óñïÿõ äà ñòèãíà äî íåãî. Òîé ìå
âèäÿ  è  íà  ëèöåòî ìó ñå ïîÿâè èçðàæåíèå íà îòâðàùåíèå. Íàâðåìåòî ñå áÿõìå
÷åðïèëè  â "Äîìèíîòî" - êðàéïúòíî çàâåäåíèå, êîåòî èçãîðÿ ìíîãî ïðåäè òè äà
äîéäåø, Ñàì, - íî òåçè äíè îòäàâíà áÿõà îòìèíàëè. Âñè÷êî, êîåòî òîé âèæäàøå
ñåãà,  áåøå  åäèí  ìðúñåí, îïúðïàí ïèÿíèöà ñ êàë ïî êîñàòà - ïèÿíèöà, êîéòî
ñìúðäåøå íà óðèíà è íå÷èñòîòèè.
     "Èç÷åçâàé  îòòóê,  íåãîäíèêî, èëè ùå èçâèêàì ïîëèöèÿ" - êàçà òîé. Òîçè
äåí  áåøå  ïî  íåùî  ïðúâ  çà  ìåí. Êîãàòî ñè ïèÿíèöà, òè âèíàãè ñëèçàø ïî-
íàäîëó.  Òîâà  áåøå ïúðâèÿò ïúò, êîãàòî ñúì ïðîñèë ïàðè. Ïîïèòàõ ãî äàëè íå
ìîæå äà ìè äàäå ÷åòâúðò äîëàð, çà äà ñè êóïÿ ÷àøà êàôå è ñàíäâè÷ îò ôóðãîíà
íà "Øîñå 32". Òîé ïîðîâè â äæîáà ñè è èçâàäè íÿêàêâè äðåáíè. Íå ìè ãè äàäå -
ïðîñòî  ãè õâúðëè êúì ìåí. Àç òðÿáâàøå äà ñå íàâåäà è äà ñå ðîâÿ â ïåïåëòà,
çà  äà  ãè  íàìåðÿ.  Åäâà ëè áåøå õâúðëèë ïàðèòå, çà äà ìå óíèæè. Ïðîñòî íå
èñêàøå  äà  ñå  äîêîñâà äî ìåí. È íå ãî îáâèíÿâàì. Êîãàòî âèäÿ, ÷å ñúì âçåë
ïàðèòå,  Êåëè  êàçà:  "Äèì äà òå íÿìà, ïðèÿòåë÷å. È àêî òå âèäÿ òóê îòíîâî,
íàèñòèíà ùå èçâèêàì ïîëèöèÿ."
     "Äàäåíî"  -  êàçàõ àç è òðúãíàõ ïî ïúòÿ ñè. Òîé íå ðàçáðà êîé ñúì è ñå
ðàäâàì çà òîâà.
     Êîãàòî  áÿõ  èçìèíàë  ïîëîâèíàòà  ïúò äî ôóðãîíà, ìèíàõ ïîêðàé åäíà îò
îíåçè  êóòèè  çà  âåñòíèöè,  â  êîèòî  èìàøå  "Ãàçåò"  îò ñúùèÿ äåí. Òîãàâà
ðàçáðàõ, ÷å ñúì ñïàë íå åäèí äåí, à äâà. Äàòàòà íå îçíà÷àâàøå íèùî çà ìåí -
òîãàâà  íå  ñå èíòåðåñóâàõ ìíîãî îò êàëåíäàðè - íî çíàåõ, ÷å êîãàòî Àðäåëèÿ
ìå  áåøå  èçðèòàëà îò ëåãëîòî ñè çà ïîñëåäåí ïúò è àç ñå áÿõ îáàäèë ïî îíçè
òåëåôîí,  áåøå  ïîíåäåëíèê ñóòðèí. Òîãàâà âèäÿõ çàãëàâèÿòà. Ìàé áÿõ ïðîñïàë
íàé-ãîëåìèÿ  äåí  çà  íîâèíè â èñòîðèÿòà íà Äæúíêøúí ñèòè. Îò åäíàòà ñòðàíà
ïèøåøå  "ÒÚÐÑÅÍÅÒÎ  ÍÀ  ÈÇ×ÅÇÍÀËÈÒÅ  ÄÅÖÀ  ÏÐÎÄÚËÆÀÂÀ". Èìàøå ñíèìêè íà Òîì
Ãèáñúí  è  Ïàòñè  Õàðèãúí. Çàãëàâèåòî íà äðóãàòà ñòðàíà ãëàñåøå "ÎÁËÀÑÒÍÈßÒ
ÑÚÄÅÁÅÍ  ËÅÊÀÐ  ÒÂÚÐÄÈ,  ×Å ÇÀÌÅÑÒÍÈÊ-ØÅÐÈÔÚÒ Å ÓÌÐßË ÎÒ ÈÍÔÀÐÊÒ". Ïîä íåãî
èìàøå ñíèìêà íà Äæîí Ïàóúð.
     Âçåõ  åäèí  âåñòíèê  è  îñòàâèõ  ïåò öåíòà âúðõó êóï÷èíàòà, êàêòî áåøå
ïðèåòî  â  îíåçè  äíè,  êîãàòî  õîðàòà  âñå  îùå ñè âÿðâàõà. Ïîñëå ñåäíàõ -
íàïðàâî  íà  òðîòîàðà  - è ïðî÷åòîõ è äâåòå ñòàòèè. Òàçè çà äåöàòà áåøå ïî-
êðàòêà.  Âñúùíîñò  íèêîé  îùå  íå  ñå  òðåâîæåøå çà òÿõ - øåðèôúò Áèéìúí ãî
ñìÿòàøå çà ñëó÷àé íà áÿãñòâî.
     Áåøå  èçáðàëà  äåöàòà,  êîèòî  òðÿáâà - òåçè íàèñòèíà íå áÿõà ñòîêà, à
êðàñòàâèòå  ìàãàðåòà  ïðåç  äåâåò áàèðà ñå ïîäóøâàò. Èãðàåõà âèíàãè çàåäíî.
Æèâååõà  â  åäèí  è  ñúùè êâàðòàë, à â ñòàòèÿòà ïèøåøå, ÷å ìàéêàòà íà Ïàòñè
Õàðèãúí  ãè  áèëà  õâàùàëà  äà ïóøàò â çàäíèÿ äâîð. Ìîì÷åòî íà Ãèáñúí èìàøå
íÿêàêúâ  ñúìíèòåëåí  ÷è÷î ñ ôåðìà â Íåáðàñêà è Íîðì Áèéìúí áåøå ñèãóðåí, ÷å
ñà  ñå  îòïðàâèëè íàòàì - êàçàõ âè, ÷å ìíîãî íå ìó ñå÷åøå ïèïåòî. Íî îòêúäå
ìîæåøå  äà  çíàå?  À  è  áåøå ïðàâ çà åäíî - òå íå áÿõà îò òåçè äåöà, êîèòî
ïàäàò  â ÿìè èëè ñå äàâÿò ïðè ïëóâàíå â ðåêà Ïðîâúðáèÿ. Íî àç çíàåõ êúäå ñà
òå  è çíàåõ, ÷å Àðäåëèÿ îòíîâî å ðèòíàëà êàìáàíàòà. Çíàåõ, ÷å ùå ãè íàìåðÿò
è òðèìàòà  çàåäíî, ïî-êúñíî ïðåç äåíÿ. Áÿõ ñïàñèë Òàíñè Ïàóúð è ñåáå ñè, íî
íå  íàìèðàõ ãîëÿìî óòåøåíèå â òîâà. Ñòàòèÿòà çà çàìåñòíèê-øåðèôà Ïàóúð áåøå
ïî-äúëãà.  Òÿ áåøå âòîðà ïî âúïðîñà, çàùîòî áÿõà îòêðèëè Ïàóúð â ïîíåäåëíèê
ñëåäîáåä.  Âúâ  âåñòíèêà îò âòîðíèê áÿõà ñúîáùèëè çà ñìúðòòà ìó, íî íå è çà
ïðè÷èíèòå.  Áÿõà  ãî íàìåðèëè êëþìíàë íà êîðìèëîòî íà ïàòðóëíàòà ñè êîëà íà
îêîëî  ìèëÿ  çàïàäíî  îò  ôåðìàòà íà Îðäåé. Òîâà áåøå ìÿñòî, êîåòî ïîçíàâàõ
ìíîãî  äîáðå,  çàùîòî  îáèêíîâåíî  òàì  èçëèçàõ  îò  ïúòÿ  è  òðúãâàõ  ïðåç
öàðåâèöàòà  êúì  êúùàòà íà Àðäåëèÿ. Ìîæåõ ÷óäåñíî äà çàïúëíÿ áåëèòå ïîëåòà.
Äæîí Ïàóúð íå áåøå îò õîðàòà, êîèòî äúëãî óìóâàò è ñèãóðíî áåøå òðúãíàë êúì
êúùàòà  íà  Àðäåëèÿ  âåäíàãà,  ñëåä  êàòî  áÿõ  çàòâîðèë ñëóøàëêàòà íà îíçè
òåëåôîí äî áåíçèíîñòàíöèÿòà íà "Òåêñàêî". Ñèãóðíî ïúðâî ñå å îáàäèë íà æåíà
ñè  è  é  å  êàçàë  äà  äúðæè  Òàíñè âêúùè, äîêàòî òîé íå é ñå îáàäè. Òîâà,
ðàçáèðà  ñå, íå ãî ïèøåøå âúâ âåñòíèêà, íî áÿõ ñèãóðåí, ÷å å ïîñòúïèë òàêà.
Êîãàòî å ñòèãíàë, òÿ ñèãóðíî å ðàçáðàëà, ÷å ñúì ÿ èçäàë è èãðàòà çàïî÷âà. È
ãî  å  óáèëà.  Òÿ... òÿ ãî å ïðåãúðíàëà ñìúðòîíîñíî, êàêòî áåøå íàïðàâèëà ñ
ãîñïîäèí  Ëàâèí.  Òîé  áåøå  êîñòåëèâ  îðåõ,  êàêòî  é  áÿõ  êàçàë, íî è îò
êîñòåëèâèÿ îðåõ ìîæåø äà èçâàäèø ÿäêàòà, àêî èìàø òâúðä íîæ. Òÿ ÿâíî èìàøå.
À êîãàòî  å  óìðÿë,  òÿ  ñèãóðíî  ãî  å çàêàðàëà ñúñ ñîáñòâåíàòà ìó êîëà äî
ìÿñòîòî,  êúäåòî  ñà  ãî íàìåðèëè. Âúïðåêè ÷å ïî òîçè ïúò - ïúòÿ "Ãàðñúí" -
òîãàâà  íÿìàøå  ãîëÿìî  äâèæåíèå, ãîëÿì êóðàæ ñå å èñêàëî äà ãî íàïðàâè. Íî
êàêâî äðóãî å ìîãëà äà íàïðàâè? Äà ñå îáàäè íà øåðèôà è äà ìó êàæå, ÷å Äæîí
Ïàóúð  å  ïîëó÷èë  èíôàðêò,  äîêàòî ñà ñè ãîâîðèëè? Òîâà ùåøå äà ïðåäèçâèêà
ìíîãî  ïîâå÷å  âúïðîñè îùå ïðåäè íÿêîé âúîáùå äà å ïîìèñëèë çà íåÿ. È, íàëè
ðàçáèðàòå,  äîðè Íîðì Áèéìúí ùåøå äà ïîëþáîïèòñòâà çàùî Äæîí Ïàóúð å áúðçàë
òîëêîâà, çà äà ïðèêàçâà ñ ãðàäñêàòà áèáëèîòåêàðêà. È òàêà, òÿ ãî å çàêàðàëà
íà  ïúòÿ  "Ãàðñúí"  ïî÷òè  äî  ôåðìàòà  íà  Îðäåé, ïàðêèðàëà å êîëàòà ìó íà
áàíêåòà è ñå å âúðíàëà â êúùàòà ñè òàêà, êàêòî ïðàâåõ àç - ïðåç öàðåâèöàòà.
     Äåéâ ïîãëåäíà îò Ñàì êúì Íàîìè è ïîñëå îòíîâî êúì Ñàì.
     - Îáçàëàãàì  ñå,  ÷å çíàì è êàêâî å íàïðàâèëà ñëåä òîâà. Îáçàëàãàì ñå,
÷å å çàïî÷íàëà äà òúðñè ìåí. Íå èñêàì äà êàæà, ÷å å ñêî÷èëà â êîëàòà ñè è å
çàïî÷íàëà äà îáèêàëÿ Äæúíêøúí ñèòè è äà íàäçúðòà âúâ âñè÷êèòå äóïêè, êúäåòî
ìîæåõ  äà áúäà - íÿìàøå íóæäà äà ãî ïðàâè. Ìíîãî ïúòè çà îíåçè ãîäèíè òÿ ñå
áåøå  ïîÿâÿâàëà  òàì,  êúäåòî  áÿõ  àç,  êîãàòî  é áÿõ íóæåí, èëè èçïðàùàøå
ñãúíàòà  áåëåæêà  ïî  íÿêîå  îò  äåöàòà.  Áåç çíà÷åíèå äàëè ñåäÿõ â êóï÷èíà
êàøîíè  çàä  áðúñíàðíèöàòà, ëîâÿõ ðèáà â ðåêà Ãðåéëèíã, èëè ïðîñòî áÿõ ïèÿí
çàä  òîâàðíàòà  ãàðà,  òÿ  çíàåøå  êúäå  äà  ìå  íàìåðè.  Òîâà áåøå åäíà îò
ñïîñîáíîñòèòå é.
     Íî  íå  è ïîñëåäíèÿ ïúò - òî÷íî êîãàòî íàé-ìíîãî îò âñè÷êî å èñêàëà äà
ìå  íàìåðè  -  è  ìèñëÿ,  ÷å çíàì çàùî. Êàçàõ âè, ÷å ñëåä êàòî ñå îáàäèõ ïî
òåëåôîíà,  íå  áÿõ  çàñïàë, à äîðè è íå áÿõ ïðèïàäíàë - áÿõ ïî-ñêîðî â íåùî
êàòî  êîìà,  äîðè  êàòî  ìúðòúâ.  È  êîãàòî  òÿ  å  îáúðíàëà  î÷èòå,  êîèòî
ïðèòåæàâàøå  â  óìà  ñè,  íàâúí, çà äà ìå íàìåðè, íå å ìîãëà äà ìå âèäè. Íå
çíàì êîëêî ïúòè ïðåç îíçè äåí è îíàçè íîù î÷èòå é ñà ïðåìèíàëè íàä ìÿñòîòî,
êúäåòî  ñúì  ëåæàë,  è íå èñêàì äà çíàì. Çíàì ñàìî, ÷å àêî ìå áåøå îòêðèëà,
íÿìàøå  äà  èçïðàòè  äåòå ñúñ ñãúíàòà áåëåæêà. Ùåøå äà äîéäå ñàìà è äîðè íå
ìîãà  äà  ñè ïðåäñòàâÿ êàêâî ùåøå äà íàïðàâè ñ ìåí çà òîâà, ÷å ñúì ïîïðå÷èë
íà ïëàíîâåòå é.
     È âåðîÿòíî  ïàê  ùåøå  äà  ìå  íàìåðè, àêî áåøå èìàëà ïîâå÷å âðåìå, íî
íÿìàøå.  Ïúðâî, áåøå ïîäãîòâèëà ïëàíîâåòå ñè. Âòîðî - ïðîìÿíàòà é ïîñòîÿííî
ñå  óñêîðÿâàøå. ×àñúò é çà çàñïèâàíå èäâàøå è òÿ íå ìîæåøå äà ãóáè âðåìå äà
ìå  òúðñè. Îñâåí òîâà ñèãóðíî å çíàåëà, ÷å âñå íÿêîãà ùå èìà îùå åäèí øàíñ.
È ñåãà øàíñúò é å íàñòúïèë.
     - Íå ðàçáèðàì êàêâî èñêàø äà êàæåø - êàçà Ñàì.
     - Ìíîãî  äîáðå  ðàçáèðàø  -  îòâúðíà Äåéâ. - Êîé âçå êíèãèòå, êîèòî òå
âêàðàõà  â òàçè áåëÿ? Êîé ãè èçïðàòè çà ïðåòîïÿâàíå çàåäíî ñ âåñòíèöèòå òè?
Àç. Ìèñëèø ëè, ÷å òÿ íå çíàå òîâà?
     - Ìèñëèø ëè, ÷å òè âñå îùå é òðÿáâàø?
     - Äà, íî ïî äðóã íà÷èí. Ñåãà èñêà ñàìî äà ìå óáèå. - Òîé çàâúðòÿ ãëàâà
è ñâåòëèòå  ìó,  òúæíè  î÷è  ñå âãëåäàõà â î÷èòå íà Ñàì. - Ñåãà òè ñè òîçè,
êîéòî é òðÿáâà.
     Ñàì ñå çàñìÿ íåñïîêîéíî.
     - Ñèãóðåí  ñúì, ÷å ïðåäè òðèéñåò ãîäèíè å áèëà îãúí æåíà - êàçà òîé, -
íî ñåãà å îñòàðÿëà. Íàèñòèíà íå å ìîÿò òèï.
     - Âèæäàì,  ÷å âñå îùå íå ðàçáèðàø - êàçà Äåéâ. - Òÿ íå èñêà äà òå èìà,
Ñàì - òÿ èñêà äà ñå ïðåâúðíå â òåá.


     10.

     - Ïî÷àêàé. Ïðîñòî çàäðúæ ìàëêî - óñïÿ äà êàæå Ñàì ñëåä íÿêîëêî ìèãà.
     - Òè ìå ÷ó, íî íå ñè ðàçáðàë âñè÷êî ñúñ ñúðöåòî ñè êàêòî òðÿáâà - êàçà
ìó  Äåéâ. Ãëàñúò ìó áåøå òúðïåëèâ, íî óìîðåí, óæàñíî óìîðåí. - Íåêà òè êàæà
îùå íåùî. Ñëåä êàòî Àðäåëèÿ å óáèëà Äæîí Ïàóúð, òÿ ãî å çàêàðàëà äîñòàòú÷íî
äàëå÷,  çà  äà  íå áúäå ïúðâàòà, âúðõó êîÿòî äà ïàäíå ïîäîçðåíèåòî. Ïîñëå å
îòèøëà  è  å îòâîðèëà áèáëèîòåêàòà - ñëåäîáåä, êàêòî âèíàãè. Îò÷àñòè çàùîòî
âèíîâíèÿò èçãëåæäà ïî-ïîäîçðèòåëåí, àêî íàïðàâè îòêëîíåíèå îò îáè÷àéíèòå ñè
çàäúëæåíèÿ,  íî òîâà íå å áèëî âñè÷êî. Ïðîìÿíàòà â íåÿ å íàñòúïâàëà áúðçî è
æèâîòúò  íà  îíåçè  äåöà  é  å  òðÿáâàë. Äîðè íå ìèñëåòå äà ìå ïèòàòå çàùî,
çàùîòî  íå çíàì. Ìîæå áè òÿ å êàòî ìå÷êà, êîÿòî òðÿáâà äà ñå íàòúï÷å, ïðåäè
äà  çàñïè  çèìåí  ñúí.  Âñè÷êî,  â  êîåòî  ìîãà  äà  áúäà ñèãóðåí, å, ÷å òÿ
íåïðåìåííî  å  òðÿáâàëî  äà  ïðîâåäå  ×àñ  íà  ïðèêàçêèòå  îíçè  ïîíåäåëíèê
ñëåäîáåä...  è  ãî  å  íàïðàâèëà.  Â  åäèí ìîìåíò ïðåç âðåìå íà òîçè ×àñ íà
ïðèêàçêèòå,   êîãàòî  âñè÷êè  äåöà  ñà  ñåäåëè  îêîëî  íåÿ  â  òðàíñ  êàêòî
îáèêíîâåíî,  òÿ  å  êàçàëà íà Òîì è Ïàòñè, ÷å èñêà äà äîéäàò â áèáëèîòåêàòà
âúâ  âòîðíèê  ñóòðèíòà,  ìàêàð  ÷å  âúâ  âòîðíèê  è  ÷åòâúðòúê  ïðåç ëÿòîòî
áèáëèîòåêàòà  áåøå  çàòâîðåíà.  Òå  ñà äîøëè è òÿ ãè å äîâúðøèëà, à ïîñëå å
çàñïàëà...  ñ  òîçè  ñúí,  êîéòî  òàêà  ìíîãî  ïðèëè÷à  íà ñìúðò. È ñåãà ñå
ïîÿâÿâàø  òè,  Ñàì - ñëåä òðèéñåò ãîäèíè. Òè ìå ïîçíàâàø, à Àðäåëèÿ âñå îùå
èìà  äà  óðåæäà  ñìåòêè  ñ  ìåí, òàêà ÷å çà íà÷àëî å äîáðå... íî èìà è íåùî
ìíîãî ïî-äîáðî. Òè çíàåø è çà Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ.
     - Íå çíàì îòêúäå...
     - Äà,  íå  çíàåø  îòêúäå çíàåø, è òîâà å îùå ïî-äîáðå. Çàùîòî òàéíèòå,
êîèòî  ñà  òîëêîâà  ëîøè,  ÷å  òðÿáâà äà ãè êðèåì è îò ñàìèòå ñåáå ñè... çà
íÿêîé êàòî Àðäåëèÿ Ëîðö - òîâà ñà íàé-äîáðèòå òàéíè îò âñè÷êè. Îñâåí òîâà -
âèæ  ïðåäèìñòâàòà  -  òè ñè ìëàä, æèâååø ñàì, íÿìàø áëèçêè ïðèÿòåëè. Òîâà å
âÿðíî, íàëè?
     - Äî  äíåñ  áèõ  êàçàë, ÷å å òàêà - êàçà Ñàì ñëåä ìîìåíòåí ðàçìèñúë. -
Áèõ  êàçàë,  ÷å  åäèíñòâåíèòå  ìè äîáðè ïðèÿòåëè, êîèòî ñúì èìàë, ñëåä êàòî
äîéäîõ  â  Äæúíêøúí ñèòè, ñà ñå ïðåìåñòèëè äðóãàäå. Íî ñåãà ñìÿòàì, ÷å òè è
Íàîìè  ñòå  ìîèòå  ïðèÿòåëè,  Äåéâ.  Ñìÿòàì, ÷å ñòå ìè íàèñòèíà ìíîãî äîáðè
ïðèÿòåëè. Íàé-äîáðèòå.
     - Áëàãîäàðÿ  òè  -  êàçà  Äåéâ, - íî òîâà íÿìà çíà÷åíèå, çàùîòî òÿ èìà
íàìåðåíèå  äà  óíèùîæè  è  ìåí,  è Ñàðà. Êîëêîòî ïîâå÷å - òîëêîâà ïî-äîáðå,
êàêòî  ìè áå êàçàëà âåäíúæ. Òðÿáâàò é ÷îâåøêè æèâîòè, çà äà ïðåêàðà âðåìåòî
ñè çà ïðîìÿíà... à ñúáóæäàíåòî çà íåÿ òðÿáâà ñúùî äà å âðåìå çà ïðîìÿíà.
     - Èñêàø  äà  êàæåø,  ÷å òÿ èìà íàìåðåíèå ïî íÿêàêúâ íà÷èí äà ïðèòåæàâà
Ñàì, òàêà ëè? - ïîïèòà Íàîìè.
     - Ìèñëÿ,  ÷å èñêàì äà êàæà íåùî ïîâå÷å îò òîâà, Ñàðà. Ìèñëÿ, ÷å òÿ èìà
íàìåðåíèå äà ðàçðóøè òîâà, êîåòî å âúòðå â Ñàì, êîåòî ãî ïðàâè Ñàì - ìèñëÿ,
÷å  èìà  íàìåðåíèå  äà  ãî  èç÷èñòè  ïî  íà÷èíà,  ïî êîéòî äåöàòà èç÷èñòâàò
òèêâèòå,  çà  äà  íàïðàâÿò  îò òÿõ êàðíàâàëíè ôåíåðè, è ñìÿòà äà ãî îáëå÷å,
êàêòî ÷îâåê îáëè÷à íîâ êîñòþì. À ñëåä êàòî òîâà ñòàíå - àêî ñòàíå, - òîé ùå
ïðîäúëæàâà  äà  èçãëåæäà  êàòî ìúæ íà èìå Ñàì Ïèéáúëñ, íî íÿìà äà áúäå âå÷å
ìúæ,  íå  ïîâå÷å,  îòêîëêîòî  Àðäåëèÿ  Ëîðö  íÿêîãà  å  áèëà æåíà. Èìà íåùî
íå÷îâåøêî,  íÿêàêâî  òî, êîåòî ñå êðèå ïîä êîæàòà é, è ìèñëÿ, ÷å âèíàãè ñúì
ãî  çíàåë. Òî å âúòðå... íî ñè îñòàâà âèíàãè âúíøíî. Îòêúäå å äîøëà Àðäåëèÿ
Ëîðö?  Êúäå  å  æèâÿëà,  ïðåäè  äà  äîéäå  â  Äæúíêøúí  ñèòè? Ìèñëÿ, ÷å àêî
ïðîâåðèòå, âñè÷êè ïðåïîðúêè, êîèòî å ïîêàçàëà íà ãîñïîäèí Ëàâèí, ùå èçëÿçàò
ëúæà è ÷å ùå ñå îêàæå, ÷å íèêîé â ãðàäà âñúùíîñò íå ÿ å ïîçíàâàë. Ìèñëÿ, ÷å
èìåííî  ëþáîïèòñòâîòî  íà Äæîí Ïàóúð ïî òîçè âúïðîñ å ðåøèëî ñúäáàòà ìó. Íî
ìèñëÿ,  ÷å  íÿêîãà  å  èìàëî  èñòèíñêà  Àðäåëèÿ Ëîðö... â Ïàñ Êðèñ÷úí, ùàòà
Ìèñèñèïè...  èëè  â  Õàðèñáúðã,  ùàòà  Ïåíñèëâàíèÿ...  èëè â Ïîðòëàíä, ùàòà
Ìåéí...  íî  òîâà  òî  ÿ å çàâëàäÿëî è ÿ å îáëÿêëî. Ñåãà òÿ èñêà äà íàïðàâè
âñè÷êî  îòíîâî.  Àêî  îñòàâèì  òîâà  äà  ñå  ñëó÷è, ìèñëÿ, ÷å ïî-êúñíî òàçè
ãîäèíà,  â  íÿêîé  äðóã  ãðàä, â Ñàí Ôðàíöèñêî, ùàòà Êàëèôîðíèÿ... èëè Áúò,
ùàòà  Ìîíòàíà...  èëè  Êèíãñòúí, ùàòà Ðîóä Àéëúíä... ùå ñå ïîÿâè ìúæ íà èìå
Ñàì  Ïèéáúëñ.  Ïîâå÷åòî õîðà ùå ãî õàðåñàò. Ùå ãî õàðåñàò îñîáåíî äåöàòà...
âúïðåêè  ÷å  ìîæå  áè  è  ùå  ñå  áîÿò îò íåãî - ïî íÿêàêúâ íà÷èí, êîéòî íå
ðàçáèðàò  è  çà  êîéòî  íå  ìîãàò  äà  ãîâîðÿò.  È, ðàçáèðà ñå, òîé ùå áúäå
áèáëèîòåêàð.



                                  Ãëàâà 12

                           Ïî âúçäóõà äî Äåìîéíñ


     1.

     Ñàì  ïîãëåäíà ÷àñîâíèêà ñè è îñòàíà ïîðàçåí, êàòî âèäÿ, ÷å å ïî÷òè òðè
ñëåäîáåä.  Äî  ïîëóíîù  îñòàâàõà ñàìî äåâåò ÷àñà, à òîãàâà ùåøå äà ñå âúðíå
âèñîêèÿò  ÷îâåê  ñúñ  ñðåáúðíèòå  î÷è. Èëè ùåøå äà ñå âúðíå Àðäåëèÿ Ëîðö. À
ìîæå áè è äâàìàòà.
     - Êàêâî  ñïîðåä  òåáå  òðÿáâà  äà  íàïðàâÿ,  Äåéâ? Äà îòèäà â ìåñòíîòî
ãðîáèùå, äà íàìåðÿ òðóïà íà Àðäåëèÿ è äà ïðîáîäà ñúðöåòî é ñ êîë?
     - Òîâà  áè  áèëî äîáúð íîìåð, ñòèãà äà ìîæåøå - îòâúðíà Äåéâ, - ïîíåæå
òàçè äàìà áåøå êðåìèðàíà.
     - Î!  -  êàçà  Ñàì.  Îáëåãíà  ñå  íàçàä  íà ñòîëà ñè ñ ëåêà áåçïîìîùíà
âúçäèøêà.
     Íàîìè îòíîâî ãî õâàíà çà ðúêàòà.
     - Âúâ  âñåêè ñëó÷àé íÿìà äà ïðàâèø íèùî ñàì - êàçà òÿ òâúðäî. - Ñïîðåä
Äåéâ  òÿ  èñêà  äà  ñå  ðàçïðàâè  ñ  íàñ, êàêòî è ñ òåá, íî òîâà ïî÷òè íÿìà
çíà÷åíèå. Êîãàòî ñè â áåäà, ïðèÿòåëèòå òè èäâàò íà ïîìîù. Íàëè ñà ïðèÿòåëè?
     Ñàì ïîâäèãíà ðúêàòà é äî óñòíèòå ñè è ÿ öåëóíà.
     - Áëàãîäàðÿ  òè  - íî íå çíàì êàêâî ìîæåø äà íàïðàâèø. Êàêòî è àç. Ìàé
íå ìîæåì äà íàïðàâèì íèùî. Îñâåí àêî... - Òîé ïîãëåäíà êúì Äåéâ ñ íàäåæäà. -
Îñâåí àêî èçáÿãàì?
     Äåéâ ïîêëàòè ãëàâà.
     - Òÿ  -  èëè  òî  - âèæäà. Êàçàõ òè âå÷å. Ïðåäïîëàãàì, ÷å àêî íàòèñíåø
ãàçòà  äîêðàé  è ÷åíãåòàòà íå òå õâàíàò, ïðåäè ïîëóíîù ùå óñïååø äà ñòèãíåø
ïî÷òè  äî Äåíâúð, íî êîãàòî èçëåçåø îò êîëàòà, Àðäåëèÿ Ëîðö ùå áúäå òàì, çà
äà  òå ïîçäðàâè. Èëè íà íÿêîå òúìíî ìÿñòî ïî ïúòÿ ùå âèäèø, ÷å íà ñåäàëêàòà
äî òåáå ñåäè Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé.
     Ìèñúëòà  çà  òîâà  -  áÿëîòî  ëèöå  è ñðåáúðíèòå î÷è, îñâåòåíè ñàìî îò
çåëåíàòà  ñâåòëèíà  íà  óðåäèòå  ïî  àðìàòóðíîòî  òàáëî  -  íàêàðàõà Ñàì äà
ïîòðåïåðè.
     - Òîãàâà êàêâî?
     - Ìèñëÿ,  ÷å  è äâàìàòà çíàåòå êàêâî òðÿáâà äà ñå íàïðàâè ïúðâî - êàçà
Äåéâ.  Òîé  äîïè  ÷àÿ  ñè  ñ  ëåä  è  îñòàâè  ÷àøàòà íà âåðàíäàòà. - Ïðîñòî
ïîìèñëåòå ìàëêî è ùå ðàçáåðåòå.
     Çà  èçâåñòíî  âðåìå  âñè÷êè  îñòàíàõà  òàêà,  çàãëåäàíè â åëåâàòîðà çà
çúðíî.  Â  óìà  íà  Ñàì öàðåøå îáúðêâàíå - âñè÷êî, êîåòî äîñòèãàøå äî íåãî,
áÿõà  ñàìî  îòäåëíè  îòêúñè  îò  èñòîðèÿòà  íà  Äåéâ  Äúíêàí  è  ãëàñúò  íà
Áèáëèîòå÷íèÿ  ïîëèöàé  ñ  íåãîâîòî  ñòðàííî ôúôëåíå, ñ äóìèòå: "Íå èñêàì äà
ñëóøàì èçâèíåíèÿòà âè... Èìàòå âðåìå äî ïîëóíîù... òîãàâà ùå äîéäà îòíîâî."
     Íî íà ëèöåòî íà Íàîìè èçâåäíúæ ñå èçïèñà ïðîñâåòëåíèå.
     - Ðàçáèðà ñå! - êàçà òÿ. - Êîëêî ãëóïàâî! Íî...
     Òÿ  çàäàäå  âúïðîñ  íà  Äåéâ, à êîãàòî Ñàì ðàçáðà çà êàêâî ñòàâà äóìà,
ñîáñòâåíèòå ìó î÷è ñå ðàçøèðèõà îò èçíåíàäà.
     - Äîêîëêîòî  ñè  ñïîìíÿì, â Äåìîéíñ èìà åäíî ìÿñòî - êàçà Äåéâ. - "Ïðè
Ïåë".  Àêî íÿêîé ìîæå äà ïîìîãíå, òî òîâà ñà òî÷íî òåçè õîðà. Çàùî íå èì ñå
îáàäèø, Ñàðà?


     2.

     Êîãàòî òÿ îòèäå äà ñå îáàæäà, Ñàì êàçà:
     - Äîðè  è  òå äà ìîãàò äà ïîìîãíàò, åäâà ëè áèõìå ìîãëè äà ñòèãíåì òàì
äî êðàÿ íà ðàáîòíîòî âðåìå. Ìèñëÿ, ÷å ìîãà äà ñå îïèòàì...
     - Íÿìàì  ïðåäâèä äà îòèäåòå ñ êîëà - êàçà Äåéâ. - Íå. Òè è Ñàðà òðÿáâà
äà îòèäåòå íà ëåòèùåòî â Ïðîâúðáèÿ.
     Ñàì ïðåìèãà.
     - Íå çíàåõ, ÷å â Ïðîâúðáèÿ èìà ëåòèùå.
     Äåéâ ñå óñìèõíà.
     - Å...  àç  ìàëêî  ïðåóâåëè÷àâàì. Èìà ïîëîâèí ìèëÿ íàáèòà ïðúñò, êîÿòî
Ñòàí Ñîóìñ íàðè÷à ïèñòà. Â àíòðåòî íà Ñòàí ñå íàìèðà êàíòîðàòà íà "×àðòúðíè
ïîëåòè  íà Àéîâà". Òè è Ñàðà ùå ìó ñå îáàäèòå. Òîé èìà åäèí ìàëúê "Íàâàõî".
Ùå âè çàêàðà äî Äåìîéíñ è ùå âè âúðíå äî îñåì ÷àñà - íàé-êúñíî äî äåâåò.
     - À àêî íå å òàì?
     - Òîãàâà  ùå ñå îïèòàìå äà èçìèñëèì íåùî äðóãî. Íî ìèñëÿ, ÷å ùå å òàì.
Åäèíñòâåíîòî  íåùî,  êîåòî îáè÷à ïîâå÷å îò ëåòåíåòî, å çåìåäåëèåòî, à äîéäå
ëè  ïðîëåòòà,  ôåðìåðèòå íå ÷àêàò äúëãî. Âåðîÿòíî ùå âè êàæå, ÷å íå ìîæå äà
âè  çàêàðà  çàðàäè  ãðàäèíàòà ñè è ÷å ïðåäè íÿêîëêî äíè ñè å óðåäèë ñðåùà ñ
ìîì÷åòî  íà Êàðòúð äà ìó ïîìîãíå â ðàáîòàòà. Àêî ãî êàæå, çàÿâåòå ìó, ÷å âè
èçïðàùà  Äåéâ  Äúíêàí  è  ÷å  Äåéâ  å  êàçàë,  ÷å  å  âðåìå  äà ñè ïëàòè çà
áåéçáîëíèòå òîïêè. Ùå çàïîìíèø ëè?
     - Äà, íî êàêâî îçíà÷àâà òîâà?
     - Íå  òå  çàñÿãà  -  êàçà Äåéâ. - Òîé ùå âè çàêàðà - òîâà å âàæíîòî. À
êîãàòî âè âúðíå, íÿìà íóæäà äà èäâàòå òóê. Êàðàéòå íàïðàâî â ãðàäà.
     Ñàì ïî÷óâñòâà, êàê â òÿëîòî ìó çàïî÷íà äà ñå ïðîêðàäâà óæàñ.
     - Â áèáëèîòåêàòà?
     - Òî÷íî òàêà.
     - Äåéâ, òîâà, êîåòî Íàîìè êàçà çà ïðèÿòåëèòå, å ìíîãî õóáàâî - ìîæå áè
äîðè å âÿðíî, - íî ìèñëÿ, ÷å îòòóê íàòàòúê àç òðÿáâà äà ïîåìà íåùàòà. Íèêîé
îò  âàñ  äâàìàòà  íå  òðÿáâà  äà ñå çàáúðêâà. Àç ñúì âèíîâåí, ÷å ÿ âúçáóäèõ
îòíîâî...
     Äåéâ ñå ïðîòåãíà è ñòèñíà êèòêàòà íà Ñàì ñ èçíåíàäâàùà ñèëà.
     - Àêî  íàèñòèíà  ìèñëèø òàêà, çíà÷è íå ñè ÷óë íèòî äóìà îò òîâà, êîåòî
êàçàõ. Òè íå ñè âèíîâåí çà íèùî. Íà ìîÿòà ñúâåñò òåæè ñìúðòòà íà Äæîí Ïàóúð
è äâåòå  äåöà  -  äà  íå ãîâîðèì çà óæàñèòå, êîèòî ñà ïðåæèâåëè ìíîãî äðóãè
äåöà,  -  íî  è  àç  íå ñúì âèíîâåí. Íàèñòèíà íå ñúì. Íå ñúì ñòàíàë íàðî÷íî
êîìïàíüîí íà Àðäåëèÿ Ëîðö, êàêòî íå ñúì áèë íàðî÷íî àëêîõîëèê â ïðîäúëæåíèå
íà  òðèéñåò  ãîäèíè.  È äâåòå íåùà ïðîñòî ñå ñëó÷èõà. Íî òÿ ìè èìà çúá è ùå
äîéäå  äà  ñè  îòìúñòè,  Ñàì. Àêî íå ñúì ñ òåáå, êîãàòî äîéäå, òÿ ùå ïîñåòè
ïúðâî  ìåí.  È íÿìà äà ñúì åäèíñòâåíèÿò, êîãîòî ùå ïîñåòè. Ñàðà áåøå ïðàâà,
Ñàì.  Íå, íèå ñ íåÿ òðÿáâà äà ñìå äî òåá, çà äà òå çàùèòèì - òðèìàòà òðÿáâà
äà  ñìå åäèí äî äðóã, çà äà ñå çàùèòàâàìå. Àêî Àðäåëèÿ îùå íå çíàå òîâà, òÿ
ùå  ãî  íàó÷è  âåäíàãà,  ùîì ñå ïîÿâè. Òÿ ïëàíèðà äà íàïóñíå Äæúíêøúí ñèòè,
ïðåâúðíàòà â òåá, Ñàì. Ìèñëèø ëè, ÷å ùå îñòàâè äà èìà íÿêîé, êîéòî çíàå êîÿ
å òÿ?
     - Íî...
     - Íî  íèùî  - êàçà Äåéâ. - Â êðàÿ íà êðàèùàòà âñè÷êî ñå ñâåæäà äî åäèí
íàèñòèíà ïðîñò èçáîð, êîéòî äîðè åäèí ñòàð ïèÿíèöà êàòî ìåí ìîæå äà ðàçáåðå
- èëè òðÿáâà äà áúäåì çàåäíî, èëè ùå óìðåì â ðúöåòå é.
     Òîé ñå íàâåäå íàïðåä.
     - Àêî  èñêàø  äà  ñïàñèø  Ñàðà  îò Àðäåëèÿ, Ñàì, íåäåé äà ñå ïðàâèø íà
ãåðîé,  à çàïî÷íè äà ñè ñïîìíÿø êîé å òâîÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé. Íàëàãà ñå.
Çàùîòî  íå  âÿðâàì,  ÷å  Àðäåëèÿ ìîæå äà õâàíå ïðîñòî êîãîòî è äà å. Â òàçè
ðàáîòà  èìà  ñàìî åäíî ñúâïàäåíèå, íî òî å óáèéñòâåíî - íÿêîãà è òè ñè èìàë
Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé. È òðÿáâà äà ñè âúçñòàíîâèø òîçè ñïîìåí.
     - Îïèòàõ ñå - êàçà Ñàì è çíàåøå, ÷å òîâà å ëúæà.
     Çàùîòî âñåêè ïúò, êîãàòî óìúò ìó ñå âðúùàøå êúì
     (åëà ñ ìåí, ñèíêî... àç ñúì ïîëèöàé)
     îíçè  ãëàñ, òîé ñå ñòðÿñêàøå. Óñåùàøå âêóñ íà ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè,
êîèòî íèêîãà íå áåøå ÿë è âèíàãè áåøå ìðàçèë... è òîâà áåøå âñè÷êî.
     - Òðÿáâà äà îïèòàø ïî-óñèëåíî - êàçà Äåéâ, - èíà÷å íÿìà íàäåæäà.
     Ñàì  ïîå äúëáîêî âúçäóõ è ãî èçïóñíà îòíîâî. Ðúêàòà íà Äåéâ ãî äîêîñíà
ïî òèëà è ëåêî ãî ñòèñíà.
     - Òîâà  å êëþ÷úò - êàçà Äåéâ. - Ìîæå äîðè äà îòêðèåø, ÷å òîâà å êëþ÷úò
êúì âñè÷êî, êîåòî òå å áåçïîêîèëî â æèâîòà òè. Êúì ñàìîòàòà è òúãàòà òè.
     Ñàì ãî ïîãëåäíà èçíåíàäàí. Äåéâ ñå óñìèõíà.
     - Î,  äà  -  êàçà òîé. - Òè ñè ñàìîòåí, òúæåí è ñè îòêúñíàò îò äðóãèòå
õîðà.  Ïðèêàçêèòå,  êîèòî ãîâîðèø, ñà õóáàâè, íî è òè íå ñè âÿðâàø. Äî äíåñ
àç  íå  áÿõ íèùî çà òåá îñâåí Ìðúñíèÿ Äåéâ, êîéòî èäâà äà ñúáèðà âåñòíèöèòå
òè  âñåêè  ìåñåö,  íî  ÷îâåê êàòî ìåí âèæäà ìíîãî, Ñàì. À òîâà ñòèãà, çà äà
îïîçíàåø ÷îâåê.
     - Êëþ÷úò  êúì âñè÷êî - ðàçìèøëÿâàøå Ñàì. ×óäåøå ñå äàëè íàèñòèíà ìîãàò
äà  ñúùåñòâóâàò  òàêèâà  ñïîñîáíîñòè, êàòî ñå èçêëþ÷àò ïîïóëÿðíèòå ðîìàíè è
ôèëìè íà ñåäìèöàòà, êîèòî ãúìæàõà îò ñìåëè ïñèõèàòðè è ðàçñòðîåíè ïàöèåíòè.
     - Íàèñòèíà  - íàñòîÿâàøå Äåéâ. - Ïîäîáíè íåùà ñà óæàñíè ñúñ ñèëàòà ñè,
Ñàì.  Íå  òå  îáâèíÿâàì,  ÷å íå èñêàø äà ãî òúðñèø. Íî òè ìîæåø, àêî èñêàø.
Òðÿáâà äà íàïðàâèø òîçè èçáîð.
     - Òèÿ íåùà äà íå ñè ãè íàó÷èë â ÀÀ, Äåéâ?
     Äåéâ ñå óñìèõíà.
     - Å, è òàì ó÷àò íà òÿõ - êàçà òîé, - íî ìèñëÿ, ÷å âèíàãè ñúì ãî çíàåë.
     Íàîìè ñå âúðíà íà âåðàíäàòà. Óñìèõâàøå ñå è î÷èòå é áëåñòÿõà.
     - Íå å ëè ïðåêðàñíà? - ïîïèòà òèõî Äåéâ.
     - Äà  - êàçà Ñàì. - Íàèñòèíà. - Òîé ðàçáðà äâå íåùà: ÷å ñå âëþáâà è ÷å
Äåéâ Äúíêàí ãî çíàå.


     3.

     - Òîëêîâà äúëãî ïðîâåðÿâàõà, ÷å ÷àê ñå ðàçòðåâîæèõ - íî èìàìå êúñìåò.
     - Äîáðå  -  êàçà  Äåéâ.  -  Òîãàâà âèå äâàìàòà îòèâàòå ïðè Ñòàí Ñîóìñ.
Áèáëèîòåêàòà âñå îùå ëè ðàáîòè, äî îñåì ïðåç ó÷åáíàòà ãîäèíà, Ñàðà?
     - Äà - ñèãóðíà ñúì.
     - Òîãàâà ùå ñúì òàì êúì ïåò ÷àñà. Ùå ñå ñðåùíåì îòçàä, êúäåòî èìà åäíà
òîâàðíà  ïëàòôîðìà  -  ìåæäó îñåì è äåâåò. Îêîëî îñåì ùå å ïî-äîáðå - è ïî-
áåçîïàñíî. Çà Áîãà - îïèòàéòå ñå äà íå çàêúñíÿâàòå.
     - Êàê ùå âëåçåì âúòðå? - ïîïèòà Ñàì.
     - Àç ùå ñå ïîãðèæà çà òîâà, íå ñå áåçïîêîé. Ïðîñòî òðúãâàéòå.
     - Ìîæå áè òðÿáâàøå äà ñå îáàäèì íà îíçè... íà Ñîóìñ, îòòóê - êàçà Ñàì.
- Äà ïðîâåðèì äàëè ñè å âêúùè.
     Äåéâ ïîêëàòè ãëàâà.
     - Íÿìà äà èìà ïîëçà. Æåíàòà íà Ñàì ãî íàïóñíà çàðàäè äðóã ïðåäè ÷åòèðè
ãîäèíè  -  òâúðäåøå, ÷å áèë æåíåí çà ðàáîòàòà ñè, êîåòî âèíàãè å áèëî äîáðî
èçâèíåíèå  çà  æåíà,  êîÿòî  ñå ÷óäè êàê äà èçáÿãà. Íÿìàò äåöà. Òîé ùå áúäå
îòâúí íà íèâàòà ñè. Õàéäå, òðúãâàéòå. Äåíÿò ìèíàâà.
     Íàîìè ñå íàâåäå è öåëóíà Äåéâ ïî áóçàòà.
     - Áëàãîäàðèì òè, ÷å íè ðàçêàçà - êàçà òÿ.
     - Ðàäâàì ñå, ÷å ãî íàïðàâèõ. Ïî÷óâñòâàõ ñå ìíîãî ïî-äîáðå.
     Ñàì  ïîíå÷è  äà  ñòèñíå  ðúêà  íà Äåéâ, ïîñëå ñå îòêàçà. Íàâåäå ñå êúì
ñòàðåöà è ãî ïðåãúðíà.


     4.

     Ñòàí  Ñîóìñ áåøå âèñîê, ìúðøàâ ÷îâåê ñúñ ñúðäèòè î÷è, êîèòî ñâåòåõà íà
ñïîêîéíîòî ìó ëèöå - ÷îâåê, êîéòî âå÷å èìàøå ëåòåí çàãàð íà êîæàòà, âúïðåêè
÷å  êàëåíäàðíàòà  ïðîëåò áåøå îùå â ïúðâèÿ ñè ìåñåö. Ñàì è Íàîìè ãî îòêðèõà
íà  íèâàòà çàä êúùàòà ìó òî÷íî êàêòî èì áåøå êàçàë Äåéâ. Íà øåéñåò ìåòðà îò
òðàêòîðà, ÷èéòî ìîòîð ðàáîòåøå, Ñàì âèäÿ íåùî êàòî ÷åðåí ïúò... íî òúé êàòî
íà  åäèíèÿ  ìó  êðàé  èìàøå  ìàëúê ñàìîëåò, ïîêðèò ñ áðåçåíò, à íà äðóãèÿ -
âåòðîïîêàçàòåë,  êîéòî  ñå  ðàçâÿâàøå íà ðúæäÿñàë ïèëîí, òîé ïðåäïîëîæè, ÷å
òî÷íî òîâà å åäèíñòâåíàòà ïèñòà íà ëåòèùåòî íà Ïðîâúðáèÿ.
     - Íÿìà  äà ñòàíå - êàçà Ñîóìñ. - Òàçè ñåäìèöà èìàì äà îáðúùàì ïåòäåñåò
àêðà è íèêîé îñâåí ìåí íå ìîæå äà ãî íàïðàâè. Òðÿáâàøå äà ìè ñå îáàäèòå äâà-
òðè äíè ïðåäâàðèòåëíî.
     - Ñëó÷àÿò å ñïåøåí - êàçà Íàîìè. - Íàèñòèíà, ãîñïîäèí Ñîóìñ.
     Òîé âúçäúõíà è ðàçïåðè ðúöå, ñÿêàø èñêàøå äà îáõâàíå öÿëàòà ôåðìà.
     - Çíàåòå ëè êàêâî çíà÷è ñïåøåí ñëó÷àé? - ïîïèòà òîé. - Ñïåøåí ñëó÷àé å
òîâà,  êîåòî ïðàâèòåëñòâîòî ïðàâè íà ôåðìè êàòî òàçè è íà õîðà êàòî ìåí. Òî
å ñïåøåí ñëó÷àé. Âèæòå, â Ñèäàð Ðàïèäñ èìà åäèí ÷îâåê, êîéòî áè ìîãúë...
     - Íÿìàìå âðåìå äà îòèäåì â Ñèäàð Ðàïèäñ - êàçà Ñàì. - Äåéâ íè êàçà, ÷å
âåðîÿòíî ùå êàæåòå...
     - Äåéâ? - êàçà Ñòàí Ñîóìñ. - Äåéâ êîé?
     - Äúíêàí.  Çàðú÷à  ìè  äà  âè  êàæà,  ÷å  å  âðåìå  äà  ñè  ïëàòèòå çà
áåéçáîëíèòå òîïêè.
     Ñîóìñ  ñâúñè  âåæäè.  Ðúöåòå  ìó  ñå  ñâèõà  â  þìðóöè è çà ìèã Ñàì ñè
ïîìèñëè,  ÷å  òîçè  ÷îâåê  ùå  ñå íàõâúðëè âúðõó òÿõ. Ïîñëå èçâåäíúæ òîé ñå
ðàçñìÿ è ïîêëàòè ãëàâà.
     - Ñëåä òîëêîâà ãîäèíè Äåéâ èçëèçà îò ãîðàòà ñ ðàçïèñêà çà äúëã â ðúêà!
Ïî äÿâîëèòå!
     Òîé  òðúãíà  êúì  òðàêòîðà.  Äîêàòî  âúðâåøå,  îáúðíà  ãëàâà êúì òÿõ è
èçâèêà, çà äà ãî ÷óÿò ïðåç áîäðèÿ ãðîõîò íà ìàøèíàòà.
     - Òðúãíåòå  êúì  ñàìîëåòà,  äîêàòî  àç  ìàõíà  òîâà  íåùî!  Âíèìàâàéòå
ìî÷óðèùåòî íàêðàÿ íà ïèñòàòà äà íå âè ãëúòíå îáóâêèòå!
     Ñîóìñ  âêëþ÷è òðàêòîðà íà ñêîðîñò. Òðóäíî áåøå äà ñå êàæå â öåëèÿ òîçè
øóì, íî Ñàì ïîìèñëè, ÷å òîé âñå îùå ñå ñìåå.
     - Ìèñëåõ  ñè,  ÷å  îíçè ñòàð íåãîäíèê ùå óìðå, ïðåäè äà ñå ðàçïëàòÿ çà
äúëãà ñè!
     Òðàêòîðúò  ñ  ðåâ  ïðåìèíà  ïîêðàé òÿõ è ñå îòïðàâè êúì õàìáàðà. Ñàì è
Íàîìè ñå ñïîãëåäàõà.
     - Çà êàêâî ñòàâàøå äóìà? - ïîïèòà Íàîìè.
     - Íå  çíàì.  Äåéâ  íå  ïîèñêà  äà  ìè  êàæå.  -  Òîé  é ïîäàäå ðúêà. -
Ãîñïîæèöå, áèõòå ëè ïîâúðâåëè ñ ìåí?
     Òÿ ÿ ïîå.
     - Áëàãîäàðÿ, ãîñïîäèíå.
     Íàïðàâèõà  îïèò äà çàîáèêîëÿò òðåñàâèùåòî, çà êîåòî èì áåøå êàçàë Ñòàí
Ñîóìñ, íî íå óñïÿõà íàïúëíî. Êðàêúò íà Íàîìè çàòúíà äî ãëåçåíà, à êîãàòî òÿ
ãî èçäúðïà, êàëòà çàäúðæà îáóâêàòà é. Ñàì ñå íàâåäå, âçå ÿ, ïîñëå âçå Íàîìè
íà ðúöå.
     - Ñàì, íå! - èçâèêà òÿ è èçáóõíà â ñìÿõ - Ùå ñè ñ÷óïèø êðúñòà!
     - Íÿìà - êàçà òîé. - Òè ñè ëåêà.
     Òÿ  áåøå  ëåêà...  è  èçâåäíúæ ãëàâàòà ìó ñúùî îëåêíà. Òîé ÿ îòíåñå ïî
òåðàñèðàíèÿ  íàñèï  íà  ïèñòàòà  äî ñàìîëåòà è ÿ ïîñòàâè íà êðàêà. Î÷èòå íà
Íàîìè ãî ïîãëåäíàõà ñïîêîéíî, îñâåòåíè îò íÿêàêâà âúòðåøíà ñâåòëèíà. Áåç äà
ìèñëè, òîé ñå íàâåäå è ÿ öåëóíà. Ñëåä ìèã òÿ îáâè ñ ðúöå âðàòà ìó è ñúùî ãî
öåëóíà.
     Êîãàòî îòíîâî ÿ ïîãëåäíà, åäâà ñè ïîåìàøå äúõ. Íàîìè ñå óñìèõâàøå.
     - Ìîæåø äà ìå íàðè÷àø Ñàðà, êîãàòî ïîèñêàø - êàçà òÿ.
     Ñàì ñå çàñìÿ è îòíîâî ÿ öåëóíà.


     5.

     Äà  ïúòóâàø  â  "Íàâàõî",  ïèëîòèðàí îò Ñòàí Ñîóìñ, áåøå êàòî äà êàðàø
ïîäñêà÷àùà  ïðú÷êà  "ïîãî".  Òå  ïîäñêà÷àõà  íàãîðå-íàäîëó  ïîä ïîðèâèòå íà
ïðîëåòíèÿ  âÿòúð  è  Ñàì  åäèí èëè äâà ïúòè ñè ïîìèñëè, ÷å ìîãàò äà èçìàìÿò
Àðäåëèÿ ïî íà÷èí, êîéòî íå áè ïðåäâèäèëî è îíîâà ñòðàííî ñúùåñòâî - êàòî ñå
ðàçìàæàò âúðõó öàðåâè÷íèòå íèâè íà Àéîâà.
     Ñòàí Ñîóìñ íå èçãëåæäàøå ðàçòðåâîæåí - òîé ïååøå íà âúçìîæíî íàé-âèñîê
ãëàñ  ðàçíè  ñòàðè  ïåñíè,  êàòî  "Ñëàäêàòà  Ñþ" è "Òðîòîàðèòå íà Íþ Éîðê",
äîêàòî  ñàìîëåòúò  ñå  íîñåøå  íà  òëàñúöè êúì Äåìîéíñ. Íàîìè áåøå ñëèñàíà,
ãëåäàøå  ïðåç  ïðîçîðåöà  êúì  ïúòèùàòà,  íèâèòå  è  êúùèòå ïîä òÿõ ñ ðúöå,
âäèãíàòè îòñòðàíè íà î÷èòå, çà äà çàñåí÷è áëÿñúêà.
     Íàé-ïîñëå Ñàì ÿ ïîòóïà ïî ðàìîòî.
     - Äúðæèø  ñå  ñÿêàø íèêîãà íå ñè ëåòÿëà ñúñ ñàìîëåò! - èçâèêà òîé ïðåç
æóæåíåòî íà ìîòîðà.
     Òÿ ñå îáúðíà çà ìàëêî êúì íåãî è ñå óõèëè êàòî ïðåõëàñíàòà ó÷åíè÷êà.
     - Íå ñúì! - È âåäíàãà ïàê ñå îáúðíà êúì ïðîçîðåöà.
     - Ïî  äÿâîëèòå!  -  êàçà  Ñàì  è  êîãàòî ñàìîëåòúò çàïî÷íà îùå åäèí îò
ãèãàíòñêèòå ñè, ïîðèâèñòè ñêîêîâå, çàòåãíà êîëàíà ñè.


     6.

     Êîãàòî  "Íàâàõî"-òî  ñå  ñïóñíà  îò  íåáåòî è ñå ïðèçåìè íà îáëàñòíîòî
ëåòèùå  â Äåìîéíñ, áåøå ÷åòèðè è äâàéñåò. Ñòàí äîêàðà ñàìîëåòà äî òåðìèíàëà
íà  ãðàæäàíñêàòà  àâèàöèÿ,  ñïðÿ  ìîòîðà,  ïîñëå îòâîðè âðàòàòà. Ñàì îñòàíà
ìàëêî  óäèâåí îò ïðèëèâà íà ðåâíîñò, êîéòî èçïèòà, êîãàòî Ñîóìñ õâàíà Íàîìè
ïðåç êðúñòà, çà äà é ïîìîãíå äà ñëåçå.
     - Áëàãîäàðÿ  -  êàçà  çàäúõàíî òÿ. Áóçèòå é ñå áÿõà èç÷åðâèëè ñèëíî, à
î÷èòå é òàíöóâàõà. - Áåøå ÷óäåñíî!
     Ñîóìñ  ñå  óñìèõíà  è  â òîçè ìîìåíò èçãëåæäàøå íà ÷åòèðèéñåò, à íå íà
øåéñåò.
     - Âèíàãè  ñúì îáè÷àë äà ëåòÿ è òîâà å ïî-õóáàâî, îòêîëêîòî äà èçìú÷âàì
áúáðåöèòå  ñè  íà  îíçè  òðàêòîð... èñòèíà âè êàçâàì. - Ïîãëåäíà êúì Ñàì. -
Ìîæåòå  ëè äà ìè êàæåòå êàêâî òîëêîâà ñïåøíî èìà? Àêî ìîãà, ùå âè ïîìîãíà -
äúëæà íà Äåéâ ïîâå÷å îò åäèí ïîäñêîê îò Ïðîâúðáèÿ äî Äåìîéíñ è îáðàòíî.
     - Òðÿáâà äà îòèäåì â ãðàäà - êàçà Ñàì - íà åäíî ìÿñòî, êîåòî ñå íàðè÷à
"Êíèæàðíèöà íà Ïåë". Òå íè ïàçÿò íÿêîëêî êíèãè.
     Ñòàí ãè ïîãëåäíà ñ ðàçøèðåíè î÷è.
     - Êàê êàçàõòå?
     - Íà Ïåë...
     - Ïîçíàâàì  ÿ  - êàçà òîé. - Îòïðåä ñà íîâèòå êíèãè, îòçàä ñà ñòàðèòå.
Íà  ðåêëàìèòå  ïèøå  "Íàé-ãîëåìèÿò  èçáîð  â Ñðåäíèÿ çàïàä". Òîâà, êîåòî ñå
îïèòâàì  äà  èçÿñíÿ,  å  ñëåäíîòî:  âèå  ìå îòêúñíàõòå îò ãðàäèíàòà è àç âè
äîêàðàõ ÷àê äîòóê, çà äà âçåìåòå íÿêàêâè êíèãè!
     - Òå  ñà ìíîãî âàæíè êíèãè, ãîñïîäèí Ñîóìñ - êàçà Íàîìè. Òÿ ãî äîêîñíà
ïî ãðóáàòà ìó ôåðìåðñêà ðúêà. - Òî÷íî ñåãà òå ñà ìîæå áè íàé-âàæíîòî íåùî â
æèâîòà çà ìåí... è çà Ñàì.
     - Ñúùî è çà Äåéâ - êàçà Ñàì.
     - Àêî  ìè  êàæåòå  êàêâî  ñòàâà  -  ïîïèòà  Ñîóìñ,  - ùå ìîãà ëè äà ãî
ðàçáåðà?
     - Íå - êàçà Ñàì.
     - Íå - ñúãëàñè ñå Íàîìè è åäâà ñå óñìèõíà.
     Ñîóìñ  èçïóñíà  äúëáîêà  âúçäèøêà  ïðåç  íîçäðèòå  ñè  è  ïúõíà ðúöå â
äæîáîâåòå íà ïàíòàëîíèòå ñè.
     - Å, ïðåäïîëàãàì, ÷å íå å òîëêîâà âàæíî. Çàäúëæåí ñúì íà Äåéâ îò äåñåò
ãîäèíè è å èìàëî ñëó÷àè, êîãàòî òîâà äîñòà ìè å òåæàëî. - Ëèöåòî ìó ñâåòíà.
- È  óñïÿõ  äà  ïîâîçÿ  òàçè  ìëàäà  äàìà  çà  ïðúâ  ïúò  ïðåç  æèâîòà é. À
åäèíñòâåíîòî,  êîåòî  å  ïî-êðàñèâî îò ìîìè÷å ñëåä ïúðâèÿ é ïîëåò, å ìîìè÷å
ñëåä ïúðâîòî é...
     Òîé ñïðÿ è çàèçòðèâà êàëòà îò îáóâêèòå ñè. Íàîìè òàêòè÷íî ñå çàãëåäà â
õîðèçîíòà.  Òî÷íî òîãàâà ñå äîáëèæè åäíà öèñòåðíà. Ñîóìñ áúðçî îòèäå äî íåÿ
è çàïî÷íà äúëúã ðàçãîâîð ñ øîôüîðà.
     - Íàïðàâèëà  ñè  ãîëÿìî  âïå÷àòëåíèå  íà íàøèÿ áåçñòðàøåí ïèëîò - êàçà
Ñàì.
     - Ìîæå  è  äà  å  òàêà  - êàçà òÿ. - ×óâñòâàì ñå ÷óäåñíî, Ñàì. Íå å ëè
ëóäîñò?
     Òîé ïðèáðà åäèí íåïîñëóøåí êè÷óð êîñà çàä óõîòî é.
     - Áåøå ëóä äåí. Íàé-ëóäèÿò äåí, îòêàêòî ñå ïîìíÿ.
     Íî  òîãàâà  çàãîâîðè  âúòðåøíèÿò ìó ãëàñ - òîé èçëåçå îò îíîâà äúëáîêî
ìÿñòî,  êúäåòî  âñå  îùå  ñå êðèåõà è äðóãè âàæíè íåùà - è ìó êàçà, ÷å íå å
ñúâñåì ïðàâ. Èìàøå åäèí äðóã äåí, êîéòî áåøå íå ïî-ìàëêî ëóä. Ïî-ëóä. Äåíÿò
íà "×åðíàòà ñòðåëà" è ÷åðâåíèòå äúâ÷àùè áîíáîíè.
     Â íåãî îòíîâî ñå íàäèãíà îíàçè ñòðàííà, ñïîäàâåíà ïàíèêà è òîé çàòâîðè
óøèòå ñè çà òîçè ãëàñ.
     "Àêî  èñêàø  äà  ñïàñèø  Ñàðà  îò  Àðäåëèÿ, Ñàì, íåäåé äà ñå ïðàâèø íà
ãåðîé, à çàïî÷íè äà ñè ñïîìíÿø êîé å òâîÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé.
     Íå! Íå ìîãà! Íå òðÿáâà!
     Òðÿáâà äà âúðíåø òîçè ñïîìåí.
     Íå òðÿáâà! Íå å ïîçâîëåíî!
     Òðÿáâà äà îïèòàø ïî-óñèëåíî èëè íÿìà íàäåæäà."
     - Íàèñòèíà òðÿáâà äà ñè îòèäà âêúùè - ïðîìúðìîðè Ñàì Ïèéáúëñ.
     Íàîìè,  êîÿòî  áåøå ñå îòäàëå÷èëà, çà äà ðàçãëåäà êðèëàòà íà "Íàâàõî"-
òî, ãî ÷ó è ñå âúðíà.
     - Êàçà ëè íåùî?
     - Íèùî. Íÿìà çíà÷åíèå.
     - Èçãëåæäàø ìíîãî áëåä.
     - Ìíîãî ñúì íàïðåãíàò - êàçà ðàçäðàçíåíî òîé.
     Ñòàí Ñîóìñ ñå âúðíà è ïîñî÷è ïðåç ðàìî ñ ïàëåö âîäà÷à íà öèñòåðíàòà.
     - Äîóñúí êàçâà, ÷å ìîæå äà ìè äàäå íà çàåì êîëàòà ñè. Àç ùå âè çàêàðàì
äî ãðàäà.
     - Ìîæåì äà ïîâèêàìå òàêñè - çàïî÷íà Ñàì.
     Íàîìè êëàòåøå ãëàâà.
     - Íÿìà âðåìå çà òîâà - êàçà òÿ, - Áëàãîäàðÿ âè ìíîãî, ãîñïîäèí Ñîóìñ.
     - À, ïî äÿâîëèòå - êàçà Ñîóìñ è ïîñëå õâúðëè êúì íåÿ ìîì÷åøêà óñìèâêà.
- Ìîæåòå  äà  ìå  íàðè÷àòå Ñòàí. Äà âúðâèì. Äîóñúí êàçâà, ÷å èìàëî ôðîíò íà
íèñêî íàëÿãàíå, êîéòî èäâàë îò Êîëîðàäî. Èñêàì äà ñå âúðíà â Äæúíêøúí ñèòè,
ïðåäè äà å çàïî÷íàë äúæäúò.


     7.

     Êíèæàðíèöàòà  íà Ïåë áåøå ãîëÿìà ïîñòðîéêà, ïîäîáíà íà õàìáàð, íà êðàÿ
íà  òúðãîâñêàòà ÷àñò íà Äåìîéíñ - ïúëíà ïðîòèâîïîëîæíîñò íà êíèæàðíèöèòå îò
ïåøåõîäíàòà çîíà. Íàîìè ïîïèòà çà Ìàéê. Íàñî÷èõà ÿ êúì áþðîòî çà îáñëóæâàíå
íà  êëèåíòèòå  - ãèøå, êîåòî ñòîåøå êàòî ìèòíè÷åñêà áóäêà ìåæäó ñåêöèÿòà, â
êîÿòî ñå ïðîäàâàõà íîâè êíèãè, è ïî-ãîëÿìàòà, â êîÿòî ñå ïðîäàâàõà ñòàðè.
     - Êàçâàì ñå Íàîìè Õèãèíñ. Ñ âàñ ëè ãîâîðèõìå äíåñ ïî òåëåôîíà?
     - À,  äà  -  êàçà  Ìàéê.  Ðàçðîâè  ñå â åäèí îò çàäðúñòåíèòå ðàôòîâå è
èçâàäè  äâå  êíèãè.  Åäíàòà  áåøå "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä", à
äðóãàòà - "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" ïîä ðåäàêöèÿòà íà Êåíò Àäåëìåí. Íèêîãà ïðåç
æèâîòà ñè Ñàì Ïèéáúëñ íå áåøå ñå ðàäâàë òîëêîâà îò âèäà íà äâå êíèãè è åäâà
óñòîÿ  íà  èìïóëñà äà ãè ãðàáíå îò ðúöåòå íà ïðîäàâà÷à è äà ãè ïðèòèñíå êúì
ãúðäèòå ñè.
     - "Ëþáèìè  ñòèõîâå"  å ëåñíà - êàçà Ìàéê, - íî "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" å
èç÷åðïàíà.  Ïðåäïîëàãàì,  ÷å  "Êíèæàðíèöàòà íà Ïåë" å åäèíñòâåíàòà îòòóê äî
Äåíâúð,   â  êîÿòî  èìà  òîëêîâà  äîáúð  åêçåìïëÿð...  îñâåí  áèáëèîòå÷íèòå
åêçåìïëÿðè, ðàçáèðà ñå.
     - È äâåòå ìè èçãëåæäàò îòëè÷íè - êàçà ðàçâúëíóâàíî Ñàì.
     - Çà ïîäàðúê ëè ñà ïðåäíàçíà÷åíè?
     - Íåùî òàêîâà.
     - Ìîæåì  äà  âè  ãè  îïàêîâàìå êàòî ïîäàðúê, àêî æåëàåòå - ùå ñòàíå çà
ñåêóíäè.
     - Íå å íåîáõîäèìî - êàçà Íàîìè.
     Îáùàòà  öåíà  íà  äâåòå  êíèãè  áåøå äâàéñåò è äâà äîëàðà è ïåòäåñåò è
ñåäåì öåíòà.
     - Íå  ìîãà  äà  ïîâÿðâàì - êàçà Ñàì, êîãàòî èçëÿçîõà îò êíèæàðíèöàòà è
òðúãíàõà êúì ìÿñòîòî, êúäåòî Ñòàí Ñîóìñ áåøå ïàðêèðàë âçåòàòà íà çàåì êîëà.
Òîé  äúðæåøå  òîðáàòà  çäðàâî  â  ðúêà. - Íå ìîãà äà ïîâÿðâàì, ÷å å òîëêîâà
ïðîñòî... ñàìî äà ñå âúðíàò êíèãèòå.
     - Íå ñå ðàäâàé îùå - êàçà Íàîìè. - Íÿìà äà áúäå ïðîñòî.


     8.

     Äîêàòî êàðàõà îáðàòíî êúì ëåòèùåòî, Ñàì ïîïèòà Ñòàí Ñîóìñ äàëè íå ìîæå
äà èì ðàçêàæå çà Äåéâ è áåéçáîëíèòå òîïêè.
     - Àêî å íåùî ëè÷íî, íåäåéòå. Ïðîñòî ñúì ëþáîïèòåí.
     Ñîóìñ ïîãëåäíà êúì òîðáàòà, êîÿòî Ñàì äúðæåøå â ñêóòà ñè.
     - È  àç ñúì ëþáîïèòåí çà òåçè êíèãè - êàçà òîé. - Ïðåäëàãàì âè ñäåëêà.
Òîâà íåùî ñ áåéçáîëíèòå òîïêè ñå ñëó÷è ïðåäè äåñåò ãîäèíè. Àç ùå âè ðàçêàæà
çà òîâà, àêî ñëåä äåñåò ãîäèíè âèå ìè êàæåòå çà êíèãèòå.
     - Ãîòîâî  -  êàçà  Íàîìè îò çàäíàòà ñåäàëêà è ïîñëå äîáàâè òîâà, êîåòî
Ñàì ñúùî ñè ìèñëåøå. - Àêî âñå îùå ñìå æèâè, ðàçáèðà ñå.
     Ñîóìñ ñå ðàçñìÿ.
     - Äà... Ìèñëÿ, ÷å âèíàãè ñúùåñòâóâà òàçè âúçìîæíîñò, íàëè?
     Ñàì êèìíà.
     - Ïîíÿêîãà ñå ñëó÷âàò îòâðàòèòåëíè íåùà.
     - Íàèñòèíà.  Åäíî îò òÿõ ñå ñëó÷è ñ ìîì÷åòî ìè ïðåç 1980. Äîêòîðèòå ãî
íàðè÷àò  ëåâêåìèÿ,  íî  òî  ñè  áåøå  òî÷íî  êàêòî  êàçàõòå - åäíî îò îíåçè
îòâðàòèòåëíè íåùà.
     - Î, òîëêîâà ñúæàëÿâàì - êàçà Íàîìè.
     - Áëàãîäàðÿ.  Îò âðåìå íà âðåìå çàïî÷âàì äà ìèñëÿ, ÷å ñúì ãî çàáðàâèë,
íî  òî ìå çàîáèêàëÿ îòçàä è ìå óäðÿ îòíîâî. Ìèñëÿ, ÷å íÿêîè íåùà íå ìèíàâàò
ìíîãî äúëãî âðåìå, à äðóãè âúîáùå íå ìèíàâàò.
     "Íÿêîè íåùà âúîáùå íå ìèíàâàò.
     Åëà ñ ìåí, ñèíêî... àç ñúì ïîëèöàé.
     Íàèñòèíà òðÿáâà äà ñè îòèäà âêúùè... ïëàòåíà ëè å ãëîáàòà ìè?"
     Ñàì äîêîñíà úãúë÷åòî íà óñòàòà ñè ñ òðåïåðåùà ðúêà.
     - Å, ïî äÿâîëèòå, êîãàòî òîâà ñå ñëó÷è, ïîçíàâàõ Äåéâ îò äúëãî âðåìå -
êàçà  Ñòàí  Ñîóìñ. Ìèíàõà ïîêðàé òàáåëà, íà êîÿòî ïèøåøå "ËÅÒÈÙÅ Ç ÌÈËÈ". -
Íèå  èçðàñíàõìå  çàåäíî,  õîäèõìå  çàåäíî  íà  ó÷èëèùå,  äîñòà âðåìå çàåäíî
õîäèõìå èçâúí ïðàâèÿ ïúò. Åäèíñòâåíîòî íåùî áåøå, ÷å àç ñå îáúðíàõ è âëÿçîõ
â ïúòÿ. Äåéâ ïðîñòî ñè ïðîäúëæè.
     Ñîóìñ ïîêëàòè ãëàâà.
     - Ïèÿí  èëè  òðåçâåí,  òîé áåøå åäíî îò íàé-äîáðèòå ìîì÷åòà, êîèòî ñúì
ïîçíàâàë.  Íî òàêà ñå ñëó÷è, ÷å òîé áåøå ïî-÷åñòî ïèÿí, îòêîëêîòî òðåçâåí è
ïîñòåïåííî  ïðåñòàíàõìå  äà ñå âèæäàìå. Êàòî ÷å ëè íàé-ëîøîòî âðåìå çà íåãî
áåøå  â  êðàÿ  íà  ïåòäåñåòòå  ãîäèíè. Ïðåç îíåçè ãîäèíè òîé áåøå ïîñòîÿííî
ïèÿí.  Ñëåä òîâà çàïî÷íà äà õîäè â ÀÀ è èçãëåæäàøå, ÷å ñå å ïîîïðàâèë... íî
âèíàãè  ïàäàøå  îò  âëàêà ñ òðÿñúê. Àç ñå îæåíèõ ïðåç øåéñåò è îñìà è èñêàõ
òîé  äà  ìè ñòàíå êóì, íî íå ïîñìÿõ. Êàêòî ñå ñëó÷è, òîé ñå îêàçà òðåçâåí -
òîçè ïúò, - íî íå ìîæåõ äà ðàç÷èòàì, ÷å ùå áúäå òðåçâåí.
     - Ðàçáèðàì êàêâî èñêàòå äà êàæåòå - êàçà òèõî Íàîìè.
     Ñòàí Ñîóìñ ñå çàñìÿ.
     - Å,  ìàëêî ñå ñúìíÿâàì - òàêàâà ìàëêà ñëàäóðàíà êàòî âàñ åäâà ëè çíàå
â êàêâè  íåïðèÿòíîñòè  ìîæå  äà ñå çàáúðêà åäèí íåïîïðàâèì ïèÿíèöà, - íî äà
ðå÷åì, ÷å ðàçáèðàòå. Àêî áÿõ ïîìîëèë Äåéâ äà ìè áúäå êóì íà ñâàòáàòà, Ëîðà -
òîâà  å  áèâøàòà  ìè  æåíà  - ùåøå äà áúëâà çìèè è ãóùåðè. Íî Äåéâ íàèñòèíà
äîéäå  è  ñëåä  êàòî  ïðåç  1970  ñå ðîäè ìîì÷åòî íè, Äæî, çàïî÷íàõìå äà ñå
âèæäàìå  ïî-÷åñòî. Äåéâ, èçãëåæäà, õðàíåøå îñîáåíè ñèìïàòèè êúì âñè÷êè äåöà
ïðåç ãîäèíèòå, êîãàòî ñå îïèòâàøå äà ñå îòêúñíå îò áóòèëêàòà.
     Òîâà, êîåòî Äæîóè îáè÷àøå íàé-ìíîãî, áåøå áåéçáîëúò. Áåøå ëóä ïî íåãî -
ñúáèðàøå êàðòè÷êè, êàðòèíêè îò äúâêè... äîðè ìå òîðìîçåøå äà êóïÿ ñàòåëèòíà
àíòåíà,  çà äà ìîæåì äà ãëåäàìå ìà÷îâåòå íà "Ðîÿëñ" - "Ðîÿëñ" áÿõà íåãîâèòå
ëþáèìöè  -  ñúùî è "Êúáñ" ïî òåëåâèçèîííèÿ êàíàë îò ×èêàãî. Êîãàòî ñòàíà íà
îñåì  ãîäèíè,  çíàåøå  ñðåäíèòå  ïîêàçàòåëè  íà  âñè÷êè òèòóëÿðíè èãðà÷è íà
"Ðîÿëñ"   è   ñúîòíîøåíèåòî  ïîáåäè-çàãóáè  íà  ïî÷òè  âñè÷êè  õâúðëÿ÷è  îò
Àìåðèêàíñêàòà  ëèãà.  Äåéâ  è  àç òðè èëè ÷åòèðè ïúòè ãî âîäèõìå íà ìà÷îâå.
Áåøå âñå åäíî, ÷å âîäèø äåòå íà îáèêîëêà â íåáåñàòà. Äåéâ ñàìè÷úê ãî çàâåäå
äâà ïúòè - òîãàâà èìàõ ðàáîòà. Íà Ëîðà õè÷ íå é áåøå ïðèÿòíî - êàçà, ÷å ùÿë
äà  ñè  äîéäå ïèÿí äî êîçèðêàòà, à ìîì÷åòî ùÿëî äà îñòàíå íÿêúäå ïî óëèöèòå
íà  Êàíçàñ  ñèòè  èëè  â íÿêîÿ ïîëèöåéñêà êîëà äà ÷àêà íÿêîé äà äîéäå äà ãî
ïðèáåðå. Íî íèùî òàêîâà íå ñå ñëó÷è. Äîêîëêîòî ìè å èçâåñòíî, êîãàòî áåøå ñ
ìîì÷åòî, Äåéâ íèêîãà íå ïèåøå.
     Êîãàòî  Äæî  ñå  ðàçáîëÿ  îò  ëåâêåìèÿ,  íàé-ëîøîòî îò âñè÷êî áåøå, ÷å
äîêòîðèòå ìó êàçàõà, ÷å íÿìà äà ìîæå äà õîäè íà íèêàêâè ìà÷îâå - äî þíè èëè
ìîæå  áè  âúîáùå.  Òîâà  ãî ïîòèñêàøå ïîâå÷å îò ìèñúëòà, ÷å å áîëåí îò ðàê.
Êîãàòî  Äåéâ äîéäå äà ãî âèäè, Äæî ñå ðàçïëàêà. Äåéâ ãî ïðåãúðíà è ìó êàçà:
"Àêî òè íå ìîæåø äà õîäèø íà ìà÷, Äæîóè, íèùî - àç ùå òè äîâåäà "Ðîÿëñ"."
     Äæî ãî ãëåäà âòðåí÷åíî è êàçà: "Èñêàøå äà êàæåø ëè÷íî ëè, ÷è÷î Äåéâ?" -
òàêà ãî íàðè÷àøå - ÷è÷î Äåéâ.
     "Íå  ìîãà äà íàïðàâÿ òîâà - êàçà Äåéâ, - íî ìîãà äà íàïðàâÿ íåùî ïî÷òè
òîëêîâà äîáðî."
     Ñîóìñ ñïðÿ êîëàòà äî âõîäà íà òåðìèíàëà íà ãðàæäàíñêàòà àâèàöèÿ è íàäó
êëàêñîíà.
     Âðàòàòà  ñ  øóì  ñå  îòìåñòè  âúðõó  ðåëñèòå ñè è òîé çàêàðà êîëàòà äî
ìÿñòîòî,  êúäåòî  áåøå ïàðêèðàí "Íàâàõî"-òî. Ñïðÿ ìîòîðà è ïðîñòî îñòàíà çà
ìîìåíò çàä êîðìèëîòî, çàãëåäàí â ðúöåòå ñè.
     - Âèíàãè ñúì çíàåë, ÷å Äåéâ å òàëàíòëèâ íåãîäíèê - êàçà òîé íàé-ñåòíå.
- Íî  íå  çíàåõ,  ÷å  ìîæå äà íàïðàâè òîâà òàêà óæàñíî áúðçî. Âñè÷êî, êîåòî
ìîãà  äà  ïðåöåíÿ,  å, ÷å ñèãóðíî å ðàáîòèë äåíîíîùíî, çàùîòî áå ñâúðøèë çà
äåñåò  äíè...  à  îíåçè  þíàöè  íàèñòèíà áÿõà äîáðè. Ñàìî ÷å òîé çíàåøå, ÷å
òðÿáâà  äà  áúðçà.  Äîêòîðèòå  áÿõà  êàçàëè  èñòèíàòà  íà  ìåí è Ëîðà, íàëè
ðàçáèðàòå,  à àç áÿõ êàçàë íà Äåéâ. Äæî íÿìàøå ãîëåìè øàíñîâå äà ñå îïðàâè.
Áÿõà  ìó îòêðèëè áîëåñòòà òâúðäå êúñíî. Òÿ áóøóâàøå â êðúâòà ìó êàòî ñòåïåí
ïîæàð.  Îêîëî äåñåò äíè, ñëåä êàòî Äåéâ äàäå òîâà îáåùàíèå, òîé ïðèñòèãíà â
áîëíè÷íàòà  ñòàÿ  íà  ñèíà  ìè  ñ ïî åäíà õàðòèåíà ïàçàðñêà òîðáà âúâ âñÿêà
ðúêà.  "Êàêâî  íîñèø, ÷è÷î Äåéâ?" - ïèòà Äæî è ñå èçïðàâÿ â ëåãëîòî. Â òîçè
äåí  ìó  áåøå  ìíîãî  ëîøî  - ìèñëÿ, ÷å ãëàâíî çàùîòî ìó ïàäàøå êîñàòà - ïî
îíîâà  âðåìå,  àêî  íÿêîå ìîì÷å íÿìàøå êîñà, êîÿòî äà ñòèãà äî ãúðáà ìó, ãî
ñìÿòàõà çà âòîðî êà÷åñòâî, - íî êîãàòî Äåéâ âëåçå, òîé âåäíàãà ñâåòíà.
     "Ðîÿëñ", ðàçáèðà ñå - îòãîâîðè Äåéâ. - Íàëè òè îáåùàõ?"
     Ïîñëå ñëîæè îíåçè äâå ïàçàðñêè òîðáè íà ëåãëîòî è ãè èçñèïà. È íèêîãà,
íèêîãà  â  æèâîòà  ñè  íå  ñòå  âèæäàëè òàêîâà èçðàæåíèå íà ëèöåòî íà ìàëêî
ìîì÷å. Òî ãðååøå êàòî êîëåäíà åëõà... è... ïî äÿâîëèòå, íå çíàì...
     Ãëàñúò  íà  Ñòàí  Ñîóìñ  ïîñòåïåííî ñïàäàøå. Ñåãà òîé òåæêî ñå îáëåãíà
íàïðåä  âúðõó êîðìèëîòî íà áóèêà íà Äîóñúí è êëàêñîíúò çàñâèðè. Ñòàí èçâàäè
ãîëÿìà íîñíà êúðïà îò çàäíèÿ ñè äæîá, èçòðè î÷èòå ñè ñ íåÿ, ïîñëå ñè èçäóõà
íîñà.
     Íàîìè ñúùî ñå áåøå íàâåëà íàïðåä. Òÿ ïðèòèñíà ðúêà î áóçàòà íà Ñîóìñ.
     - Àêî âè å òîëêîâà òðóäíî, ãîñïîäèí Ñîóìñ...
     - Íå - êàçà òîé è åäâà ñå óñìèõíà.
     Ñàì âèäÿ êàê åäíà ñúëçà, êîÿòî Ñòàí Ñîóìñ áåøå ïðîïóñíàë äà èçòðèå, ñå
òúðêóëíà íåçàáåëÿçàíî ïî áóçàòà ìó è çàáëåñòÿ íà êúñíîòî ñëåäîáåäíî ñëúíöå.
     - Ïðîñòî  ðàçêàçúò ìè êàòî ÷å ëè ãî âðúùà. Êàêúâòî áåøå. Îò òîâà áîëè,
ãîñïîæèöå, íî ìè ñòàâà è äîáðå. Òåçè äâå ÷óâñòâà ñå ïðåïëèòàò.
     - Ðàçáèðàì - êàçà òÿ.
     - Äåéâ  îáúðíà  îíåçè  òîðáè  è  îò  òÿõ ñå èçñèïàõà... îò òÿõ... áÿõà
áåéçáîëíè  òîïêè  -  íàä  äâå äóçèíè. Íî òå íå áÿõà ïðîñòî áåéçáîëíè òîïêè,
çàùîòî  íà  âñÿêà  èìàøå  íàðèñóâàíî  ëèöå  è  âñÿêî  ëèöå áåøå íà èãðà÷ îò
áåéçáîëíèÿ îòáîð çà 1980 ãîäèíà íà "Êàíçàñ ñèòè Ðîÿëñ". È ðèñóíêèòå íå áÿõà
îíåçè,  êàê èì âèêàò, êàðèêàòóðè. Áÿõà íå ïî-ëîøè îò ëèöàòà, êîèòî ðèñóâàøå
Íîðìàí  Ðîêóåë  çà  "Ñàòúðäåé  èâíèíã  ïîñò".  Âèæäàë  ñúì ðàáîòè íà Äåéâ -
ðàáîòè, êîèòî áå ïðàâèë, ïðåäè äà çàïî÷íå äà ïèå íàèñòèíà òåæêî - è òå áÿõà
äîáðè - íî íèòî åäíà îò òÿõ íå áåøå òîëêîâà äîáðà, êîëêîòî òåçè. Òàì áÿõà è
Óèëè  Åéêúíñ, è Ôðàíê Óàéò, è Þ. Ë. Óîøèíãòúí, è Äæîðäæ Áðåò... Óèëè Óèëñúí
è Åéìúñ  Îòèñ...  Äàí Êóèíñáúðè, êîéòî èçãëåæäàøå ñâèðåï êàòî óáèåö îò ñòàð
óåñòúðí...  Ïîë  Ñïëèòîðô è Êåí Áðåò... íå ñè ñïîìíÿì âñè÷êè èìåíà, íî áåøå
öåëèÿò îòáîð, âêëþ÷èòåëíî è òðåíüîðúò - Äæèì Ôðåé.
     À è  áåøå  óñïÿë,  ñëåä  êàòî ãè áåøå çàâúðøèë, íî ïðåäè äà ãè äàäå íà
ñèíà  ìè,  äà  ãè  îòíåñå  â Êàíçàñ ñèòè è âñè÷êè èãðà÷è ãè áÿõà ïîäïèñàëè,
îñâåí  åäèí. Òîçè, êîéòî íå ñå áåøå ïîäïèñàë, áåøå Äàðúë Ïîñòúð - õâàùà÷úò.
Áåøå  áîëåí  îò  ãðèï,  íî  îáåùàë,  ÷å  ùå ïîäïèøå òîïêàòà ñúñ ñâîåòî ëèöå
âåäíàãà, ùîì ìîæå. È ãî íàïðàâè.
     - Îõî - êàçà òèõî Ñàì.
     - È  âñè÷êî  òîâà áåøå ðàáîòà íà Äåéâ - ÷îâåêà, íàä êîãîòî ÷óâàì äà ñå
íàäñìèâàò  õîðàòà  â Äæúíêøúí ñèòè è äà ãî íàðè÷àò Ìðúñíèÿ Äåéâ. Êàçâàì âè,
ïîíÿêîãà,  êàòî  ÷óÿ  äà  ãî íàðè÷àò òàêà è ñè ñïîìíÿ êàêâî íàïðàâè çà Äæî,
êîãàòî Äæîóè óìèðàøå îò ëåâêåìèÿ, ìè èäâà...
     Ñîóìñ  íå  äîâúðøè,  íî  ðúöåòå ìó ñå ñâèõà â þìðóöè âúðõó øèðîêèòå ìó
áåäðà. À Ñàì - êîéòî áåøå èçïîëçâàë òîâà èìå äî äíåñ è ñå áåøå ñìÿë ñ Êðåéã
Äæîíñ  è  Ôðàíê Ñòèâúíñ íàä ñòàðèÿ ïèÿíèöà ñ ïàçàðñêàòà ìó êîëè÷êà, ïúëíà ñ
âåñòíèöè - ïî÷óâñòâà êàê ïî áóçèòå ìó èçáèâà äîñàäíà è ñðàìíà ãîðåùèíà.
     - Íàïðàâèë  å ÷óäåñíî íåùî, íàëè? - êàçà Íàîìè è îòíîâî äîêîñíà áóçàòà
íà Ñòàí Ñîóìñ. Òÿ ïëà÷åøå.
     - Òðÿáâàøå  äà  âèäèòå  ëèöåòî  ìó  -  êàçà çàìå÷òàíî Ñîóìñ. - Íÿìà äà
ïîâÿðâàòå  êàê  èçãëåæäàøå,  äîêàòî  ñåäåøå íà ëåãëîòî è ðàçãëåæäàøå âñè÷êè
òåçè ëèöà ñ áåéçáîëíèòå øàïêè âúðõó êðúãëèòå ãëàâè. Íå ìîãà äà ãî îïèøà, íî
íèêîãà  íÿìà  äà  ãî  çàáðàâÿ. Òðÿáâàøå äà âèäèòå ëèöåòî ìó. Ïðåäè êðàÿ Äæî
áåøå ìíîãî çëå, íî íèêîãà íå ìó áåøå òîëêîâà çëå, ÷å äà íå ãëåäà "Ðîÿëñ" ïî
òåëåâèçèÿòà - èëè äà íå ãè ñëóøà ïî ðàäèîòî - è äúðæåøå âñè÷êè òåçè òîïêè â
ñòàÿòà  ñè.  Íàé  ïî÷åòíîòî  ìÿñòî  îáà÷å  áåøå  íà ïåðâàçà íà ïðîçîðåöà äî
ëåãëîòî  ìó. Òàì ïîäðåæäàøå äåâåòèìàòà, êîèòî èãðàåõà â ìà÷à, êîéòî ãëåäàøå
èëè  ñëóøàøå  ïî  ðàäèîòî.  Àêî  Ôðåé  èçâàäåøå õâúðëÿ÷à, Äæî ãî ñâàëÿøå îò
ïåðâàçà  è ñëàãàøå íà íåãîâî ìÿñòî ðåçåðâíèÿ õâúðëÿ÷. À êîãàòî âñåêè îò òÿõ
áåøå íàðåä äà áèå, Äæî ãî äúðæåøå â ðúöå. Òàêà...
     Ñòàí Ñîóìñ ðÿçêî ïðåêúñíà è ñêðè ëèöåòî ñè â íîñíàòà êúðïà. Ãúðäèòå ìó
íà äâà ïúòè ñå íàäèãíàõà è Ñàì âèäÿ êàê ãúðëîòî ìó ñå çàäàâÿ îò õëèï. Ïîñëå
òîé îòíîâî èçòðè î÷èòå ñè è áúðçî ïúõíà íîñíàòà êúðïà â çàäíèÿ ñè äæîá.
     - È  òàêà,  âèå  çíàåòå  çàùî âè çàêàðàõ äî Äåìîéíñ äíåñ è çàùî áèõ âè
çàêàðàë  è  äî  Íþ  Éîðê,  çà  äà  âçåìåòå òåçè äâå êíèãè, àêî òîâà âè áåøå
íåîáõîäèìî. Òîâà íå å ìîÿ çàñëóãà, à íà Äåéâ. Òîé å èçêëþ÷èòåëåí ÷îâåê.
     - Ìèñëÿ,  ÷å ìîæå áè è âèå ñòå òàêúâ - êàçà Ñàì. Ñîóìñ ìó ñå óñìèõíà -
ñòðàííà, êðèâà óñìèâêà - è îòâîðè âðàòàòà íà áóèêà íà Äîóñúí.
     - Å,  áëàãîäàðÿ  âè - êàçà òîé. - Ìíîãî âè áëàãîäàðÿ. À ñåãà ìèñëÿ, ÷å
òðÿáâà äà ïîòåãëÿìå, àêî èñêàìå äà èçïðåâàðèì äúæäà. Íå çàáðàâÿéòå êíèãèòå,
ãîñïîæèöå Õèãèíñ.
     - Íÿìà  -  êàçà  Íàîìè  è  èçëåçå,  çäðàâî  õâàíàëà  â ðúêà òîðáàòà. -
Ïîâÿðâàéòå ìè, íÿìà.



                                  Ãëàâà 13

                         Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé (II)


     1.

     Äâàéñåò  ìèíóòè  ñëåä  êàòî  îòëåòÿõà  îò Äåìîéíñ, Íàîìè ñå îòêúñíà îò
ãëåäêàòà  -  òÿ ñëåäåøå øîñå 79 è ñå óäèâëÿâàøå íà êîëèòå, êîèòî ñå äâèæåõà
íàçàä  íàïðåä ïî íåãî êàòî èãðà÷êè - è ñå îáúðíà êúì Ñàì. Òîâà, êîåòî âèäÿ,
ÿ óïëàøè.  Òîé áåøå çàñïàë è áåøå ïîäïðÿë ãëàâà â åäèí îò ïðîçîðöèòå, íî íà
ëèöåòî  ìó  íå  ñå  âèæäàøå ñïîêîéñòâèå - ïðèëè÷àøå íà ëèöå íà ÷îâåê, êîéòî
èçïèòâà äúëáîêà è ëè÷íà áîëêà.
     Èçïîä  çàòâîðåíèòå  ìó  êëåïà÷è  áàâíî  èçëèçàõà ñúëçè è ñå ñòè÷àõà ïî
ëèöåòî ìó.
     Òÿ  ñå íàâåäå íàïðåä, çà äà ãî ñúáóäè, è ÷ó êàê òîé êàçâà ñ òðåïåðåùèÿ
ãëàñ íà ìàëêî ìîì÷å:
     - Ùå èìàì ëè íåïðèÿòíîñòè, ãîñïîäèíå?
     "Íàâàõî"-òî  ñå  ñòðåëíà êúì îáëàöèòå, êîèòî ñå íàòðóïâàõà íàä çàïàäíà
Àéîâà è ñå çàêëàòóøêà, íî Íàîìè ïî÷òè íå çàáåëÿçà. Ðúêàòà é çà ìèã ñïðÿ íàä
ðàìîòî íà Ñàì, ïîñëå ñå äðúïíà.
     "Êîé áåøå ÒÂÎßÒ Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé, Ñàì?"
     "Êîéòî  è  äà  å  áèë - ïîìèñëè ñè Íàîìè, - ìèñëÿ, ÷å òîé ãî å íàìåðèë
îòíîâî. Ìèñëÿ, ÷å å ñ íåãî ñåãà. Ñúæàëÿâàì, Ñàì... íî íå ìîãà äà òå ñúáóäÿ.
Ñåãà  íå.  Òî÷íî ñåãà ìèñëÿ, ÷å ñè òàì, êúäåòî òðÿáâà äà áúäåø... êúäåòî ñè
äëúæåí  äà  áúäåø.  Ñúæàëÿâàì,  íî ïðîäúëæàâàé äà ñúíóâàø. È ïîìíè êàêâî ñè
ñúíóâàë, êîãàòî ñå ñúáóäèø. Ïîìíè. Ïîìíè."


     2.

     Â ñúíÿ  ñè  Ñàì  Ïèéáúëñ  âèæäàøå  êàê  ×åðâåíàòà  øàï÷èöà  èçëèçà  îò
áèñêâèòåíà êúùè÷êà ñ ïîêðèòà êîøíèöà ïîä ðúêà - áåøå òðúãíàëà êúì êúùàòà íà
áàáà  ñè,  êúäåòî  âúëêúò ÿ ÷àêàøå, çà äà ÿ èçÿäå, êàòî çàïî÷íå îò êðàêàòà.
Íàêðàÿ  ùåøå  äà  ÿ  ñêàëïèðà  è ïîñëå äà èçÿäå ìîçúêà é îò ÷åðåïà, êàòî ñè
ïîñëóæè ñ äúëãà äúðâåíà ëúæèöà.
     Ñàìî  ÷å  íèùî  îò òîâà íå áåøå âÿðíî, çàùîòî ×åðâåíàòà øàï÷èöà â òîçè
ñúí  áåøå  ìîì÷å è áèñêâèòåíàòà êúùè÷êà áåøå äâóåòàæíàòà êúùà â Ñåéíò Ëóèñ,
êúäåòî  òîé  áåøå  æèâÿë  ñ  ìàéêà  ñè,  ñëåä  êàòî áàùà ìó áåøå óìðÿë, à â
ïîêðèòàòà  êîøíèöà  íÿìàøå õðàíà. Â êîøíèöàòà èìàøå êíèãà. "×åðíàòà ñòðåëà"
îò  Ðîáúðò Ëóèñ Ñòèâúíñúí è òîé ÿ áåøå ïðî÷åë - äóìà ïî äóìà - è íå îòèâàøå
êúì êúùàòà íà áàáàòà, à êúì îòäåëåíèåòî íà Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Ñåéíò
Ëóèñ,  êîåòî ñå íàìèðàøå íà àâåíþ "Áðèãñ", çàùîòî âå÷å áåøå çàáàâèë êíèãàòà
ñ ÷åòèðè äíè.
     Òîâà áåøå ñúí, â êîéòî òîé ãëåäàøå.
     Ãëåäàøå  êàê  Áåëè÷êèÿ  Ñàì  ÷àêà  íà  úãúëà íà óëèöà "Äúíáàð" è àâåíþ
"Äæîíñòàóí"  ñâåòëèíàòà íà ñâåòîôàðà äà ñå ñìåíè. Ãëåäàøå êàê òîé èçòúð÷àâà
ïðåç  óëèöàòà  ñ  êíèãàòà  â  ðúêà...  êîøíèöàòà âå÷å ÿ íÿìàøå. Ãëåäàøå êàê
Áåëè÷êèÿ  Ñàì  âëèçà  â ìàãàçèíà íà óëèöà "Äúíáàð" è ïîñëå ñúùî áåøå âúòðå,
ìèðèøåøå  ñìåñåíèòå ìèðèçìè íà êàìôîð, áîíáîíè è òþòþí çà ëóëà, ãëåäàøå êàê
Áåëè÷êèÿ  Ñàì îòèâà äî òåçãÿõà ñ ïàêåò÷å ïðîäúëãîâàòè äúâ÷àùè áîíáîíè ìàðêà
"Äåñÿòêà"  -  ëþáèìèòå  ìó.  Ãëåäàøå  êàê  ìàëêîòî ìîì÷å âíèìàòåëíî èçâàæäà
äîëàðîâàòà  áàíêíîòà,  êîÿòî  ìàéêà  ìó  ãðèæëèâî  áåøå  ïúõíàëà â äæîáà íà
ïîäâúðçèÿòà  íà  "×åðíàòà  ñòðåëà".  Ãëåäàøå  êàê ïðîäàâà÷úò âçèìà äîëàðà è
âðúùà  äåâåòäåñåò è ïåò öåíòà... ïîâå÷å îò äîñòàòú÷íî, çà äà ïëàòè ãëîáàòà.
Ãëåäàøå êàê Áåëè÷êèÿ Ñàì èçëèçà îò ìàãàçèíà è ñïèðà îòâúí íà óëèöàòà, çà äà
ñëîæè  ðåñòîòî  â  äæîáà  ñè  è äà ðàçêúñà ñúñ çúáè îïàêîâêàòà. Ãëåäàøå êàê
Áåëè÷êèÿ Ñàì ïðîäúëæàâà ïî ïúòÿ ñè - âå÷å ñàìî íà òðè ïðåêè îò áèáëèîòåêàòà
- è ÿäå äúëãèòå ÷åðâåíè ñëàäêè ðåçåí÷åòà.
     Îïèòà ñå äà èçâèêà íà ìîì÷åòî.
     "Ïàçè ñå! Ïàçè ñå! Âúëêúò òå ÷àêà, ìîì÷åíöå! Ïàçè ñå îò âúëêà! Ïàçè ñå
îò âúëêà!"
     Íî  ìîì÷åòî  ïðîäúëæàâàøå  è ÿäåøå äúâ÷àùèòå ñè áîíáîíè - âå÷å áåøå íà
àâåíþ "Áðèãñ" è áèáëèîòåêàòà áåøå ïðåä íåãî - îãðîìåí êóá îò ÷åðâåíè òóõëè.
     Â òîçè  ìîìåíò Ñàì - Ãîëåìèÿò áÿë Ñàì - ñå îïèòà äà ñå èçìúêíå îò ñúíÿ
ñè.  Óñåùàøå,  ÷å  Íàîìè  è  Ñòàí Ñîóìñ è ñâåòúò íà ðåàëíèòå íåùà áÿõà íåùî
äàëå÷íî,  èçâúí  òîâà  àäñêî  ÿéöå  íà êîøìàðà, â êîéòî ñå íàìèðàøå. ×óâàøå
áó÷åíåòî  íà ìîòîðà íà "Íàâàõî"-òî çàä çâóöèòå íà ñúíÿ: äâèæåíèåòî ïî àâåíþ
"Áðèãñ",  çâúíëèâîòî  "äçúííí!-äçúííí!"  îò  çâúíåöà íà âåëîñèïåäà íà íÿêîå
äåòå,  ÷óðóëèêàíåòî íà ïòèöèòå â ãúñòèòå ëèñòà íà ëåòíèòå áðÿñòîâå. Çàòâîðè
ñúíóâàùèòå  ñè  î÷è  è  çàêîïíÿ  çà  òîçè ñâÿò èçâúí ÷åðóïêàòà, çà ñâåòà íà
ðåàëíèòå  íåùà.  È  îùå  - óñåòè, ÷å ìîæå äà ãî äîñòèãíå, ÷å ìîæå äà ðàçáèå
÷åðóïêàòà...
     "Íå  -  êàçà Äåéâ. - Íå, Ñàì, íå ïðàâè òîâà. Íå òðÿáâà äà ïðàâèø òîâà.
Àêî èñêàø äà ñïàñèø Ñàðà îò Àðäåëèÿ, íå ìèñëè äà ïðåêúñâàø òîçè ñúí. Â òàçè
ðàáîòà  èìà  ñàìî  åäíî ñúâïàäåíèå, íî òî å óáèéñòâåíî: íÿêîãà è ÒÈ ñè èìàë
Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé. È òðÿáâà äà ñè ãî ïðèïîìíèø."
     "Íå èñêàì äà âèæäàì. Íå èñêàì äà çíàì. Òîãàâà ìè áåøå äîñòàòú÷íî çëå."
     "Íèùî íå å òîëêîâà çëå, êîëêîòî òîâà, êîåòî òå î÷àêâà, Ñàì. Íèùî."
     Òîé îòâîðè î÷è - íå âúíøíèòå ñè î÷è, à âúòðåøíèòå - ñúíóâàùèòå î÷è.
     Ñåãà  Áåëè÷êèÿ Ñàì å íà áåòîííàòà àëåÿ, ïî êîÿòî ñå îòèâà äî èçòî÷íàòà
ñòðàíà  íà Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà - áåòîííàòà àëåÿ, êîÿòî âîäè äî äåòñêîòî
êðèëî.  Òîé  ñå  äâèæè áàâíî, ñ íÿêàêâî ïðåä÷óâñòâèå, âñÿêà íåãîâà ñòúïêà å
êàòî  ìåêîòî  öúêàíå  íà  ìàõàëîòî  â  ñòúêëåíîòî ãúðëî íà ãîëÿì ÷àñîâíèê è
âñè÷êî  å  ÿñíî  -  ìúíè÷êèòå  èñêðè  îò  ñëþäà  è  êâàðö, êîèòî áëåñòÿò ïî
áåòîííàòà  àëåÿ;  âåñåëèòå  ðîçè,  êîèòî  îãðàæäàò äåáåëàòà ñòåíà îò çåëåíè
õðàñòè  ïîêðàé  ñòåíàòà  íà  ñãðàäàòà;  ïúëçÿùèÿò  áðúøëÿí  âúðõó ÷åðâåíàòà
òóõëåíà  ñòåíà,  ñòðàííèÿò è íÿêàê çàïëàøèòåëåí ëàòèíñêè äåâèç "Fuimus, non
sumus"*, ãðàâèðàí â ïîëóêðúã íàä çåëåíèòå âðàòè ñ äåáåëè àðìèðàíè ñòúêëà.
     [* Áÿõìå, íå ñìå (ëàò.).]
     È Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé, çàñòàíàë äî ñòúïàëàòà, å ÿñåí.
     Òîé  íå  å  áëåä.  Òîé  å çà÷åðâåí. Ïî ÷åëîòî ìó èìà ïúïêè - ÷åðâåíè è
âúçïàëåíè.  Íå å âèñîê, à å ñúñ ñðåäåí ðúñò, ñ èçâúíðåäíî øèðîêè ðàìåíå. Íå
íîñè  øëèôåð,  à  ïàëòî  è òîâà å ìíîãî ñòðàííî, çàùîòî å ëåòåí äåí - ãîðåù
ëåòåí äåí â Ñåéíò Ëóèñ. Î÷èòå ìó ìîæå áè ñà ñðåáúðíè - Áåëè÷êèÿ Ñàì íå ìîæå
äà  âèäè  öâåòà  èì, çàùîòî Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé íîñè êðúãëè ÷åðíè î÷èëà -
î÷èëàòà íà ñëåïåö.
     "Òîé  íå  å  áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé! Òîé å âúëêúò! Ïàçè ñå! Òîé å âúëêúò!
Áèáëèîòå÷íèÿò ÂÚËÊ!"
     Íî Áåëè÷êèÿ Ñàì íå ÷óâà. Áåëè÷êèÿ Ñàì íå ñå áîè. Íàëè âñå ïàê å ïîñðåä
áÿë äåí, à ãðàäúò å ïúëåí ñúñ ñòðàííè - è ïîíÿêîãà óäèâèòåëíè - õîðà. Òîé å
æèâÿë öÿë æèâîò â Ñåéíò Ëóèñ è íå ãî å ñòðàõ îò íåãî. Òîâà ùå ñå ïðîìåíè.
     Òîé  ñå  äîáëèæàâà äî ìúæà è êîãàòî ñòèãà ïî-áëèçî, çàáåëÿçâà áåëåãà -
ìúíè÷êà  áÿëà èâèöà, êîÿòî çàïî÷âà âèñîêî íà ëÿâàòà áóçà, ìèíàâà ïîä ëÿâîòî
îêî è ñå èçãóáâà âúðõó õðóùÿëà íà íîñà.
     "Çäðàâåé, ñèíêî" - êàçâà ìúæúò ñ êðúãëèòå ÷åðíè î÷èëà.
     "Çäðàâåéòå" - êàçâà Áåëè÷êèÿ Ñàì.
     "Èìàø  ëè íåùî ïðîòèâ äà ìè êàæåø íåùî çà êíèãàòà, êîÿòî äúðæèø, ïðåäè
äà  âëåçåø  âúòðå?  -  ïèòà  ìúæúò.  Ãëàñúò  ìó å ìåê è ó÷òèâ - èçîáùî íå å
çàïëàøèòåëåí.  Íà  âúðõà  íà  åçèêà ìó ñå óñåùà ëåêî ôúôëåíå, çàùîòî çàâàëÿ
íÿêîè îò çâóöèòå "ñ". - Àç ðàáîòÿ â áèáëèîòåêàòà, íàëè ðàçáèðàø."
     "Íàðè÷à  ñå  "×åðíàòà  ñòðåëà"  -  ó÷òèâî  êàçâà Áåëè÷êèÿ Ñàì - è å îò
ãîñïîäèí  Ðîáúðò  Ëóèñ  Ñòèâúíñúí. Òîé å ìúðòúâ. Óìðÿë å îò òóáåð-êëó-ðîçà.
Ìíîãî å õóáàâà. Èìà ìíîãî ãîëåìè áèòêè."
     Ìîì÷åòî î÷àêâà ìúæúò ñ êðúãëèòå ÷åðíè î÷èëà äà îòñòúïè è äà ìó ïîçâîëè
äà  âëåçå,  íî  ìúæúò  ñ  êðúãëèòå  ÷åðíè  î÷èëà íå îòñòúïâà. Ìúæúò ñàìî ñå
íàâåæäà,  çà  äà  ãî  ðàçãëåäà  ïî-äîáðå. Äÿäî, çàùî ñà òè òîëêîâà êðúãëè è
÷åðíè î÷èòå?
     "Îùå åäèí âúïðîñ - êàçâà ìúæúò. - Çàêúñíÿë ëè ñè ñ êíèãàòà?"
     Ñåãà Áåëè÷êèÿ Ñàì ñå óïëàøâà ïîâå÷å. "Äà... íî ñàìî ìàëêî. Ñàìî ÷åòèðè
äíè.  Áåøå ìíîãî ãîëÿìà, íàëè ðàçáèðàòå, à àç òðÿáâàøå äà òðåíèðàì, äà õîäÿ
íà ëàãåð è..."
     "Åëà  ñ  ìåí,  ñèíêî...  Àç  ñúì  ïîëèöàé."  ×îâåêúò ñ ÷åðíèòå î÷èëà è
ïàëòîòî ïðîòÿãà ðúêà. Çà ìèã Ñàì ïî÷òè õóêâà äà áÿãà. Íî òîé å äåòå - ìúæúò
å âúçðàñòåí.  Òîçè  ìúæ ðàáîòè â áèáëèîòåêàòà. Òîçè ìúæ å ïîëèöàé. Èçâåäíúæ
òîçè  ìúæ  - òîçè ñòðàøåí ìúæ ñ áåëåãà è ÷åðíèòå î÷èëà - å öÿëàòà Âëàñò. Íå
ìîæåø äà èçáÿãàø îò Âëàñòòà - òÿ å íàâñÿêúäå.
     Ñàì  áîÿçëèâî  ñå  äîáëèæàâà  äî ìúæà. Çàïî÷âà äà âäèãà ðúêà - òàçè, â
êîÿòî äúðæè ïàêåò÷åòî ñ ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè, êîåòî ñåãà å ïî÷òè ïðàçíî -
è ïîñëå,  â  ïîñëåäíèÿ ìîìåíò, ñå îïèòâà äà ÿ äðúïíå îáðàòíî. Òâúðäå êúñíî.
Ìúæúò  ÿ  õâàùà.  Ïàêåò÷åòî  ñ äúâ÷àùè áîíáîíè ïàäà íà àëåÿòà. Áåëè÷êèÿ Ñàì
íèêîãà âå÷å íÿìà äà ÿäå äúâ÷àùè áîíáîíè.
     Ìúæúò  ïðèäúðïâà  Ñàì  êúì ñåáå ñè è ãî çàâúðòà, êàêòî ðèáàðÿò çàâúðòà
êîíåöà  íà  ìàêàðàòà  íà  âúäèöàòà.  Ðúêàòà,  õâàíàëà  Ñàì,  å ìíîãî ñèëíà.
Ïðè÷èíÿâà  ìó  áîëêà.  Ñàì  çàïëàêâà. Âñå îùå å ñëúí÷åâî, òðåâàòà âñå îùå å
çåëåíà,  íî èçâåäíúæ öåëèÿò ñâÿò çàïî÷âà äà èçãëåæäà äàëå÷åí - íå ïîâå÷å îò
æåñòîê îáðàç, íà êîéòî çà êðàòêî âðåìå ìó å áèëî ïîçâîëåíî äà ïîâÿðâà.
     Òîé óñåùà ìèðèçìàòà íà "ñåí-ñåí" â äúõà íà ìúæà.
     "Ùå  èìàì  ëè íåïðèÿòíîñòè, ãîñïîäèíå?" - ïèòà òîé, êàòî ñ âñÿêà ôèáðà
îò ñúùåñòâîòî ñè ñå íàäÿâà, ÷å ìúæúò ùå êàæå "íå".
     "Äà  -  êàçâà ìúæúò. - Äà, ùå èìàø. ÌÍÎÃÎ íåïðèÿòíîñòè, à àêî èñêàø äà
ñå  îòúðâåø  îò íåïðèÿòíîñòèòå, òðÿáâà äà ïðàâèø òî÷íî òîâà, êîåòî êàæà àç.
Ðàçáèðàø ëè?"
     Ñàì  íå ìîæå äà îòãîâîðè. Íèêîãà íå ñå å áîÿë òîëêîâà. Ñàìî ãëåäà ìúæà
ñ øèðîêè, îïóëåíè î÷è.
     Ìúæúò ãî ðàçòúðñâà.
     "Ðàçáèðàø ëè, èëè íå?"
     "Ä-äà!"  -  èçîõêâà  Ñàì. ×óâñòâà ïî÷òè íåïðåîäîëèìà òåæåñò â ïèêî÷íèÿ
ìåõóð.
     "Íåêà  òè êàæà òî÷íî êîé ñúì àç - êàçâà ìúæúò, êàòî èçäèøâà ìèðèçìà íà
"ñåí-ñåí"  â  ëèöåòî  íà  Ñàì.  -  Àç ñúì ïîëèöàÿò íà áèáëèîòåêàòà íà àâåíþ
"Áðèãñ"   è  èìàì  çàäúëæåíèåòî  äà  íàêàçâàì  ìîì÷åòà  è  ìîìè÷åòà,  êîèòî
çàêúñíÿâàò ñ êíèãèòå ñè."
     Áåëè÷êèÿ  Ñàì ñå ðàçïëàêâà ïî-ñèëíî. "Àç íîñÿ ïàðèòå! - óñïÿâà äà êàæå
ïðåç  õëèïîâåòå  ñè.  - Èìàì äåâåòäåñåò è ïåò öåíòà! Âçåìåòå ãè! Âçåìåòå ãè
âñè÷êèòå!"
     Îïèòâà  ñå  äà  èçâàäè ìîíåòèòå îò äæîáà ñè. Â ñúùèÿ ìèã Áèáëèîòå÷íèÿò
ïîëèöàé  ñå îãëåæäà è øèðîêîòî ìó ëèöå èçâåäíúæ ñå èçîñòðÿ - èçâåäíúæ ñòàâà
ëèöå  íà  ëèñèöà  èëè  âúëê,  êîéòî å óñïÿë äà ñå âìúêíå â êóðíèêà, íî ñåãà
ïîäóøâà îïàñíîñò.
     "Õàéäå"  -  êàçâà  òîé  è äðúïâà Áåëè÷êèÿ Ñàì èçâúí àëåÿòà - â ãúñòèòå
õðàñòè,  êîèòî  ðàñòàò  îêîëî  ñòåíàòà íà áèáëèîòåêàòà. "Êîãàòî ïîëèöàÿò òè
êàçâà  äà  äîéäåø,  òè  ÈÄÂÀØ!"  Òóê å òúìíî - òúìíî è òàéíñòâåíî. Âúçäóõúò
ìèðèøå  íà êèñåëè õâîéíîâè ïëîäîâå. Çåìÿòà å ïî÷åðíÿëà îò ãíèëè ëèñòà. Ñåãà
Ñàì ïëà÷å ìíîãî ñèëíî.
     "Ìëúêíè!"  -  èçðúìæàâà  Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé  è ñèëíî ãî ðàçòúðñâà.
Êîñòèòå  íà  ðúêàòà  íà  Ñàì  áîëåçíåíî  èçñêúðöâàò.  Ãëàâàòà  ìó ñå ëþøâà.
Ñòèãíàëè  ñà  äî  ìàëúê  îòâîð  â  äæóíãëàòà  îò  õðàñòè - çàëèâ÷å, â êîåòî
õâîéíèòå  ñà ñìà÷êàíè, à ïàïðàòèòå ñà îòêúñíàòè è Ñàì ðàçáèðà, ÷å òîâà íå å
ïðîñòî ìÿñòî, êîåòî Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ïîçíàâà - òîâà å ìÿñòî, êîåòî òîé
å íàïðàâèë.
     "Ìëúêíè  èëè  ãëîáàòà  ùå  áúäå ñàìî íà÷àëîòî! Ùå ñå íàëîæè äà èçâèêàì
ìàéêà òè è äà é êàæà êîëêî ëîøî ìîì÷å ñè! Òîâà ëè èñêàø?"
     "Íå!  -  èçïëàêâà  Ñàì.  - Ùå ïëàòÿ ãëîáàòà! Ùå ÿ ïëàòÿ, ãîñïîäèíå, íî
ìîëÿ âè, íå ìå áèéòå!"
     Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé çàâúðòà Áåëè÷êèÿ Ñàì.
     "Îïðè ðúöå íà ñòåíàòà! Ðàçêðà÷è ñè êðàêàòà! Âåäíàãà! Áúðçî!"
     Âñå  îùå  õëèïàù, íî â óæàñ, ÷å ìàéêà ìó ìîæå äà îòêðèå, ÷å å íàïðàâèë
íåùî òîëêîâà ëîøî, òà äà çàñëóæè òàêîâà îòíîøåíèå, Áåëè÷êèÿ Ñàì ïðàâè òîâà,
êîåòî  ìó  êàçâà  Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. ×åðâåíèòå òóõëè ñà õëàäíè - õëàäíè
ïîä  ñÿíêàòà  íà  õðàñòèòå,  êîèòî  ðàñòàò  îò  òàçè  ñòðàíà  íà ñãðàäàòà â
ðàçáúðêàí  êóï.  Òîé  âèæäà  òåñåí ïðîçîðåö íà íèâîòî íà çåìÿòà. Ïðîçîðåöúò
ãëåäà  êúì  ïîìåùåíèåòî  íà ïàðíîòî îòîïëåíèå íà áèáëèîòåêàòà. Ãîëè êðóøêè,
çàñåí÷åíè  ñ êðúã÷åòà îò òåíåêèÿ, êàòî êèòàéñêè øàïêè, âèñÿò íàä ãèãàíòñêèÿ
ïàðåí êîòåë; òðúáèòå íà ïàðíîòî îòîïëåíèå õâúðëÿò çëîâåùè ñåíêè êàòî ïèïàëà
íà  îêòîïîä. Òîé âèæäà åäèí äåæóðåí, êîéòî ñòîè äî îòñðåùíàòà ñòåíà, ñ ãðúá
êúì ïðîçîðåöà, îò÷èòà ïîêàçàíèÿòà íà óðåäèòå è ãè îòáåëÿçâà â áåëåæíèê.
     Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé  õâàùà ïàíòàëîíèòå íà Ñàì è ãè ñìúêâà. Çàåäíî ñ
òÿõ  ïàäàò  è äîëíèòå ìó ãàùè. Òîé ïîòðúïâà, êîãàòî õëàäíèÿò âúçäóõ îáëúõâà
çàäíèêà ìó.
     "Ñïîêîéíî  -  èçïúøêâà  Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé. - Íå ìúðäàé. Ñëåä êàòî
ïëàòèø ãëîáàòà, ñèíêî, âñè÷êî ùå ñâúðøè... - è íèêîé íÿìà äà óçíàå."
     Íåùî  òåæêî  è  ãîðåùî  ñå  ïðèòèñêà â çàäíèêà ìó. Áåëè÷êèÿ Ñàì îòíîâî
ïîòðúïâà.
     "Ñïîêîéíî" - êàçâà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Ñåãà òîé ïúøêà ïî-òåæêî. Ñàì
÷óâñòâà ãîðåùèòå ñòðóè íà äúõà ìó âúðõó ëÿâîòî ñè ðàìî è ìèðèçìàòà íà "ñåí-
ñåí".  Ïðèìðÿë å îò óæàñ, íî óæàñúò íå å âñè÷êî - èìà ñúùî è ñðàì. Çàâëåêëè
ñà  ãî  â  òúìíîòî,  íàêàðàëè  ñà  ãî  äà ïîíåñå òîâà ãðîòåñêíî, íåèçâåñòíî
íàêàçàíèå, çàùîòî å çàêúñíÿë äà âúðíå "×åðíàòà ñòðåëà". Ñàìî àêî çíàåøå, ÷å
ãëîáèòå ìîãàò äà áúäàò òàêèâà ãîëåìè...!
     Òåæêîòî  íåùî  ñå  çàáèâà  â çàäíèêà ìó, ðàçòâàðÿ áóòîâåòå ìó. Óæàñíà,
ðàçêúñâàùà  áîëêà  ïðîíèêâà  íàãîðå  êúì âúòðåøíèòå îðãàíè íà Áåëè÷êèÿ Ñàì.
Íèêîãà íå å èìàëî òàêàâà áîëêà - íèêîãà íà ñâåòà.
     Òîé  ïóñêà  "×åðíàòà ñòðåëà" è ïúõà êèòêàòà ñè íàïðåêè â óñòàòà ñè, çà
äà  ïðåãëúòíå  ñîáñòâåíèòå  ñè  âèêîâå. "Ñïîêîéíî" - èçïúøêâà Áèáëèîòå÷íèÿò
ïîëèöàé  è ñåãà ðúöåòå ìó ñå ñïóñêàò âúðõó ðàìåíåòå íà Ñàì è òîé ñå çàêëàùà
íàçàä-íàïðåä,  íàâúòðå è íàâúí, íàçàä-íàïðåä, íàâúòðå è íàâúí. "Ñïîêîéíî...
ñïîêîéíî... î-î-î! Ñïîîîîîêîîîîîîéíî..."
     Ñ îõêàíå è êëàòåíå Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé íàòèêâà òîâà íåùî, ïîäîáíî íà
îãðîìíà  ãîðåùà  ñòîìàíåíà  ïðú÷êà,  íàâúòðå  è íàâúí â çàäíèêà íà Ñàì; Ñàì
ãëåäà  ñ  âòðåí÷åíè ðàçøèðåíè î÷è â ìàçåòî íà áèáëèîòåêàòà, êîåòî å â äðóãà
âñåëåíà  -  ïðàâèëíà  âñåëåíà,  êúäåòî  òúæíè  íåùà  êàòî òîâà íèêîãà íå ñå
ñëó÷âàò.  Òîé  ãëåäà  êàê äåæóðíèÿò êèìâà, ñëàãà áåëåæíèêà ñè ïîä ìèøíèöà è
òðúãâà êúì âðàòàòà â äàëå÷íèÿ êðàé íà ñòàÿòà. Àêî ñúâñåì ìàëêî îáúðíå ãëàâà
è ëåêî  ïîâäèãíå  î÷è,  ùå çàáåëåæè ëèöåòî, êîåòî ãî ãëåäà ïðåç ïðîçîðåöà -
ïðåáëåäíÿëîòî  ëèöå  ñ  ðàçøèðåíè  î÷è  íà  ìàëêî  ìîì÷å  ñ ÷åðâåí ñèðîï ïî
óñòíèòå.  ×àñò îò Ñàì èñêà äåæóðíèÿò äà íàïðàâè òî÷íî òîâà - äà ãî ñïàñè ïî
íà÷èí,  ïî  êîéòî ëîâåöúò å ñïàñèë ×åðâåíàòà øàï÷èöà, - íî ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò
îò  íåãî  çíàå, ÷å ñàìî ùå ñå îáúðíå, îòâðàòåí îò ãëåäêàòà íà îùå åäíî ëîøî
ìîì÷å,  êîåòî  ïîíàñÿ  ñïðàâåäëèâîòî  ñè íàêàçàíèå â ðúöåòå íà Áèáëèîòå÷íèÿ
ïîëèöàé îò àâåíþ "Áðèãñ".
     "Ñïîêîîîîîîéíî!"   -   øåïíåøêîì   êðåùè  Áèáëèîòå÷íèÿò  âúëê,  êîãàòî
äåæóðíèÿò  èçëèçà  ïðåç  âðàòàòà  è  îòèâà  â îñòàíàëàòà ÷àñò îò ïðàâèëíàòà
âñåëåíà,  áåç  äà  ñå  îãëåäà.  Âúëêúò ïðîíèêâà îùå ïîâå÷å íàïðåä è çà åäíà
ñåêóíäà  áîëêàòà  ñòàâà  òîëêîâà  íåïîíîñèìà, ÷å Áåëè÷êèÿ Ñàì å ñèãóðåí, ÷å
êîðåìúò  ìó  ùå  ñå ïðúñíå, ÷å òîâà, êîåòî Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé å ïúõíàë â
çàäíèêà  ìó,  ïðîñòî ùå ãî ðàçêúñà è ùå èçëåçå îòïðåä, èçáóòâàéêè ïðåä ñåáå
ñè ÷åðâàòà ìó.
     Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé  ïàäà âúðõó íåãî, ìîêúð îò âêèñíàëà ïîò, ïúøêàù
òåæêî,  è ïîä òåãëîòî ìó Ñàì ïàäà íà êîëåíå. Ìàñèâíèÿò ïðåäìåò - êîéòî âå÷å
íå  å  òàêà ìàñèâåí - èçëèçà îò íåãî, íî Ñàì ÷óâñòâà öåëèÿ ñè çàäíèê ìîêúð.
Òîé  ñå  áîè äà ñëîæè ðúöåòå ñè îòçàä. Áîè ñå, ÷å êàòî ãè ìàõíå, ùå îòêðèå,
÷å å ñòàíàë íà ×åðâåíèÿ êúðâÿù Ñàì.
     Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé èçâåäíúæ õâàùà Ñàì çà ðàìîòî è ãî çàâúðòà ñ ëèöå
êúì  ñåáå  ñè.  Ëèöåòî ìó å ïî-÷åðâåíî îò âñÿêîãà, öÿëîòî íà ÷åðâåíè èçäóòè
èâèöè, ñÿêàø ñå å áîÿäèñàë êàòî èíäèàíåö, ïîåë ïî áîéíàòà ïúòåêà.
     "Âèæ  ñå!  -  êàçâà  Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Ëèöåòî ìó ñå èçêðèâÿâà âúâ
âúçåë  îò  ïðåçðåíèå  è  îòâðàùåíèå. - Âèæ ñå íà êàêâî ïðèëè÷àø ñúñ ñâàëåíè
ïàíòàëîíè! Õàðåñà òè, íàëè? ÕÀÐÅÑÀ òè!"
     Ñàì  íå ìîæå äà îòãîâîðè. Ìîæå ñàìî äà ïëà÷å. Òîé äúðïà íàãîðå áåëüîòî
è ïàíòàëîíèòå  ñè.  ×óâñòâà,  ÷å  â  òÿõ  èìà  ãíèëè  ëèñòà,  êîèòî äðàçíÿò
ðàçêúñàíèÿ  ìó  çàäíèê,  íî  òîâà íå ãî èíòåðåñóâà. Òîé çàïî÷âà äà îòñòúïâà
ïðåä  Áèáëèîòå÷íèÿ  ïîëèöàé,  äîêàòî  ãúðáúò  ìó îïèðà â òóõëåíàòà ñòåíà íà
áèáëèîòåêàòà.  Óñåùà  òâúðäè êëîíêè áðúøëÿí - êàòî êîñòè íà ãîëÿìà ðúêà áåç
ïëúò, êîÿòî ãî ìóøêà â ãúðáà. Òîâà îáà÷å íå ãî èíòåðåñóâà. Âñè÷êî, êîåòî ãî
èíòåðåñóâà,  å  ñðàìúò,  óæàñúò  è  ÷óâñòâîòî íà íåâçðà÷íîñò, êîèòî ñåãà ãî
îáçåìàò, à îò òðèòå íàé-ãîëÿìîòî å ñðàìúò. Ñðàìúò å íåîáÿòåí.
     "Ìðúñíî  ìîì÷å!  -  Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ïëþå ïî íåãî. - Ìðúñíî ìàëêî
ìîì÷å!"
     "Íàèñòèíà  ñåãà òðÿáâà äà ñè îòèäà âêúùè - êàçâà Áåëè÷êèÿ Ñàì è äóìèòå
èçëèçàò  íàêúñàíè  íà  ÷àñòè  îò ñèëíèòå ìó õëèïîâå. - Ïëàòåíà ëè å ãëîáàòà
ìè?"
     Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé  çàïúëçÿâà  íà ÷åòèðè êðàêà êúì Ñàì, ìàëêèòå ìó
êðúãëè  î÷è  ñà  âòðåí÷åíè  â  ëèöåòî ìó êàòî ñëåïèòå î÷è íà êúðòèöà è òîâà
íÿêàê  ñè  å  ïîñëåäíèÿ  ùðèõ  íà  êîìèçìà. Ñàì ñè ìèñëè: "Òîé ùå ìå íàêàæå
îòíîâî"  è  ïðè òàçè ìèñúë íåùî â óìà ìó, íÿêàêâà ïðåíàïðåãíàòà ïîäïîðà èëè
àðìàòóðà ñå ðàçìåñòâà ñ âëàæíî ùðàêâàíå, êîåòî ïî÷òè ìîæå äà ñå ÷óå. Òîé íå
âèêà  è  íå  ïðîòåñòèðà  -  ñåãà  òîâà å îòìèíàëî - ñàìî ãëåäà Áèáëèîòå÷íèÿ
ïîëèöàé ñ ìúë÷àëèâà àïàòèÿ.
     "Íå  - êàçâà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. - Ïóñêàì òå, êðàé. Ñìèëÿâàì ñå íàä
òåáå,  íî  àêî  íÿêîãà  êàæåø  íà  íÿêîãî...  íÿêîãà... ùå ñå âúðíà è ùå ãî
íàïðàâÿ  ïàê.  Ùå  ãî ïðàâÿ, äîêàòî ãëîáàòà íå áúäå ïëàòåíà. È äà íå ñúì òå
õâàíàë òóê îòíîâî. Ðàçáèðàø ëè?"
     "Äà"  -  êàçâà Ñàì. Ðàçáèðà, ÷å àêî ðàçêàæå, ïîëèöàÿò ùå ñå âúðíå è ùå
ãî  íàïðàâè  îòíîâî.  Êúñíî  âå÷åð ùå áúäå â êèëåðà, ïîä ëåãëîòî, êàöíàë íà
íÿêîå  äúðâî  êàòî  íÿêàêúâ ãèãàíòñêè, íåâåðîÿòåí ãàðâàí. È ÷å êîãàòî ãëåäà
êúì  ìðà÷íîòî  íåáå,  ùå  âèæäà â îáëàöèòå Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñ íåãîâîòî
èçêðèâåíî, ïðåçðèòåëíî ëèöå. Òîé ùå áúäå íàâñÿêúäå.
     Îò  òàçè  ìèñúë  íà  Ñàì ìó ïðèëîøàâà è òîé çàòâàðÿ î÷è ïðåä òîâà ëóäî
êúðòè÷å ëèöå, ïðåä âñè÷êî.
     Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ãî ñãðàá÷âà, îòíîâî ãî ðàçòúðñâà.
     "Äà" êàêâî? - èçñúñêâà òîé. - "Äà" êàêâî, ñèíêî?"
     "Äà, ðàçáèðàì" - êàçâà Ñàì, áåç äà îòâàðÿ î÷è.
     Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé äðúïâà ðúêàòà ñè.
     "Äîáðå  - êàçâà òîé. - È íå çàáðàâÿé. Êîãàòî ëîøèòå ìîì÷åòà è ìîìè÷åòà
çàáðàâÿò, àç ãè óáèâàì."
     Áåëè÷êèÿ  Ñàì äúëãî âðåìå ñåäè, îáëåãíàò äî ñòåíàòà, ñúñ çàòâîðåíè î÷è
â î÷àêâàíå Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé îòíîâî äà çàïî÷íå äà ãî íàêàçâà èëè ïðîñòî
äà  ãî óáèå. Èñêà äà çàïëà÷å, íî íÿìà ñúëçè. Ùå ìèíàò ãîäèíè, äîêàòî îòíîâî
óñïåå  äà çàïëà÷å, çà êàêâîòî è äà áèëî. Íàé-ñåòíå îòâàðÿ î÷è è âèæäà, ÷å å
ñàì  â  ëåãîâèùåòî íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé â õðàñòèòå. Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé
ãî  íÿìà.  Òóê  å  ñàìî  Ñàì  è íåãîâàòà êíèãà "×åðíàòà ñòðåëà", êîÿòî ëåæè
îòâîðåíà.
     Ñàì  çàïî÷âà  äà  ïúëçè êúì äíåâíàòà ñâåòëèíà íà ÷åòèðè êðàêà. Ëèñòàòà
ãúäåëè÷êàò  ïîòíîòî  ìó  ëèöå,  îáëÿíî  â ñúëçè, êëîíèòå äðàñêàò ãúðáà ìó è
øèáàò íàðàíåíèÿ ìó çàäíèê. Òîé âçèìà ñúñ ñåáå ñè "×åðíàòà ñòðåëà", íî íå çà
äà  ÿ  çàíåñå  â  áèáëèîòåêàòà.  Òîé íèêîãà íÿìà äà îòèäå â áèáëèîòåêàòà, â
íèêîÿ áèáëèîòåêà, íèêîãà - òîâà å îáåùàíèåòî, êîåòî äàâà íà ñåáå ñè, äîêàòî
èçïúëçÿâà  îò  ìÿñòîòî  íà  íàêàçàíèåòî  ñè.  Äàâà è äðóãî îáåùàíèå - íèêîé
íèêîãà íÿìà äà ðàçáåðå çà òîâà óæàñíî íåùî, çàùîòî òîé ñìÿòà äà çàáðàâè, ÷å
ñå  å  ñëó÷âàëî. ×óâñòâà, ÷å ìîæå äà ãî íàïðàâè. Ìîæå äà ãî íàïðàâè, àêî ñå
îïèòà  ìíîãî, ìíîãî ñèëíî, à òîé ñìÿòà äà çàïî÷íå äà ñå îïèòâà ìíîãî, ìíîãî
ñèëíî âåäíàãà.
     Êîãàòî  ñòèãà  äî  êðàÿ  íà  õðàñòèòå,  òîé  ñå îãëåæäà êàòî ïîäãîíåíî
çâåð÷å.  Âèæäà  äåöà,  êîèòî  ìèíàâàò  ïî  òðåâàòà.  Íå  âèæäà Áèáëèîòå÷íèÿ
ïîëèöàé,  íî  òîâà, ðàçáèðà ñå, íÿìà çíà÷åíèå - Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé âèæäà
íåãî. Îò äíåñ íàòàòúê Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé âèíàãè ùå áúäå íàáëèçî.
     Íàé-ñåòíå òðåâàòà å ïóñòà. Ìàëêî, ðàç÷îðëåíî ìîì÷å - Áåëè÷êèÿ Ñàì - ñå
èçìúêâà  îò õðàñòèòå ñ ëèñòà â êîñàòà è êàë ïî ëèöåòî. Ðèçàòà ìó ñå ðàçâÿâà
çàä  íåãî,  íåïðèáðàíà â ïàíòàëîíèòå. Òîé ñå ïðîìúêâà äî áåòîííèòå ñòúïàëà,
õâúðëÿ êðàäåøêîì åäèí óæàñåí ïîãëåä êúì òàéíñòâåíèÿ ëàòèíñêè äåâèç, èçïèñàí
íàä âðàòàòà è ïîñëå îñòàâÿ êíèãàòà ñè íà åäíî îò ñòúïàëàòà ñ âñè÷êàòà ãðèæà
è óæàñ,  ñ  êîèòî  ñàìîòíî  ìîìè÷å  îñòàâÿ  áåçèìåííîòî ñè äåòå íà ïðàãà íà
íåïîçíàòà êúùà. Ïîñëå Áåëè÷êèÿ Ñàì ñå çàòè÷âà ïðåç òðåâàòà, îñòàâÿ êëîíà íà
Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Ñåéíò Ëóèñ íà àâåíþ "Áðèãñ" çàä ãúðáà ñè è òè÷à,
íî  êîëêîòî  è áúðçî äà òè÷à, íå ìîæå äà èçáÿãà îò âêóñà íà ÷åðâåí ñèðîï íà
åçèêà  è  â  ãúðëîòî  ñè,  ñëàäúê  è  ëåïêàâ,  è  êîëêîòî  è áúðçî äà òè÷à,
Áèáëèîòå÷íèÿò  âúëê  åñòåñòâåíî  òè÷à  çàåäíî  ñ íåãî, Áèáëèîòå÷íèÿò âúëê å
òî÷íî  çàä  ðàìîòî ìó, êúäåòî íå ìîæå äà ãî âèäè, è Áèáëèîòå÷íèÿ âúëê øåïíå
"Åëà  ñ ìåí, ñèíêî... àç ñúì ïîëèöàé" è âèíàãè ùå øåïíå òîâà, ïðåç âñè÷êèòå
ãîäèíè ùå øåïíå òîâà, â îíåçè òúìíè ñúíèùà, êîèòî Ñàì íå ñìåå äà ñè ñïîìíè,
òîé ùå øåïíå òîâà, à Ñàì âèíàãè ùå áÿãà îò òîçè ãëàñ è ùå êðåùè "Ïëàòåíà ëè
å âå÷å?  Ïëàòåíà  ëè å âå÷å ãëîáàòà? Î, Áîæå ìîé, ÏËÀÒÅÍÀ ËÈ Å ÂÅ×Å ÃËÎÁÀÒÀ
ÌÈ?" È îòãîâîðúò, êîéòî ñå âðúùà, âèíàãè å åäèí è ñúù: "Íèêîãà íÿìà äà áúäå
ïëàòåíà, ñèíêî, íèêîãà íÿìà äà áúäå ïëàòåíà. Íèêîãà. Íèêî..."



                                  Ãëàâà 14

                             Áèáëèîòåêàòà (II)


     1.

     Êàöàíåòî  íà ÷åðíàòà ïèñòà, êîÿòî Ñòàí íàðè÷àøå Ëåòèùåòî íà Ïðîâúðáèÿ,
íèêàê  íå  áåøå  ãëàäêî.  "Íàâàõî"-òî ñå ñïóñíà îïèïîì ïðåç êóïèùàòà ñúðäèò
âúçäóõ è ñå ïðèçåìè ñ ïîñëåäåí ðàçòúðñâàù óäàð. Ñàì èçâèêà ñïîäàâåíî. Î÷èòå
ìó ñå îòâîðèõà.
     Íàîìè  òúðïåëèâî  ÷àêàøå íåùî òàêîâà. Òÿ âåäíàãà ñå íàâåäå íàïðåä, áåç
äà  îáðúùà  âíèìàíèå  íà  êîëàíà, êîéòî ïðåðÿçâàøå êðúñòà é, è ãî îáãúðíà ñ
ðúöå.  Íå  îáúðíà  âíèìàíèå íà âäèãíàòèòå ìó ðúöå è ïúðâîòî ìó èíñòèíêòèâíî
îòäðúïâàíå,  êàêòî  íå îáúðíà âíèìàíèå è íà ïúðâèÿ ãîðåù è íåïðèÿòåí äúõ íà
óæàñåíîòî  ìó  äèøàíå.  Áåøå  óñïîêîÿâàëà  ìíîãî  àëêîõîëèöè  â  ðàçãàðà íà
äåëèðèóì  òðåìåíñ,  à òîâà íå áåøå ìíîãî ïî-ðàçëè÷íî. Ïðèòèñíà ñå äî íåãî è
óñåòè  áèåíåòî  íà  ñúðöåòî ìó. Òî ñÿêàø ùåøå äà èçñêî÷è ñ ïëÿñúê îò ðèçàòà
ìó.
     - Âñè÷êî å íàðåä, Ñàì, âñè÷êî å íàðåä - àç ñúì, âå÷å ñå âúðíàõìå. Òîâà
áåøå ñúí. Îòíîâî ñè òóê.
     Çà  ìèã  òîé ïðîäúëæè äà ñå ïðèòèñêà â ñåäàëêàòà ñè. Ïîñëå ñå îòïóñíà,
îáåçñèëåí. Ðúöåòå ìó ñå âäèãíàõà è ÿ ïðåãúðíàõà ñ ïàíè÷åñêà ñèëà.
     - Íàîìè  -  êàçà òîé ñ äðåçãàâ, ñïîäàâåí ãëàñ. - Íàîìè, î, Íàîìè, ìèëè
Áîæå, êàêúâ êîøìàð ñúíóâàõ, êàêúâ óæàñåí ñúí!
     Ñòàí áåøå ñå îáàäèë ïî ðàäèîòî è íÿêîé áåøå äîøúë äà çàïàëè ñâåòëèíèòå
íà ïèñòàòà. Ñåãà òå ðóëèðàõà ìåæäó òÿõ. Âñå ïàê íå áÿõà èçïðåâàðèëè äúæäà -
òîé êóõî áàðàáàíåøå ïî êîðïóñà íà ñàìîëåòà. Îòïðåä Ñàì ìó÷åøå íÿêàêâà ïåñåí
- ïðèëè÷àøå íà "Íàäáÿãâàíèÿòà â Êåìïòàóí".
     - Áåøå  ëè  êîøìàð?  -  ïîïèòà  Íàîìè  è  ñå îòäðúïíà îò Ñàì, çà äà ãî
ïîãëåäíå â êðúâÿñàëèòå î÷è.
     - Äà. Íî áåøå è èñòèíà. Ñúâñåì èñòèíà.
     - Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ëè áåøå, Ñàì? Òâîÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé?
     - Äà - ïðîøåïíà òîé è ïðèòèñíà ëèöå â êîñàòà é.
     - Çíàåø ëè êîé å òîé? Ñåãà çíàåø ëè êîé å òîé, Ñàì?
     Ñëåä åäèí äúëúã, äúëúã ìîìåíò Ñàì ïðîøåïíà:
     - Çíàì.


     2.

     Ñòàí Ñîóìñ õâúðëè ïîãëåä êúì ëèöåòî íà Ñàì, äîêàòî òîé è Íàîìè ñëèçàõà
îò ñàìîëåòà, è êàçà â èçáëèê íà ñú÷óâñòâèå:
     - Ñúæàëÿâàì,  ÷å  òîëêîâà  ìíîãî  äðóñàøå.  Íàèñòèíà  ïîìèñëèõ,  ÷å ùå
èçïðåâàðèì äúæäà. Ñàìî ÷å ïðè íàñðåùåí âÿòúð...
     - Ùå ñå îïðàâÿ - êàçà Ñàì.
     Âñúùíîñò òîé âå÷å èçãëåæäàøå ïî-äîáðå.
     - Äà  -  êàçà Íàîìè. - Âñè÷êî ùå áúäå íàðåä. Áëàãîäàðÿ, Ñòàí. Ìíîãî òè
áëàãîäàðÿ. Äåéâ ñúùî òè áëàãîäàðè.
     - Å, àêî ñúì óñïÿë äà âè ïîìîãíà...
     - Äà. Íàèñòèíà íè ïîìîãíàõòå.
     - Ùå  òðÿáâà äà ìèíåì ïî ïèñòàòà - êàçà Ñòàí. - Â òàêàâà âå÷åð, àêî ñå
îïèòàòå  äà  ìèíåòå  íàïðÿêî,  îíîâà òðåñàâèùå ùå âè ïîãúëíå ÷àê äî êðúñòà.
Åëàòå âêúùè. Ùå ïèåì êàôå. Ìèñëÿ, ÷å èìà è ìàëêî ÿáúëêîâ ïàé.
     Ñàì ïîãëåäíà ÷àñîâíèêà ñè. Áåøå ñåäåì è ÷åòâúðò.
     - Ùå  ñå âúçïîëçâàìå îò ïîêàíàòà âè äðóã ïúò, Ñòàí - êàçà òîé. - Íàîìè
è àç òðÿáâà âåäíàãà äà çàíåñåì òåçè êíèãè â ãðàäà.
     - Ïîíå  âëåçòå  è  ñå  èçñóøåòå.  Äîêàòî ñòèãíåòå äî êîëàòà, ùå áúäåòå
ñúâñåì ìîêðè.
     Íàîìè ïîêëàòè ãëàâà.
     - Ìíîãî å âàæíî.
     - Äîáðå  -  êàçà Ñòàí. - Ïî âèäà âè ðàçáèðàì, ÷å íàèñòèíà å òàêà. Ñàìî
íå çàáðàâÿéòå, ÷å îáåùàõòå äà ìè ðàçêàæåòå èñòîðèÿòà.
     - Íÿìà  äà  çàáðàâèì  -  êàçà  Ñàì.  Ïîãëåäíà  Íàîìè  è âèäÿ â î÷èòå é
îòðàæåíèåòî  íà  ñîáñòâåíàòà  ñè  ìèñúë:  "Àêî  âñå  îùå  ñìå æèâè, çà äà ÿ
ðàçêàæåì."


     3.

     Ñàì  êàðàøå  è  åäâà ñå ñäúðæàøå äà íå íàòèñíå äîêðàé ïåäàëà íà ãàçòà.
Òðåâîæåøå ñå çà Äåéâ. Åäâà ëè îáà÷å áåøå íóæíî äà äåìîíñòðèðà òðåâîãàòà ñè,
êàòî  èçëåçå îò ïúòÿ è ïðåîáúðíå êîëàòà íà Íàîìè â êðàéïúòíàòà êàíàâêà, à è
äúæäúò,  ïðè  êîéòî  ñå áÿõà ïðèçåìèëè, ñå áåøå ïðåâúðíàë â ïîðîé, êîéòî ñå
íîñåøå  îò  îñâåæàâàùèÿ  âÿòúð. ×èñòà÷êèòå íå óñïÿâàõà äà ñå ñïðàâÿò ñ íåãî
äîðè  è  íà  áúðçè  îáîðîòè, à ôàðîâåòå íå ïðîíèêâàõà íà ïîâå÷å îò ïåò-øåñò
ìåòðà.  Ñàì  íå  ñìååøå  äà  êàðà  ïî-áúðçî  îò ÷åòèðèéñåò êèëîìåòðà â ÷àñ.
Ïîãëåäíà ÷àñîâíèêà ñè, ïîñëå îáúðíà ãëàâà êúì Íàîìè, êîÿòî ñåäåøå äî íåãî ñ
òîðáàòà â ñêóòà ñè.
     - Íàäÿâàì ñå äà óñïååì äî îñåì - êàçà òîé, - íî íå ñúì ñèãóðåí.
     - Ïðîñòî íàïðàâè, êàêâîòî ìîæåø, Ñàì.
     Ñâåòëèíàòà  îò ôàðîâåòå ñå âèæäàøå êàòî ïîäâîäíà ñâåòëèíà íà âîäîëàçåí
çâúíåö.  Ñàì  íàìàëè  äî  äâàéñåò  êèëîìåòðà  â  ÷àñ  è  åäâà  ñå ðàçìèíà ñ
ïðîôó÷àëèÿ ïîêðàé òÿõ êàìèîí - íåÿñíà ãðàìàäà â ìðàêà íà äúæäà.
     - Ìîæåø ëè äà ãîâîðèø çà òîâà? Çà ñúíÿ ñè?
     - Ìîãà, íî íÿìà äà ãî íàïðàâÿ - êàçà òîé. - Íå ñåãà. Íå å ìîìåíòúò.
     Íàîìè ïîìèñëè ìàëêî, ïîñëå êèìíà.
     - Äîáðå.
     - Ìîãà  äà  òè êàæà ñàìî åäíî - Äåéâ áåøå ïðàâ, êîãàòî êàçà, ÷å äåöàòà
ñà íàé-äîáðàòà õðàíà, áåøå ïðàâ è ÷å òîâà, îò êîåòî æèâåå òÿ, å ñòðàõúò.
     Áÿõà äîñòèãíàëè ïîêðàéíèíèòå íà ãðàäà. Ñëåä îùå åäèí êâàðòàë ïðåìèíàõà
ïðåç  ïúðâîòî  êðúñòîâèùå  ñúñ  ñâåòîôàðè.  Ïðåç ïðåäíîòî ñòúêëî íà äàòñóíà
ñâåòëèíàòà  ñå  âèæäàøå  êàòî ñâåòëîçåëåíî ïåòíî, òàíöóâàùî âúâ âúçäóõà íàä
òÿõ.
     - Ïðåäè äà îòèäåì â áèáëèîòåêàòà, òðÿáâà äà ñïðà íà åäíî ìÿñòî. "Ïèãëè
Óèãëè" å íàáëèçî, íàëè?
     - Äà,  íî  àêî  èñêàìå  äà  ñå ñðåùíåì ñ Äåéâ çàä áèáëèîòåêàòà â îñåì,
íàèñòèíà  íÿìàìå ìíîãî âðåìå çà ãóáåíå. Íåçàâèñèìî äàëè íè õàðåñâà, èëè íå,
íî ïðè òàêîâà âðåìå íå ìîæå äà ñå êàðà áúðçî.
     - Çíàì - íî òîâà íÿìà äà îòíåìå ìíîãî âðåìå.
     - Êàêâî òè å íåîáõîäèìî?
     - Íå  ñúì  ñèãóðåí  -  êàçà  òîé, - íî ìèñëÿ, ÷å ùå ðàçáåðà, êîãàòî ãî
âèäÿ.
     Òÿ  ãî  ïîãëåäíà  è çà âòîðè ïúò òîé ñå óäèâè îò íåéíàòà ñÿêàø ëèñè÷à,
êðåõêà êðàñîòà è íå ìîæà äà ðàçáåðå çàùî äî äíåñ íå ÿ áåøå çàáåëÿçâàë.
     "Å, íàëè èçëèçà ñ íåÿ, òðÿáâà äà ñè âèäÿë ÍÅÙÎ."
     Ñàìî   ÷å   íå   áåøå.   Áåøå  èçëèçàë  ñ  íåÿ,  çàùîòî  áåøå  õóáàâà,
ïðåäñòàâèòåëíà,  íåîáâúðçàíà  è  ïðèáëèçèòåëíî  íà  íåãîâèòå  ãîäèíè.  Áåøå
èçëèçàë  ñ  íåÿ,  çàùîòî  çà  åðãåíèòå  â  ãðàäîâå,  êîèòî  òîêó-ùî  ñà  ñå
ðàçðàñíàëè,  ñå  ïðåäïîëàãà,  ÷å òðÿáâà äà èçëèçàò ñ æåíè... àêî ñà åðãåíè,
êîèòî èìàò èíòåðåñ äà âëÿçàò â ìåñòíàòà îáùíîñò íà áèçíåñìåíèòå, òàêà áåøå.
Àêî íå èçëèçàø ñ æåíè, õîðàòà... íÿêîè õîðà...
     (ïîëèöàÿò)
     ìîãàò äà ñè ïîìèñëÿò, ÷å ñè ìàëêî ñòðàíåí.
     "ÀÇ  ÁßÕ  ìàëêî ñòðàíåí - ïîìèñëè ñè òîé. - Êàòî ïîìèñëÿ ïî-äîáðå, áÿõ
ÌÍÎÃÎ  ñòðàíåí.  Íî  êàêúâòî  è  äà  ñúì  áèë, ìèñëÿ, ÷å ñåãà ñúì ìàëêî ïî-
ðàçëè÷åí. È ñå ñðåùàì ñ íåÿ. Òîâà å. Íàèñòèíà ÑÅ ÑÐÅÙÀÌ ñ íåÿ."
     Ñàìàòà  Íàîìè  áåøå  ïîðàçåíà  îò ïðåáëåäíÿëîòî ìó ëèöå è íàïðåæåíèåòî
îêîëî  î÷èòå  è  óñòàòà ìó. Òîé èçãëåæäàøå ñòðàííî... íî âå÷å íå èçãëåæäàøå
óæàñåí.  Íàîìè ñè ïîìèñëè: "Ïðèëè÷à íà ÷îâåê, êîéòî å èìàë âúçìîæíîñò äà ñå
âúðíå êúì íàé-ëîøèÿ ñè êîøìàð... ñ íÿêàêâî ìîùíî îðúæèå â ðúöåòå ñè."
     Ïîìèñëè  ñè,  ÷å  òîâà  å ëèöå, â êîåòî ìîæå áè ñå âëþáâà è òàçè ìèñúë
äúëáîêî ÿ îáåçïîêîè.
     - Òîâà ñïèðàíå... å âàæíî, íàëè?
     - Äà, òàêà ìèñëÿ.
     Ñëåä  ïåò  ìèíóòè ñïðÿõà íà ïàðêèíãà äî ìàãàçèíà íà "Ïèãëè Óèãëè". Ñàì
èçëåçå íåçàáàâíî è ñå âòóðíà ïîä äúæäà êúì âðàòàòà.
     Íà  ñðåäàòà  íà  ïúòÿ ñå ñïðÿ. Äî ïàðêèíãà èìàøå òåëåôîííà áóäêà - áåç
ñúìíåíèå  ñúùàòà áóäêà, îò êîÿòî ïðåäè òîëêîâà ãîäèíè Äåéâ ñå áåøå îáàäèë â
êàíòîðàòà  íà  øåðèôà. Îáàæäàíåòî îò òàçè áóäêà íå áåøå óáèëî Àðäåëèÿ... íî
áåøå ÿ èçâàäèëî îò ðàâíîâåñèå äîñòà ñèëíî.
     Ñàì  âëåçå. Ëàìïàòà ñâåòåøå. Íÿìàøå íèùî çà ãëåäàíå - ïðîñòî òåëåôîííà
áóäêà  ñ  ÷èñëà  è  íàäïèñè, íàäðàñêàíè âúðõó ñòîìàíåíèòå ñòåíè. Òåëåôîííèÿ
óêàçàòåë  ãî  íÿìàøå è Ñàì ñè ñïîìíè êàê Äåéâ áåøå êàçàë: "Òîâà áåøå îùå ïî
âðåìåòî,  êîãàòî  ïîíÿêîãà  ñ  ìàëêî  êúñìåò  â òåëåôîííàòà áóäêà ìîæåøå äà
îòêðèåø òåëåôîíåí óêàçàòåë."
     Ïîñëå  ïîãëåäíà  êúì  ïîäà  è âèäÿ òîâà, êîåòî òúðñåøå. Áåøå îïàêîâêà.
Âäèãíà  ÿ,  èçãëàäè  ÿ  è  íà  ñëàáàòà  ñâåòëèíà ïðî÷åòå íàïèñàíîòî íà íåÿ:
"Äúâ÷àùè áîíáîíè "Äåñÿòêà".
     Îòâúí  Íàîìè  íåòúðïåëèâî  íàòèñíà  êëàêñîíà. Ñàì èçñêî÷è îò áóäêàòà ñ
îïàêîâêàòà â ðúêà, ïîìàõà é è èçòè÷à â ìàãàçèíà ïîä ïðîëèâíèÿ äúæä.


     4.

     Ïðîäàâà÷úò  â  "Ïèãëè  Óèãëè"  áåøå  ìëàä  ÷îâåê,  êîãîòî  ñÿêàø  áÿõà
çàìðàçèëè  ïðåç  1969  è  ðàçòîïèëè  åäâà  òàçè ñåäìèöà. Â î÷èòå ìó ñâåòåøå
÷åðâåíèÿò,  ñòúêëåí  ïîãëåä  íà  íàðêîìàí. Êîñàòà ìó áåøå äúëãà è õâàíàòà ñ
øèðîêà ëåíòà ïðåç ÷åëîòî. Íà êóòðåòî ñè íîñåøå ñðåáúðåí ïðúñòåí âúâ ôîðìàòà
íà  çíàêà çà ìèð. Ïîä ôèðìåíàòà ìó ïðåñòèëêà ñå âèæäàøå åêñòðàâàãàíòíà ðèçà
íà öâåòÿ. Íà ÿêàòà ìó áåøå çàáîäåíà çíà÷êà, íà êîÿòî ïèøåøå
     ÍÀ ËÈÍÈß ÑÚÌ ÑÀÌÎ ÎÙÅ 5 ÌÈÍÓÒÈ. ÍÅ ÏÐÎÏÓÑÊÀÉÒÅ!
     Ñàì  ñå óñúìíè äàëè óïðàâèòåëÿò íà ìàãàçèíà áè îäîáðèë òîâà... íî áåøå
äúæäîâíà  âå÷åð  è  óïðàâèòåëÿò  íà ìàãàçèíà íå ñå âèæäàøå íèêúäå. Ñàì áåøå
åäèíñòâåíèÿò  êëèåíò  è  ïðîäàâà÷úò ãî ãëåäàøå õåì ñëèñàíî, õåì áåçðàçëè÷íî
êàê  îòèâà  äî  ðàôòà  è  çàïî÷âà  äà  ñúáèðà ïàêåò÷åòàòà ñ ÷åðâåíè äúâ÷àùè
áîíáîíè. Ñàì âçå âñè÷êè - îêîëî äâàéñåò ïàêåò÷åòà.
     - Åé,  áàðîâåö,  ñèãóðåí  ëè ñè, ÷å òè ñòèãàò? - ïîïèòà ãî ïðîäàâà÷úò,
êîãàòî  Ñàì  ñå  ïðèáëèæè  äî òåçãÿõà è ñòðóïà âúðõó íåãî ñúêðîâèùåòî ñè. -
Ìèñëÿ, ÷å èìàìå îùå åäèí-äâà êàøîíà â ñêëàäà. Íàèñòèíà çíàì êàêâî å, êîãàòî
òè ñå ïðèÿäå íåùî.
     - Òåçè ùå ñòèãíàò. Ìàðêèðàé ãè, àêî îáè÷àø. Áúðçàì.
     - Äà,  âñè÷êè  áúðçàò  â  òîçè  ñâÿò  -  êàçà  ïðîäàâà÷úò. Ïðúñòèòå ìó
îòâîðèõà êàñàòà ñ ïðèâè÷íàòà ñúíëèâîñò íà íàðêîìàí.
     Íà  ùàíäà  äî  íÿêàêâà  ðåêëàìà  íà  áåéçáîëíè êàðòè÷êè èìàøå ëàñòè÷íî
êðúã÷å. Ñàì ãî ïîñî÷è.
     - Ìîãà ëè äà ãî âçåìà?
     - Çàïîâÿäàé,  áàðîâåö.  Ñìÿòàé ãî çà ïîäàðúê îò ìåí - ïðèíöà íà "Ïèãëè
Óèãëè", çà òåá, ëîðäà íà áîíáîíèòå, â äúæäîâíàòà âå÷åð íà òîçè ïîíåäåëíèê.
     Ñàì  íàäÿíà  ëàñòè÷íîòî  êðúã÷å  íà  êèòêàòà ñè (òî óâèñíà êàòî øèðîêà
ãðèâíà).  Â  òîçè  ìèã  ñèëåí  ïîðèâ  íà âÿòúðà ðàçêëàòè ñãðàäàòà. Ñòúêëàòà
çàòðàêàõà. Ëàìïèòå ïðåìèãàõà.
     - ß  âèæ,  áàðîâåö  - êàçà ïðèíöúò íà "Ïèãëè Óèãëè" è âäèãíà ïîãëåä. -
Òîâà  ãî  íÿìàøå  â ïðîãíîçàòà. Êàçàõà ñàìî ïðåâàëÿâàíèÿ. - Îòíîâî ïîãëåäíà
êúì êàñàòà. - Ïåòíàéñåò è ÷åòèðèéñåò è åäèí.
     Ñàì ìó ïîäàäå äâàéñåò äîëàðà ñ ëåêà, ãîð÷èâà óñìèâêà.
     - Òåçè íåùà áÿõà ìíîãî ïî-åâòèíè, êîãàòî áÿõ äåòå.
     - Èíôëàöèÿòà  ñòðàøíî  ñêî÷è  -  ñúãëàñè  ñå  ïðîäàâà÷úò. Òîé áàâíî ñå
âðúùàøå  â  îçîíîâèÿ  îáëàê,  â  êîéòî ñå áåøå íàìèðàë, êîãàòî âëåçå Ñàì. -
Ñèãóðíî ñòðàøíî ãè îáè÷àø, ÷îâå÷å. Àç ñè îáè÷àì ñòàðèòå øîêîëàä÷åòà "Ìàðñ".
     - Äà ãè îáè÷àì? - çàñìÿ ñå Ñàì, äîêàòî ïðèáèðàøå ðåñòîòî â äæîáà ñè. -
Ìðàçÿ ãè. Çà äðóã ñà. Ìîæå äà ñå êàæå, ïîäàðúê.
     Òîãàâà  ïðîäàâà÷úò  âèäÿ  íåùî â î÷èòå íà Ñàì è èçâåäíúæ áúðçî íàïðàâè
ãîëÿìà êðà÷êà íàñòðàíè è ïî÷òè ñúáîðè åäíà îò ðåêëàìèòå.
     Ñàì ñ ëþáîïèòñòâî ïîãëåäíà ëèöåòî ìó è ðåøè äà íå èñêà òîðáè÷êà. Ñúáðà
ïàêåò÷åòàòà,  ïðúñíà  ãè  ïî  äæîáîâåòå  íà  ñïîðòíîòî  ñè ñàêî, êîåòî áåøå
îáëÿêúë  ïðåäè  õèëÿäà  ãîäèíè,  è  èçëåçå  îò  ìàãàçèíà.  Ïðè âñÿêà êðà÷êà
öåëîôàíúò â äæîáîâåòå ìó øóìîëåøå.


     5.

     Íàîìè  ñå áåøå ïðåìåñòèëà çàä êîðìèëîòî è êàðà ïðåç îñòàíàëàòà ÷àñò îò
ïúòÿ  äî áèáëèîòåêàòà. Êîãàòî ïîòåãëèõà îò ïàðêèíãà ïðåä "Ïèãëè Óèãëè", Ñàì
èçâàäè  äâåòå  êíèãè  îò  òîðáàòà  íà  "Êíèæàðíèöàòà íà Ïåë" è çà ìîìåíò ãè
èçãëåäà ñúñ ñúæàëåíèå.
     "Êîëêî  íåïðèÿòíîñòè  -  ïîìèñëè  ñè òîé. - Êîëêî íåïðèÿòíîñòè çà åäíà
îñòàðÿëà  êíèãà  ñúñ ñòèõîâå è åäíî ðúêîâîäñòâî çà íà÷èíàåùè îðàòîðè." Ñàìî
÷å, ðàçáèðà ñå, âúïðîñúò íå áåøå â òîâà. Âúïðîñúò èçîáùî íèêîãà íå áåøå áèë
â êíèãèòå.
     Òîé  ñâàëè  ëàñòèêà  îò êèòêàòà ñè è îáâè ñ íåãî êíèãèòå. Ïîñëå èçâàäè
ïîðòôåéëà  ñè, âçå åäíà ïåò äîëàðîâà áàíêíîòà îò íàìàëÿâàùèÿ çàïàñ áàíêíîòè
è ÿ ïúõíà ïîä ëàñòèêà.
     Òîâà çà êàêâî å?
     - Ãëîáàòà. Òàçè, êîÿòî äúëæà çà òåçè äâå, è îùå åäíà, îò ìíîãî îòäàâíà
- "×åðíàòà ñòðåëà" îò Ðîáúðò Ëóèñ Ñòèâúíñúí. Ñ òîâà âúïðîñúò ïðèêëþ÷âà.
     Îñòàâè  êíèãèòå ìåæäó äâåòå óäîáíî âäëúáíàòè ñåäàëêè è èçâàäè îò äæîáà
ñè ïàêåò÷å áîíáîíè. Ðàçêúñà îïàêîâêàòà è îíàçè ñòàðà, ñëàäíèêàâà ìèðèçìà ãî
áëúñíà  â  ëèöåòî.  Îò  íîñà  ìó  òÿ  ñÿêàø îòèâàøå íàïðàâî â ãëàâàòà, à îò
ãëàâàòà ïðîïàäàøå íàäîëó â ñòîìàõà ìó, êîéòî âåäíàãà ñå ñâè â ãëàäúê, òâúðä
þìðóê.  Çà åäèí óæàñåí ìèã Ñàì ïîìèñëè, ÷å ùå ïîâúðíå â ñîáñòâåíèÿ ñè ñêóò.
Î÷åâèäíî íÿêîè íåùà íå ñå ïðîìåíÿõà íèêîãà.
     Âúïðåêè âñè÷êî òîé ïðîäúëæè äà îòâàðÿ ïàêåò÷åòàòà ñ äúâ÷àùè áîíáîíè, à
îêîëî  íåãî  ñå  íàòðóïà  êóï÷èíà îò ëåïêàâè, âîñú÷íè ñëàäêè êúñîâå. Êîãàòî
ñâåòîôàðúò íà ñëåäâàùîòî êðúñòîâèùå ñâåòíà ÷åðâåíî, Íàîìè íàìàëè ñêîðîñòòà,
ïîñëå  ñïðÿ,  âúïðåêè  ÷å Ñàì íå âèæäàøå íèêàêâà äðóãà êîëà äà ñå äâèæè è â
äâåòå  íàïðàâëåíèÿ.  Äúæäúò  è  âÿòúðúò  ñå  áëúñêàõà  â ìàëêàòà é êîëà. Äî
áèáëèîòåêàòà îñòàâàõà ñàìî ÷åòèðè ïðåñå÷êè.
     - Ñàì, êàêâî ïðàâèø, çà Áîãà?
     È ïîíåæå òîé âñúùíîñò íå çíàåøå òî÷íî êàêâî ïðàâè, êàçà:
     - Àêî  õðàíàòà  íà Àðäåëèÿ å ñòðàõúò, òðÿáâà äà íàìåðèì äðóãîòî íåùî -
òîâà,  êîåòî  å  ïðîòèâîïîëîæíî  íà ñòðàõà. Çàùîòî òîâà íåùî ùå áúäå çà íåÿ
îòðîâà. Òàêà ÷å... êàêâî ìèñëèø, ÷å ìîæå äà å òîâà íåùî?
     - Å, ñúìíÿâà ìå äà ñà äúâ÷àùè áîíáîíè.
     Òîé íàïðàâè íåòúðïåëèâ æåñò.
     - Îòêúäå ñè ñèãóðíà? Ñìÿòà ñå, ÷å êðúñòîâåòå óáèâàò âàìïèðèòå - îíåçè,
êîèòî  ñìó÷àò  êðúâ,  -  íî  êðúñòúò  å ñàìî äâå ïðú÷êè îò äúðâî èëè ìåòàë,
ïîñòàâåíè  ïîä  ïðàâ  úãúë.  Ìîæå  áè  ïî  ñúùèÿ  íà÷èí áè ïîäåéñòâàëà åäíà
ìàðóëÿ... àêî å âêëþ÷åíà.
     Ñâåòíà çåëåíà ñâåòëèíà.
     - Àêî å îðãàíèçèðàíà ìàðóëÿ - êàçà çàìèñëåíî Íàîìè è ïîòåãëè íàïðåä.
     - Ïðàâèëíî!  -  Ñàì ïîâäèãíà øåïà äúëãè ñëàäêè êúñîâå. - Âñè÷êî, êîåòî
çíàì,  å,  ÷å èìàì ñàìî òîâà. Ìîæå áè å ñìåøíî. Âåðîÿòíî å òàêà. Íî íå ìå å
ãðèæà.  Òîâà  å  íåáîæèÿò  ñèìâîë  íà  âñè÷êè  íåùà,  êîèòî  ìè  îòíå  ìîÿò
Áèáëèîòå÷åí  ïîëèöàé  -  ëþáîâ, ïðèÿòåëñòâî, ÷óâñòâî íà ïðèíàäëåæíîñò. Ïðåç
öåëèÿ  ñè  æèâîò  ñúì  ñå  ÷óâñòâàë êàòî ÷óæä ÷îâåê, Íàîìè, è íèêîãà íå ñúì
çíàåë  çàùî.  Ñåãà  çíàì.  Òîâà å ïðîñòî îùå åäíî îò íåùàòà, êîèòî òîé ìè å
îòíåë.  Òîãàâà  îáè÷àõ  òåçè  íåùà.  Ñåãà  åäâà  ïîíàñÿì ìèðèçìàòà èì. Íÿìà
çíà÷åíèå - ìîãà äà ñå ñïðàâÿ ñ òîâà. Íî òðÿáâà äà çíàì êàê äà ãî âêëþ÷à.
     Ñàì  çàïî÷íà  äà  ìà÷êà  áîíáîíèòå  ìåæäó  äëàíèòå  ñè è ïîñòåïåííî ãè
ïðåâúðíà  â  ëåïêàâà òîïêà. Äîñåãà áåøå ìèñëèë, ÷å íàé-ëîøîòî íåùî, ñ êîåòî
ìó âëèÿÿò òåçè áîíáîíè, å ìèðèçìàòà, íî ñåãà ðàçáðà, ÷å ãðåøè. Ïî-ëîøà áåøå
ìåêîòàòà  èì...  è  áîÿòà,  êîÿòî èçëèçàøå èçïîä äëàíèòå è ïðúñòèòå ìó è ãè
îöâåòÿâàøå  â çëîâåùî ÷åðâåíî. Âúïðåêè òîâà ïðîäúëæè, ñïèðàøå ñàìî íà âñÿêà
ïîëîâèí ìèíóòà, çà äà äîáàâè ñúäúðæàíèåòî íà íîâî ïàêåò÷å êúì ìåêàòà ìàñà.
     - Ìîæå  áè  òúðñÿ  èçëèøíî  -  êàçà òîé. - Ìîæå áè ïðîòèâîïîëîæíîòî íà
ñòðàõà å îáèêíîâåíàòà ñòàðà õðàáðîñò. Êóðàæúò, àêî èñêàø ïî-èíòåðåñíà äóìà.
Òîâà  ëè  å?  Òîâà  ëè  å âñè÷êî? Â õðàáðîñòòà ëè å ðàçëèêàòà ìåæäó Íàîìè è
Ñàðà?
     Òÿ ãî ïîãëåäíà ñ èçíåíàäà.
     - Äà  íå  áè  äà  ïèòàø  äàëè òîâà, ÷å ïðåñòàíàõ äà ïèÿ, å áèëî àêò íà
õðàáðîñò?
     - Íå  çíàì  êàêâî  ïèòàì  - êàçà òîé, - íî ìèñëÿ, ÷å è ïðè òåáå å íåùî
ïîäîáíî.  Íÿìà  íóæäà  äà  ïèòàì  çà  ñòðàõà  - çíàì êàêâî å òîé. Ñòðàõúò å
åìîöèÿ,  êîÿòî èçêëþ÷âà ïðîìÿíàòà è ïðå÷è íà ïðîìÿíàòà. Êîãàòî ñå îòêàçà îò
ïèåíåòî, òîâà áåøå ëè àêò íà õðàáðîñò?
     - Àç  âñúùíîñò  íèêîãà  íå  ñúì ñå îòêàçâàëà - êàçà òÿ. - Àëêîõîëèöèòå
íèêîãà  íå  ãî  ïðàâÿò.  Òå  íå ìîãàò äà ãî íàïðàâÿò. Âìåñòî òîâà èçïîëçâàø
ðàçëè÷íè  îáèêîëíè  ìèñëè.  Ïî  âåäíúæ  íà äåí ñè êàçâàø - ïî-ëåêî, æèâåé è
îñòàâè äðóãèòå äà æèâåÿò. Íî â öåíòúðà íà íåùàòà å ñëåäíîòî: îòêàçâàø ñå îò
ìèñúëòà,  ÷å  ìîæåø  äà  âëàäååø  ïèåíåòî ñè. Òàçè ìèñúë å ìèò, êîéòî ñè ñè
ðàçêàçâàë,  è  òî÷íî  îò  íåãî  ñå  îòêàçâàø.  Îò ìèòà. Ñåãà êàæè ìè - òîâà
õðàáðîñò ëè å?
     Ðàçáèðà ñå. Íî ñúñ ñèãóðíîñò íå å îêîïíà õðàáðîñò.
     - Îêîïíà  õðàáðîñò  - êàçà òÿ è ñå çàñìÿ. - Õàðåñâà ìè. Íî òè ñè ïðàâ.
Òîâà,  êîåòî  ïðàâÿ  àç  -  êîåòî ïðàâèì íèå - òîåñò äà ñå ïàçèì îò ïúðâàòà
÷àøêà... íå å òàêúâ âèä õðàáðîñò. Âúïðåêè ôèëìà "Çàãóáåíèÿò óèêåíä", ìèñëÿ,
÷å íàøåòî ñúñòîÿíèå íå å êîé çíàå êàêâà òðàãåäèÿ.
     Ñàì  ñè  ïðèïîìíè  óæàñíàòà àïàòèÿ, êîÿòî ãî áåøå îáõâàíàëà, ñëåä êàòî
áåøå èçíàñèëåí â õðàñòèòå äî áèáëèîòåêàòà íà íà àâåíþ "Áðèãñ" â Ñåéíò Ëóèñ.
Èçíàñèëåí  îò  ìúæ, êîéòî áåøå íàðåêúë ñåáå ñè ïîëèöàé. Òîâà ñúùî èçîáùî íå
áåøå  òðàãåäèÿ.  Áåøå ìðúñåí íîìåð - âñè÷êî íà âñè÷êî ìðúñåí òúïàøêè íîìåð,
èçèãðàí  íà  ìàëêî äåòå îò äóøåâíîáîëåí ìúæ. Ïîìèñëè ñè, ÷å â êðàéíà ñìåòêà
áåøå èçëÿçúë êúñìåòëèÿ - Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ìîæåøå è äà ãî óáèå.
     Ïðåä  òÿõ  â  äúæäà ìúæäóêàõà êðúãëèòå áåëè ãëîáóñè îêîëî Îáùåñòâåíàòà
áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè. Íàîìè êàçà íåóâåðåíî:
     - Ìèñëÿ,   ÷å  èñòèíñêàòà  ïðîòèâîïîëîæíîñò  íà  ñòðàõà  òðÿáâà  äà  å
÷åñòíîñòòà. ×åñòíîñòòà è âÿðàòà. Êàê òè çâó÷è òîâà?
     - ×åñòíîñò  è  âÿðà  - êàçà òîé òèõî, îïèòâàøå âêóñà íà äóìèòå. Ñòèñíà
ëåïêàâàòà  òîïêà  îò  áîíáîíè â äÿñíàòà ñè ðúêà. - Ìèñëÿ, ÷å íå å ëîøî. Âúâ
âñåêè ñëó÷àé ùå òðÿáâà äà ñâúðøè ðàáîòà. Âå÷å ñòèãíàõìå.


     6.

     Ìúæäóêàùèòå  çåëåíè  öèôðè íà ÷àñîâíèêà íà àðìàòóðíîòî òàáëî ïîêàçâàõà
7:57. Âñå ïàê áÿõà óñïåëè ïðåäè îñåì.
     - Ìîæå  áè  å  ïî-äîáðå äà ïðîâåðèì äàëè âñè÷êè ñà ñè îòèøëè, ïðåäè äà
îáèêîëèì îòçàä - êàçà òîé.
     - Äîáðà èäåÿ.
     Áàâíî  âëÿçîõà  â  ïðàçíèÿ ïàðêèíã ñðåùó ãëàâíèÿ âõîä íà áèáëèîòåêàòà.
Ãëîáóñèòå íåæíî áëåùóêàõà â äúæäà. Øóìúò íà äúðâåòàòà íå áåøå òîëêîâà íåæåí
- âÿòúðúò  ñå  óñèëâàøå  îùå.  Äúáîâåòå  èçäàâàõà  çâóöè, ñÿêàø ñúíóâàò, íî
âñè÷êèòå èì ñúíèùà ñà ëîøè.
     Â îñåì  ÷àñà  è  äâå  ìèíóòè  ñðåùó  òÿõ  ñïðÿ  êàìèîíåòêà ñ ôèãóðà íà
Êîòàðàêà  Ãàðôèéëä  è òàáåëà "ÒÀÊÑÈÒÎ ÍÀ ÌÀÌÀ" íà çàäíèÿ ïðîçîðåö. Ïðîçâó÷à
êëàêñîí  è  âðàòàòà íà áèáëèîòåêàòà - òÿ äîðè è íà òàçè ñâåòëèíà èçãëåæäàøå
ïî-ìàëêî  ìðà÷íà, îòêîëêîòî áå èçãëåæäàëà ïðè ïúðâîòî ïîñåùåíèå íà Ñàì, ïî-
ìàëêî  ïðèëè÷àøå  íà  óñòà  íà ëèöåòî íà îãðîìåí ãðàíèòåí ðîáîò - ñå îòâîðè
âåäíàãà. Òðè äåöà - èçãëåæäàõà êàòî ó÷åíèöè â äîëíèòå ãèìíàçèàëíè êëàñîâå -
èçëÿçîõà  è  çàòè÷àõà  íàäîëó  ïî  ñòúïàëàòà.  Äîêàòî  ñòèãíàò ïî àëåÿòà äî
"ÒÀÊÑÈÒÎ  ÍÀ  ÌÀÌÀ", äâå îò äåöàòà âäèãíàõà ÿêåòàòà íà ãëàâèòå ñè, çà äà ãè
ïðèêðèÿò  îò äúæäà. Ñòðàíè÷íàòà âðàòà íà êàìèîíåòêàòà ñå îòâîðè è äåöàòà ñå
êà÷èõà. Ñàì ÷ó ñìåõà èì è èì çàâèäÿ. Ïîìèñëè ñè êîëêî ëè å äîáðå äà èçëåçåø
îò  áèáëèîòåêà ñúñ ñìÿõ íà óñòà. Íå áåøå èçïèòàë òîâà ÷óâñòâî çàðàäè ìúæà ñ
êðúãëèòå ÷åðíè î÷èëà.
     "×åñòíîñò  - ïîìèñëè ñè òîé. - ×åñòíîñò è âÿðà. - Ïîñëå ïàê ñè êàçà: -
Ãëîáàòà  å ïëàòåíà, ïî äÿâîëèòå." - Îòâîðè ïîñëåäíèòå äâå ïàêåò÷åòà äúâ÷àùè
áîíáîíè è çàïî÷íà äà ðàçìà÷êâà ñúäúðæàíèåòî èì â ëåïêàâàòà ñè, îòâðàòèòåëíî
ìèðèøåùà  òîïêà.  Äîêàòî  ãî  ïðàâåøå,  ãëåäàøå çàäíàòà ÷àñò íà "ÒÀÊÑÈÒÎ ÍÀ
ÌÀÌÀ".  Âèæäàøå  áåëèÿ ïóøåê, êîéòî èçëèçàøå è ñå ðàçñåéâàøå âúâ âåòðîâèòèÿ
âúçäóõ. Èçâåäíúæ çàïî÷íà äà ðàçáèðà êàêâî ñòàâàøå òóê.
     - Âåäíúæ,  êîãàòî  áÿõ  â  ãèìíàçèÿòà  -  êàçà  òîé, - âèäÿõ êàê ãðóïà
ìîì÷åòà ñè íàïðàâèõà øåãà ñ åäíî äðóãî ìîì÷å, êîåòî íå îáè÷àõà. Â îíåçè äíè
ãëåäàíåòî áåøå ëþáèìîòî ìè çàíèìàíèå. Òå âçåõà òîïêà ãëèíà çà ìîäåëèðàíå îò
êàáèíåòà  ïî  ðèñóâàíå è ÿ íàïúõàõà â àóñïóõà íà ïîíòèàêà íà ìîì÷åòî. Çíàåø
ëè êàêâî ñå ñëó÷è?
     Òÿ ãî ïîãëåäíà ñúñ ñúìíåíèå.
     - Íå. Êàêâî?
     - Ãúðíåòî  ñå  ðàçöåïè  íà  äâå  ÷àñòè  - êàçà òîé. - Ïî åäíà îò âñÿêà
ñòðàíà  íà  êîëàòà. Èçëåòÿõà êàòî øðàïíåë. Ãúðíåòî áåøå ñëàáàòà òî÷êà, íàëè
ðàçáèðàø.  Ïðåäïîëàãàì,  ÷å àêî ãàçîâåòå ñå áÿõà âúðíàëè îáðàòíî äî ìîòîðà,
íàïðàâî ùÿõà äà îòêúñíàò öèëèíäðèòå îò áëîêà.
     - Ñàì, çà êàêâî ãîâîðèø?
     - Çà  íàäåæäàòà  -  ãîâîðÿ  çà íàäåæäàòà. Ïðåäïîëàãàì, ÷å ÷åñòíîñòòà è
âÿðàòà òðÿáâà äà äîéäàò ìàëêî ïî-êúñíî.
     "ÒÀÊÑÈÒÎ  ÍÀ  ÌÀÌÀ"  ñå  îòäåëè  îò  òðîòîàðà.  Ôàðîâåòå ìó ïðîðÿçâàõà
ñðåáðèñòèòå ëåíòè íà äúæäà.
     Êîãàòî ïðåäíàòà âðàòà íà áèáëèîòåêàòà ñå îòâîðè îòíîâî, çåëåíèòå ÷èñëà
íà  ÷àñîâíèêà  íà  àðìàòóðíîòî òàáëî íà Íàîìè ïîêàçâàõà 8:06. Èçëÿçîõà åäèí
ìúæ è åäíà æåíà. Ìúæúò, êîéòî íåñðú÷íî çàêîï÷àâàøå ïàëòîòî ñè, à ÷àäúðúò ìó
áåøå  ïîä ìèøíèöàòà, áåç ñúìíåíèå áåøå Ðè÷àðä Ïðàéñ - Ñàì ãî ïîçíà âåäíàãà,
âúïðåêè  ÷å  ãî  áåøå  âèæäàë ñàìî íà åäíè÷êàòà ìó ñíèìêà â ñòàðèÿ âåñòíèê.
Ìîìè÷åòî  áåøå  Ñèíòèÿ  Áåðèãàí  -  ïîìîùíèê-áèáëèîòåêàðêàòà,  ñ êîÿòî áåøå
ãîâîðèë â ñúáîòà âå÷åð.
     Ïðàéñ  êàçà  íåùî íà ìîìè÷åòî. Ñàì ïîìèñëè, ÷å òÿ ñå óñìèõâà. Èçâåäíúæ
îñúçíà,  ÷å  ñåäè  èçïðàâåí  âúâ âäëúáíàòàòà ñåäàëêà íà äàòñóíà íà Íàîìè, à
âñåêè  íåãîâ  ìóñêóë ñêúðöà îò íàïðåæåíèå. Îïèòà ñå äà ñå îòïóñíå è ðàçáðà,
÷å íå ìîæå.
     "Çàùî òîâà íå ìå èçíåíàäâà?" - ïîìèñëè ñè òîé.
     Ïðàéñ âäèãíà ÷àäúðà ñè. Äâàìàòà èçòè÷àõà ïî àëåÿòà, ñêðèòè ïîä íåãî, à
ìîìè÷åòî  â  äâèæåíèå  çàâúðçâàøå  çàáðàäêà  îò  äúæäîáðàí  íà  ãëàâàòà ñè.
Ðàçäåëèõà  ñå â äúíîòî íà àëåÿòà. Ïðàéñ ñå êà÷è â åäíà "Èìïàëà" ñ ðàçìåðèòå
íà  ïúòíè÷åñêè  ïàðàõîä,  à  ìîìè÷åòî â åäíî "Þãî", ïàðêèðàíî íà ñðåäàòà íà
ñëåäâàùàòà ïðÿêà. Ïðàéñ íàïðàâè îáðàòåí çàâîé íà óëèöàòà (êîãàòî ñâåòëèíèòå
îò  ôàðîâåòå  ìó  ñâåòíàõà  çà ìàëêî âúðõó êîëàòà íà Íàîìè, òÿ ñòðåñíàòî ñå
ñíèøè)  è  áèïíà çà ïîçäðàâ, êîãàòî ìèíà ïîêðàé "Þãî"-òî. Ñèíòèÿ Áåðèãàí ìó
áèïíà â îòãîâîð, à ïîñëå ïîòåãëè â ïðîòèâîïîëîæíà ïîñîêà.
     Ñåãà  áÿõà  ñàìî  òå äâàìàòà, áèáëèîòåêàòà è ìîæå áè Àðäåëèÿ, êîÿòî ãè
÷àêàøå íÿêúäå âúòðå.
     Çàåäíî ñúñ ñòàðèÿ ïðèÿòåë íà Ñàì - Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé.


     7.

     Íàîìè  ïîäêàðà  áàâíî  îêîëî  êâàðòàëà  êúì  óëèöà "Óåãìàí". Íÿêúäå ïî
ñðåäàòà  â  îãðàäàòà  èìàøå ìàëúê ïðîöåï, îòáåëÿçàí ñ äèñêðåòíà òàáåëêà. Íà
íåÿ áåøå íàïèñàíî:
     ÑÀÌÎ ÇÀ ÄÎÑÒÀÂÊÈ ÍÀ ÁÈÁËÈÎÒÅÊÀÒÀ
     Âðúõëåòÿ ãè ïîðèâ íà âÿòúðà - òîëêîâà ñèëåí, ÷å ðàçêëàòè äàòñóíà âúðõó
ðåñîðèòå  ìó, à äúæäúò çàòðàêà ïî ñòúêëàòà êàòî ïÿñúê. Íàáëèçî ñå ÷ó òðÿñúê
îò  ñ÷óïâàíå íà ãîëÿì êëîí èëè ìàëêî äúðâî. Ïîñëå ñå ÷ó äóìêàíå îò ïàäàíåòî
íà êëîíà èëè äúðâîòî íà óëèöàòà.
     - Áîæå! - êàçà Íàîìè ñ òúíúê, ðàçñòðîåí ãëàñ. - Òîâà íå ìè õàðåñâà!
     - È  àç  íå  ñúì  âúçõèòåí  -  ñúãëàñè ñå Ñàì, íî ïî÷òè íå ÿ áåøå ÷óë.
Ìèñëåøå  êàê  áåøå  èçãëåæäàëà  òàçè  ãëèíà  çà ìîäåëèðàíå. Êàê èçãëåæäàøå,
êîãàòî ñå èçäóâàøå îò àóñïóõîâàòà òðúáà íà êîëàòà. Ïðèëè÷àøå íà ìåõóð.
     Íàîìè  çàâè ïðè òàáåëàòà. Âëÿçîõà â êúñà àëåÿ, êîÿòî âîäåøå äî òîâàðî-
ðàçòîâàðíàòà  çîíà.  Íàä  ìàëêèÿ  ïàâèðàí  ïðàâîúãúëíèê  ñâåòåøå åäèíñòâåíà
åëåêòðîäúãîâà  ëàìïà.  Òÿ õâúðëÿøå ñèëíà, ïðîíèçâàùà ñâåòëèíà, à ñåíêèòå îò
ðàçëþëåíèòå  êëîíè  íà  äúáîâåòå, êîèòî îãðàæäàõà òîâàðíàòà çîíà, òàíöóâàõà
ëóäî  âúðõó  çàäíàòà ôàñàäà íà ñãðàäàòà ïîä ñâåòëèíàòà é. Çà ìîìåíò ñåíêèòå
ñÿêàø ñå ñðàñíàõà è îáðàçóâàõà ôîðìà, êîÿòî áåøå ïî÷òè ÷îâåøêà: èçãëåæäàøå,
ñÿêàø  íÿêîé  ÷àêà  íÿêúäå  äîëó  -  íÿêîé,  êîéòî ñåãà èçïúëçÿâà, çà äà ãè
ïîñðåùíå.
     "Ñàìî  ñëåä  åäíà-äâå  ñåêóíäè - ïîìèñëè ñè Ñàì - îðàíæåâèÿò áëÿñúê îò
ëàìïàòà  ùå ñå îòðàçè â î÷èëàòà ìó - ìàëêèòå ìó, êðúãëè ÷åðíè î÷èëà - è òîé
ùå  ïîãëåäíå êúì ìåí ïðåç ïðåäíîòî ñòúêëî íà êîëàòà. Íå êúì Íàîìè, ñàìî êúì
ìåí. Ùå ìå ïîãëåäíå è ùå êàæå: Çäðàâåé, ñèíêî. ×àêàõ òå. Âñè÷êè òåçè ãîäèíè
òå ÷àêàõ. Åëà ñ ìåí ñåãà. Åëà ñ ìåí, çàùîòî àç ñúì ïîëèöàé."
     Ïàê  ñå  ÷ó  òðÿñúê  è  åäèí  êëîí  ïàäíà âúðõó íàñòèëêàòà íà ìåòúð îò
áàãàæíèêà  íà  äàòñóíà, ðàçõâúð÷àõà ñå ïàð÷åòà êîðà è ãíèëî äúðâî. Àêî áåøå
ïàäíàë  âúðõó  êîëàòà,  ùåøå  äà  ñìà÷êà ïîêðèâà é êàòî êîíñåðâà ñ äîìàòåíà
ñóïà.
     Íàîìè èçïèùÿ.
     Âÿòúðúò, êîéòî âñå îùå ñå óñèëâàøå, èçïèùÿ â îòãîâîð.
     Ñàì  ïîñåãíà  êúì  íåÿ,  èñêàøå  äà ÿ îáãúðíå ñ ðúêà, çà äà ÿ óñïîêîè,
êîãàòî  èçâåäíúæ âðàòàòà çàä òîâàðíàòà ïëàòôîðìà ñå îòêðåõíà è îòòàì èçëåçå
Äåéâ Äúíêàí. Äúðæåøå âðàòàòà, çà äà íå ìîæå âÿòúðúò äà ÿ èçñêóáíå îò ðúöåòå
ìó.  Ëèöåòî  íà  ñòàðåöà ñå âèäÿ íà Ñàì íååñòåñòâåíî áÿëî è ïî÷òè ãðîòåñêíî
óïëàøåíî.  Ñúñ  ñâîáîäíàòà  ñè  ðúêà  ñòàðåöúò  ïðàâåøå  îò÷àÿíè ïîäêàíâàùè
äâèæåíèÿ.
     - Íàîìè, Äåéâ å òàì.
     - Êúäå?...  Î,  äà,  âèæäàì  ãî.  -  Î÷èòå é ñå ðàçøèðèõà. - Áîæå ìîé,
èçãëåæäà óæàñíî!
     Òÿ çàïî÷íà äà îòâàðÿ âðàòàòà. Âÿòúðúò èçñâèðè, îòêúñíà ÿ îò ðúêàòà é è
íàõëó  â  äàòñóíà  êàòî  ìàëúê  óðàãàí,  ïîâäèãíà âúâ âúçäóõà îïàêîâêèòå íà
áîíáîíèòå è ãè çàâúðòÿ â ëóäà âèõðóøêà.
     Íàîìè  åäâà  óñïÿ  äà  äðúïíå  ðúêàòà ñè, çà äà íå ÿ ïðèêëåùè âðàòàòà,
êîÿòî  ïàê  ñå  çàõëîïíà,  è èçëåçå. Êîñàòà é ñå ðàçâÿâàøå êàòî â ñîáñòâåíà
ìàëêà áóðÿ îêîëî ãëàâàòà é, à ïîëàòà é çà ìèã çàëåïíà è î÷åðòà áåäðàòà é.
     Ñàì  îòâîðè  ñâîÿòà  âðàòà  -  âÿòúðúò äóõàøå ñðåùó íåÿ è òîé áóêâàëíî
òðÿáâàøå  äà  ÿ íàáóòà ñ ðàìî - è ñúùî ñëåçå. Îò èçâåñòíî âðåìå ñå ÷óäåøå -
îòêúäå, ïî äÿâîëèòå, ñå áåøå âçåëà òàçè áóðÿ; ïðèíöúò íà "Ïèãëè Óèãëè" áåøå
êàçàë,  ÷å  â  ïðîãíîçèòå  íÿìà  òàêèâà  óðàãàííè  âåòðîâå  è äúæäîâå. Ñàìî
ïðåâàëÿâàíèÿ, òàêà áåøå êàçàë.
     Àðäåëèÿ. Ìîæå áè òîâà å áóðÿòà íà Àðäåëèÿ.
     Ñÿêàø  çà  äà  ïîòâúðäè  òîâà, ãëàñúò íà Äåéâ ñå óñèëè ñëåä ìîìåíòíîòî
çàòèøèå:
     - Áúðçî! Íàâñÿêúäå óñåùàì ìèðèçìàòà íà íåéíèÿ ïàðôþì!
     Ñàì  ïî÷óâñòâà  íåÿñåí  óæàñ  ïðè  ìèñúëòà, ÷å ìèðèçìàòà íà ïàðôþìà íà
Àðäåëèÿ ìîæå ïî íÿêàêúâ íà÷èí äà ïðåäøåñòâà ìàòåðèàëèçèðàíåòî é.
     Áåøå ñòèãíàë äî ñðåäàòà íà ïúòÿ äî òîâàðíàòà ïëàòôîðìà, êîãàòî îñúçíà,
÷å  äúðæè  ñîïîëèâàòà  òîïêà  îò  äúâ÷àùè  áîíáîíè,  íî å îñòàâèë êíèãèòå â
êîëàòà.  Îáúðíà  ñå,  îòâîðè  ñúñ ñèëà âðàòàòà è ãè âçå. Âíåçàïíî öâåòúò íà
ñâåòëèíàòà  ñå  ñìåíè  -  îò  ÿðêà, ïðîíèçâàùî îðàíæåâà - íà áÿëà. Ñàì âèäÿ
ïðîìÿíàòà  âúðõó  êîæàòà  íà ðúöåòå ñè è çà ìèã î÷èòå ìó ñÿêàø çàìðúçíàõà â
îðáèòèòå. Áúðçî èçëåçå ñ ãðúá îò êîëàòà, ñ êíèãèòå â ðúêà è ñå îáúðíà.
     Îðàíæåâàòà  åëåêòðîäúãîâà  ëàìïà ÿ íÿìàøå. Áåøå çàìåíåíà îò ñòàðîìîäåí
óëè÷åí  ôåíåð  ñ  æèâà÷íè  èçïàðåíèÿ.  Äúðâåòàòà, êîèòî òàíöóâàõà è ñòåíåõà
îêîëî ïëàòôîðìàòà, ñåãà áÿõà ïî-äåáåëè - ïðåîáëàäàâàõà âåëè÷åñòâåíèòå ñòàðè
áðÿñòîâå, êîèòî ñ ëåêîòà çàêðèâàõà äúáîâåòå. Ôîðìàòà íà òîâàðíàòà ïëàòôîðìà
ñúùî  ñå áåøå ñìåíèëà è çàäíàòà ñòåíà íà áèáëèîòåêàòà - ñòåíàòà, êîÿòî ñàìî
ïðåäè ìèã áåøå áèëà ãîëà, áå ïîêðèòà ñ èçâèòè ñòúáëà áðúøëÿí.
     "Äîáðå  äîøëè  â  1960  - ïîìèñëè ñè Ñàì. - Äîáðå äîøëè â Îáùåñòâåíàòà
áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè, ìàðêà "Àðäåëèÿ Ëîðö".
     Íàîìè  ñå  áåøå  êà÷èëà  íà  ïëàòôîðìàòà.  Êàçâàøå  íåùî íà Äåéâ. Äåéâ
îòãîâîðè,  ïîñëå  ïîãëåäíà  íàçàä ïðåç ðàìî. Òÿëîòî ìó ñå ðàçòúðñè. Â ñúùèÿ
ìèã  Íàîìè  èçïèùÿ.  Ñàì  ñå  âòóðíà êúì ñòúëáèòå ñ ðàçâÿòî ñàêî. Äîêàòî ñå
êà÷âàøå  ïî  ñòúïàëàòà,  âèäÿ  êàê  åäíà  áÿëà ðúêà èçïëóâà îò òúìíèíàòà íà
áèáëèîòåêàòà, õâàíà ðàìîòî íà Äåéâ è ãî äðúïíà îáðàòíî â áèáëèîòåêàòà.
     - Äðúæ  âðàòàòà! - èçêðåùÿ Ñàì. - Íàîìè, äðúæ âðàòàòà! Íå ÿ îñòàâÿé äà
ñå çàêëþ÷è!
     Íî  òóê  âÿòúðúò èì ïîìîãíà. Òîé îòâîðè øèðîêî âðàòàòà, óäàðè Íàîìè ïî
ðàìîòî è òÿ ïîëèòíà íàçàä. Ñàì ñêî÷è è óñïÿ äà õâàíå íàâðåìå âðàòàòà.
     Íàîìè îáúðíà êúì íåãî óæàñåíèòå ñè î÷è.
     - Òîâà  áåøå  ìúæúò,  êîéòî  å  èäâàë  ó  âàñ,  Ñàì.  Âèñîêèÿò ìúæ ñúñ
ñðåáðèñòèòå î÷è. Âèäÿõ ãî. Òîé õâàíà Äåéâ.
     Íÿìàøå âðåìå çà ìèñëåíå. .
     - Õàéäå  -  òîé  õâàíà  Íàîìè  ïðåç  êðúñòà  è  ÿ  ïîâåäå  íàïðåä  êúì
áèáëèîòåêàòà. Çàä òÿõ ïîðèâúò íà âÿòúðà çàòðúøíà âðàòàòà ñ òðÿñúê.


     8.

     Áÿõà â çàëàòà ñ êàòàëîçèòå. Öàðåøå ïîëóìðàê. Íà áþðîòî íà áèáëèîòåêàðÿ
ñâåòåøå  ëàìïà  ñ  àáàæóð  ñ  ÷åðâåíè  ðåñíè. Îòâúä òàçè çîíà, â êîÿòî áÿõà
ðàçõâúðëÿíè  êóòèè  è  òîïêè  ñìà÷êàíè  âåñòíèöè çà óïëúòíåíèå (áåøå 1960 è
ïëúòíî   ïðèëåïâàùèòå   ïîëèåòèëåíîâè  îïàêîâêè  îùå  íå  áÿõà  èçìèñëåíè),
çàïî÷âàõà  ðàôòîâåòå.  Íà  åäíà  îò  ïúòåêèòå  ìåæäó ñòåíèòå ñ êíèãè ñòîåøå
Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé.  Áåøå  õâàíàë  Äåéâ Äúíêàí â ïîëóñúí è ãî äúðæåøå ñ
ïî÷òè áåçãðèæíà ëåêîòà íà äåñåò ñàíòèìåòðà íàä ïîäà.
     Òîé  ïîãëåäíà  êúì  Ñàì è Íàîìè. Ñðåáúðíèòå ìó î÷è çàáëåñòÿõà è áÿëîòî
ëèöå  ñå  ðàçòåãíà  â  óñìèâêà ñ ôîðìà íà ïîëóìåñåö. Ïðèëè÷àøå íà õðîìèðàíà
ëóíà.
     - Íèòî  êðà÷êà íàïðåä - êàçà òîé - èëè ùå ñ÷óïÿ òîçè âðàò êàòî ïèëåøêà
êîñò. Ùå ãî ÷óåòå.
     Ñàì  ãî ïîñëóøà, íî ñàìî çà ìèã. Óñåòè ìèðèçìà íà òîðáè÷êà ñ ëàâàíäóëà
ïðîòèâ  ìîëöè  -  òåæêà  è  ïðåêàëåíî ñèëíà. Îòâúí âÿòúðúò âèåøå è ãúðìåøå.
Ñÿíêàòà  íà  Áèáëèîòå÷íèÿ  ïîëèöàé  òàíöóâàøå  ïî ñòåíàòà êàòî î÷åðòàíèÿ íà
ïîäåìåí êðàí.
     "Ïðåäè íÿìàøå ñÿíêà - îñúçíà Ñàì. - Êàêâî ëè îçíà÷àâà òîâà?"
     Ìîæå  áè  òîâà  îçíà÷àâàøå,  ÷å  Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé  ñåãà áåøå ïî-
èñòèíñêè,  ïîâå÷å  òóê...  çàùîòî  Àðäåëèÿ, Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé è ÷åðíèÿò
÷îâåê  â  ñòàðàòà  êîëà âñúùíîñò áÿõà åäíà è ñúùà ëè÷íîñò. Áÿõà åäíî è ñúùî
íåùî,  ïðîñòî  ëèöàòà, êîèòî òî íîñåøå, áÿõà ðàçëè÷íè - ñëàãàøå ãè è îòíîâî
ãè ñâàëÿøå ñ ëåêîòà êàòî êàðíàâàëíè ìàñêè.
     - Èñêàøå  äà  êàæåø,  ÷å  àêî  ñòîèì äàëå÷ îò òåáå, ùå ãî îñòàâèø æèâ?
Ãëóïîñòè.
     È òðúãíà êúì Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé.
     Íà  ëèöåòî  íà  âèñîêèÿ  ìúæ  ñå  ïîÿâè  ñòðàííî  èçðàæåíèå.  Òîé áåøå
èçíåíàäàí.  Îòñòúïè  åäíà êðà÷êà. Øëèôåðúò ìó ñå ðàçâÿ ïîä êîëåíåòå ìó è ñå
îòúðêà  î  ïîäâúðçàíèòå  òîìîâå,  êîèòî  áÿõà  íàðåäåíè  îò äâåòå ñòðàíè íà
ïúòåêàòà.
     - Ïðåäóïðåæäàâàì âè!
     - Ïðåäóïðåäè íè è âúðâè ïî äÿâîëèòå - êàçà Ñàì. - Íÿìàø êàêâî äà äåëèø
ñ íåãî. Èìàø ñìåòêè çà óðåæäàíå ñ ìåí, íàëè? Äîáðå, äà ãè óðåäèì.
     - Áèáëèîòåêàðêàòà  èìà ñìåòêè çà óðåæäàíå ñúñ ñòàðåöà - êàçà ïîëèöàÿò,
ïîñëå  îòñòúïè  íà îùå åäíà êðà÷êà. Ñ ëèöåòî ìó ñòàâàøå íåùî ñòðàííî è ñëåä
ìèã  Ñàì  ðàçáðà  êàêâî  å  òî. Ñðåáúðíàòà ñâåòëèíà â î÷èòå íà Áèáëèîòå÷íèÿ
ïîëèöàé óãàñâàøå.
     - Òîãàâà  íåêà  òÿ  ãè  óðåäè  -  êàçà  Ñàì. - Ìîèòå ñìåòêè ñà ñ òåáå,
ïðèÿòåë÷å, è ñà îò òðèéñåò ãîäèíè..
     Ìèíà ïðåç ñâåòëèÿ êðúã, î÷åðòàí íà ïîäà îò íàñòîëíàòà ëàìïà.
     - Äîáðå  òîãàâà - èçðúìæà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Çàâúðòÿ ñå è çàïîêèòè
Äåéâ  íà  ïúòåêàòà.  Äåéâ  ïîëèòíà  êàòî  òîðáà ñ ïðàíå è èçâèêà îò ñòðàõ è
èçíåíàäà.  Îïèòà  ñå  äà âäèãíå ðúêà, çà äà ñå îïðå â ñòåíàòà, íî òîâà áåøå
ñàìî  íåâîëåí,  îáúðêàí  ðåôëåêñ.  Áëúñíà  ñå  â ïîæàðîãàñèòåëÿ, çàêà÷åí äî
ñòúëáèòå  è  Ñàì  ÷ó  òúïèÿ  òðÿñúê  íà ñ÷óïåíà êîñò. Äåéâ ïàäíà, à òåæêèÿò
÷åðâåí ïîæàðîãàñèòåë ïàäíà îò ñòåíàòà âúðõó ñòàðåöà.
     - Äåéâ! - èçïèùÿ Íàîìè è ñå âòóðíà êúì íåãî.
     - Íàîìè, íå!
     Íî  òÿ  íå îáúðíà âíèìàíèå. Óñìèâêàòà íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé ñå ïîÿâè
îòíîâî.  Òîé  ñãðàá÷è Íàîìè çà ðúêàòà, äîêàòî òÿ ñå îïèòâàøå äà ìèíå ïîêðàé
íåãî,  è ÿ ïðèäúðïà êúì ñåáå ñè. Ëèöåòî ìó ñå íàâåäå è çà ìîìåíò ñå ñêðè îò
êåñòåíÿâàòà  êîñà  íà  òèëà  é.  Òîé èçäàäå ñòðàííî, ïðèãëóøåíî ïîêàøëÿíå â
ïëúòòà é è ïîñëå çàïî÷íà äà ÿ öåëóâà - èëè ïîíå òàêà èçãëåæäàøå. Äúëãàòà ìó
áÿëà  ðúêà  ÿ  õâàíà  ïîä ìèøíèöàòà. Íàîìè îòíîâî èçïèùÿ è ïîñëå êàòî ÷å ëè
çàïî÷íà äà ñå îòïóñêà â îáÿòèÿòà ìó.
     Ñàì  áåøå ñòèãíàë äî íà÷àëîòî íà ðàôòîâåòå. Õâàíà ïúðâàòà ïîïàäíàëà ìó
ïîäðúêà  êíèãà,  èçìúêíà  ÿ  îò  ðàôòà,  çàìàõíà  è  ÿ õâúðëè. Òÿ ïîëèòíà ñ
ðàçïåðåíè  êîðèöè  è ðàçâåòè ñòðàíèöè è óäàðè Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé îòñòðàíè
ïî  ãëàâàòà.  Òîé  èçêðåùÿ  ãíåâíî  è  èçíåíàäàíî è âäèãíà ïîãëåä. Íàîìè ñå
îòñêóáíà  îò  ïðåãðúäêàòà  ìó  è  ñå  óñòðåìè íàñòðàíè êúì åäèí îò âèñîêèòå
øêàôîâå,  ðàçìàõàëà ðúöå çà áàëàíñ. Óäàðè ñå â íåãî, à òîé ñå ëþøíà íàçàä è
ïàäíà  ñ  îãëóøèòåëåí  îòåêâàù  òðÿñúê.  Êíèãèòå ïîëèòíàõà îò ðàôòîâåòå, íà
êîèòî  ìîæåõà  äà îñòàíàò íåîáåçïîêîÿâàíè ñ ãîäèíè, è íàïàäàõà ïî ïîäà êàòî
äúæä îò óäàðè, êîèòî ñòðàííî ïðèëè÷àõà íà ðúêîïëÿñêàíèÿ.
     Íàîìè íå îáúðíà âíèìàíèå. Ñòèãíà äî Äåéâ è êîëåíè÷è äî íåãî. Ïîâòàðÿøå
èìåòî ìó - îòíîâî è îòíîâî. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñå îáúðíà íàòàì.
     - È  ñ  íåÿ  íÿìà  êàêâî äà äåëèø - êàçà Ñàì. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñå
îáúðíà  êúì  íåãî.  Ñðåáúðíèòå  ìó î÷è ñå áÿõà ñìåíèëè ñ ìàëêè ÷åðíè î÷èëà,
êîèòî ïðèäàâàõà íà ëèöåòî ìó ñëÿïî èçðàæåíèå, ïîäîáíî íà òîâà íà êúðòèöà.
     - Òðÿáâàøå  äà  òå óáèÿ ïúðâèÿ ïúò - êàçà òîé è òðúãíà êúì Ñàì. Äîêàòî
âúðâåøå  ñå ÷óâàøå è íÿêàêúâ ñòðàíåí çâóê íà òúðêàíå. Ñàì ïîãëåäíà íàäîëó è
âèäÿ,  ÷å  ïîëèòå íà øëèôåðà íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé ñå âëà÷àò ïî ïîäà. Òîé
ñå ñìàëÿâàøå.
     - Ãëîáàòà  å  ïëàòåíà - êàçà òèõî Ñàì. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñïðÿ. Ñàì
âäèãíà  êíèãèòå ñ ïåòäîëàðîâàòà áàíêíîòà ïîä ëàñòèêà. - Ãëîáàòà å ïëàòåíà è
êíèãèòå  ñà âúðíàòè. Âñè÷êî ñâúðøè, êó÷êî... èëè êó÷è ñèíå... èëè êàêâîòî è
äà ñè.
     Íàâúí  âÿòúðúò  ñå  óñèëè  ñ ïðîäúëæèòåëåí, êóõ âèê, êîéòî ïðåìèíà ïîä
ñòðÿõàòà  êàòî  çâúí  íà ñòúêëî. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé èçâàäè åçèê è îáëèçà
óñòíèòå ñè. Áåøå ÷åðâåí è îñòúð. Ïî áóçèòå è ÷åëîòî ìó áÿõà çàïî÷íàëè äà ñå
ïîÿâÿâàò ïåòíà. Ïî êîæàòà ìó ëúùåøå ìàçíà ïîò.
     È ìèðèçìàòà íà ïëèê÷å ñ ëàâàíäóëà áåøå ìíîãî ïî-ñèëíà.
     - Ãðåøèø!  -  èçâèêà  Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé.  -  Ãðåøèø!  Òåçè  íå ñà
êíèãèòå,  êîèòî  ñè  âçåë!  Àç  çíàì! Ñòàðèÿò ïèÿí êîïåëäàê ïðèáðà êíèãèòå,
êîèòî ñè âçåë! Òå ñà áèëè...
     - ...  óíèùîæåíè!  -  äîâúðøè  Ñàì.  Òîé  òðúãíà îòíîâî, äîáëèæè ñå äî
Áèáëèîòå÷íèÿ  ïîëèöàé  è  ñ  âñÿêà  êðà÷êà,  êîÿòî  ïðàâåøå,  ìèðèçìàòà  íà
ëàâàíäóëà  ñòàâàøå  âñå  ïî-ñèëíà. Ñúðöåòî ìó áèåøå â ãúðäèòå. - Çíàì è ÷èÿ
áåøå èäåÿòà çà òîâà. Íî òåçè ñà íàïúëíî ãîäíè çà çàìÿíà. Âçåìè ãè. - Ãëàñúò
ìó ïðåðàñíà â çàñòðàøèòåëåí âèê. - Âçåìè ãè, äÿâîë äà òå âçåìå!
     Òîé  ïðîòåãíà  êíèãèòå  è  Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé,  îáúðêàí è óïëàøåí,
ïîñåãíà êúì òÿõ.
     - Íå, íå òàêà - êàçà Ñàì è âäèãíà êíèãèòå íàä áÿëàòà ïðîòåãíàòà ðúêà. -
Òàêà.
     Ñòîâàðè  êíèãèòå  âúðõó  ëèöåòî íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé - ñòîâàðè ãè ñ
âñè÷êà  ñèëà.  Íå  ñè  ñïîìíÿøå  íÿêîãà ïðåç æèâîòà ñè äà å èçïèòâàë òàêîâà
âúðõîâíî  óäîâëåòâîðåíèå  êàòî òîâà, êîãàòî "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ
íàðîä"  è  "Ïîìàãàëî  çà  îðàòîðà"  óäàðèõà  è ñ÷óïèõà íîñà íà Áèáëèîòå÷íèÿ
ïîëèöàé.  Êðúãëèòå  ÷åðíè î÷èëà îòõâðúêíàõà îò ëèöåòî ìó è ïàäíàõà íà ïîäà.
Ïîä  òÿõ îñòàíàõà ÷åðíè îðáèòè, îáãðàäåíè îò áåëåçíèêàâà òå÷íîñò. Ëåïêàâîòî
âåùåñòâî  ïîòå÷å  íà  ìàëêè  âàäè÷êè  è  Ñàì  ïîìèñëè  çà ðàçêàçà íà Äåéâ -
"Èçãëåæäàøå ñÿêàø çàïî÷âà äà ïóñêà ñîáñòâåíà êîæà" áåøå êàçàë òîé.
     Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé èçêðåùÿ.
     - Íå  ìîæåø!  -  êðåùåøå  òîé.  - Íå ìîæåø äà ìè ïðè÷èíèø áîëêà! Òè ñå
ñòðàõóâàø  îò ìåí! Îñâåí òîâà íà òåáå òè ÕÀÐÅÑÀ! ÌÐÚÑÍÎ ÌÀËÊÎ ÌÎÌ×Å, ÕÀÐÅÑÀ
ÒÈ!
     - Ãðåøèø  - êàçà Ñàì. - Óæàñíî áåøå. Ñåãà âçåìè òåçè êíèãè. Âçåìè ãè è
èç÷åçâàé îòòóê. Çàùîòî ãëîáàòà å ïëàòåíà.
     Òîé  óäàðè  êíèãèòå â ãúðäèòå íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé. È êîãàòî ðúöåòå
íà  Áèáëèîòå÷íèÿ  ïîëèöàé  ãè  îáõâàíàõà,  Ñàì  çàìàõíà  ñ  êîëÿíî  òî÷íî â
ñëàáèíèòå ìó.
     - Òîâà  å  çà  âñè÷êè  îñòàíàëè  äåöà  -  âèêíà  òîé. - Òåçè, êîèòî ñè
èçíàñèëèë, è òåçè, êîèòî òÿ å èçÿëà.
     Ñúùåñòâîòî  çàâè  îò  áîëêà. Íàâåäå ñå, çà äà ñå õâàíå çà ñëàáèíèòå, è
èçïóñíà  êíèãèòå.  Ìàçíàòà  ìó ÷åðíà êîñà ïàäíà âúðõó ëèöåòî ìó è ìèëîñòèâî
çàêðè ïðàçíèòå ìó, íàáðàçäåíè îðáèòè.
     "Ðàçáèðà  ñå,  ÷å  ñà  ïðàçíè  - óñïÿ äà ñè ïîìèñëè Ñàì. - Àç íå âèäÿõ
î÷èòå ìó çàä î÷èëàòà, êîèòî íîñåøå â òîçè äåí... òàêà ÷å è òÿ íå å ìîãëà äà
ãè âèäè."
     - Òîâà  íå  ñòèãà çà ïëàùàíå íà òâîÿòà ãëîáà - êàçà Ñàì, - íî å ñòúïêà
âúâ âÿðíàòà ïîñîêà, íàëè?
     Øëèôåðúò  íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé çàïî÷íà äà ñå ãúð÷è è äà ñå âúëíóâà,
ñÿêàø  ïîä  íåãî  áåøå  çàïî÷íàëî íÿêàêâî íåâúîáðàçèìî ïðåâðúùàíå. È êîãàòî
òîé... òî... âäèãíà î÷è... Ñàì âèäÿ íåùî, êîåòî ãî âúðíà îòíîâî êúì óæàñà è
îòâðàùåíèåòî.
     Ìúæúò,  êîéòî  áåøå èçëÿçúë íàïîëîâèíà îò ïëàêàòà íà Äåéâ è íàïîëîâèíà
îò  ñîáñòâåíèòå  ìèñëè  íà  Ñàì,  ñå  áåøå  ïðåâúðíàë  â áåçôîðìåíî äæóäæå.
Äæóäæåòî  ñå ïðåâðúùàøå â íåùî äðóãî - â óæàñåí õåðìàôðîäèò. Ïî ëèöåòî ìó è
ïîä  ãúð÷åùèÿ  ñå, ìúðäàù øëèôåð ñòàâàøå áóðíà ñìÿíà íà ïîëà. Ïîëîâèíàòà îò
êîñàòà  âñå îùå áåøå ÷åðíà; äðóãàòà ïîëîâèíà âå÷å áåøå ïåïåëÿâîðóñà. Åäíàòà
îðáèòà  âñå  îùå  áåøå  ïðàçíà;  îò äðóãàòà åäíî äèâî ñèíüî îêî áëåñòåøå îò
îìðàçà.
     - Èñêàì òå - èçñúñêà ñúùåñòâîòî. - Èñêàì òå è ùå òå èìàì.
     - Îïèòàé, Àðäåëèÿ - êàçà Ñàì. - Äà ïîòàíöóâàìå...
     Òîé  ïîñåãíà  êúì íåùîòî ïðåä ñåáå ñè, íî èçêðåùÿ è îòäðúïíà ðúêàòà ñè
âåäíàãà ùîì äîêîñíà øëèôåðà. Òîâà âå÷å íå áåøå øëèôåð - áåøå íÿêàêâà óæàñíà
îòïóñíàòà  êîæà  è  òÿ  ñÿêàø ñå îïèòâàøå äà îáõâàíå îãðîìåí êóï îò òîêó-ùî
èçïîëçâàíè ïëèê÷åòà ÷àé.
     Íåùîòî  ñå ïëúçíà êúì ïàäíàëèÿ øêàô çà êíèãè è ñå ñâëå÷å â ñÿíêàòà çàä
íåãî. Èçâåäíúæ ìèðèçìàòà íà ïëèê÷å ñ ëàâàíäóëà ñòàíà ìíîãî ïî-ñèëíà.
     Îò ñÿíêàòà ñå ÷ó æåñòîê ñìÿõ. Ñìåõúò íà æåíà.
     - Òâúðäå  êúñíî,  Ñàì  -  êàçà  òÿ.  - Âå÷å å òâúðäå êúñíî. Ðàáîòàòà å
ñâúðøåíà.
     "Àðäåëèÿ  ñå  âúðíà"  - ïîìèñëè Ñàì, à îòâúí ñå ÷ó ñòðàõîòåí, ðàçäèðàù
òðÿñúê. Ñãðàäàòà ñå çàêëàòè ïîä òåæåñòòà íà äúðâîòî, êîåòî ïàäíà âúðõó íåÿ,
è ñâåòëèíèòå óãàñíàõà.


     9.

     Îñòàíàõà  â  ïúëíà  òúìíèíà  ñàìî  çà ñåêóíäà, íî èçãëåæäàøå ìíîãî ïî-
äúëãî.  Àðäåëèÿ  ñå  çàñìÿ  îòíîâî  è  òîçè  ïúò  ñìåõúò  é  áåøå ñòðàíåí è
ïðîíèçèòåëåí - êàòî ñìÿõ, óñèëåí îò ìåãàôîí.
     Ïîñëå  ñå âêëþ÷è åäíè÷êàòà àâàðèéíà êðóøêà âèñîêî íà åäíà îò ñòåíèòå è
õâúðëè  âúðõó  îòäåëåíèåòî  ñ ðàôòîâåòå êíèãè áëåä ñíîï ñâåòëèíà. Íàâñÿêúäå
çàòàíöóâàõà  ñåíêè  êàòî  ðàçïëåòåíè  êúëáà  ïðåæäà.  Ñàì ÷ó æóæàùèÿ øóì íà
àâàðèéíîòî  çàõðàíâàíå.  Òðúãíà  êúì Íàîìè, êîÿòî âñå îùå áåøå íà êîëåíå äî
Äåéâ,  íà  äâà  ïúòè  ïî÷òè  ñå  ñïúíà  â  êóï÷èíèòå êíèãè, ðàçïèëåëè ñå îò
ïðåêàòóðåíèÿ øêàô.
     Íàîìè  âäèãíà  î÷è  êúì  íåãî.  Ëèöåòî é áåøå áÿëî, óæàñåíî è îáëÿíî â
ñúëçè.
     - Ñàì, ìèñëÿ, ÷å Äåéâ óìèðà.
     Òîé  êîëåíè÷è  äî  òÿõ. Î÷èòå íà ñòàðåöà áÿõà çàòâîðåíè è òîé äèøàøå ñ
ðåçêè,  íåðàâíè  õðèïîâå.  Îò  äâåòå ìó íîçäðè è îò åäíîòî óõî òå÷àõà òúíêè
ñòðóéêè.  Íà  ÷åëîòî  ìó,  òî÷íî íàä äÿñíàòà âåæäà, èìàøå äúëáîêà, ñìà÷êàíà
âäëúáíàòèíà. Îò âèäà é ñòîìàõúò íà Ñàì ñå ñâè. Åäíà îò ñêóëèòå íà Äåéâ ÿâíî
áåøå  ñ÷óïåíà,  à  äðúæêàòà  íà  ïîæàðîãàñèòåëÿ ñå áåøå îòïå÷àòàëà îòñòðàíè
âúðõó  ëèöåòî  ìó è áåøå îñòàâèëà ÿñíè ëèíèè îò êðúâ è ñèíèíè. Ïðèëè÷àøå íà
òàòóèðîâêà.
     - Òðÿáâà äà ãî çàêàðàìå â áîëíèöàòà, Ñàì!
     - Ìèñëèø  ëè,  ÷å  òÿ  ùå  íè ïóñíå îòòóê ñåãà? - ïîïèòà òîé è ñÿêàø â
îòãîâîð  íà òîçè âúïðîñ êúì òÿõ ïîëèòíà îãðîìíà êíèãà - òîìúò ñ áóêâàòà "Ò"
îò  "Îêñôîðäñêèÿ  ðå÷íèê  íà  àíãëèéñêèÿ  åçèê".  Èäâàøå  îò  íåðàâíèÿ êðúã
ñâåòëèíà,  êîÿòî õâúðëÿøå àâàðèéíàòà ëàìïà, çàêà÷åíà íà ñòåíàòà. Ñàì äðúïíà
Íàîìè  íàçàä  è  äâàìàòà ñå ïðîñíàõà âúðõó ìðúñíàòà ïúòåêà. Òðèòå êèëîãðàìà
äóìè  -  "òàáó", "òèãúð", "òðèëúð" è "òóìîð" ïðîôó÷àõà ïðåç ìÿñòîòî, êúäåòî
ïðåäè ìèã áåøå ñå íàìèðàëà ãëàâàòà íà Íàîìè, óäàðèõà ñå â ñòåíàòà è ïàäíàõà
íà ïîäà êàòî ðàçòóðåíà ïàëàòêà.
     Îò  ñåíêèòå  ñå  ÷ó ïðîíèçèòåëåí ñìÿõ. Ñàì ñå èçïðàâè íà êîëåíå è âèäÿ
åäèí  ïðåãúðáåí  ñèëóåò äà ïðåìèíàâà ïî ïúòåêàòà çàä ïàäíàëèÿ øêàô. "Òÿ âñå
îùå  ñå  ïðîìåíÿ  -  ïîìèñëè ñè Ñàì. - À â êàêâî, åäèí Ãîñïîä çíàå." Íåùîòî
êðèâíà íàëÿâî è èç÷åçíà.
     - Äðúæ  ÿ, Ñàì - èçõðèïòÿ Íàîìè è ãî ñãðàá÷è çà ðúêàòà. - Äðúæ ÿ, Ñàì,
ìîëÿ òå, äðúæ ÿ.
     - Ùå ñå îïèòàì - êàçà òîé. Ïðåêðà÷è ïðîñíàòèòå êðàêà íà Äåéâ è íàâëåçå
â ïî-äúëáîêèòå ñåíêè çàä ïðåêàòóðåíèÿ øêàô çà êíèãè.


     10.

     Ìèðèçìàòà ãî ïîäëóäÿâàøå - ìèðèçìà íà ëàâàíäóëà, â ïëèê÷å, ïðèìåñåíà ñ
ïðàøíèÿ  àðîìàò  íà  êíèãèòå  îò  âñè÷êè  îòìèíàëè  ãîäèíè.  Òàçè  ìèðèçìà,
ïðèáàâåíà êúì âÿòúðà, êîéòî ôó÷åøå îòâúí êàòî òîâàðåí âëàê, ãî íàêàðà äà ñå
ïî÷óâñòâà  êàòî  ïúòåøåñòâåíèêà  âúâ  âðåìåòî  íà  Õúðáúðò Óåëñ... à ñàìàòà
áèáëèîòåêà,  â  óòðîáàòà  íà  êîÿòî  ñå  íàìèðàøå,  áåøå íåãîâàòà ìàøèíà íà
âðåìåòî.  Òîé áàâíî òðúãíà ïî ïúòåêàòà, ñòèñêàéêè íåðâíî òîïêàòà îò äúâ÷àùè
áîíáîíè  â  ëÿâàòà  ñè  ðúêà. Êíèãèòå ãî îáêðúæàâàõà è ñÿêàø ìó ñå ìðúùåõà.
Ðàôòîâåòå áÿõà äâà ïúòè ïî-âèñîêè îò íåãî. ×óâàøå òðàêàíåòî è ñêúðöàíåòî íà
îáóâêèòå ñè âúðõó ñòàðèÿ ëèíîëåóì.
     - Êúäå ñè? - èçâèêà òîé. - Àêî ìå èñêàø, Àðäåëèÿ, çàùî íå äîéäåø äà ìå
õâàíåø? Àç ñúì òóê!
     Íèêàêúâ  îòãîâîð.  Íî  òÿ  ñêîðî ùå èçëåçå, íàëè? Àêî Äåéâ å áèë ïðàâ,
ïðîìÿíàòà é áåøå íàñòúïèëà è òÿ íÿìàøå ìíîãî âðåìå.
     "Ïîëóíîù  -  ïîìèñëè  ñè òîé. - Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ìè äàäå âðåìå äî
ïîëóíîù,  òàêà ÷å ìîæå áè òîëêîâà âðåìå é îñòàâà. Íî ïîëóíîù å ÷àê ñëåä òðè
è ïîëîâèíà ÷àñà... Åäâà ëè Äåéâ ìîæå äà èçäúðæè òîëêîâà."
     Ïîñëå  ìó õðóìíà äðóãà ìèñúë, îùå ïî-íåïðèÿòíà: àìè àêî, äîêàòî òîé ñå
ïðîêðàäâà òóê, â òúìíèòå ïúòåêè, Àðäåëèÿ å îáèêîëèëà è ñå íàñî÷âà êúì Íàîìè
è Äåéâ?
     Ñàì  ñòèãíà äî êðàÿ íà ïúòåêàòà, íå ÷ó íèùî è ïðåìèíà â ñëåäâàùàòà. Òÿ
áåøå  ïðàçíà.  ×ó  ñëàá,  øåïíåù  çâóê  íàä  ñåáå ñè, âäèãíà î÷è è âèäÿ êàê
ïîëîâèí äóçèíà òåæêè êíèãè ñå èçñèïâàò îò åäèí îò ðàôòîâåòå íàä ãëàâàòà ìó.
Îòñêî÷è  íàçàä  ñ  âèê,  à  êíèãèòå ïàäíàõà, óäàðèõà ãî ïî áåäðàòà è òîé ÷ó
ëóäèÿ ñìÿõ íà Àðäåëèÿ îò äðóãàòà ñòðàíà íà øêàôà.
     Ïðåäñòàâÿøå  ñè  ÿ  òàì,  çàëåïåíà  çà  ðàôòîâåòå  êàòî ïàÿê, èçäóò îò
îòðîâàòà,  è òÿëîòî ìó çàïî÷íà äà äåéñòâà, ïðåäè îùå ìîçúêúò ìó äà óñïåå äà
ïîìèñëè.  Òîé  ñå  çàâúðòÿ  íà  ïåòè  êàòî  ïèÿí âîéíèê, êîéòî ñå îïèòâà äà
íàïðàâè  êðúãîì, è óäàðè ðàôòà ñ ãðúá. Øêàôúò ñå íàêëîíè îò óäàðà, à ñìåõúò
ñå  ïðåâúðíà  â  ïèñúê íà ñòðàõ è èçíåíàäà. Ñàì ÷ó ïëÿñúê, êîãàòî íåùîòî ñå
èçìúêíà îò ìÿñòîòî ñè íà ëàâèöàòà. Ñëåä ñåêóíäà øêàôúò ñå ïðåîáúðíà.
     Òîâà,  êîåòî  ñå ñëó÷è ïîñëå, áåøå íåùî, êîåòî Ñàì íå áåøå ïðåäâèæäàë:
øêàôúò,  êîéòî  áåøå  áóòíàë,  ñå ïðåêàòóðè íà ïúòåêàòà, ðàçïèëÿ êíèãèòå ñè
êàòî  âîäîïàä  è óäàðè ñëåäâàùèÿ. Âòîðèÿò ïàäíà âúðõó òðåòèÿ, òðåòèÿò âúðõó
÷åòâúðòèÿ  è  âñè÷êè  çàïî÷íàõà  äà ïàäàò êàòî ïëî÷êè íà äîìèíî - ïî öÿëàòà
îãðîìíà,  òúìíà  çàëà.  Ñ  òðÿñúê  è  äðúí÷åíå  ñå  ðàçïèëÿâàøå âñè÷êî - îò
ðîìàíèòå íà Ìàðèàò äî "Ïúëíîòî èçäàíèå íà ïðèêàçêèòå íà Áðàòÿ Ãðèì". Òîé ÷ó
êàê  Àðäåëèÿ  èçïèùÿ  îòíîâî  è  ñå  ñòðåëíà  êúì  ïîëåãíàëèÿ ñúáîðåí øêàô.
Ïîêàòåðè  ñå  êàòî  ïî  ñòúëáà,  ðèòàøå êíèãèòå ïî ïúòÿ ñè, çà äà ñè íàìåðè
ñòúïàëà, è ñå ïîäïèðàøå ñ ðúêà.
     Ñêî÷è  îò äðóãàòà ñòðàíà è âèäÿ áÿëî, àäñêè áåçôîðìåíî ñúùåñòâî, êîåòî
ñå èçìúêâàøå èçïîä êóï÷èíà àòëàñè è ïúòåâîäèòåëè. Òî èìàøå ðóñà êîñà è ñèíè
î÷è,  íî äîòóê ñâúðøâàøå âñÿêà ïðèëèêà ñ ÷îâåê. Èëþçèèòå ìó áÿõà èç÷åçíàëè.
Ñúùåñòâîòî  áåøå  äåáåëî,  ãîëî  íåùî,  ÷èèòî  ðúöå  è êðàêà çàâúðøâàõà ñúñ
ñðàñíàëè íîêòè. Ïîä âðàòà ìó êàòî îãðîìíà ãóøà âèñåøå òîðáà îò êîæà. Òÿëîòî
ìó  áåøå  îìîòàíî  îò òúíêè áåëè âëàêíà. Ó íåãî èìàøå íåùî, êîåòî íåïðèÿòíî
íàïîìíÿøå  áðúìáàð,  è  Ñàì  èçâåäíúæ  çàïî÷íà  äà  ïèùè  âúòðåøíî  - òèõè,
àòàâèñòè÷íè ïèñúöè, êîèòî ïðåìèíàâàõà âúâ âñè÷êèòå ìó êîñòè. Òîâà å òî. Áîã
äà  ìè  ïîìàãà,  òîâà  å òî. Óñåòè îòâðàùåíèå, íî ñêîðî óæàñúò ìó ïðåìèíà -
ñåãà, êîãàòî íàèñòèíà âèäÿ íåùîòî, òî íå áåøå òîëêîâà ñòðàøíî.
     Ïîñëå  òî çàïî÷íà îòíîâî äà ñå ïðîìåíÿ è ÷óâñòâîòî íà îáëåê÷åíèå ó Ñàì
èç÷åçíà.  Òî íÿìàøå ëèöå â íîðìàëíèÿ ñìèñúë, íî ïîä èçïúêíàëèòå ìó ñèíè î÷è
çàïî÷íà  äà  ñå  èçäóâà  ðîãîâà  ôîðìà,  êîÿòî èçëèçàøå îò ëèöåòî, âçåòî îò
ïðåäñòàâëåíèå  íà  óæàñèòå,  êàòî  êúñ  õîáîò  íà ñëîí. Î÷èòå ñå ðàçòåãíàõà
âñòðàíè, ñòàíàõà ïúðâî êèòàéñêè, à ïîñëå - î÷è íà íàñåêîìî.
     Áåøå ïîêðèòî ñ òðåïòÿùè, ïðàøíè íèøêè.
     ×àñò  îò  Ñàì  èñêàøå  äà èçáÿãà - ïèùåøå êúì íåãî äà èçáÿãà, - íî ïî-
ãîëÿìàòà ÷àñò îò íåãî èñêàøå äà ñå îòáðàíÿâà. È êîãàòî ñìóêàëîòî îò ïëúò íà
íåùîòî  ãî  äîêîñíà,  Ñàì  óñåòè  îãðîìíàòà  ìó ñèëà. Èçïúëíè ãî ÷óâñòâî íà
ëåòàðãèÿ - ÷óâñòâî, ÷å ùå å ïî-äîáðå, àêî ïðîñòî îñòàíå íåïîäâèæåí è îñòàâè
íåùàòà  êàêòî  ñà ñè. Âÿòúðúò ñå áåøå ïðåâúðíàë â äàëå÷åí, ñúíëèâ âîé. Áåøå
íÿêàê  óñïîêîÿâàù  -  êàêòî çâóêúò îò ïðàõîñìóêà÷êà ãî áåøå óñïîêîÿâàë êàòî
ìíîãî ìàëúê.
     - Ñàì?  -  èçâèêà  Íàîìè,  íî ãëàñúò é áåøå äàëå÷åí, ìàëîâàæåí, - Ñàì,
äîáðå ëè ñè?
     Áåøå  ëè  ñè ïîìèñëèë, ÷å ÿ îáè÷à? Êîëêî ãëóïàâî. Íàïðàâî ñìåøíî, êàòî
ñè  ïîìèñëèø...  à  àêî òðÿáâà äà ñå èçáèðà, ñ òîâà Íåùî òóê áåøå ìíîãî ïî-
õóáàâî.
     Òîâà íåùî èìàøå... ïðèêàçêè çà ðàçêàçâàíå.
     Ìíîãî èíòåðåñíè ïðèêàçêè.
     Öÿëîòî áåçôîðìåíî òÿëî íà áÿëîòî íåùî ñåãà ñå ñòðåìåøå êúì ñìóêàëîòî -
òî  âëåçå  ñàìî  â  ñåáå  ñè è ñìóêàëîòî ñå óäúëæè. Öÿëîòî ñúùåñòâî ïðèäîáè
ôîðìà  íà  òðúáà,  à  îñòàòúêúò îò òÿëîòî ìó óâèñíà áåçïîëåçíî è çàáðàâåíî,
êàêòî áåøå âèñÿëà òîðáàòà ïîä øèÿòà ìó. À æèçíåíîñòòà ìó ñå áåøå ïðåíåñëà â
òîçè  ðîã  îò  ïëúò  -  òðúáà,  ïðåç êîÿòî òî ùåøå äà èçñìó÷å æèçíåíîñòòà è
ñúùíîñòòà íà Ñàì â ñåáå ñè.
     È áåøå ïðèÿòíî.
     Ñìóêàëîòî  íåæíî  ñå ïëúçíà ïî êðàêàòà íà Ñàì, ïðèòèñíà ñå çà ìàëêî äî
ñëàáèíèòå ìó, ïîñëå ñå èçäèãíà íàãîðå è çàìèëâà êîðåìà ìó.
     Ñàì  ïàäíà  íà êîëåíå, çà äà ïðåäîñòàâè äîñòúï äî ëèöåòî ñè. Ïî÷óâñòâà
êàê  î÷èòå ìó çàïî÷íàõà äà ïàðÿò ëåêî è ïðèÿòíî, à îò òÿõ çàïî÷íà äà èçòè÷à
íÿêàêâà òå÷íîñò - íå ñúëçè, áåøå ïî-ãúñòà îò ñúëçè.
     Ñìóêàëîòî  îáõâàíà  î÷èòå  ìó;  òîé  âèäÿ êàê âúòðå â íåãî åäíî ðîçîâî
öâåò÷å  ãëàäíî ñå îòâàðÿ è çàòâàðÿ. Âñåêè ïúò, êîãàòî ñå îòâàðÿøå, çàä íåãî
ñå  ðàçêðèâàøå  äúëáîê  ìðàê.  Ïîñëå ñå ñâè, îáðàçóâàéêè äóïêà â öâåò÷åòî -
òðúáà  â  òðúáàòà,  è ñ ÷óâñòâåíî çàáàâÿíå ñå ïëúçíà ïî óñòíèòå è áóçàòà ìó
êúì òîçè ëåïêàâ ïîòîê. Áåçôîðìåíèòå ñèíè î÷è ãî ãëåäàõà ãëàäíî.
     "Íî ãëîáàòà áåøå ïëàòåíà."
     Êàòî ïðèçîâà è ïîñëåäíàòà ÷àñòèöà îò ñèëàòà ñè, Ñàì õâàíà ñ äÿñíàòà ñè
ðúêà  ñìóêàëîòî.  Òî  áåøå ãîðåùî è îòðîâíî. Ìúíè÷êèòå íèøêè ïëúò, êîèòî ãî
ïîêðèâàõà, îïàðèõà äëàíòà ìó.
     Òî ïîòðåïåðè è ñå îïèòà äà ñå äðúïíå. Çà ìîìåíò Ñàì ïî÷òè ãî çàãóáè, à
ïîñëå ñâè ðúêàòà ñè â þìðóê, çàáèâàéêè íîêòèòå ñè â ìåñîòî íà íåùîòî.
     "Åòî!  - èçâèêà òîé. - Åòî, èìàì íåùî çà òåá, êó÷êî! Íîñÿ òè ãî ÷àê îò
Ñåéíò Ëóèñ!"
     Âäèãíà  ëÿâàòà  ñè  ðúêà  è íàòúïêà ëåïêàâàòà òîïêà îò ÷åðâåíè äúâ÷àùè
áîíáîíè  â  êðàÿ íà õîáîòà, çàïóøè ãî òàêà, êàêòî äåöàòà íà îíçè îòäàâíàøåí
ïàðêèíã  áÿõà  çàïóøèëè  àóñïóõà  íà  ïîíòèàêà íà Òîìè Ðèéä. Òî ñå îïèòà äà
èçïèùè,  íî  óñïÿ  ñàìî äà èçáðúì÷è ñïîäàâåíî. Ïîñëå îòíîâî ñå ïîìú÷è äà ñå
îòêúñíå  îò  Ñàì.  Òîïêàòà îò äúâ÷àùè áîíáîíè ñå ïîäàâàøå îò åäèíèÿ êðàé íà
èçâèâàùîòî ñå ñìóêàëî êàòî êúðâàâ ìåõóð.
     Ñàì  óñïÿ äà ñå èçïðàâè íà êîëåíå âñå îùå ñúñ ñúïðîòèâëÿâàùàòà ñå ïëúò
â ðúêà  è  ñå  õâúðëè  âúðõó íåùîòî-Àðäåëèÿ. Òî ñå èçâèâàøå è ïóëñèðàøå ïîä
íåãî,  ìú÷åøå  ñå  äà  ãî îòõâúðëè. Çàòúðêàëÿõà ñå âúðõó êóï÷èíàòà íàïàäàëè
êíèãè.  Òî  áåøå  óæàñíî ñèëíî. Çà ìèã Ñàì ñå îêàçà î÷è â î÷è ñ íåãî è áåøå
ïîðàçåí îò îìðàçàòà è ïàíèêàòà â ïîãëåäà ìó.
     Ïîñëå óñåòè êàê òî çàïî÷íà äà ñå èçäóâà.
     Òîé  ñå  îòäðúïíà è ïðîïúëçÿ íàçàä, äèøàéêè òåæêî. Íåùîòî â îñåÿíàòà ñ
êíèãè  ïúòåêà  ñåãà  ïðèëè÷àøå  íà  ãðîòåñêíà ïëàæíà òîïêà ñ õîáîò - ïëàæíà
òîïêà,  ïîêðèòà  ñ  ôèíè  êîñìè,  êîèòî  òðåïòÿõà êàòî ìîðñêè âîäîðàñëè ïîä
íàïîðà  íà  ïðèëèâ.  Òî  ñå  òúðêóëíà  ïî ïúòåêàòà ñúñ ñìóêàëî, èçäóòî êàòî
ïîæàðíèêàðñêè  ìàðêó÷,  çàâúðçàí íà âúçåë. Ñàì ãëåäàøå, çàìðúçíàë îò óæàñ è
âöåïåíåíèå,  êàê  íåùîòî, êîåòî ñå áåøå íàðåêëî Àðäåëèÿ Ëîðö, ñå çàäóøàâàøå
îò ñîáñòâåíèòå ñè äèìÿùè ÷åðâà.
     Âúðõó  îïúâàùàòà  ñå êîæà ñå èçðèñóâà ÿðêî÷åðâåíà ïúòíà êàðòà îò êðúâ.
Î÷èòå  ìó  ñå îïóëèõà è ãëåäàõà êúì Ñàì ñ èçðàæåíèå íà îãðîìíà èçíåíàäà. Òî
íàïðàâè  åäíî  ïîñëåäíî  óñèëèå  äà  èçõâúðëè  ìåêàòà  òîïêà îò áîíáîíè, íî
ñìóêàëîòî  ìó áåøå øèðîêî îòâîðåíî â î÷àêâàíå íà õðàíà è áîíáîíèòå îñòàíàõà
âúòðå.
     Ñàì  âèäÿ  êàêâî  ùå  ñå ñëó÷è è ìèã ïðåäè åêñïëîçèÿòà âäèãíà ðúêà êúì
ëèöåòî ñè.
     Ïàð÷åòà  íåçåìíà ïëúò ñå ðàçëåòÿõà âúâ âñè÷êè ïîñîêè. Ñòðóè ãúñòà êðúâ
îïðúñêàõà  ðúöåòå, ãúðäèòå è êðàêàòà íà Ñàì. Òîé èçâèêà ñúñ ñìåñåíî ÷óâñòâî
íà  îòâðàùåíèå  è îáëåê÷åíèå. Ñëåä ìèã àâàðèéíàòà ñâåòëèíà çàãàñíà è îòíîâî
ãè ïîòîïè â òúìíèíà.


     11.

     È ñåãà  èíòåðâàëúò  íà  òúìíèíà  áåøå ìíîãî êðàòúê, íî áåøå äîñòàòú÷íî
äúëúã,  çà  äà  ìîæå Ñàì äà óñåòè ïðîìÿíàòà. Òîé ÿ ïî÷óâñòâà â ãëàâàòà ñè -
ÿñíî  óñåùàíå  çà  íåùà,  êîèòî  ñà áèëè èçëåçëè îò ðåëñèòå è ïîñòåïåííî ñå
âðúùàò  íà  ìåñòàòà  ñè.  Êîãàòî àâàðèéíèòå ñâåòëèíè îòíîâî ñå âêëþ÷èõà, òå
áÿõà  âå÷å ÷åòèðè. Çàõðàíâàíåòî èì èçäàâàøå íå ñèëíî æóæåíå, à òèõ, ñïîêîåí
áðúì÷àù  çâóê  è  òå  áÿõà  ìíîãî ÿðêè, èçãîíèõà ñåíêèòå è îò íàé-äàëå÷íèòå
êúò÷åòà  íà  çàëàòà.  Òîé  íå  çíàåøå  äàëè  ñâåòúò  íà  1960, â êîéòî áÿõà
ïîïàäíàëè,  êîãàòî  íàòðèåâàòà  ëàìïà  ñå  áåøå  ïðåâúðíàëà â æèâà÷íà, áåøå
ðåàëåí èëè èëþçèÿ, íî çíàåøå, ÷å âå÷å ãî íÿìà.
     Ïðåêàòóðåíèòå øêàôîâå çà êíèãè îòíîâî áÿõà èçïðàâåíè. Íà ïúòåêàòà ïðåä
íåãî èìàøå ïðúñíàòè êíèãè - îêîëî äóçèíà, - íî ìîæå áè òîé ãè áåøå ñúáîðèë,
äîêàòî  ñå  ìú÷åøå äà ñòàíå íà êðàêà. À âúí øóìúò íà áóðÿòà áåøå ñïàäíàë îò
ãðîõîò äî ìúðìîðåíå; Ñàì ÷óâàøå êàê ïî ïîêðèâà ïàäà ðàâíîìåðåí äúæä.
     Íåùîòî-Àðäåëèÿ  áåøå  èç÷åçíàëî.  Ïî ïîäà, ïî êíèãèòå è ïî íåãî íÿìàøå
íèòî ïåòíà îò êðúâ, íèòî ïàð÷åòà ïëúò.
     Èìàøå  ñàìî  åäíà  ñëåäà îò íåÿ - åäíà çëàòíà îáåöà, êîÿòî áëÿñêàøå íà
ïîäà.
     Ñàì  ñå  èçïðàâè íåóâåðåíî íà êðàêà è ÿ èçðèòà. Ïîñëå ïðåä î÷èòå ìó ñå
ñïóñíà ñèâà ïåëåíà è òîé ñå îëþëÿ, ïðèòâîðèë î÷è, â î÷àêâàíå äà ïðèïàäíå.
     - Ñàì! - áåøå Íàîìè è ãëàñúò é çâó÷åøå ðàçïëàêàíî. - Ñàì, êúäå ñè?
     - Òóê!  -  Òîé  âäèãíà  ðúêà, õâàíà â øåïà êè÷óð îò êîñàòà ñè è äðúïíà
ñèëíî.  Ãëóïàâî  ìîæå  áè,  íî  ñâúðøè ðàáîòà. Òðåïòÿùàòà ñèâîòà íå èç÷åçíà
ñúâñåì,  íî îòñòúïè. Ñàì òðúãíà îáðàòíî êúì çîíàòà íà êàòàëîçèòå. Âúðâåøå ñ
ãîëåìè, âíèìàòåëíè êðà÷êè.
     Ñúùîòî   áþðî  -  ãðîçíà  äúðâåíà  ìàñà  íà  êúñè  êðàêà,  ñòîåøå  ïðè
êàòàëîçèòå, íî ëàìïàòà ñ íåéíèÿ ñòàðîìîäåí, óêðàñåí àáàæóð áåøå çàìåíåíà îò
ôëóîðåñöåíòíà  ëàìïà.  Ðàçáðèöàíàòà ïèøåùà ìàøèíà áåøå çàìåíåíà îò êîìïþòúð
"Åïúë".  È  äîðè  è  äà  íå áåøå ñèãóðåí â êîå âðåìå ñå íàìèðà, åäèí ïîãëåä
âúðõó  êàøîíèòå  íà  ïîäà  ùåøå  äà  ãî óáåäè - òå áÿõà ïúëíè ñ ðàçíîöâåòíè
íàéëîíîâè îïàêîâêè.
     Íàîìè âñå îùå ñòîåøå íà êîëåíå äî Äåéâ â êðàÿ íà ïúòåêàòà è êîãàòî Ñàì
ñòèãíà  äî  íåÿ,  âèäÿ,  ÷å ïîæàðîãàñèòåëÿò (âúïðåêè ÷å áÿõà ìèíàëè òðèéñåò
ãîäèíè,  òîé,  èçãëåæäà,  áåøå  ñúùèÿò)  îòíîâî  áåøå  çäðàâî  çàêðåïåí  íà
ñòåíàòà... íî ôîðìàòà íà äðúæêàòà ìó âñå îùå áåøå îòáåëÿçàíà âúðõó áóçàòà è
÷åëîòî íà Äåéâ.
     Î÷èòå íà ñòàðåöà áÿõà îòâîðåíè è êîãàòî âèäÿ Ñàì, òîé ñå óñìèõíà.
     - Íå  å...  çëå  - ïðîøåïíà òîé. - Îáçàëàãàì ñå, ÷å íå ñè çíàåë, ÷å ãî
íîñèø... â ñåáå ñè.
     Ñàì ïî÷óâñòâà îãðîìíî ñàìîäîâîëíî ÷óâñòâî íà îáëåê÷åíèå.
     - Íå. Íå çíàåõ.
     Òîé ñå íàâåäå è ïîêàçà òðè ïðúñòà ïðåä î÷èòå íà Äåéâ.
     - Êîëêî ïðúñòà âèæäàø?
     - Îêîëî... ñåäåìäåñåò è ÷åòèðè - ïðîøåïíà Äåéâ.
     - Ùå èçâèêàì "Áúðçà ïîìîù" - êàçà Íàîìè è ñå çàèçïðàâÿ. Ëÿâàòà ðúêà íà
Äåéâ ÿ õâàíà çà êèòêàòà è íå é äàäå äà ñòàíå.
     - Íå.  Íå îùå. - Î÷èòå ìó ñå ïðåìåñòèõà âúðõó Ñàì. - Íàâåäè ñå. Òðÿáâà
äà øåïíà.
     Ñàì ñå íàâåäå íàä ñòàðåöà. Äåéâ ãî îáõâàíà ñ òðåïåðåùà ðúêà çàä âðàòà.
Óñòíèòå  ìó  ãúäåëè÷êàõà  óõîòî  íà  Ñàì è Ñàì ñ óñèëèå îñòàíà íåïîäâèæåí -
ãúäåë ãî áåøå.
     - Ñàì - ïðîøåïíà òîé. - Òÿ ÷àêà. Çàïîìíè... òÿ ÷àêà.
     - Êàêâî?  -  ïîïèòà Ñàì. Ïî÷óâñòâà ñå ïî÷òè àáñîëþòíî îáúðêàí. - Äåéâ,
êàêâî èñêàø äà êàæåø?
     Íî  ðúêàòà íà Äåéâ áåøå ïàäíàëà. Òîé ãëåäàøå íàãîðå êúì Ñàì, ïðåç Ñàì,
à ãúðäèòå ìó ñå èçäèãàõà ó÷åñòåíî.
     - Îòèâàì - êàçà Íàîìè, î÷åâèäíî ðàçñòðîåíà. - Äî áþðîòî èìà òåëåôîí.
     - Íå - êàçà Ñàì.
     Òÿ  ñå  îáúðíà  êúì  íåãî,  î÷èòå  é áëåñòÿõà, óñòàòà é áåøå îãîëèëà â
ÿðîñòíà ãðèìàñà ðàâíèòå é áåëè çúáè.
     - Êàêâî  èñêàø  äà  êàæåø? Ëóä ëè ñè? Íàé-ìàëêîòî ÷åðåïúò ìó å ñ÷óïåí.
Òîé å...
     - Òîé  ñè  îòèâà,  Ñàðà - êàçà òèõî Ñàì. - Ìíîãî ñêîðî. Îñòàíè ñ íåãî.
Áúäè íåãîâ ïðèÿòåë.
     Òÿ  ïîãëåäíà  íàäîëó  è  òîçè  ïúò  âèäÿ  òîâà,  êîåòî áåøå âèäÿë Ñàì.
Çåíèöàòà íà ëÿâîòî îêî íà Äåéâ ñå áåøå ñìàëèëà êîëêîòî ãëàâè÷êà íà êàðôèöà,
à çåíèöàòà íà äÿñíîòî ìó îêî áåøå îãðîìíà è âòðåí÷åíà.
     - Äåéâ?  -  ïðîøåïíà  òÿ, óïëàøåíà. - Äåéâ? Íî Äåéâ îòíîâî ãëåäàøå êúì
Ñàì.
     - Çàïîìíè - ïðîøåïíà òîé. - Òÿ ÷à...
     Î÷èòå  ìó ñå îöúêëèõà. Ãúðäèòå ìó îùå âåäíúæ ñå íàäèãíàõà, ñïàäíàõà...
è âå÷å íå ñå íàäèãíàõà.
     Íàîìè  çàõëèïà.  Ñëîæè  ðúêàòà ìó íà áóçàòà ñè è çàòâîðè î÷èòå ìó. Ñàì
ìú÷èòåëíî êîëåíè÷è è ÿ ïðåãúðíà ïðåç êðúñòà.



                                  Ãëàâà 15

                            "Óëèöà Àíãúë" (III)


     1.

     Òàçè íîù è ñëåäâàùàòà áÿõà áåçñúííè çà Ñàì Ïèéáúëñ. Òîé ëåæåøå áóäåí â
ëåãëîòî  ñè,  áåøå  çàïàëèë  âñè÷êè  ëàìïè  íà  âòîðèÿ  åòàæ,  è ìèñëåøå çà
ïîñëåäíèòå äóìè íà Äåéâ: "Òÿ ÷àêà."
     Ïðèçîðè  íà  âòîðàòà  íîù  çàïî÷íà  äà âÿðâà, ÷å ðàçáèðà êàêâî ñå áåøå
îïèòàë äà êàæå ñòàðåöúò.


     2.

     Ñàì ìèñëåøå, ÷å Äåéâ ùå áúäå ïîãðåáàí â Áàïòèñòêàòà öúðêâà â Ïðîâúðáèÿ
è ìàëêî  ñå  èçíåíàäà,  ÷å  òîé  ñå  áåøå ïðèîáùèë êúì êàòîëè÷åñêàòà âÿðà â
íÿêàêúâ ìîìåíò ìåæäó 1960 è 1990. Ñëóæáàòà áåøå îòñëóæåíà â öúðêâàòà "Ñâåòè
Ìàðòèí"  íà  11  àïðèë  -  âåòðîâèò  ïðîëåòåí  äåí, â êîéòî âðåìåòî áåøå òó
îáëà÷íî, òó ñëúí÷åâî.
     Ñëåä  ñëóæáàòà  íà  ãðîáèùàòà èìàøå ïîìåí íà "Óëèöà Àíãúë". Êîãàòî Ñàì
ïðèñòèãíà,  òàì  èìàøå  ïî÷òè  ñåäåìäåñåò  äóøè,  êîèòî õîäåõà ïî ñòàèòå íà
äîëíèÿ  åòàæ èëè ïðèêàçâàõà íà ãðóïè. Âñè÷êè áÿõà ïîçíàâàëè Äåéâ è ãîâîðåõà
çà   íåãî  ñ  õóìîð,  óâàæåíèå  èëè  íåóãàñâàùà  ëþáîâ.  Ïèåõà  ëèìîíàäà  â
ïëàñòìàñîâè  ÷àøè è ÿäÿõà ñàíäâè÷è õàïêè. Ñàì ñå ìåñòåøå îò ãðóïà íà ãðóïà,
îò âðåìå íà âðåìå ðàçìåíÿøå ïî íÿêîÿ äóìà ñ òåçè, êîèòî ïîçíàâàøå, íî íå ñå
ñïèðàøå çà ðàçãîâîð. Ðÿäêî èçâàæäàøå ðúêàòà ñè îò äæîáà íà òúìíîòî ñè ñàêî.
Íà  âðúùàíå  îò  öúðêâàòà  áåøå  ñïðÿë â ìàãàçèíà "Ïèãëè Óèãëè" è áåøå âçåë
ïîëîâèí   äóçèíà  öåëîôàíîâè  ïàêåò÷åòà  -  ÷åòèðè  òúíêè  è  äúëãè  è  äâå
ïðàâîúãúëíè.
     Ñàðà ÿ íÿìàøå.
     Ñìÿòàøå  äà òðúãâà, êîãàòî çàáåëÿçà Ëóêè è Ðóäîëô, êîèòî ñåäÿõà â åäèí
úãúë. Ìåæäó òÿõ èìàøå êîëîäà êàðòè, íî íå ñå âèæäàøå äà èãðàÿò.
     - Çäðàâåéòå,  ìîì÷åòà - êàçà Ñàì, êàòî ñå äîáëèæàâàøå. - Ñèãóðíî íå ìå
ïîìíèòå...
     - Êàê íå - êàçà Ðóäîëô. - Çà êàêâè íè ìèñëèòå? Çà äâàìà ñëàáîóìíè? Âèå
ñòå ïðèÿòåë íà Äåéâ. Äîéäîõòå â äåíÿ, êîãàòî ïðàâåõìå ïëàêàòèòå.
     - Âÿðíî! - âúçêëèêíà Ëóêè..
     - Íàìåðèõòå ëè îíåçè êíèãè, êîèòî òúðñåõòå? - ïîïèòà Ðóäîëô.
     - Äà - êàçà Ñàì è ñå óñìèõíà. - Íàêðàÿ ãè íàìåðèõ.
     - Âÿðíî! - âúçêëèêíà Ëóêè.
     Ñàì èçâàäè ÷åòèðèòå ïëîñêè öåëîôàíîâè ïàêåò÷åòà.
     - Äîíåñúë ñúì âè íåùî, ìîì÷åòà.
     Ëóêè ïîãëåäíà íàäîëó è î÷èòå ìó ñâåòíàõà.
     - Ëîêóìè;  Äîëô!  -  êàçà òîé è âúçòîðæåíî ñå óõèëè. - Âèæ! Ãàäæåòî íà
Ñàðà íè å äîíåñúë îò îíåçè ïðîêëåòè ëîêóìè! Ïðåêðàñíî!
     - Åé,  äàé  ìè  ãè,  ñòàð  ïèÿíèöî!  - êàçà Ðóäîëô è ãè ãðàáíà. - Òîçè
ãëóïàê  ùå ãè èçÿäå âñè÷êè íàâåäíúæ è äîâå÷åðà ùå ñå íàñåðå â ëåãëîòî, íàëè
ðàçáèðàòå  - êàçà òîé íà Ñàì. Ïîñëå îáåëè åäèí ëîêóì è ãî ïîäàäå íà Ëóêè. -
Âçåìè, ãëóïàêî. Äðóãèòå ùå òè ãè ïàçÿ.
     - Âçåìè ñè è òè åäèí, Äîëô. Õàéäå.
     - Çíàåø, ÷å íå ìîãà, Ëóêè. Òåçè íåùà ìå èçãàðÿò è îò äâàòà êðàÿ.
     Ñàì  íå  îáúðíà  âíèìàíèå  íà òàçè èíòåðìåäèÿ. Òîé ãëåäàøå óïîðèòî êúì
Ëóêè.
     - Ãàäæåòî íà Ñàðà? Îòêúäå ñè ÷óë òîâà?
     Ëóêè  îòõàïà  íàâåäíúæ ïîëîâèíàòà ëîêóì, ïîñëå âäèãíà î÷è. Èçðàæåíèåòî
ìó áåøå åäíîâðåìåííî äîáðîäóøíî è ëóêàâî. Òîé ñå ïî÷åñà ïî íîñà è êàçà:
     - Êîãàòî ñè â ïðîãðàìàòà, ÷óâàø âñÿêàêâè íåùà. Òàêà ñè å.
     - Òîé íå çíàå íèùî, ãîñïîäèíå. Ñàìî ñè ÷åøå åçèêà.
     - Òîâà  íå å íèùî, à ñà ãëóïîñòè - èçâèêà Ëóêè è îòõàïà íîâà ãèãàíòñêà
õàïêà  ëîêóì. - Çíàì, çàùîòî Äåéâ ìè êàçà! Ñíîùè! Ñúíóâàõ ñúí è Äåéâ áåøå â
íåãî, è ìè êàçà, ÷å òîçè ÷îâåê å ãàäæå íà Ñàðà!
     - À Ñàðà êúäå å? - ïîïèòà Ñàì. - Ìèñëåõ, ÷å ùå å òóê.
     - Òÿ  ãîâîðè  ñ  ìåí  ñëåä ïàíèõèäàòà - êàçà Ðóäîëô. - Êàçà ìè, ÷å àêî
èñêàòå äà ÿ âèäèòå, çíàåòå êúäå äà ÿ íàìåðèòå ïî-êúñíî. Êàçà, ÷å âåäíúæ ñòå
ÿ âèäåëè òàì.
     - Òÿ  óæàñíî îáè÷àøå Äåéâ - êàçà Ëóêè. Âíåçàïíî åäíà ñúëçà ñå ïîÿâè íà
ðúáà  íà êëåïà÷à ìó è ñå òúðêóëíà íàäîëó ïî áóçàòà. Òîé ÿ èçáúðñà ñ îïàêîòî
íà ðúêàòà ñè. - Âñè÷êè ãî îáè÷àõìå. Äåéâ âèíàãè òîëêîâà íè ïîìàãàøå. Ñåãà å
ìíîãî  ëîøî,  íàëè  ðàçáèðàòå.  Íàèñòèíà  ìíîãî ëîøî - è èçâåäíúæ èçáóõíà â
ñúëçè.
     - Å,  íåêà  âè êàæà íåùî - êàçà Ñàì. Òîé ïðèêëåêíà äî Ëóêè è ìó ïîäàäå
íîñíàòà  ñè  êúðïà. Ñàìèÿò òîé áåøå áëèçî äî ñúëçèòå è áåøå óæàñåí îò òîâà,
êîåòî òðÿáâàøå äà íàïðàâè... èëè äà ñå îïèòà äà íàïðàâè. - Íàêðàÿ òîé óñïÿ.
Óìðÿ  òðåçâåí. Êàêâèòî è ïðèêàçêè äà ÷óåòå, çíàéòå òîâà, çàùîòî àç çíàì, ÷å
å âÿðíî. Òîé óìðÿ òðåçâåí.
     - Àìèí - êàçà ïî÷òèòåëíî Ðóäîëô.
     - Àìèí - ñúãëàñè ñå Ëóêè è ñå âúðíà. Òîé ïîäàäå íà Ñàì êúðïè÷êàòà ìó. -
Áëàãîäàðÿ.
     - Íÿìà íèùî, Ëóêè.
     - Êàæè, íÿìàø ëè îùå îò îíåçè ïðîêëåòè ëîêóìè, à?
     - Íå  - êàçà Ñàì è ñå óñìèõíà. - Íàëè çíàåø ïîãîâîðêàòà, Ëóêè - è åäíî
å ìíîãî, à è õèëÿäà íå ñà äîñòàòú÷íî.
     Ðóäîëô ñå çàñìÿ. Ëóêè ñå óñìèõíà... è îòíîâî ñå ïî÷åñà ïî íîñà.
     - À  êàêâî  ùå êàæåø çà ÷åòâúðò äîëàð, íÿìàø ëè èçëèøåí ÷åòâúðò äîëàð,
à?


     3.

     Ïúðâàòà  ìèñúë  íà Ñàì áåøå äà ñå âúðíå â áèáëèîòåêàòà, íî òîâà, êîåòî
áåøå êàçàë Äîëô, áåøå äðóãî - ñúñ Ñàðà òîé áåøå õîäèë â áèáëèîòåêàòà âåäíúæ
- â  îíàçè  óæàñíà  íîù,  êîÿòî  âå÷å ìó ñå ñòðóâàøå, ÷å å áèëà ïðåäè äåñåò
ãîäèíè,  íî òå áÿõà áèëè òàì çàåäíî - íå ÿ áåøå âèæäàë òàì - êàêòî íàïðèìåð
âèæäàø íÿêîãî ïðåç ïðîçîðåöà èëè...
     Òîãàâà ñè ñïîìíè êîãà è êúäå íàèñòèíà áåøå âèæäàë Ñàðà ïðåç ïðîçîðåöà -
òî÷íî  òóê,  íà "Óëèöà Àíãúë". Òÿ áåøå ÷àñò îò ãðóïàòà íà çàäíàòà ïîëÿíêà è
ïðàâåøå  òîâà,  êîåòî  ïðàâåõà  âñè÷êè, çà äà ñå çàïàçÿò òðåçâåíè. Òîé ìèíà
ïðåç êóõíÿòà, êàêòî áåøå íàïðàâèë ïðåç îíçè äåí, ïîçäðàâè îùå íÿêîëêî äóøè.
Áúðò  Àéâúðñúí  è  Åëìúð Áàñêèí áÿõà â åäíà îò ãðóïè÷êèòå, ïèåõà ñëàäîëåäîâ
ïóíø è ñëóøàõà ñ äîñàäà åäíà ñòàðà æåíà, êîÿòî Ñàì íå ïîçíàâàøå.
     Îòâîðè  êóõíåíñêàòà  âðàòà  è  èçëåçå íà çàäíàòà âåðàíäà. Äåíÿò îòíîâî
áåøå  ñòàíàë ñèâ è âåòðîâèò. Çàäíèÿò äâîð áåøå ïóñò, íî íà Ñàì ñå ñòîðè, ÷å
çàä  õðàñòèòå,  êîèòî  îãðàæäàõà çàäíèÿ äâîð, ñå âèæäà ïðîáëÿñúê ñ ïàñòåëåí
öâÿò.
     Ñëåçå  ïî  ñòúïàëàòà,  ïðåñå÷å  çàäíèÿ äâîð è ïî÷óâñòâà êàê ñúðöåòî ìó
îòíîâî  çàïî÷âà  äà  áèå  ìíîãî  ñèëíî. Ðúêàòà ìó ñå ïëúçíà â çàäíèÿ äæîá è
èçâàäè äâåòå îñòàíàëè öåëîôàíîâè ïàêåò÷åòà. Òå áÿõà ïúëíè ñ ÷åðâåíè äúâ÷àùè
áîíáîíè  "Äåñÿòêà". Ðàçêúñà ãè è çàïî÷íà äà îìåñâà òîïêà, ìíîãî ïî-ìàëêà îò
îíàçè,  êîÿòî  áåøå  íàïðàâèë  â äàòñóíà â ïîíåäåëíèê âå÷åðòà. Ñëàäíèêàâàòà
çàõàðíà  ìèðèçìà  áåøå  ïàê  òàêà  íåïîíîñèìà êàêòî âèíàãè. Â äàëå÷èíàòà ñå
÷óâàøå ïðèáëèæàâàù ñå âëàê è òîé ãî íàêàðà äà ïîìèñëè çà ñúíÿ ìó - çà òîçè,
â êîéòî Íàîìè ñå áåøå ïðåâúðíàëà â Àðäåëèÿ.
     "Òâúðäå êúñíî, Ñàì. Âå÷å å òâúðäå êúñíî. Çëîòî å ñòîðåíî."
     "Òÿ ÷àêà. Ïîìíè, Ñàì - òÿ ÷àêà."
     Èìàøå ìíîãî èñòèíà â ñúíèùàòà - ïîíÿêîãà.
     Êàê  áåøå  îñòàíàëà  æèâà  ïðåç  âñè÷êèòå  òåçè  ãîäèíè? Âñè÷êèòå òåçè
ãîäèíè?  Íèêîãà  íå  ñè  áÿõà  çàäàâàëè  òîçè  âúïðîñ,  íàëè?  Êàê  ïðàâåøå
ïðåìèíàâàíåòî  îò  åäíà ëè÷íîñò â äðóãà? Íå ñè áÿõà çàäàâàëè è òîçè âúïðîñ.
Ìîæå  áè  òîâà  íåùî, êîåòî ïðèëè÷àøå íà æåíà íà èìå Àðäåëèÿ Ëîðö, áåøå ïîä
áëÿñúêà è èëþçèèòå êàòî íÿêîÿ îò îíåçè ëàðâè, êîèòî íàìîòàâàò êàêàâèäèòå ñè
ìåæäó  êëîíèòå  íà  íÿêîå  äúðâî,  ïîêðèâàò  ãè ñ ïðåäïàçíà ïàÿæèíà è ïîñëå
îòëèòàò  íà  ìÿñòîòî  ñè  çà  óìèðàíå.  Ëàðâèòå  â  êàêàâèäèòå ëåæàò òèõî è
÷àêàò... ïðîìåíÿò ñå...
     "Òÿ ÷àêà."
     Ñàì  ïðîäúëæè  äà  âúðâè  è  äà ìåñè ìèðèçëèâàòà òîï÷èöà, íàïðàâåíà îò
îíîâà âåùåñòâî, êîåòî Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé - íåãîâèÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé -
áåøå  îòêðàäíàë  è  ïðåâúðíàë  âúâ  âåùåñòâî íà êîøìàðèòå. Òîâà âåùåñòâî ïî
íÿêàêúâ  íà÷èí  îòíîâî  ñå  áåøå  ïðîìåíèëî  ñ  ïîìîùòà íà Íàîìè è Äåéâ âúâ
âåùåñòâîòî íà ñïàñåíèåòî.
     Áèáëèîòå÷íèÿò  ïîëèöàé,  êîéòî  äúðïà  Íàîìè  êúì ñåáå ñè. Çàëåïÿ óñòà
âúðõó øèÿòà é, ñÿêàø ÿ öåëóâà. À âìåñòî òîâà êàøëÿ.
     Òîðáàòà,  êîÿòî âèñè ïîä øèÿòà íà íåùîòî-Àðäåëèÿ. Îòïóñíàòà. Ñâúðøåíà.
Ïðàçíà.
     "Ìîëÿ òå, ãëåäàé äà íå ñòàíå òâúðäå êúñíî."
     Òîé  âëåçå  â  òúíêàòà  ñòåíà  îò  õðàñòà. Íàîìè Ñàðà Õèãèíñ ñòîåøå îò
äðóãàòà èì ñòðàíà ñ ðúöå, ñêðúñòåíè íà ãúðäèòå. Òÿ ãî ïîãëåäíà êðàòêî è òîé
áåøå ïîòðåñåí îò áëåäíîñòòà íà áóçèòå é è èçìú÷åíèÿ ïîãëåä â î÷èòå é. Ïîñëå
òÿ ïîãëåäíà íàçàä êúì æåëåçîïúòíàòà ëèíèÿ. Âëàêúò âå÷å áåøå ïî-áëèçî. Ñêîðî
ùÿõà äà ãî âèäÿò.
     - Çäðàâåé, Ñàì.
     - Çäðàâåé, Ñàðà.
     Ñàì ÿ ïðåãúðíà ïðåç êðúñòà. Òÿ ìó ïîçâîëè, íî òîé ïî÷óâñòâà, ÷å òÿëîòî
é å  òâúðäî,  âäúðâåíî,  íåïîäàòëèâî.  "Ìîëÿ  òå, ãëåäàé äà íå ñòàíå òâúðäå
êúñíî" - êàçà ñè òîé îòíîâî è óñåòè, ÷å ìèñëè çà Äåéâ.
     Òå  ãî  áÿõà  îñòàâèëè òàì, â áèáëèîòåêàòà, ñëåä êàòî ïîäïðÿõà âðàòàòà
êúì  òîâàðíàòà  ïëàòôîðìà  ñ  ãóìåí  êëèí. Ñàì ñå áåøå îáàäèë çà îòâîðåíàòà
âðàòà  îò  òåëåôîííèÿ àâòîìàò ïðåç äâå ïðåêè. Êîãàòî äèñïå÷åðêàòà ãî ïîïèòà
çà  èìåòî  ìó,  òîé  áåøå  çàòâîðèë.  Òàêà  íàìåðèõà  Äåéâ  è,  ðàçáèðà ñå,
çàêëþ÷åíèåòî  áåøå "íåùàñòåí ñëó÷àé", à òåçè õîðà â ãðàäà, êîèòî âñå ïàê ãè
áåøå  ãðèæà, ùÿõà äà ñè ïîìèñëÿò î÷àêâàíîòî: îùå åäèí ñòàð ïèÿíèöà å îòèøúë
â íåáåñíàòà  êðú÷ìà.  Ùÿõà  äà  ñè  ïîìèñëÿò, ÷å å âúðâÿë ïî àëåÿòà ñ øèøå,
âèäÿë  å  îòâîðåíàòà  âðàòà,  âëÿçúë  å  âúòðå è â òúìíèíàòà å ïàäíàë âúðõó
ïîæàðîãàñèòåëÿ.   Êðàé  íà  èñòîðèÿòà.  Ðåçóëòàòèòå  îò  àóòîïñèÿòà,  êîèòî
ïîêàçâàõà,  ÷å àëêîõîëúò â êðúâòà íà Äåéâ å íóëà, íè íàé-ìàëêî íå ïðîìåíÿõà
ïðåäïîëîæåíèÿòà  äîðè  è  çà ïîëèöèÿòà. "Õîðàòà ïðîñòî î÷àêâàò ïèÿíèöàòà äà
óìðå ïèÿí - ïîìèñëè ñè Ñàì - äîðè è êîãàòî íå å."
     - Êàê ñè, Ñàðà? - ïîïèòà òîé.
     Òÿ ãî ïîãëåäíà óìîðåíî.
     - Íå  ñúì äîáðå, Ñàì. Íèêàê íå ñúì äîáðå. Íå ìîãà äà ñïÿ... íå ìîãà äà
ÿì... óìúò ìè å ïúëåí ñ íàé-óæàñíè ìèñëè... òå âúîáùå íå èçãëåæäàò êàòî ìîè
ìèñëè...  è èñêàì äà ïèÿ. Òîâà å íàé-ëîøîòî îò âñè÷êî. Èñêàì äà ïèÿ... è äà
ïèÿ...  è äà ïèÿ. Ñúáðàíèÿòà íå ïîìàãàò. Çà ïðúâ ïúò â æèâîòà ìè ñúáðàíèÿòà
íå ìè ïîìàãàò.
     Òÿ  çàòâîðè î÷è è çàïëàêà. Ïëà÷úò é áåøå áåçñèëåí, ïëà÷ íà áåçíàäåæäíî
èçãóáåí ÷îâåê.
     - Òàêà  å - ñúãëàñè ñå òîé. - Íÿìà äà ïîìîãíàò - Íå ìîãàò. È ñè ìèñëÿ,
÷å áè é õàðåñàëî, àêî çàïî÷íåø äà ïèåø îòíîâî. Òÿ ÷àêà... íî òîâà íå çíà÷è,
÷å íå å ãëàäíà.
     Òÿ îòâîðè î÷è è ãî ïîãëåäíà.
     - Êàêâî... Ñàì, çà êàêâî ãîâîðèø?
     - Óïîðèòîñòòà,  ìèñëÿ  ñè  -  êàçà òîé. - Óïîðèòîñòòà íà çëîòî. Êàê òî
ìîæå  äà ÷àêà. Êàê ìîæå äà áúäå òîëêîâà óìåëî, òîëêîâà èçäðúæëèâî è òîëêîâà
ñèëíî.
     Òîé áàâíî âäèãíà ðúêà è ÿ îòâîðè.
     - Ïîçíàâàø ëè òîâà, Ñàðà?
     Òÿ  îòñêî÷è  ïðè  âèäà  íà òîïêàòà îò äúâ÷àùè áîíáîíè, êîÿòî ëåæåøå íà
äëàíòà  ìó. Çà ìîìåíò î÷èòå é áÿõà îòâîðåíè è íàïúëíî áóäíè. Â òÿõ áëåñòåøå
îìðàçà è ñòðàõ.
     È áëÿñúêúò áåøå ñðåáúðåí.
     - Õâúðëè  òîâà! - ïðîøåïíà òÿ. - Õâúðëè òîâà ïðîêëåòî íåùî! - Ðúêàòà é
ñå  âäèãíà â çàùèòà êúì òèëà é, êúäåòî ÷åðâåíî-êàôÿâàòà é êîñà ïàäàøå âúðõó
ðàìåíåòå.
     - Ãîâîðÿ íà òåá - êàçà òîé ñïîêîéíî. - Íå íà íåÿ, à íà òåá. Îáè÷àì òå,
Ñàðà.
     Òÿ ãî ïîãëåäíà îòíîâî è ïîãëåäúò é îòíîâî áåøå ïúëåí ñ óæàñíà óìîðà.
     - Äà  - êàçà òÿ. - Ìîæå áè å òàêà. È ìîæå áè òðÿáâà äà ñå íàó÷èø äà íå
ìå îáè÷àø.
     - Èñêàì  äà íàïðàâèø íåùî çà ìåí, Ñàðà. Èñêàì äà ñå îáúðíåø ñ ãðúá êúì
ìåí.  Èäâà  âëàê.  Èñêàì  äà  ãëåäàø  êúì âëàêà è äà íå ñå îáðúùàø êúì ìåí,
äîêàòî íå òè êàæà. Ìîæåø ëè äà íàïðàâèø òîâà?
     Ãîðíàòà  é  óñòíà  ñå  ïîâäèãíà.  Èçìú÷åíîòî é ëèöå îòíîâî ñå îæèâè îò
îìðàçà è ñòðàõ.
     - Íå! Îñòàâè ìå íà ìèðà! Èäè ñè!
     - Òîâà  ëè  èñêàø?  -  ïîïèòà òîé. - Íàèñòèíà ëè? Òè ñè êàçàëà íà Äîëô
êúäå äà òå íàìåðÿ, Ñàðà. Íàèñòèíà ëè èñêàø äà ñè èäà?
     Î÷èòå  é  îòíîâî  ñå  çàòâîðèõà.  Óñòàòà é ñå îòïóñíà, ðàçòðåïåðàíà îò
ñòðàäàíèå.  Êîãàòî  î÷èòå  é  îòíîâî ñå îòâîðèõà, òå áÿõà ïúëíè ñ ïðèçðà÷åí
óæàñ è â òÿõ íàïèðàõà ñúëçè.
     - Î,  Ñàì,  ïîìîãíè  ìè! Íåùî íå å íàðåä è àç íå çíàì íèòî êàêâî å òî,
íèòî êàêâî äà ïðàâÿ!
     - Àç  çíàì  êàêâî  äà ïðàâÿ - êàçà é òîé. - Âÿðâàé ìè Ñàðà, è âÿðâàé â
òîâà,  êîåòî  êàçà,  êîãàòî  îòèâàõìå  â áèáëèîòåêàòà â ïîíåäåëíèê âå÷åðòà.
×åñòíîñò  è  âÿðà.  Òîâà  ñà  íåùàòà,  êîèòî  ñà  ïðîòèâîïîëîæíè íà ñòðàõà.
×åñòíîñò è âÿðà.
     Òîé ÿ ïîãëåäíà ñïîêîéíî.
     Èçâåäíúæ  ãîðíàòà  óñòíà íà Íàîìè ñå äðúïíà, äîëíàòà é óñòíà çà ìèã ñå
ïðåâúðíà âúâ ôîðìà, êîÿòî áåøå ïî÷òè êàòî ðîã.
     - Âúðâè íà ìàéíàòà ñè! - êàçà òÿ. - Âúðâè íà ìàéíàòà ñè, Ñàì Ïèéáúëñ!
     Òîé ÿ ïîãëåäíà ñïîêîéíî.
     Ïðèáëèæàâàùèÿò  âëàê  èçñâèðè - ïðåñè÷àøå ðåêà Ïðîâúðáèÿ è íàâëèçàøå â
Äæúíêøúí  ñèòè.  Áåøå  ñëåäîáåäíèÿò òîâàðåí âëàê - îíçè, êîéòî ïðîôó÷àâàøå,
áåç äà ñïðå, êúì òîâàðíàòà ãàðà â Îìàõà. Ñåãà Ñàì ãî âèäÿ.
     - Íÿìà  ìíîãî  âðåìå, Ñàðà. Òðÿáâà äà ñòàíå ñåãà. Îáúðíè ñå è ïîãëåäíè
âëàêà. Ãëåäàé ãî êàê èäâà.
     - Äà  -  áúðçî  îòâúðíà òÿ. - Äîáðå. Íàïðàâè êàêâîòî èñêàø, Ñàì. È àêî
âèäèø...  àêî  âèäèø,  ÷å  íèùî  íå ñòàâà... òîãàâà ìå áóòíè. Áóòíè ìå ïðåä
âëàêà.  Ïîñëå  ìîæåø  äà  êàæåø  íà  äðóãèòå,  ÷å  ñúì ñêî÷èëà... ÷å å áèëî
ñàìîóáèéñòâî.  - Òÿ ãî ïîãëåäíà óìîëÿâàùî - ñìúðòíî óìîðåíè î÷è ãëåäàõà êúì
íåãîâèòå îò èçòîùåíîòî é ëèöå. - Òå çíàÿò, ÷å íå ñúì íà ñåáå ñè - õîðàòà îò
ïðîãðàìàòà. Îò òÿõ íå ìîæå äà ñå ñêðèå êàê ñå ÷óâñòâàø. Ñëåä èçâåñòíî âðåìå
òîâà  ïðîñòî  ñòàâà  íåâúçìîæíî.  Àêî  èì  êàæåø,  ÷å ñúì ñêî÷èëà, òå ùå òè
ïîâÿðâàò è ùå áúäàò ïðàâè, çàùîòî àç íå èñêàì äà ïðîäúëæàâàì ïî òîçè íà÷èí.
Íî  ðàáîòàòà  å òàì... Ñàì, ðàáîòàòà å òàì, ÷å íå ñëåä äúëãî àç ùå èñêàì äà
ïðîäúëæàâàì.
     - Òèõî  -  êàçà  òîé.  - Íÿìà äà ãîâîðèì çà ñàìîóáèéñòâî. Ïîãëåäíè êúì
âëàêà, Ñàðà, è ïîìíè, ÷å òå îáè÷àì.
     Òÿ  ñå îáúðíà êúì âëàêà, êîéòî âå÷å áåøå íà ïî-ìàëêî îò åäíà ìèëÿ è ñå
ïðèáëèæàâàøå  áúðçî.  Ðúöåòå é ñå âäèãíàõà çàä âðàòà è ïîâäèãíàõà êîñàòà é.
Ñàì  ñå  íàâåäå  íàïðåä...  è  òîâà, êîåòî òúðñåøå, áåøå òàì - ñâèòî âèñîêî
âúðõó áÿëàòà ïëúò íà âðàòà é. Òîé çíàåøå, ÷å îñíîâàòà íà ìîçúêà é çàïî÷âàøå
íà  ñàíòèìåòúð  ïîä  òîâà  ìÿñòî  è  ïî÷óâñòâà  êàê ñòîìàõúò ìó ñå ñâèâà îò
îòâðàùåíèå.
     Íàâåäå  ñå  êúì  íàðàñòâàùèÿ  ìåõóð.  Òîé  áåøå  ïîêðèò  ñ  ïàÿæèíà îò
êðúñòîñàíè  áåëè  íèøêè,  íî  Ñàì âèæäàøå è ïîä òÿõ - áó÷êà îò ðîçîâî æåëå,
êîåòî ñå âúëíóâàøå è ïóëñèðàøå ñ ðèòúìà íà ñúðöåòî é.
     - Îñòàâè  ìå  íà  ìèðà!  -  âíåçàïíî  èçêðåùÿ Àðäåëèÿ Ëîðö ñ óñòàòà íà
æåíàòà,  â  êîÿòî  Ñàì  áåøå  âëþáåí.  - Îñòàâè ìå íà ìèðà, êó÷è ñèíå! - Íî
ðúöåòå íà Ñàðà áÿõà ñïîêîéíè è ïðèäúðæàõà íàãîðå êîñàòà é, îòêðèâàõà äîñòúï
çà íåãî.
     - Ìîæåø ëè äà âèäèø öèôðèòå íà ëîêîìîòèâà, Ñàðà? - ïðîìúðìîðè òîé.
     Òÿ èçñòåíà.
     Òîé âêàðà ïàëåöà ñè â ìåêàòà òîïêà îò äúâ÷àùè áîíáîíè, êîÿòî äúðæåøå è
òÿ ñòàíà ìàëêî ïî-ãîëÿìà îò ïàðàçèòà, êîéòî ëåæåøå âúðõó âðàòà íà Ñàðà.
     - Ïðî÷åòè ìè ãè, Ñàðà. Ïðî÷åòè öèôðèòå.
     - Äâå...  øåñò... î, Ñàì, î, ãëàâàòà ìå áîëè... èìàì ÷óâñòâîòî, ÷å äâå
ãîëåìè ðúöå ðàçêúñâàò ìîçúêà ìè íà äâå...
     - Ïðî÷åòè  öèôðèòå,  Ñàðà  -  ïðîìúðìîðè òîé è ëåïíà ÷åðâåíèòå äúâ÷àùè
áîíáîíè "Äåñÿòêà" âúðõó òîçè ïóëñèðàù, îòâðàòèòåëåí ìåõóð.
     - Ïåò... äåâåò... ïåò...
     Âíèìàòåëíî íàòèñíà äúâ÷àùèòå áîíáîíè âúðõó íåãî. Èçâåäíúæ ãî óñåòè êàê
ñå  èçâèâà  è  ñå ãúð÷è ïîä çàõàðíîòî ïîêðèâàëî. "Àìè àêî ñå ñêúñà? Àìè àêî
ïðîñòî  ñå  ðàçêúñà,  ïðåäè  äà  ìîãà  äà  ãî  ìàõíà  îò íåÿ? Òîâà å öÿëàòà
êîíöåíòðèðàíà  îòðîâà  íà  Àðäåëèÿ...  àìè  àêî  òî ñå ðàçêúñà, ïðåäè äà ãî
ìàõíà?"
     Ïðèáëèæàâàùèÿò  ñå  âëàê  îòíîâî  èçñâèðè.  Çâóêúò íà ñâèðêàòà çàãëóøè
ïèñúêà îò áîëêà, êîéòî èçäàäå Ñàðà.
     - Ñïîêîéíî...
     Òîé  ñòèñíà  è  åäíîâðåìåííî äðúïíà áîíáîíåíàòà ìàñà. Òî áåøå ó íåãî -
áåøå  õâàíàòî  â  áîíáîíèòå,  ïóëñèðàøå  è  ñå âúëíóâàøå êàòî ìúíè÷êî áîëíî
ñúðöå.  Âúðõó  âðàòà  íà Ñàðà èìàøå òðè ìúíè÷êè òúìíè äóïêè íå ïî-ãîëåìè îò
óáîæäàíèÿ íà èãëà.
     - Íÿìà ãî! - èçâèêà òÿ. - Ñàì, íÿìà ãî!
     - Îùå  íå  -  êàçà  ìðà÷íî  Ñàì. Áîíáîíåíàòà òîïêà îòíîâî ëåæåøå âúðõó
ðúêàòà  ìó  è  íà  ïîâúðõíîñòòà  é ñå èçäèãàøå ìåõóð, êîéòî ñå íàïðÿãàøå äà
ïðîáèå...
     Âëàêúò  âå÷å  ïðåìèíàâàøå ñ ðåâ ïðåç òîâàðíèÿ ñêëàä íà Äæúíêøúí ñèòè -
ñêëàäà,  â  êîéòî  âåäíúæ  åäèí ÷îâåê íà èìå Áðàéúí Êåëè áåøå ïîäõâúðëèë íà
Äåéâ Äúíêàí ÷åòèðè ìîíåòè è ïîñëå ìó áåøå êàçàë äà ñå ïðúæäîñâà. Áåøå íà ïî-
ìàëêî îò òðèñòà ìåòðà è ñå ïðèáëèæàâàøå áúðçî.
     Ñàì èçáóòà Ñàðà íàñòðàíè è êîëåíè÷è äî ëèíèÿòà.
     - Ñàì, êàêâî ïðàâèø?
     - Åòî  ñåãà,  Àðäåëèÿ  -  ïðîìúðìîðè  òîé. - Îïèòàé òîâà. - Òîé ïëÿñíà
ïóëñèðàùàòà,   ðàçïúâàùà  ñå  ìàñà  îò  äúâ÷àùè  áîíáîíè  âúðõó  åäíàòà  îò
áëåñòÿùèòå ñòîìàíåíè ðåëñè.
     Â ìîçúêà  ñè ÷ó ïèñúê íà íåèçðàçèì ãíÿâ è óæàñ. Èçïðàâè ñå, çàãëåäàí â
íåùîòî,  õâàíàòî  âúòðå  â  áîíáîíèòå  -  òî  ñå èçâèâàøå è íàïèðàøå íàâúí.
Áîíáîíèòå  ñå  ðàçòâîðèõà...  òîé  âèäÿ  âúòðå  ïî-òúìíî  ÷åðâåíî, êîåòî ñå
îïèòâàøå  äà  ñå  èçìúêíå...  è  òîãàâà  âëàêúò  îò 2,20 çà Îìàõà ïðîôó÷à â
îðãàíèçèðàíà áóðÿ îò òðàêàùè îñè è ñêúðöàùè êîëåëà.
     Áîíáîíèòå èç÷åçíàõà, à â ìîçúêà íà Ñàì Ïèéáúëñ îíçè ïðîíèçèòåëåí ïèñúê
ñïðÿ, îòðÿçàí êàòî ñ íîæ.
     Òîé  îòñòúïè íàçàä è ñå îáúðíà êúì Ñàðà. Òÿ ñå îëþëÿâàøå, î÷èòå é áÿõà
ðàçøèðåíè  è ïúëíè ñ ëóäà ðàäîñò. Òîé ÿ îáõâàíà ïðåç êðúñòà è ÿ ïðåãúðíà, à
ïîêðàé  òÿõ  ìèíàâàõà  è  ðàçâÿâàõà  êîñèòå  èì òîâàðíè âàãîíè, ïëàòôîðìè è
öèñòåðíè.
     Òå  îñòàíàõà  òàêà,  äîêàòî  íå  ïðåìèíà è ïîñëåäíèÿò âàãîí, îòíàñÿéêè
ìàëêèòå  ñè  ÷åðâåíè ñâåòëèíè íà çàïàä. Ïîñëå òÿ ëåêî ñå îòäðúïíà îò íåãî -
íî íå èçâúí ïðúñòåíà, îáðàçóâàí îò ðúöåòå ìó - è ãî ïîãëåäíà.
     - Ñâîáîäíà  ëè ñúì, Ñàì? Íàèñòèíà ëè ñúì ñâîáîäíà îò íåÿ? ×óâñòâàì, ÷å
å òàêà, íî íå ìè ñå âÿðâà.
     - Ñâîáîäíà  ñè  -  ïîòâúðäè  Ñàì. - È òâîÿòà ãëîáà å ïëàòåíà, Ñàðà. Îò
äíåñ è çàâèíàãè ãëîáàòà òè å ïëàòåíà.
     Òÿ  äîáëèæè  ëèöåòî ñè äî íåãîâîòî è çàîáñèïâà óñòíèòå, áóçèòå è î÷èòå
ìó  ñ  êðàòêè  öåëóâêè.  Äîêàòî  ïðàâåøå òîâà, íå çàòâîðè î÷è - ïðåç öÿëîòî
âðåìå ãî ãëåäàøå ñúñðåäîòî÷åíî.
     Íàé-íàêðàÿ òîé âçå ðúöåòå é è êàçà:
     - Çàùî  íå  ñå  âúðíåì âúòðå ïðè îñòàíàëèòå? Ïðèÿòåëèòå òè ùå ñå ÷óäÿò
êúäå ñè.
     - Òå ìîãàò äà áúäàò è òâîè ïðèÿòåëè, Ñàì... àêî ãî èñêàø.
     Òîé êèìíà.
     - Èñêàì. Èñêàì ãî ìíîãî.
     - ×åñòíîñò è âÿðà - êàçà òÿ è ãî äîêîñíà ïî áóçàòà.
     - Òîâà  ñà  äóìèòå.  -  Òîé ÿ öåëóíà îòíîâî, ïîñëå é ïîäàäå ðúêà. - Ùå
ïîâúðâèòå ëè ñ ìåí, ãîñïîæèöå?
     Òÿ âïëåòå ðúêàòà ñè â íåãîâàòà.
     - Êúäåòî ïîæåëàåòå, ãîñïîäèíå. Íàâñÿêúäå.
     Òå áàâíî òðúãíàõà îáðàòíî ïðåç ïîëÿíêàòà íà "Óëèöà Àíãúë", õâàíàòè ïîä
ðúêà.


     Ïðåâîä: Éîñèô Ëåâè